آداب رزق و روزی
  • 1405-09-01
  • بازدید 6
    پ
    پ

    آداب رزق و روزی

    چکیده

    خداوند برای همه‌ی جانداران بویژه انسان، روزی مقدّر کرده است، امّا برای بهره‌مندی از آن توصیه‌هایی دارد. در آداب رزق و روزی دستورات پیشوایان دین با تکیه بر وحی گردآوری شده است. شُکر و عدم اسراف روزی، از مهم‌ترین آداب رزق و روزی به شمارمی رود.

     

    واژگان مرتبط

    روزی، قوت، رزاق، برکت، معیشت، استغفار، انفاق، توکّل، شکرگزاری، قناعت، حرص، اسراف

     

    1- معنی و مفهوم

    «رزق» در لغت به معنای بخشش مستمر و متداوم است، اعم از مادّی يا معنوی. و در اصطلاح به هر چیزی که مایه‌ی دوام وحیات مخلوقات زنده است، رزق گویند. و از آن تعبیر به روزی می‌شود. بنابراين، هر گونه بهره‌ای را كه خداوند نصيب بندگان می‌كند، از مواد غذايی، مسكن و پوشاک، و يا علم و عقل و فهم و ایمان و اخلاص، به همه اينها «رزق» گفته می‌شود. (مجمع البحرین، تفسیر نمونه)

     

    2- اهمیت روزی

    اَللهُ تَعالی: وَ نَزَّلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً مُبَارَكًا فَأَنْبَتْنَا بِهِ جَنَّاتٍ وَ حَبَّ الْحَصِيدِ وَ النَّخْلَ بَاسِقَاتٍ لَهَا طَلْعٌ نَضِيدٌ رِزْقًا لِلْعِبَادِ وَ أَحْيَيْنَا بِهِ بَلْدَةً مَيْتًا كَذَلِكَ الْخُرُوجُ. (ق/11-9)

    و از آسمان آبی پر بركت فرود آورديم. پس به آن [وسيله] باغ‌ها و دانه‌های دروكردنی رويانيديم و درختان تناور خرما كه خوشه[های] روی هم چيده دارند. [اينها همه] برای روزیِ بندگان [من] است.

     

    اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ لِكُلِّ عَبْدٍ رِزْقاً يُجَازُ إِلَيْهِ جَوْزاً. (کافي ج ۴ ص ۵۲۶)

    همانا هر بنده‌ای، رزقی دارد که به موقع به او عطا می‌شود.

     

    اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: لَوْ أَنَّ اِبْنَ آدَمَ‌ فَرَّ مِنْ رِزْقِهِ كَمَا يَفِرُّ مِنَ اَلْمَوْتِ لَأَدْرَكَهُ رِزْقُهُ كَمَا يُدْرِكُهُ اَلْمَوْتُ‌. (بحار الأنوار ج۱۰۰ ص ۳۳)

    به راستی که اگر فرزند آدم از روزی ­اش بگریزد، چنانچه از مرگ می­گریزد، هرآینه روزی­ اش او را در­یابد و به او رسد، چنان که مرگ او را دریابد.

     

    3- رزّاقیت خدا

    اَللهُ تَعالی: إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ. (ذاریات/58)

    بی‌تردید خدا خود روزی دهنده و صاحب قدرت استوار است.

     

    اَللهُ تَعالی: وَ لَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَ إِيَّاكُمْ إِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْئًا كَبِيرًا (اسرا/31)

    فرزندانتان را از بیم تنگدستی نکُشید! ما به آنان و شما روزی می‌دهیم، بی‌تردید کشتن آنان گناهی بزرگ است.

     

    الثُّمَالِیِّ: ذُکِرَ عِنْدَ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) غَلَاءُ السِّعْرِ، فَقَالَ: وَ مَا عَلَیَّ مِنْ غَلَائِهِ إِنْ غَلَا فَهُوَ عَلَیْهِ وَ إِنْ رَخُصَ فَهُوَ عَلَیْهِ. (بحار الأنوار ج 46 ص 55)

    ابو حمزه ثمالی: خدمت زین العابدین (علیه السلام) سخن از گرانی نرخ‌ها شد. حضرت فرمود: مرا با گرانی آن چکار؟ اگر گران شود، رزق بر خداست و اگر ارزان هم گردد، رزق بر خداست.

     

    اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ اللَّهَ قَسَّمَ الْأَرْزَاقَ بَیْنَ عِبَادِهِ وَ أَفْضَلَ فَضْلًا کَبِیراً لَمْ یُقَسِّمْهُ بَیْنَ أَحَدٍ، قَالَ اللَّهُ : {وَ سْئَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ.} (نساء/32) . (بحار الأنوار ج ۵ ص۱۴۷)

    خداوند ارزاق را بین بندگانش تقسیم کرد و بخششی بزرگ را تفضّل کرد و آن را بین هیچ ­یک از آنان تقسیم نکرد. خداوند فرمود: {و از فضل خدا درخواست کنید.}

     

    4- گنجینه های روزی

    اَللهُ تَعالی: هُوَ الَّذي يُريكُمْ آياتِهِ وَ يُنَزِّلُ لَكُمْ مِنَ السَّماءِ رِزْقاً… (غافر/ 13)

    او كسی است كه آيات خود را به شما نشان می‌دهد و از آسمان برای شما روزیِ با ارزشی می‌فرستد…

     

    اَللهُ تَعالی: قُلْ مَن يَرْزُقُكُم مِّنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ… (یونس/31)

    بگو: چه كسی شما را از آسمان و زمين روزی می‌دهد؟…

     

    اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: إِنَّ الرِّزْقَ لَیَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ إِلَی الْأَرْضِ عَلَی عَدَدِ قَطْرِ الْمَطَرِ إِلَی کُلِّ نَفْسٍ بِمَا قُدِّرَ لَهَا. (بحار الأنوار ج ‏‏۵ ص ‏‏۱۴5)

    به یقین رزق از آسمان به زمین، و به تعداد قطرات باران، و بر هر کسی به اندازه ­ای که برایش مقدّر شده است، نازل می‌­شود.

     

    5- عوامل روزی

    اَللهُ تَعالی: وَ الَّذينَ هاجَرُوا في سَبيلِ اللهِ ثُمَّ قُتِلُوا أَوْ ماتُوا لَيَرْزُقَنَّهُمُ اللهُ رِزْقاً حَسَناً وَ إِنَّ اللهَ لَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقينَ. (حج/58)

    و كسانی كه در راه خدا هجرت­ كردند، سپس كشته ­شدند يا به مرگ طبيعی از دنيا رفتند، خداوند به آنها روزیِ نيكويی میدهد و به­ يقين خداوند، بهترين روزی دهندگان است.

     

    اَللهُ تَعالی: وَ الَّذينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا في سَبيلِ اللهِ‌ وَ الَّذينَ آوَوْا وَ نَصَرُوا أُولئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَريمٌ. (انفال/74)

    و كسانی ‌كه ايمان آوردند و هجرت کردند و در راه خدا جهاد كردند، و كسانی ‌كه [به آنها] پناه دادند و ياری کردند، آنان مؤمنان حقيقی‌اند، برای آنها، آمرزش [و رحمت خدا] و روزیِ با ارزشی است.

     

    اَللهُ تَعالی: وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا  وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ…ً (طلاق/3 و 2)

    و هر كس تقواي الهي پيشه كند، خداوند راه نجاتي براي او فراهم مي‏كند و او را از جايی كه گمان ندارد روزی می‌دهد…

     

    اَللهُ تَعالی: فَالَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَريمٌ. (حج/ 50)

    کسانی كه ايمان­ آوردند و كارهای شايسته انجام­ دادند، آمرزش و روزیِ پرارزشی برای آنهاست.

     

    6- بهترین روزی

    اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: خَيْرُ اَلرِّزْقِ مَا يَكْفِي. (بحار الأنوار ج ‏‏۷۴ ص ‏‏۱۶۸)

    بهترين روزی آن است كه به قدر كفايت باشد.

     

    7- اوقات تقسیم روزی

    الْحُسَیْنِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ اَلْبَاقِرُ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) قَالَ: قُلْتُ لَهُ:جُعِلْتُ فِدَاكَ! إِنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّ اَلنَّوْمَ بَعْدَ اَلْفَجْرِ مَكْرُوهٌ لِأَنَّ اَلْأَرْزَاقَ تُقَسَّمُ فِي ذَلِكَ اَلْوَقْتِ، فَقَالَ: اَلْأَرْزَاقُ مَوْظُوفَةٌ مَقْسُومَةٌ وَ لِلَّهِ فَضْلٌ يَقْسِمُهُ مِنْ طُلُوعِ اَلْفَجْرِ إِلَی طُلُوعِ اَلشَّمْسِ. (بحار الأنوار ج ۸۲ ص ۳۲۳)

    حسین ابن مسلم: به امام باقر (علیه السلام) عرض کردم: فدایتان شوم! می­گویند خواب بعد از طلوع فجر مکروه است؛ زیرا روزی­ ها درآن موقع تقسیم می­شود. آیا این درست است؟ فرمود: روزی‌ها معيّن و تقسيم شده است، و خدای را زيادتی است كه آن را از طلوع فجر تا طلوع خورشيد تقسيم می‌كند.

     

    8- انواع روزی

    8-1- روزی طلبیدنی و مقدر

    أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اَلرِّزْقُ رِزْقَانِ رِزْقٌ تَطْلُبُهُ وَ رِزْقٌ يَطْلُبُكَ فَإِنْ لَمْ تَأْتِهِ أَتَاكَ‌. (بحار الأنوار ج ۱۰۰ ص ۲۱)

    روزی دو نوع است، روزی­ ای که تو آن را طلب می­کنی و روزی­ ای که خود تو را طلب می­کند و اگر به دنبال آن نروی به ­دنبالت می­ آید.

     

    8-2- حلال و حرام

    اَللهُ تَعالی: قُلْ أَ رَأَيْتُمْ ما أَنْزَلَ اللهُ لَكُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَراماً وَ حَلالاً قُلْ آللهُ أَذِنَ لَكُمْ أَمْ عَلَی اللهِ تَفْتَرُونَ. (یونس/ 59)

    بگو: آيا به رزقی كه خدا برايتان نازل كرده است نگريسته‌ايد؟ بعضی را حرام شمرديد و بعضی را حلال. بگو: خدا به شما اجازه داده است يا به او دروغ می‌بنديد؟

     

    اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَيْسَ مِنْ نَفْسٍ إِلاَّ وَ قَدْ فَرَضَ اَللَّهُ لَهَا رِزْقَهَا حَلاَلاً يَأْتِيهَا فِي عَافِيَةٍ وَ عَرَضَ لَهَا بِالْحَرَامِ مِنْ وَجْهٍ آخَرَ فَإِنْ هِيَ تَنَاوَلَتْ مِنَ اَلْحَرَامِ شَيْئاً قَاصَّهَا بِهِ مِنَ اَلْحَلاَلِ اَلَّذِي فَرَضَ اَللَّهُ لَهَا. (بحار الأنوار ج ۵ ص ۱۴۷)

    هیچ­کسی نیست مگر اینکه خداوند رزقی حلال برایش مقرر داشته که به سلامت به او می­رسد. از سوی دیگر روزیِ حرام نیز در دسترس او قرار می­گیرد، اگر از روزی حرام چیزی بخورد، خداوند از آن حلالی که برایش مقرّر داشته، کم می­کند.

     

    اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لاَ تَدَعْ طَلَبَ اَلرِّزْقِ مِنْ حِلِّهِ فَإِنَّهُ عَوْنٌ لَكَ عَلَی دِينِكَ وَ اعْقِلْ رَاحِلَتَکَ وَ تَوَکَّلْ. (بحار الأنوار ج ۶۸ ص ۱۳۷)

    برای تحصیل رزق و روزی البته از راه حلال کوشش کن که دنبال کسب و کار رفتن و تحصیل معیشت، خود کمکی است برای حفظ دین. و مرکب خود را محکم ببند و با این حال بر خدا توکّل کن.

     

    8-3- کم و زیاد

    اَللهُ تَعالی: إِنَّ رَبَّكَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَ يَقْدِرُ إِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا. (اسراء/30)

    به یقین پروردگارت رزق را برای هر که بخواهد وسعت می‌دهد، و [برای هر که بخواهد] تنگ می‌گیرد؛ زیرا او به [مصلحت] بندگانش آگاه و بیناست.

     

    أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: يَمْلِكُ إِمْسَاكَ اَلْأَرْزَاقِ وَ إِدْرَارَهَا إِلاَّ اَلرَّازِقُ‌. (عیون الحکم ج ‏‏۱ ص ‏‏۵۴۲)

    كسی جز خدای رزّاق (روزی رسان) مالك نگهداشتن روزی و يا فرو ريختن آن نيست.

     

    9- روزی شهید

    اَللهُ تَعالی: وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذينَ قُتِلُوا في سَبيلِ اللهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ. (آل عمران/169)

    [ای پيامبر!] هرگز گمان مبر كسانی‌ كه در راه خدا كشته ‌شدند، مرده‌اند! بلكه زنده‌اند، و نزد پروردگارشان روزی‌ داده‌ می‌شوند.

     

    10- روزی مؤمن

    الله تعالی: أُولَئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ دَرَجَاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ (انفال/4)

    آنان هستند كه در حقیقت مؤمن‌اند. برای آنان نزد پروردگارشان درجات و آمرزش و روزیِ نيكو خواهد بود.

     

    اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَا سَدَّ اَللَّهُ عَلَی مُؤْمِنٍ بَابَ رِزْقٍ إِلاَّ فَتَحَ اَللَّهُ لَهُ خَيْراً مِنْهُ. (بحار الأنوار ج ۶۹ ص ۵۲)

    هیچ درب روزی بر روی مؤمن بسته نشد، مگر اینکه خداوند بهتر از آن بر وی گشود.

     

    11- روزی جانداران

    الله تعالی: وَ مَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَی اللَّهِ رِزْقُهَا… (هود/6)

    هيچ جنبنده‏‌اي در زمين نيست، مگر اينكه روزي او بر خدا است،…

     

    الله تعالی: وَ كَأَيِّنْ مِنْ دَابَّةٍ لَا تَحْمِلُ رِزْقَهَا اللَّهُ يَرْزُقُهَا وَ إِيَّاكُمْ… (عنکبوت/60)

    چه بسیارند جنبندگانی که قدرت ندارند [به دست آوردن] روزی خود را بر عهده بگیرند، خداست که به آنان و شما روزی می‌دهد….

     

    12-روزی‌های معنوی

    12-1- حبّ اهل بیت علیهم السلام

    اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَنْ رَزَقَهُ اَللَّهُ حُبَّ اَلْأَئِمَّةِ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي فَقَدْ أَصَابَ خَيْرَ اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةِ فَلاَ يَشُكَّنَّ أَحَدٌ أَنَّهُ فِي اَلْجَنَّةِ‌. (بحار الأنوار ج ۲۷ ص ۷۸)

    هر کس خدا به او حبّ ائمه از اهل بیت من را روزی کند، به خیر دنیا و آخرت رسیده و نباید شکی داشته باشد در اینکه بهشتی است.

     

    12-2- قلب سلیم

    أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذَا أَحَبَّ اَللَّهُ عَبْداً رَزَقَهُ قَلْباً سَلِيماً وَ خُلْقاً قَوِيماً. (غرر الحکم ج ۱ ص ۲۸۹)

    هرگاه خداوند، بنده‌ای را دوست بدارد، قلبی سليم و پاك و خويی استوار، روزی‌اش می‌كند.

     

    12-3- عقل و عمل درست

    أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ مَنْ رَزَقَهُ اَللَّهُ عَقْلاً قَوِيماً وَ عَمَلاً مُسْتَقِيماً فَقَدْ ظَاهَرَ لَدَيْهِ اَلنِّعْمَةَ وَ أَعْظَمَ عَلَيْهِ اَلْمِنَّةَ‌. (غرر الحکم ج ۱ ص ۲۳۲)

    به راستی كسی را كه خداوند عقلی درست و عملی مستقيم روزی كرده، نعمت خود را بر او آشكار، و منّت خويش را بر او بزرگ گردانده است.

     

    12-4- دینداری

    أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ رُزِقَ اَلدِّينِ فَقَدْ رُزِقَ [خَيْرَ] اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةِ‌. (عیون الحکم ۱ص ۴۵۰)

    هر كس دينداری، روزی‌اش شود، خير دنيا و آخرت، روزی‌اش شده است.

     

    12-5- شهادت

    أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مِنْ دُعَائِهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) لَمَّا عَزَمَ عَلَی لِقَاءِ الْقَوْمِ بِصِفِّينَ: اَللَّهُمَّ رَبَّ اَلسَّقْفِ اَلْمَرْفُوعِ‌ … إِنْ أَظْهَرْتَنَا عَلَی عَدُوِّنَا فَجَنِّبْنَا اَلْبَغْيَ وَ سَدِّدْنَا لِلْحَقِّ وَ إِنْ أَظْهَرْتَهُمْ عَلَيْنَا فَارْزُقْنَا اَلشَّهَادَةَ وَ اعْصِمْنَا مِنَ الْفِتْنَةِ. (نهج البلاغه خطبه۱۷۰)

    بارخدايا! ای پروردگار اين سقف برافراشته… اگر ما را بر دشمن، پيروز ساختی از ستمگری بر کنار دار و بر راه حق استوار فرما و اگر آنها را بر ما غلبه دادی، شهادت را روزی ما کن و از فتنه، دورمان دار.

     

    12-6- صبر

    اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَا رَزَقَ اَللَّهُ عَبْداً خَيْراً لَهُ وَ لاَ أَوْسَعَ مِنَ اَلصَّبْرِ. (بحار الأنوار ج ۷۹ ص ۱۳۹)

    خداوند خیری بهتر و گسترده ­تر از صبر به بنده ­ای روزی نکرده است.

     

    اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: ثَلَاثٌ مَنْ رُزِقَهُنَّ فَقَدْ رُزِقَ خَیْرَ الدَّارَیْنِ الرِّضَا بِالْقَضَاءِ وَ الصَّبْرُ عَلَی الْبَلَاءِ وَ الدُّعَاءُ فِی الرَّخَاءِ. (بحار الأنوار ج ۷۹ ص ۱۳8)

    سه چیز است که به هر کس روزی شود، به خیر دنیا و آخرت دست یافته است: رضا به قضای خداوند، صبر بر بلا و دعا در حال آسایش.

     

     12-7- دانش

    اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اَلرِّزْقُ اَلطَّيِّبُ هُوَ اَلْعِلْمُ‌. (تفسير قمی ج۲ص۲۲)

    روزیِ گوارا، دانش است.

     

    12-8- دوستی

    اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: وَ مَنْ بَسَطَ كَفَّهُ لَهُمْ بِالْمَعْرُوفِ رُزِقَ اَلْمَحَبَّةَ مِنْهُمْ. (بحار الأنوار ج ۷۲ ص ۳۵۹)

    هر کس دست احسان به سوی مردم گشاید، دوستی آنها روزیِ او می‌شود.

     

    12-9- سلامت

    أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ‌: مَنْ رَضِيَ بِالْعَافِيَةِ مِمَّنْ دُونَهُ رُزِقَ اَلسَّلاَمَةَ. (بحار الأنوار ج ۷۲ ص ۵۲)

    هر كه به عافيت زير دستش خشنود باشد، از بالا دست خود سلامت روزي‌اش شود.

     

    13- طلب روزی

    اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: اَلرِّزْقُ يَطْلُبُ اَلْعَبْدَ أَشَدَّ مِنْ أَجَلِهِ‌. (بحار الأنوار ج ۱۰۰ ص ۳۳)

    روزیِ بنده، بیشتر از اجلش او را طلب می­کند.

     

    أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اَلرِّزْقُ يَطْلُبُ مَنْ لاَ يَطْلُبُهُ‌. (غرر الحکم ج ۱ص ۷۵)

    روزی، به دنبال كسی است كه در طلب او نيست.

     

    أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ‌: كَمْ مِنْ مُتْعِبٍ نَفْسَهُ مُقْتَرٍ عَلَيْهِ وَ مُقْتَصِدٍ فِي اَلطَّلَبِ قَدْ سَاعَدَتْهُ اَلْمَقَادِيرُ. (بحار الأنوار ج ‏‏۱۰۰ ص ‏‏۳۵)

    بسا انسان‌هايی كه [در طلبِ روزی] خود را به رنج می‌افكنند، امّا در سختی و تنگدستی به سر می‌برند و بسا كسانی كه در طلبِ روزی ميانه‌روی می‌كنند و دست تقدير، آنان را ياری می‌رساند.

     

    اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنِّي لَأُبْغِضُ اَلرَّجُلَ فَاغِراً فَاهُ إِلَی رَبِّهِ فَيَقُولُ: اُرْزُقْنِي وَ يَتْرُكُ اَلطَّلَبَ‌. (وسائل الشیعه ج ۱۷ ص ۲۸)

    من بيزارم از آن مردی كه دهان خود را به سوی پروردگارش بگشايد و بگويد: به من روزی ده. و در طلب روزی برنيايد.

     

    اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لاَ تَكْسَلُوا فِي طَلَبِ مَعَايِشِكُمْ فَإِنَّ آبَاءَنَا كَانُوا يَرْكُضُونَ فِيهَا وَ يَطْلُبُونَهَا. (وسائل الشیعه ج‏‏۱۷ص‏‏۶۰)

    در طلب روزی و نیازهای زندگی تنبلی نکنید، چرا که پدران و نیاکان ما به دنبال آن می‏دویدند و آن را طلب می‏کردند.

     

    اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: اَلْكَادُّ عَلَی عِيَالِهِ كَالْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اَللَّهِ‌. (بحار الأنوار ج ‏‏۱۰۰ ص ‏‏۱۳)

    كسی كه برای [كسب روزیِ] خانواده‌اش زحمت بكشد، مانند مجاهدِ در راه خداست.

     

    اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذَا سَبَّبَ اَللَّهُ لِلْعَبْدِ اَلرِّزْقَ فِي أَرْضٍ جَعَلَ لَهُ فِيهَا حَاجَةً‌. (بحار الأنوار ج ۷۳ ص ۲۲۱)

    چون خدا وسیله‌ی روزی بنده‌ای را در سرزمینی نهاده است، برایش نیازی در آن قرار دهد (تا برود و به روزی خود برسد).

    قَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ ادْعُ‏ اللَّهَ‏ لِي‏ أَنْ‏ لَا يَجْعَلَ‏ رِزْقِي‏ عَلَی أَيْدِي الْعِبَادِ فَقَالَ (اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ) أَبَی اللَّهُ عَلَيْكَ ذَلِكَ إِلَّا أَنْ يَجْعَلَ أَرْزَاقَ الْعِبَادِ بَعْضَهُمْ مِنْ بَعْضٍ وَ لَكِنِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَ رِزْقَكَ عَلَی أَيْدِي خِيَارِ خَلْقِهِ فَإِنَّهُ مِنَ السَّعَادَةِ وَ لَا يَجْعَلَهُ عَلَی أَيْدِي شِرَارِ خَلْقِهِ فَإِنَّهُ مِنَ الشَّقَاوَةِ. بحار الأنوار ج ‏‏۷۵ ص ‏‏۲۴۴)

    أبو عبیده به امام صادق (علیه السّلام) عرض کرد: به درگاه خدا دعا کنید تا روزی مرا به دست هیچ کس نسپارد. حضرت فرمود: خداوند جز این را نخواسته که روزیِ بندگان را به دست یکدیگر مقرّر کنید؛ ولی دعایت از خدا این باشد که روزی‌ات را به دست بندگان نیکو و خوبش قرار دهد، که این از سعادت است، نه به دست بندگان بدش، که این بدبختی است.

     

    14- برکات روزی

    اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: إِنَّ لِكُلِّ اِمْرِئٍ رِزْقاً هُوَ يَأْتِيهِ لاَ مَحَالَةَ فَمَنْ رَضِيَ بِهِ بُورِكَ لَهُ فِيهِ وَ وَسِعَهُ وَ مَنْ لَمْ يَرْضَ بِهِ لَمْ يُبَارَكْ لَهُ فِيهِ وَ لَمْ يَسَعْهُ. (بحار الأنوار ج ۷۴ ص ۱۸۵)

    هر كس روزی‌ای دارد كه بی‌تردید به او خواهد رسيد. پس هر كس به آن راضی شود، برايش پُر بركت خواهد شد و او را بس خواهد بود و هر كس به آن راضی نباشد، نه بركت خواهد يافت و نه او را بس خواهد بود.

     

    15- انفاق

    اَللهُ تَعالی: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاكُمْ… (بقره/ 254)

    اي كساني كه ايمان آورده‏‌ايد! از آنچه به شما روزي داده‏‌ايم، انفاق كنيد!…

     

    اَللهُ تَعالی: قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ يَقْدِرُ لَهُ وَ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْ‏ءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ وَ هُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ. (سبأ/۳۹)

    بگو: بدون شك، پروردگارم برای هر كس از بندگانش كه بخواهد روزی را گشايش می‏‌دهد، و يا برای او تنگ (و محدود) می‏‌گرداند و هر چه را (در راه او) انفاق كرديد، پس او (عوضش را) جايگزين می‏‌كند و او بهترين روزی‏‌دهندگان است.

     

    16- توکل

    اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: لَوْ أَنَّكُمْ تَتَوَكَّلُونَ عَلَی اَللَّهِ حَقَّ تَوَكُّلِهِ لَرَزَقَكُمْ كَمَا يَرْزُقُ اَلطَّيْرَ تَغْدُو خِمَاصاً وَ تَرُوحُ بِطَاناً. (بحار الأنوار ج ‏‏۶۸ ص ‏‏۱۵۱)

    اگر شما، چنان كه شايد و بايد، به خدا توكّل كنيد، همچنان كه پرنده را روزی می‌دهد، شما را نيز روزی خواهد داد. پرندگان گرسنه می‌روند و سير بر می‌گردند.

     

    17- شکرگزاری

    اَللهُ تَعالی: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَاشْكُرُوا لِلَّهِ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ. (بقره/ 172)

    اي افراد با ايمان! از نعمت‌هاي پاكيزه‏‌اي كه به شما روزي داده‏‌ايم بخوريد و شكر خدا را بجا آوريد، اگر او را پرستش مي‏كنيد.

     

    اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَنْ أَنْعَمَ اَللَّهُ عَلَيْهِ فَلْيَحْمَدِ اَللَّهَ وَ مَنِ اِسْتَبْطَأَ اَلرِّزْقَ فَلْيَسْتَغْفِرِ اَللَّهَ. (بحار الأنوار ج ‏‏۹۰ ص ‏‏۱۹۰)

    کسی که خدا بر او نعمت بخشد، باید حمد خدا بگوید و کسی که روزی او کُند گشته باشد، باید از خدا طلب مغفرت کند.

     

    18- قناعت و رضایت

    اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَنْ رَضِيَ بِمَا رَزَقَهُ اَللَّهُ قَرَّتْ عَيْنُهُ‌. (بحار الأنوار ج ‏‏۶۸ ص ‏‏۱۳۹)

    آن کس که راضی باشد به آنچه که خدا روزی او کرده، دل و چشمش روشن خواهد شد.

     

    اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ رَضِیَ مِنَ اللَّهِ بِالْقَلِیلِ مِنَ الرِّزْقِ قَبِلَ اللَّهُ مِنْهُ الْیَسِیرَ مِنَ الْعَمَلِ وَ مَنْ رَضِیَ بِالْیَسِیرِ مِنَ الْحَلَالِ خَفَّتْ مَئُونَتُهُ وَ زَکَتْ مَکْسَبَتُهُ وَ خَرَجَ مِنْ حَدِّ الْفُجُورِ. (بحار الأنوار ج ‏‏۷۰ ص ‏‏۱۷۵)

    هر کس نسبت به خداوند به روزی کم رضایت دهد، خداوند از او عمل کم را می‌پذیرد و هرکس به حلال اندک راضی شود، زحمت کسب درآمد بر او آسان شود و کسبش پاک شود و از مرز وقوع در حرام دورِ دور می‌شود.

     

    اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ‌ ‌: مَنْ لَمْ يُقْنِعْهُ مِنَ اَلرِّزْقِ إِلاَّ اَلْكَثِيرُ لَمْ يَكْفِهِ مِنَ اَلْعَمَلِ إِلاَّ اَلْكَثِيرُ وَ مَنْ كَفَاهُ مِنَ اَلرِّزْقِ اَلْقَلِيلُ فَإِنَّهُ يَكْفِيهِ مِنَ اَلْعَمَلِ اَلْقَلِيلُ‌. (بحار الأنوار ج ۷۰ ص ۱۷۶)

    هر کس که جز رزق زیاد او را قانع نکند، جز عمل زیاد چیزی او را کفایت نکند و هر کس روزیِ کم او را کفایت کند، عمل کم نیز او را کفایت می‌کند.

     

    19- مصلحت الهی

    الله تعالی: وَ لَوْ بَسَطَ اللهُ الرِّزْقَ لِعِبادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ وَ لكِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ ما يَشاءُ إِنَّهُ بِعِبادِهِ خَبيرٌ بَصيرٌ. (شوری/ 27)

    اگر خداوند روزی را برای بندگانش وسعت بخشد، در زمين طغيان و ستم می‌كنند؛ ولی به مقداری كه می‌خواهد [و مصلحت می‌داند] نازل می‌كند، چرا كه او نسبت به بندگانش آگاه و بيناست.

     

    20- تضمین

    أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اُطْلُبُوا اَلرِّزْقَ فَإِنَّهُ مَضْمُونٌ لِطَالِبِهِ‌. (بحار الأنوار ج ۷۴ ص ۴۲۱)

    در طلب روزی باشيد؛ زيرا روزی برای جوينده‌اش ضمانت شده است.

     

    وَ قِيلَ لَهُ (عليه السلام) : لَوْ سُدَّ عَلَی رَجُلٍ بَابُ بَيْتِهِ وَ تُرِكَ فِيهِ، مِنْ أَيْنَ كَانَ يَأْتِيهِ رِزْقُهُ؟ فَقَالَ (عليه السلام) : مِنْ حَيْثُ يَأْتِيهِ أَجَلُه. (نهج البلاغه حکمت 356)

    به حضرت (امیر المؤمنین علیه السلام) عرض شد: اگر درب خانه‌ی كسی را به رويش ببندند و او را در آنجا رها كنند، رزقش از كجا می‌آيد؟ آن حضرت فرمود: از آنجا كه كه مرگش می‌رسد.

     

    21- مقدم داشتن واجبات بر طلب روزی

    اَلعَسْکَریُّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ‌: لاَ يَشْغَلْكَ رِزْقٌ مَضْمُونٌ عَنْ عَمَلٍ مَفْرُوضٍ‌. (بحار الأنوارج ۷۵ص ۳۷۴)

    مواظب باش كه طلب روزي كه (از طرف خداوند متعال) تضمين شده تو را از كار و اعمالِ واجب باز ندارد.

     

    22- تاخیر در روزی

    اَلْكَاظِمُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:‏‏ يَنْبَغِي لِمَنْ عَقَلَ عَنِ اَللَّهِ أَنْ لاَ يَسْتَبْطِئَهُ‌ فِي رِزْقِهِ وَ لاَ يَتَّهِمَهُ فِي قَضَائِهِ‌. (بحار الأنوار ج ۷۵ ص ۳۱۹)

    سزاوار فرد خداشناس این است که نه خدا را در رساندن روزی کند شمارد، و نه در حکم و تقدیرش او را متّهم کند.

     

    أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذَا أَبْطَأَتِ اَلْأَرْزَاقُ عَلَيْكَ فَاسْتَغْفِرِ اَللَّهَ‌ يُوَسِّعْ عَلَيْكَ فِيهَا. (بحار الأنوار ج 74 ص 266)

    هر گاه در روزی تو تأخير و تنگی پديد آمد، استغفار كن، تا روزی را بر تو فراخ گرداند.

     

    23- نکوهش اسراف

    الله تعالی:…وَ كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ. (اعراف/31)

    …و بخوريد و بياشاميد [ولی] زياده‏ روی مكنيد كه او اسرافكاران را دوست نمی‌دارد.

     

    اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ سَأَلَ اَلنَّاسَ شَيْئاً وَ عِنْدَهُ مَا يَقُوتُهُ يَوْمَهُ فَهُوَ مِنَ اَلْمُسْرِفِينَ‌. (بحار الأنوار ج ۹۳ ص ۱۵۵)

    هر که از مردم چیزی را بخواهد، حال آنکه روزیِ آن روز را دارد، از جمله اسراف کنندگان محسوب می‌شود.

     

    اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ مَنْ قَدَّرَ مَعِیشَتَهُ رَزَقَهُ اللَّهُ وَ مَنْ بَذَّرَ مَعِیشَتَهُ حَرَمَهُ اللَّهُ. (بحار الأنوار ج  ‏۷۵ ص ۳۶)

    هر کس در زندگی، تقدیر و اندازه داشته باشد، خدا به او روزی می‌بخشد و هر که اسراف کند و ولخرج باشد، محرومش می‌کند.

     

    24- نکوهش حرص و زیاده خواهی

    اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ:‌ لَیْسَتِ الْعِفَّهُ بِدَافِعَهٍ رِزْقاً وَ لَا الْحِرْصُ بِجَالِبٍ فَضْلًا فَإِنَّ الرِّزْقَ مَقْسُومٌ وَ اسْتِعْمَالَ الْحِرْصِ اسْتِعْمَالُ الْمَأْثَمِ. (بحار الأنوار ج ۷۵ ص ۱۰۶)

    نه عفّت و مناعت مانع روزی می شود و نه حرص زدن روزی بيشتر می‌آورد؛ زيرا روزی، تقسيم شده و اجل حتمی است و حرص زدن طلب گناه است.

     

    أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّكُمْ إِلَی اَلْقَنَاعَةِ بِيَسِيرِ اَلرِّزْقِ أَحْوَجُ مِنْكُمْ إِلَی اِكْتِسَابِ اَلْحِرْصِ فِي اَلطَّلَبِ‌. (عیون الحکم ۱ ص ۱۷۴)

    همانا شما به قناعت بر روزی اندك محتاج‌تريد تا به حرص ورزيدن در جستجویِ روزی.

     

    25- نکوهش کوچک شمردن روزی

    اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنِ اِسْتَقَلَّ قَلِيلَ اَلرِّزْقِ حُرِمَ اَلْكَثِيرَ. (کافي ج 5 ص ۳۱۱)

    هر كه روزیِ اندك را كوچك بشمارد، از روزی فراوان محروم گردد.

     

    26- نکوهش اندوه برای روزی

    أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: یَا ابْنَ آدَمَ لَا تَحْمِلْ هَمَّ یَوْمِکَ الَّذِی لَمْ یَأْتِکَ عَلَی هَمِّ یَوْمِکَ الَّذِی قَدْ أَتَاکَ فَإِنَّهُ إِنْ یَکُ مِنْ عُمُرِکَ یَأْتِ اللَّهُ فِیهِ بِرِزْقِکَ. (بحار الأنوار ج ۱۰۰ ص ۳۷)

    ای فرزند آدم! غم آن روز را که نیامده، بر روزی که در آن هستی بار مکن. اگر روزِ نیامده، از عمرت باشد، خداوند روزی­ ات را در آن روز می‌رساند.

     

    اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ‌: مَنِ اِهْتَمَّ لِرِزْقِهِ كُتِبَ عَلَيْهِ خَطِيئَةٌ. (بحار الأنوار ج ۱۰۰ ص ۲۸)

    كسی كه غصه‌ی روزی را بخورد، برايش گناه نوشته می‌شود.

     

    27- روزی، آزمون الهی

    الله تعالی: وَ أَمَّا إِذَا مَا ابْتَلَاهُ فَقَدَرَ عَلَيْهِ رِزْقَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَهَانَنِ. (فجر/16)

    و امّا چون وی را می‌آزمايد و روزی‏‌اش را بر او تنگ می‏‌گرداند، می‏گويد: پروردگارم مرا خوار كرده است!

     

    أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ قَدَّرَ اَلْأَرْزَاقَ فَكَثَّرَهَا وَ قَلَّلَهَا وَ قَسَّمَهَا عَلَی اَلضِّيقِ وَ اَلسَّعَةِ فَعَدَلَ فِيهَا لِيَبْتَلِيَ مَنْ أَرَادَ بِمَيْسُورِهَا وَ مَعْسُورِهَا وَ لِيَخْتَبِرَ بِذَلِكَ اَلشُّكْرَ وَ اَلصَّبْرَ مِنْ غَنِيِّهَا وَ فَقِيرِهَا. (بحار الأنوار ج ‏‏۵ ص ‏‏۱۴۸)

    (خداوند) روزی‌ها را مقدّر فرمود و آنگاه، آنها را زياد و كم و به تنگی و فراخی عادلانه تقسيم كرد، تا هر كه را بخواهد به وسعت روزی و يا تنگی آن بيازمايد و از اين طريق سپاسگزاری و شكيبايی توانگر و تهيدست را به آزمايش گذارد.

     

    28- سؤال الهی

    اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: إِنَّ اَللَّهَ تَعَالَی لَيَسْأَلُ اَلْعَبْدَ فِي جَاهِهِ كَمَا يَسْأَلُ فِي مَالِهِ فَيَقُولُ: يَا عَبْدِي رَزَقْتُكَ جَاهاً فَهَلْ أَعَنْتَ بِهِ مَظْلُوماً أَوْ أَغَثْتَ بِهِ مَلْهُوفاً. (مستدرك الوسائل ج ۱۲ص۴۲۹)

    همانگونه كه خداوند درباره‌ی دارايی بنده از او سؤال می‌كند، درباره‌ی مقام و موقعيت او نيز می‌پرسد و می‌فرمايد: بنده من! من، مقام و موقعيت، روزی تو كردم. آيا به وسيله‌ی آن ستمديده‌ای را ياری رساندی؟ يا به فرياد غمزده‌ای رسيدی؟

     

    29- نظام روزی

    أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ لاَ تُجَدَّدُ لَهُ زِيَادَةٌ فِي أَكْلِهِ إِلاَّ بِنَفَادِ مَا قَبْلَهَا مِنْ رِزْقِهِ. (نهج البلاغه خطبه 145)

    و (انسان) چيزی بر روزيش افزون نمی‌گردد، مگر هنگامی كه آنچه در روز پيش داشته، از ميان برود.

     

    اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ‌: أَنَّ لَکَ مِنَ اللَّهِ رِزْقاً جَدِیداً تَغْدُو عَلَیْکَ الْمَلَائِکَهُ فِی کُلِّ صَبَاحٍ. (بحار الأنوار ج ‏‏97 ص ‏‏337)

    برای تو از سوی خداوند رزق و روزی تازه ایست که در هر بامداد و صبحگاهی فرشتگان برای تو می‌آورند.

    ثبت دیدگاه

    • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
    • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
    • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.

    برای ارسال دیدگاه شما باید وارد سایت شوید.