آداب روزه‌ داری

آداب روزه‌ داری

 

چکیده

روزه از ارکان پنج‌گانه‌ی اسلام است که معادل آن در قرآن و روایات صوم یا صبر است. روزه در ماه رمضان بر مسلمانان واجب می‌شود. رعایت آداب روزه داری، دارای مراتبی بوده و نخستین رتبه‌ی آن خودداری از خوردن و آشامیدن است. در رتبه‌های بعدی، خودداری از دوستی با غیر خداوند و اولیای گرامی او و ترک گناهان و دوری از شیطان است. روزه در غیر از روزهای واجب، همواره مستحب بوده و دارای ثواب‌ها و فواید بسیار زیاد است.

 

واژگان مرتبط

صبر، صوم.

 

1-معنی و مفهوم صیام

صَوْم به معنای روزه است، همچنین است صیام.

صَوْم و صیام  به معنای روزه و اصل آن به معنای امساک از مطلق فعل است. (مجمع البحرین)

 

2- اهمیت روزه داری

الله ‏تَعَالَی: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَی الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ. (بقره /183)

ای كسانی كه ايمان آورده‏ ايد! روزه بر شما مقرر شده است، همانگونه كه بر كسانی كه پيش از شما [بودند] مقرر شده بود، باشد كه پرهيزگاری كنيد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: فَرَضَ اللَّهُ. .. الصِّيَامَ‏ ابْتِلَاءً لِإِخْلَاصِ‏ الْخَلْقِ‏. (نهج البلاغه حکمت 252)

خداوند روزه را برای آزمايش اخلاص مردم‏ واجب کرد.

 

فَاطِمَةَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهَا : فَرَضَ‏ اللَّهُ‏ الصِّيَامَ‏ تَثْبِيتاً لِلْإِخْلَاص‏. (بحار الأنوار ج‏93 ص368)

خداوند روزه را برای استواری اخلاص، واجب کرد.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَمَّا الْعِلَّةُ فِي‏ الصِّيَامِ‏ لِيَسْتَوِيَ‏ بِهِ‏ الْغَنِيُ‏ وَ الْفَقِيرُ؛ وَ ذَلِكَ لِأَنَّ الْغَنِيَّ لَمْ يَكُنْ لِيَجِدَ مَسَّ الْجُوعِ فَيَرْحَمَ الْفَقِيرَ لِأَنَّ الْغَنِيَّ كُلَّمَا أَرَادَ شَيْئاً قَدَرَ عَلَيْهِ فَأَرَادَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ يُسَوِّيَ بَيْنَ خَلْقِهِ وَ أَنْ يُذِيقَ الْغَنِيَّ مَسَّ الْجُوعِ وَ الْأَلَمِ لِيَرِقَّ عَلَی الضَّعِيفِ وَ يَرْحَمَ الْجَائِع‏. (بحار الأنوار ج‏93 ص371)

علّت تشریع روزه و وجوب آن این است که به واسطه‌ی آن فقیر و غنی با هم مساوی می گردند. و توضیح آن این است که غنی هیچ گاه درد و سختی گرسنگی را حسّ نمی‌کند تا به فقیر ترحّم کند، چه آنکه وی هر گاه هر چیزی را که اراده کند، بر آن دست می‌یابد. لذا خدای عزیز و بلندمرتبه خواست بین مخلوقات، اغنیاء و فقراء آنها تساوی بر قرار کرده و همان طوری که فقراء گرسنگی را لمس می‌کنند، اغنیاء نیز درد گرسنگی را بیابند تا بر ضعفاء رقّت و ترحّم کنند، از این رو روزه را واجب فرمود.

 

الْكَاظِمُ‏ عَلَيْهِ السَّلَامُ: بُنِيَ‏ الْإِسْلَامُ‏ عَلَی‏ خَمْسٍ‏ عَلَی الصَّلَاةِ وَ الزَّكَاةِ وَ الصَّوْمِ‏ وَ الْحَجِّ وَ الْوَلَايَةِ. (كافی ج‏2 ص18)

اسلام بر پنج چیز استوار و بنا شده است: نماز، زکات ، روزه ، حج و ولایت.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ عَنِ الْمُؤْمِنِ وَ الْمُنَافِقِ فَقَالَ: إِنَ‏ الْمُؤْمِنَ‏ هِمَّتُهُ‏ فِي‏ الصَّلَاةِ وَ الصِّيَامِ‏ وَ الْعِبَادَةِ وَ الْمُنَافِقَ هِمَّتُهُ فِي الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ كَالْبَهِيمَة. (مجموعه ورام  ج ‏1 ص 99)

همّت مؤمن در نماز و روزه و عبادت است و همّت منافق در خوردن و نوشيدن، مانند حيوانات.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَا حَرَسَ‏ اللَّهُ‏ عِبَادَهُ‏ الْمُؤْمِنِينَ‏ بِالصَّلَوَاتِ‏ وَ الزَّكَوَاتِ‏ وَ مُجَاهَدَةِ الصِّيَامِ فِي الْأَيَّامِ الْمَفْرُوضَاتِ تَسْكِيناً لِأَطْرَافِهِم‏ وَ تَخْشِيعاً لِأَبْصَارِهِمْ وَ تَذْلِيلًا لِنُفُوسِهِمْ وَ تَخْفِيضاً لِقُلُوبِهِمْ. (نهج البلاغه خطبه 192)

خداوند بندگان مؤمن خود را به وسيله‌ی نمازها و زكات‌ها و جدّيت در روزه‌داریِ روزهای واجب [رمضان]، برای آرام كردن اعضا و جوارح آنان و خشوع ديدگانشان و فروتنی جان‌هايشان و خضوع دل‌هايشان حفظ می‌كند.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: وَ لِكُلِ‏ شَيْ‏ءٍ زَكَاةٌ وَ زَكَاةُ الْأَبْدَانِ الصِّيَام‏.(بحار الأنوار ج ‏66  ص 380)

و هر چیز زکاتی دارد و زکات بدن روزه است.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: نَوْمُ‏ الصَّائِمِ‏ عِبَادَةٌ وَ نَفَسُهُ تَسْبِيحٌ. (کافی ج ‏4 ص 64)

خواب روزه‌دار، عبادت است و نفَس كشيدن او، تسبيح.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: الصَّوْمُ‏ جُنَّةٌ مَا لَمْ‏ يَخْرِقْهَا. (بحار الأنوار ج ‏93 ص 296 )

روزه، سپر است، به شرط اين كه [شخص] آن را از هم ندَرَد.

 

3- هلال ماه

جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ‏ قُلْ هِيَ مَواقِيتُ لِلنَّاسِ وَ الْحَجِ‏ (بقره/189) قَالَ لِصَوْمِهِمْ‏ وَ فِطْرِهِمْ‏ وَ حَجِّهِمْ‏. (وسائل الشيعه ج ‏13 ص562)

امام صادق (علیه السلام) در باره‌ی فرموده‌ی خدای عزیز و بلندمرتبه: { بگو: آنها (هلال‌های ماه) وسیله‌ی تعیین اوقات برای مردم و حج است.} گفت : برای روزه، عید فطر و حج مردم است.

 

4- امساک

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الصِّيَامُ‏ اجْتِنَابُ‏ الْمَحَارِمِ‏ كَمَا يَمْتَنِعُ‏ الرَّجُلُ‏ مِنَ‏ الطَّعَامِ‏ وَ الشَّرَابِ. (بحار الأنوار ج ‏93 ص 294)

روزه، دوری كردن از حرام‌هاست؛ همچنان كه آدمی از خوردن و آشاميدن خودداری می‌كند.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذَا صُمْتَ‏ فَلْيَصُمْ‏ سَمْعُكَ‏ وَ بَصَرُكَ‏ وَ شَعْرُكَ‏ وَ جِلْدُكَ‏ وَ عَدَّدَ أَشْيَاءَ غَيْرَ هَذَا وَ قَالَ: لَا يَكُونُ يَوْمُ صَوْمِكَ كَيَوْمِ فِطْرِكَ. (کافی ج ‏4 ص 87)

هرگاه روزه گرفتی، بايد گوش و چشم و مو و پوست تو نيز روزه داشته باشند. سپس حضرت اعضای ديگری را نيز برشمرد و فرمود: روزی كه روزه داری با روزی كه روزه نداری يكسان نیست.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: صَوْمُ‏ الْجَسَدِ الْإِمْسَاكُ‏ عَنِ الْأَغْذِيَةِ بِإِرَادَةٍ وَ اخْتِيَارٍ خَوْفاً مِنَ الْعِقَابِ وَ رَغْبَةً فِي الْأَجْرِ وَ الثَّوَابِ. (عيون الحكم ص305)

روزه‌ی تن، عبارت است از خودداریِ با اراده از خوردن غذاها، به انگيزه‌ی ترس از كيفر و رغبت به پاداش و ثواب.

 

فَاطِمَةَ بِنْتِ الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‏‏: ‏مَا يَصْنَعُ‏ الصَّائِمُ‏ بِصِيَامِهِ‏ إِذَا لَمْ‏ يَصُنْ‏ لِسَانَهُ‏ وَ سَمْعَهُ‏ وَ بَصَرَهُ‏ وَ جَوَارِحَهُ‏. (بحار الأنوار ج ‏93 ص 295 )

روزه‏ داری كه زبان و گوش و چشم و جوارح خود را حفظ نكرده، روزه‌‏اش به چه كارش خواهد آمد.

 

5- پرهیز از دروغ و دشنام در آداب روزه داری

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: ‏إِذَا صُمْتَ فَلْيَصُمْ سَمْعُكَ وَ بَصَرُكَ وَ فَرْجُكَ وَ لِسَانُكَ وَ تَغُضُ‏ بَصَرَكَ‏ عَمَّا لَا يَحِلُ‏ النَّظَرُ إِلَيْهِ‏ وَ السَّمْعَ عَمَّا لَا يَحِلُّ اسْتِمَاعُهُ إِلَيْهِ وَ اللِّسَانَ مِنَ الْكَذِبِ وَ الْفُحْشِ. (بحار الأنوار ج ‏93 ص 295)

هر گاه روزه گرفتی، گوش و چشم و شهوت و زبانت هم روزه باشند. و چشمت را از آنچه نگاه به آن حلال نيست، و گوشَت را از آنچه شنيدنش حلال نيست، و زبانت را از دروغ و دشنام حفظ كن.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: سَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه) امْرَأَةً تُسَابُّ جَارِيَةً لَهَا وَ هِيَ صَائِمَةٌ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه) بِطَعَامٍ فَقَالَ لَهَا كُلِي، فَقَالَتْ: أَنَا صَائِمَةٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ! فَقَالَ: كَيْفَ تَكُونِينَ‏ صَائِمَةً وَ قَدْ سَبَبْتِ جَارِيَتَكِ إِنَّ الصَّوْمَ لَيْسَ مِنَ الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ وَ إِنَّمَا جَعَلَ اللَّهُ ذَلِكِ حِجَاباً عَنْ سِوَاهُمَا مِنَ الْفَوَاحِشِ مِنَ الْفِعْلِ وَ الْقَوْلِ يُفَطِّرُ الصَّائِمَ مَا أَقَلَّ الصُّوَّامَ وَ أَكْثَرَ الْجُوَّاع.‏ (بحار الأنوار ج ‏93 ص 293)

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) شنید که زنی کنیز خود را نا سزا می‌گوید، در حالی که روزه دار است. پس آن حضرت طعامی خواست و به آن زن فرمود: روزه خود را افطار کن! پس آن زن گفت: من روزه دارم یا رسول الله! پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود :چگونه روزه داری هستی كه كنيزت را دشنام می‌دهی؟ روزه، فقط خودداری از خوردن و آشاميدن نيست، بلكه خداوند آن را علاوه بر اين دو، مانع كارها و سخنان زشت كه روزه را بی‌اثر می‌كند، قرار داده است؛ وه كه چه اندك‌اند روزه داران و چه بسيارند گرسنگی كشندگان!

 

6- نکوهش غیبت و نمامی

الرضّا ‏عَلَيْهِ السَّلَامُ: اجْتَنِبُوا الْغِيبَةَ غِيبَةَ الْمُؤْمِنِ‏ وَ احْذَرُوا النَّمِيمَةَ فَإِنَّهُمَا يُفَطِّرَانِ الصَّائِمَ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 257)

از غیبت مؤمن اجتناب کنید، و از سخن چینی بپرهیزید. براستی که غیبت و سخن چینی روزه‌ی صائم را باطل می‌کند (و اثرات و ثواب روزه را زایل می‌‏گرداند).

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‏‏‏: الصَّائِمُ‏ فِي‏ عِبَادَةِ اللَّهِ‏ وَ إِنْ كَانَ نَائِماً عَلَی فِرَاشِهِ مَا لَمْ يَغْتَبْ مُسْلِماً. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 249)

روزه‌دار گر چه در بستر خويش خفته باشد، تا زمانی كه غيبت مسلمانی را نكند، در حال عبادت خداست.

 

7- استعمال بوی خوش

الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ: كَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (‏عَلَيْهِ السَّلَام) إِذَا صَامَ تَطَيَّبَ‏ بِالطِّيبِ‏، وَ يَقُولُ: الطِّيبُ تُحْفَةُ الصَّائِم‏. (بحار الأنوار ج ‏47 ص 54)

حسن ابن راشد: وقتی امام صادق (عليه السلام) روزه می‌گرفت، خود را با عطر خوشبو می‌ساخت و می‌فرمود: بوی خوش، هديه‌ی روزه‌دار است.

 

8- مسواک زدن در آداب روزه داری

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‏‏‏: إِذَا صُمْتُمْ‏ فَاسْتَاكُوا بِالْغَدَاةِ وَ لَا تَسْتَاكُوا بِالْعَشِيِّ، فَإِنَّهُ لَيْسَ مِنْ صَائِمٍ تَيْبَسُ شَفَتَاهُ بِالْعَشِيِّ إِلَّا كَانَ نُوراً بَيْنَ عَيْنَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 135)

چون روزه گرفتيد، صبح، مسواك بزنيد و شب، مسواك نزنيد؛ چون هيچ روزه‌داری نيست كه شب، لب‌هايش خشك شود، مگر آنكه روز قيامت، نوری پيشاپيش او خواهد بود.

 

9- خلوص نیت

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: صَوْمُ‏ شَهْرِ رَمَضَانَ‏ فَرْضٌ‏ فِي‏ كُلِ‏ عَامٍ‏ وَ أَدْنَی مَا يَتِمُّ بِهِ فَرْضُ صَوْمِهِ الْعَزِيمَةُ مِنْ قَلْبِ الْمُؤْمِنِ‏ عَلَی صَوْمِهِ بِنِيَّةٍ صَادِقَةٍ وَ تَرْكُ الْأَكْلِ وَ الشُّرْبِ وَ النِّكَاحِ فِي نَهَارِهِ كُلِّهِ وَ أَنْ يَحْفَظَ فِي صَوْمِهِ جَمِيعَ جَوَارِحِهِ كُلِّهَا مِنْ مَحَارِمِ اللَّهِ رَبِّهِ مُتَقَرِّباً بِذَلِكَ كُلِّهِ إِلَيْهِ فَإِذَا فَعَلَ ذَلِكَ كَانَ مُؤَدِّياً لِفَرْضِهِ. (بحار الأنوار ج ‏93 ص 294 )

روزه‌ی ماه رمضان، در هر سال، واجب است و كمترين چيزهايی كه وجوب روزه‌اش با آنها به كمال می‌رسد، تصميم قلبی مؤمن است (كه آن را با نيّتِ راست، روزه بدارد) و در تمام روز ، خوردن و آشاميدن و آميزش را ترك كند و در روزه‌اش تلاش خود را در نگهداری همه‌ی اعضايش از حرام‌های الهی قرار دهد و با همه‌ی اين ها، به خداوند تقرّب بجويد. پس اگر چنين كند، واجبِ اين ماه را ادا كرده است.

 

10- خوردن سحری

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: تَسَحَّرُوا فَإِنَ‏ السَّحُورَ بَرَكَةٌ. (بحار الأنوار ج ‏59 ص 292)

سحری بخوريد! كه در سحری خوردن بركت است.

 

أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) قَالَ: سَأَلْتُهُ‏ عَنِ‏ السَّحُورِ لِمَنْ‏ أَرَادَ الصَّوْمَ‏ أَ وَاجِبٌ هُوَ عَلَيْهِ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِأَنْ لَا يَتَسَحَّرَ إِنْ شَاءَ وَ أَمَّا فِي شَهْرِ رَمَضَانَ فَإِنَّهُ أَفْضَلُ أَنْ يَتَسَحَّرَ نُحِبُّ أَنْ لَا يُتْرَكَ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ. (کافی ج ‏4 ص 94)

ابو بصير: از امام صادق (عليه السلام) پرسيدم: آيا برای كسی كه می‌خواهد روزه بگيرد، سحری خوردن واجب است؟ فرمود: اشكالی ندارد كه اگر خواست، سحری نخورد؛ ولی در ماه رمضان، بهتر است كه سحری بخورد. دوست داريم كه در ماه رمضان، سحری خوردن ترك نشود.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَفْضَلُ‏ سَحُورِكُمُ‏ السَّوِيقُ‏ وَ التَّمْرُ. (بحار الأنوار ج ‏63 ص280 )

بهترين سحری‌های شما ، سويق و خرماست.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‏‏: لا وِصَالَ فِي صِيَامٍ‏، يَعْنِي لَايَصُومُ الرَّجُلُ يَوْمَيْنِ‏ مُتَوَالِيَيْنِ مِنْ غَيْرِ إِفْطَارٍ، وَ قَدْ يُسْتَحَبُّ لِلْعَبْدِ أَنْ لَا يَدَعَ السَّحُورَ. (کافی ج ‏7 ص452 )

پيوست ميان روزه نيست. يعنی انسان نمی‌تواند پی‌درپی بدون افطار روزه بگيرد و مستحب است كه بنده سحری را ترك نكند.

 

الباقر عَلَيْهِ السَّلَامُ: كَانَ الرَسُولُ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه)‏‏ يُفْطِرُ عَلَی‏ الْأَسْوَدَيْنِ،‏ قُلْتُ: رَحِمَكَ اللَّهُ وَ مَا الأسودين؟ قَالَ: التَّمْرُ وَ الْمَاءُ وَ الرُّطَبُ وَ الْمَاءُ. (بحار الأنوار ج ‏95 ص12)

پيامبر خدا با دو چيز سياه ، افطار می‌كرد. گفتم : خدا رحمتت كند! دو سياه كدام‌اند؟ فرمود : تمر (خرمای رسیده و خشک شده) و آب  و نیز رطب (خرمای نیمه رسیده و نرم) و آب.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‏‏: تَسَحَّرُوا وَ لَوْ بِجُرَعِ‏ الْمَاءِ أَلَا صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَی الْمُتَسَحِّرِينَ. (بحار الأنوار ج ‏94 ص344)

سحری بخورید، هر چند به مقدار چند جرعه آب. آگاه باش! که درود خدا بر سحرخیزان باد.

 

11- دعا هنگام افطار

الْكَاظِمُ‏ عَلَيْهِ السَّلَامُ: دَعْوَةُ الصَّائِمِ‏ تُسْتَجَابُ‏ عِنْدَ إِفْطَارِهِ‏. (بحار الأنوار ج ‏93 ص 255)

دعای شخص روزه‌‏دار در هنگام افطار، مستجاب می‌شود.

 

عَنْ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ (عَلَيْهِمُ السَّلَامُ)‏ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) كَانَ‏ إِذَا أَفْطَرَ قَالَ‏ اللَّهُمَّ لَكَ صُمْنَا وَ عَلَی رِزْقِكَ أَفْطَرْنَا فَتَقَبَّلْهُ مِنَّا ذَهَبَ الظَّمَأُ وَ ابْتَلَّتِ الْعُرُوقُ وَ بَقِيَ الْأَجْرُ. (بحار الأنوار ج‏93 ص 315)

امام صادق (علیه السلام) از پداران خود (علیهم السلام) نقل کرد: همانا رسول خدا (صلی الله عليه و آله) در هنگام افطار روزه‌اش گفت: بار خدايا! برای تو روزه گرفتيم و با روزیِ تو افطار می‌كنيم؛ پس آن را از ما بپذير؛ تشنگی رفت و رگ‌ها [مجدّدا ]شاداب شد و پاداش بر جای مانْد.

 

12- زکات فطره

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَ‏ مِنْ‏ تَمَامِ‏ الصَّوْمِ‏ إِعْطَاءُ الزَّكَاةِ يَعْنِي‏ الْفِطْرَةَ كَمَا أَنَ‏ الصَّلَاةَ عَلَی‏ النَّبِيِ‏ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه)‏‏‏ مِنْ تَمَامِ الصَّلَاةِ، لِأَنَّهُ مَنْ صَامَ وَ لَمْ يُؤَدِّ الزَّكَاةَ فَلَا صَوْمَ لَهُ. (من لايحضره الفقيه ج ‏2 ص 183)

تکمیل روزه به پرداخت زکات یعنی فطره است؛ همچنان که صلوات بر پیامبر (صلی الله علیه و آله) کمال نماز است. همانا کسی که روزه بگیرد و زکات ندهد، روزه‌ای برای او نیست.

 

13- روزه کودکان

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: . .. وَ يُطِيقُوهُ فَمُرُوا صِبْيَانَكُمْ بِالصِّيَامِ‏ إِذَا كَانُوا أَبْنَاءَ تِسْعِ سِنِينَ مَا أَطَاقُوهُ مِنْ صِيَامِ‏ الْيَوْمِ فَإِذَا غَلَبَهُمُ الْعَطَشُ أَفْطَرُوا. (من لايحضره الفقيه ج ‏1 ص 280)

… و شما نيز فرزندان خود را هنگامی كه نه ساله شدند، به گرفتن روزه واداريد، هر چقدر از يك روز را كه می‏توانند روزه بگيرند، و وقتی تشنگی بر ايشان غلبه كرد، روزه‌ی خود را افطار كنند.

 

14- روزه در زمستان

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الشِّتَاءُ رَبِيعُ‏ الْمُؤْمِنِ‏ يَطُولُ فِيهِ لَيْلُهُ فَيَسْتَعِينُ بِهِ عَلَی قِيَامِهِ وَ يَقْصُرُ فِيهِ نَهَارُهُ فَيَسْتَعِينُ بِهِ عَلَی صِيَامِه‏. (بحار الأنوار ج ‏80 ص 133)

زمستان، بهار مؤمن است. شبهايش طولانی است و برای عبادتِ نيمه شب از آن كمك می‌گيرد و روزهايش كوتاه است و برای روزه گرفتن از آن مدد می‌جويد.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‏‏: الصَّوْمُ‏ فِي‏ الشِّتَاءِ الْغَنِيمَةُ الْبَارِدَة. (خصال ج ‏1 ص 314 )

روزه داشتن در فصل زمستان، غنيمتی بی زحمت و بدون مشقت است.

 

15- روزه در تابستان

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ صَامَ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَ‏ يَوْماً فِي‏ شِدَّةِ الْحَرِّ فَأَصَابَهُ‏ ظَمَأٌ وَكَّلَ اللَّهُ بِهِ أَلْفَ مَلَكٍ يَمْسَحُونَ وَجْهَهُ وَ يُبَشِّرُونَهُ حَتَّی إِذَا أَفْطَرَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: مَا أَطْيَبَ رِيحَكَ وَ رَوْحَكَ يَا مَلَائِكَتِي اشْهَدُوا أَنِّي قَدْ غَفَرْتُ لَهُ. (من لا يحضره الفقيه ج ‏2 ص 76)
هر كه در يك روز بسيار گرم برای خدای عزیز و بلندمرتبه روزه بگيرد و تشنه شود، خداوند هزار فرشته بر او بگمارد كه بر چهره‌اش دست نوازش كشند و بشارتش دهند و چون افطار كند، خدای عزیز و بلندمرتبه فرمايد : وه! چه خوش است بوی تو و شميم تو. فرشتگان من! گواه باشيد كه من او را آمرزيدم.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: ‏أَفْضَلُ‏ الْجِهَادِ الصَّوْمُ‏ فِي‏ الْحَرِّ. (بحار الأنوار ج ‏93 ص 256)

برترين جهاد ، روزه گرفتن در هوای گرم است.

 

16- آثار روزه داری

16-1- پاداش

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‏‏‏: مَنْ‏ صَامَ‏ يَوْماً تَطَوُّعاً فَلَوْ أُعْطِيَ‏ مِلْ‏ءَ الْأَرْضِ ذَهَباً مَا وُفِّيَ أَجْرَهُ دُونَ يَوْمِ الْحِسَابِ. (بحار الأنوار ج ‏93 ص 252)

هر كس يك روز داوطلبانه روزه بگيرد، اگر به اندازه‌ی زمين، طلا به او داده شود، اجر خود را كامل دريافت نكرده است و فقط در روز حساب (قيامت) پاداش كاملش را دريافت می‌كند.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: ‏ نَوْمُ‏ الصَّائِمِ‏ عِبَادَةٌ وَ صَمْتُهُ تَسْبِيحٌ وَ عَمَلُهُ مُتَقَبَّلٌ. (من لا يحضره الفقيه  ج ‏2 ص 76)

خواب شخص روزه‌دار عبادت است و خاموشی‌اش تسبيح است، و عملش مقبول درگاه خداوند است.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: ‏ لِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ فَرْحَةٌ عِنْدَ إِفْطَارِهِ وَ فَرْحَةٌ عِنْدَ لِقَاءِ رَبِّهِ عَزَّ وَ جَلَّ. (من لا يحضره الفقيه ج ‏2 ص 76)

روزه‌‏دار را دو شادی است: يك شادی هنگام روزه گشودنش، و شادی ديگر هنگام لقاء پروردگارش که عزیز و بلندمرتبه است.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَنْ‏ صَامَ‏ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ‏ مِنْ‏ كُلِ‏ شَهْرٍ كَانَ‏ كَمَنْ‏ صَامَ‏ الدَّهْرَ لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ‏ مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها. (انعام/160)( (بحار الأنوار ج ‏9 ص 108)

هر كس در هر ماه، سه روز روزه بگيرد، مانند كسی است كه همه عمر روزه گرفته باشد ؛ زيرا خدای عزیز و بلندمرتبه می‌فرمايد : هر كه يك كار نيك كند ده برابر آن برايش منظور شود.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَنْ‏ مَنَعَهُ‏ الصَّوْمُ‏ مِنْ‏ طَعَامٍ‏ يَشْتَهِيهِ‏ كَانَ‏ حَقّاً عَلَی‏ اللَّهِ‏ أَنْ‏ يُطْعِمَهُ‏ مِنْ‏ طَعَامِ‏ الْجَنَّةِ وَ يَسْقِيَهُ‏ مِنْ‏ شَرَابِهَا. (بحار الأنوار ج ‏40 ص 331)

هر كس به سبب روزه از خوردن طعامی كه هوس آن را كرده است محروم شود، بر خدا است كه او را از خوراك بهشت نصيب كند و از نوشيدنی آن بنوشاند.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ إِنَ‏ لِلْجَنَّةِ بَاباً يُدْعَی‏ الرَّيَّانَ‏، لَا يَدْخُلُ‏ مِنْهُ‏ إِلَّا الصَّائِمُونَ. (وسائل الشيعه  ج ‏10 ص 404)

همانا در بهشت دری است‏ به نام ریّان، که از آن فقط روزه‌داران وارد می ‌شوند.

 

16-2- دور ساختن شیطان

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‏‏: ‏أَ لَا أُخْبِرُكُمْ بِشَيْ‏ءٍ إِنْ أَنْتُمْ فَعَلْتُمُوهُ تَبَاعَدَ الشَّيْطَانُ عَنْكُمْ كَمَا تَبَاعَدَ الْمَشْرِقُ مِنَ الْمَغْرِبِ قَالُوا : بَلَی يَا رَسُولَ اللَّهِ! قَالَ: الصَّوْمُ يُسَوِّدُ وَجْهَهُ. (من لا يحضره الفقيه ج ‏2 ص 75)

آيا چيزی را به شما باز نگويم كه اگر آن را بجا آوريد، شيطان چنان از شما دور شود كه مشرق از مغرب دور شده است؟ گفتند: بلی ای رسول خدا! فرمود: روزه، روی شيطان را سياه می‌كند.

 

16-3- رهایی از مشکلات

عَنْ أَبِي الْحَسَنِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فِي قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَی‏ {وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ}. قَالَ الصَّبْرُ الصَّوْمُ‏ إِذَا نَزَلَتْ‏ بِالرَّجُلِ‏ الشِّدَّةُ أَوِ النَّازِلَةُ فَلْيَصُمْ قَالَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) اللَّهُ يَقُولُ‏ }اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ{ وَ الصَّبْرُ الصَّوْمُ‏. (بحار الأنوار ج ‏93 ص 254)

از امام رضا (علیه السلام) روایت شده است که ایشان در باره کلام خداوند متعال:{از شکیبایی و نماز مدد جویید.}چنین گفت: صبر، همان روزه است. هر گاه مرد به سختی یا پیشامدی ناگوار دچار شود، روزه بگیرد. و حضرت گفت: همانا خداوند می‌فرماید: }از شکیبایی و نماز مدد جویید.} و صبر، همان روزه است.

 

16-4-آمرزش گناهان

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامِ: مَنْ صَامَ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ يَوْماً فِي شِدَّةِ الْحَرِّ فَأَصَابَهُ ظَمَأٌ وَكَّلَ اللَّهُ بِهِ أَلْفَ مَلَكٍ يَمْسَحُونَ وَجْهَهُ وَ يُبَشِّرُونَهُ حَتَّی إِذَا أَفْطَرَ، قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: مَا أَطْيَبَ رِيحَكَ وَ رَوْحَكَ يَا مَلَائِكَتِي اشْهَدُوا أَنِّي قَدْ غَفَرْتُ لَهُ. (من لا يحضره الفقيه ج ‏2 ص 76)

كسی كه روزی را در شدّت گرما، برای خدای عزیز و بلندمرتبه روزه بدارد، و آنگاه تشنگی به او اصابت كند، خدا هزار فرشته را بر او می‏گمارد كه دست مهر بر صورتش بسايند و او را بشارت دهند، تا چون افطار كرد خدای عزیز و بلندمرتبه گويد: چه خوش است بوی تو! و روح تو! ای فرشتگان من، گواه باشيد كه من او را آمرزيده‌‏ام!

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‏‏:‏ مَا مِنْ‏ صَائِمٍ‏ يَحْضُرُ قَوْماً يَطْعَمُونَ‏ إِلَّا سَبَّحَتْ أَعْضَاؤُهُ وَ كَانَتْ صَلَاةُ الْمَلَائِكَةِ عَلَيْهِ وَ كَانَتْ صَلَاتُهُمْ لَهُ اسْتِغْفَارا. (بحار الأنوار ج ‏93 ص 247)

هیچ روزه­‌داری نیست که بر گروهی که غذا می‌خورند بگذرد، مگر اینکه تمام اعضای او تسبیح خدا می‌گویند، و فرشتگان بر او درود می‌فرستند و درودشان طلب آمرزش برای اوست.

 

16-5-تندرستی

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ صُومُوا تَصِحُّوا. (بحار الأنوار ج ‏59 ص 267)

روزه بگيريد تا سالم مانيد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: ألصّيام‏ أحد الصّحّتين‏. (غرر الحكم ص90)

روزه، نيمی از تندرستی است.

 

16-6-رفع وسواس

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: صَوْمُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ أَرْبِعَاءَ بَيْنَ خَمِيسَيْنِ وَ صَوْمُ شَعْبَانَ يَذْهَبُ بِوَسْوَاسِ الصَّدْرِ وَ بَلَابِلِ الْقَلْب‏. (خصال ج ‏2 ص 612)

روزه‌ی سه روز در هر ماه كه يك چهار شنبه ميان دو پنجشنبه باشد با روزه‌ی شعبان، وسوسه‌ی سينه ‏ها را میبرد و پريشانی دل‌ها را زايل می‌كند.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‏‏‏: مَنْ‏ سَرَّهُ‏ أَنْ‏ يَذْهَبَ‏ كَثِيرٌ مِنْ‏ وَحَرِ صَدْرِهِ فَلْيَصُمْ شَهْرَ الصَّبْرِ وَ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرِ. (بحار الأنوار ج ‏94 ص 108)

هركه خوش دارد كه بسياری از وسوسه‌های سينه‌اش زدوده شود، ماه صبر (رمضان) و سه روز از هر ماه را روزه بگيرد.

 

17-روزه مستحبی

الْكَاظِمُ‏ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لِكُلِ‏ شَيْ‏ءٍ زَكَاةٌ وَ زَكَاةُ الْجَسَدِ صِيَامُ‏ النَّوَافِل‏. (بحار الأنوار ج ‏75 ص326)

هر چيزی زكاتی دارد و زكات بدن، روزه‌ی مستحبی است.

 

وَ رُوِيَ‏ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَی أَتَمَّ صَلَاةَ الْفَرِيضَةِ بِصَلَاةِ النَّافِلَةِ وَ أَتَمَّ صِيَامَ‏ الْفَرِيضَةِ بِصِيَامِ‏ النَّافِلَةِ. (من لا يحضره الفقيه  ج ‏1 ص112)

و روايت شده كه خداوند تبارك و تعالی نماز فريضه را با نماز نافله (مستحبی)كامل فرمود و روزه‌ی واجب را با روزه‌ی سنّت (مستحبی) تمام فرمود.

 

18-زمان روزه مستحبی

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذَا كَانَ فِي أَوَّلِ الشَّهْرِ خَمِيسَانِ، فَصُمْ أَوَّلَهُمَا؛ فَإِنَّهُ‏ أَفْضَلُ، وَ إِذَا كَانَ فِي آخِرِ الشَّهْرِ خَمِيسَانِ، فَصُمْ آخِرَهُمَا؛ فَإِنَّهُ أَفْضَلُ. (کافی ج ‏7 ص 457)

هر گاه در اوّل ماه دو پنجشنبه باشد، پس نخستين آن دو را روزه بدار، زيرا كه آن برتر است، و هر گاه در آخر ماه دو پنجشنبه باشد، پس‏ آخرين آن دو را روزه بدار، زيرا كه آن برتر است.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَنَّ الرَسُولُ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) سُئِلَ عَنْ صَوْمِ خَمِيسَيْنِ بَيْنَهُمَا أَرْبِعَاءُ، فَقَالَ: أَمَّا الْخَمِيسُ فَيَوْمٌ تُعْرَضُ‏ فِيهِ الْأَعْمَالُ، وَ أَمَّا الْأَرْبِعَاءُ فَيَوْمٌ خُلِقَتْ فِيهِ النَّارُ، وَ أَمَّا الصَّوْمُ فَجُنَّةٌ. (کافی ج ‏7 ص456)

از پیامبر (صلی الله علیه و آله) در مورد روزه گرفتن در دو پنجشنبه و چهارشنبه وسط آن پرسیده شد. پیامبر فرمود: پنجشنبه روزی است که اعمال عرضه می‌شود و چهارشنبه روزیست که آتش آفریده شد و روزه سپر آتش است.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّمَا يُصَامُ يَوْمُ الْأَرْبِعَاءِ لِأَنَّهُ لَمْ تُعَذَّبْ‏  أُمَّةٌ فِيمَا مَضی‏ إِلَّا فِي‏ يَوْمِ الْأَرْبِعَاءِ وَسَطِ الشَّهْرِ، فَيُسْتَحَبُّ أَنْ يُصَامَ ذلِكَ الْيَوْمُ. (کافی ج ‏7 ص 457)

اين‌كه روز چهارشنبه روزه گرفته می‌شود، بدان جهت است كه امّت‌های پيشين فقط‍‌ در روز چهارشنبه‌ی وسط‍‌ ماه به عذاب گرفتار شدند. پس مستحب است كه درآن روز روزه گرفته شود.

 

19-روزه مستحبی ماه رجب

الباقر عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ‏ صَامَ‏ مِنْ‏ رَجَبٍ‏ يَوْماً وَاحِداً مِنْ أَوَّلِهِ أَوْ وَسَطِهِ أَوْ آخِرِهِ أَوْجَبَ اللَّهُ لَهُ الْجَنَّةَ. (بحار الأنوار ج ‏94 ص 31)

هر کس یک روز از رجب را، از اول یا وسط یا آخر آن روزه بگیرد، خداوند بهشت را بر او واجب می‌کند.

 

الْكَاظِمُ‏ عَلَيْهِ السَّلَامُ: رَجَبٌ‏ نَهَرٌ فِي‏ الْجَنَّةِ أَشَدُّ بَيَاضاً مِنَ اللَّبَنِ وَ أَحْلَی مِنَ الْعَسَلِ فَمَنْ صَامَ يَوْماً مِنْ رَجَبٍ سَقَاهُ اللَّهُ مِنْ ذَلِكَ النَّهَرِ. (من لا يحضره الفقيه ج ‏2  ص 92)

رجب نهری است در بهشت، سفیدتر از شیر و شیرین تر از عسل، هر کس یک روز از ماه رجب را روزه بگیرد، خداوند از آن نهر او را سیراب خواهد کرد.

 

الباقر عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ‏ صَامَ‏ سَبْعَةَ أَيَّامٍ‏ مِنْ‏ رَجَبٍ‏ أَجَازَهُ اللَّهُ عَلَی الصِّرَاطِ وَ أَجَارَهُ مِنَ النَّارِ وَ أَوْجَبَ لَهُ غُرُفَاتِ الْجِنَانِ. (بحار الأنوار ج‏94  ص 34)

کسی که هفت روز از رجب را روزه بگیرد، خداوند او را از صراط عبور می‌دهد و از آتش دوزخ مصون می‌دارد و اتاق‌های بهشتی را بر او واجب می‌کند.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‏‏: مَنْ‏ صَامَ‏ رَجَباً كُلَّهُ‏ كَتَبَ‏ اللَّهُ‏ لَهُ‏ رِضَاهُ‏ وَ مَنْ كَتَبَ لَهُ رِضَاهُ لَمْ يُعَذِّبْهُ. (وسائل الشيعه ج ‏10 ص480)

هر كس تمام ماه رجب را روزه بگيرد، خداوند خشنودی خود را برايش می‌نويسد، و كسی كه خداوند خشنودی خود را برای او نوشته باشد، دچار عذاب او نمی‌شود.

 

20-روزه مستحبی ماه شعبان

أَبِي جَعْفَرٍ عَنْ أَبِيهِ (عَلَيْهِمَا السَّلَامُ) قَال‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ)‏: مَنْ صَامَ شَعْبَانَ كَانَ‏ لَهُ‏ طُهْراً مِنْ‏ كُلِ‏ زَلَّةٍ وَ وَصْمَةٍ وَ بَادِرَةٍ قَالَ أَبُو حَمْزَةَ قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ ع مَا الْوَصْمَةُ قَالَ الْيَمِينُ فِي مَعْصِيَةٍ وَ لَا نَذْرَ فِي مَعْصِيَةٍ قُلْتُ فَمَا الْبَادِرَةُ قَالَ الْيَمِينُ عِنْدَ الْغَضَبِ وَ التَّوْبَةُ مِنْهَا النَّدَمُ عَلَيْهَا. (بحار الأنوار ج‏94 ص 73)

امام باقر از پدرش به نقل از رسول خدا  (صلی الله علیه و آله)که فرمود: کسی که شعبان را روزه بگیرد، از هر گونه لغزش و وصمه[عیب] و بادره[خطا] پاک شود. ابو حمزه گوید: به امام باقر (علیه السلام) عرض کردم: وصمه چیست؟ فرمود: قسم گناه و نذر برای گناه. و نذر برای معصیت پذیرفته نیست. عرض کردم: بادره چیست؟ فرمود: قسم به هنگام خشم، و توبه از این عمل، پشیمانی از آن است.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ‏ صَامَ‏ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ‏ مِنْ‏ آخِرِ شَعْبَانَ‏ وَ وَصَلَهَا بِشَهْرِ رَمَضَانَ‏ كَتَبَ‏ اللَّهُ‏ لَهُ‏ صَوْمَ‏ شَهْرَيْنِ‏ مُتَتَابِعَيْن‏. (بحار الأنوار ج ‏94 ص 72)

هر کس سه روز آخر ماه شعبان را روزه بگیرد و به روزه ماه رمضان وصل کند خداوند ثواب روزه دو ماه پی در پی را برایش محسوب می‏‌کند.

 

21-کراهت روزه در روز عاشورا

سَأَلْتُ الرِّضَا (عَلَيْهِ السَّلَامُ) عَنْ صَوْمِ عَاشُورَاءَ. ..  فَقَالَ: عَنْ‏ صَوْمِ‏ ابْنِ‏ مَرْجَانَةَ تَسْأَلُنِي‏ ذَلِكَ يَوْمٌ صَامَهُ الْأَدْعِيَاءُ مِنْ آلِ زِيَادٍ لِقَتْلِ الْحُسَيْنِ(عَلَيْهِ السَّلَامُ). (بحار الأنوار ج ‏45  ص 94)

از امام رضا علیه السلام درباره روزه روز عاشورا سوال کردند… حضرت فرمود: آیا از روزه‌ی پسر مرجانه از من سوال می کنید؟! روز عاشورا، روزی است که ناپاکان از آل زیاد (به خاطر سرور و شادی) ناشی از کشتن امام حسین (علیه السلام) آن را روزه گرفتند.

 

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) عَنْ صَوْمِ تَاسُوعَاءَ وَ عَاشُورَاءَ مِنْ شَهْرِ الْمُحَرَّمِ فَقَالَ :. .. يَوْمُ عَاشُورَاءَ فَيَوْمٌ أُصِيبَ فِيهِ الْحُسَيْنُ علیه السلام صَرِيعاً بَيْنَ أَصْحَابِهِ وَ أَصْحَابُهُ صَرْعَی حَوْلَهُ عُرَاةً أَ فَصَوْمٌ يَكُونُ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ كَلَّا وَ رَبِّ الْبَيْتِ الْحَرَامِ. .. ِ فَمَنْ‏ صَامَهُ‏ أَوْ تَبَرَّكَ‏ بِهِ‏ حَشَرَهُ‏ اللَّهُ‏ مَعَ‏ آلِ‏ زِيَادٍ. (کافی ج ‏4 ص 147)

از امام صادق (علیه السلام) درباره روزه روزتاسوعا و عاشورا از ماه محرم پرسیدند. فرمود:. .. روز عاشورا، روزی است كه مصیبت حسین (علیه السلام) و بر خاك افتادن او میان یارانش، پیش آمد و یارانش نیز برهنه، بر گِرد او بر زمین افتاده بودند. آیا در چنین روزی، روزه می‏گیرند؟ سوگند به پروردگار مسجد الحرام! كه چنین کاری هرگز  روا نیست!. .. هر کس این روز را روزه بگیرد یا آن را مبارک بدارد؛ خداوند او را با آل زیاد محشور می‌گرداند.

 

22- حرمت روزه داری

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: كَم مِن صائمٍ ليسَ لَهُ مِن صيامِهِ إلاّ الجُوعُ و الظَّمَأُ، و كَم مِن قائمٍ ليسَ لَهُ مِن قيامِهِ إلاّ السَّهَرُ و العَناءُ، حَبَّذا نَومُ الأكياسِ و إفطارُهُم. (نهج البلاغه  حکمت 145)

بسا روزه‌داری كه از روزه خود جز گرسنگی و تشنگی نصيبی نمی‌برد! و بسا شب زنده داری كه از عبادت شبانه خويش جز نخوابيدن و رنج بهره ای نمی گيرد! خوشا خواب زيركان و روزه نگرفتن آنان!

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ‏ أَفْطَرَ يَوْماً مِنْ‏ شَهْرِ رَمَضَانَ خَرَجَ مِنْهُ رُوحُ الْإِيمَانِ. (بحار الأنوار ج ‏93 ص 282)

کسی که یک روز از روزه ماه رمضان را بخورد، روح ایمان از وجود او بیرون می‌­رود.

 

23-شرایط قبولی روزه در آداب روزه داری

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا صِيَامَ‏ لِمَنْ‏ عَصَی‏ الْإِمَامَ‏ و… وَ لَا صِيَامَ لِامْرَأَةٍ نَاشِزَةٍ حَتَّی تَتُوبَ وَ لَا صِيَامَ لِوَلَدٍ عَاقٍّ حَتَّی يَبَر. (بحار الأنوار ج ‏93 ص 295)

روزه نيست برای كسی كه امام را نافرمانی كند… روزه نيست برای زنی كه اطاعت شوهر نكرده تا اينكه توبه كند. روزه نيست برای فرزندی كه نافرمان شده تا اينكه فرمانبردار شود.

 

24-افطاری دادن در آداب روزه داری

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ‏ فَطَّرَ صَائِماً فَلَهُ‏ مِثْلُ‏ أَجْرِهِ‏. (کافی ج ‏4 ص 68)

هركه روزه‌داری را افطاری دهد، اجرش همانند اجر او باشد.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَنْ‏ أَشْبَعَ‏ صَائِماً سَقَاهُ‏ اللَّهُ‏ مِنْ‏ حَوْضِي‏ شَرْبَةً لَا يَظْمَأُ بَعْدَهَا. (بحار الأنوار ج ‏93 ص 342)

هر كس روزه‌داری را سير کند، خداوند از حوضِ (كوثر) من، شربتی نصيب او خواهد كرد كه پس از آن هرگز تشنه نشود.

 

الْكَاظِمُ‏ عَلَيْهِ السَّلَامُ: فِطْرُكَ‏ أَخَاكَ‏ الصَّائِمَ‏ أَفْضَلُ‏ مِنْ‏ صِيَامِكَ‏. (کافی ج ‏4 ص 68)

افطاری دادن به برادر روزه‌دارت، از روزه‌ی خودت برتر است.