آداب یتیم نوازی

چکیده

یکی از حالات انسان‌ها یتیمی است که در آن حالت نیاز به حمایت دیگران دارد.

توصیه‌های مهم پیشوایان دین در آداب یتیم نوازی آمده است و این کار از اعمال نیکی است که پیامدهای گسترده دارد.

واژه ها مرتبط

تنها، کودک پدر مرده، بی سرپرست، بینظیر

1- معنی و مفهوم

فرهنگ نویسان درباره‌ی ریشه و مشتقات یتیم نوشته اند: یَتَمَ، یَتیَمُ، یُتماً، یَتماً، که گفته می شود: یکتا و فرد گردید و یتیم شد. معنی اصلی این واژه تنها و منفرد است که در افراد انسان، به انقطاع و جدایی کودک از پدر یا از دست دادن او (قبل از سن بلوغ) اطلاق می‌گردد. (معجم مفردات راغب ص 575)

2- اهمیت یتیم نوازی

اَللهُ تَعالی: وَ إِذْ أَخَذْنا ميثاقَ بَني‏ إِسْرائيلَ لا تَعْبُدُونَ إِلاَّ اللَّهَ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَ ذِي الْقُرْبی‏ وَ الْيَتامی‏ وَ الْمَساكينِ وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً… (بقره/83)

و چون از فرزندان اسرائيل پيمان محكم گرفتيم كه جز خدا را نپرستيد و به پدر و مادر و خويشان و يتيمان و مستمندان احسان كنيد…

اَللهُ تَعالی: فَذلِكَ الَّذي يَدُعُّ الْيَتيمَ. (ماعون/2)

اين همان كس است كه يتيم را به سختی می‌راند.

اَللهُ تَعالی: فَأَمَّا الْيَتيمَ فَلا تَقْهَرْ. (ضحی/9)

و امّا [تو نيز به پاس نعمت ما] يتيم را ميازار.

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ كُن لِلیَتیمِ كَالأَبِ الرَّحیمِ وَ اَعلَمْ اَنّكَ تَزرَعُ كذلِكَ تَحصُدُ. (بحار الانوار  ج ٧4 ص ١٧١)

نسبت به یتیم، مانند یک پدر عطوف و مهربان باش و بدان که تو امروز (هرچه) می‌کاری (فردا) آن را درو خواهی کرد.

3- پرهیز از خشم بر یتیم

اَللهُ تَعالی: يَا عِيسَی إِنَّكَ مَسْئُولٌ فَارْحَمِ‏ الضَّعِيفَ كَرَحْمَتِي إِيَّاكَ وَ لَا تَقْهَرِ الْيَتِيم‏. (بحار الأنوار ج ‏14 ص290)

ای عیسی! به راستی که تو مسئول هستی. پس آنگونه که من تو را مورد رحم و عطوفت خویش قرار داده‌ام تو نیز ضعفا را مورد رحم و عطوفت خودت قرار ده و بر یتیم خشم و غضب مگیر.

4- نیکی کردن

اَللهُ تَعالی: وَ إِذْ أَخَذْنا ميثاقَ بَني‏ إِسْرائيلَ لا تَعْبُدُونَ إِلاَّ اللَّهَ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَ ذِي الْقُرْبی‏ وَ الْيَتامی‏ وَ الْمَساكينِ وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً… (بقره/83)

و چون از فرزندان اسرائيل پيمان محكم گرفتيم كه جز خدا را نپرستيد و به پدر و مادر و خويشان و يتيمان و مستمندان احسان كنيد…

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَن كفی یتیماً فی نَفَقتِهِ بِمالِه حتّی یَستَغنی وَجَبت لَهُ الجَنّةُ اَلبتّة. (وسائل الشیعه ج ١١ ص ٥٦٠)

کسی که نفقه یتیمی را با مال خود سرپرستی کند تا به حدّ بی‌نیازی برسد، بدون تردید بهشت برای او واجب می‌گردد.

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مِنْ أفضَلِ البِرِّبِرُّ الأَیتامِ. (غرر الحکم  ص 680)

یكی از والاترین مراتب نیكوكاری، لطف و اِحسان نسبت به یتیمان است.

5- عدم تصرف در مال یتیم

اَللهُ تَعالی: وَ لا تَقْرَبُوا مالَ الْيَتيمِ إِلاَّ بِالَّتي‏ هِيَ أَحْسَنُ حَتَّی يَبْلُغَ أَشُدَّهُ… (انعام /152)

و به مال يتيم جز به نحوی [هر چه نيكوتر] نزديك مشويد تا به حد رشد خود برسد…

اَللهُ تَعالی: وَ لا تَقْرَبُوا مالَ الْيَتيمِ إِلاَّ بِالَّتي‏ هِيَ أَحْسَنُ حَتَّی يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَ أَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كانَ مَسْؤُلاً. (اسراء /34)

و به مال يتيم، جز به بهترين وجه نزديك مشويد تا به رشد برسد و به پيمان [خود] وفا كنيد، زيرا كه از پيمان پرسش خواهد شد.

اَللهُ تَعالی: إِنَّ الَّذينَ يَأْكُلُونَ أَمْوالَ الْيَتامی‏ ظُلْماً إِنَّما يَأْكُلُونَ في‏ بُطُونِهِمْ ناراً وَ سَيَصْلَوْنَ سَعيراً. (نساء/10)

در حقيقت كسانی كه اموال يتيمان را به ستم می‌‏خورند، جز اين نيست كه آتشی در شكم خود فرو می‌برند و به زودی در آتشی فروزان درآيند.

اَللهُ تَعالی: فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْيَتامی‏ قُلْ إِصْلاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ وَ إِنْ تُخالِطُوهُمْ فَإِخْوانُكُمْ… (بقره/ 220)

[بينديشيد] درباره‌ی دنيا و آخرت! و در باره‌ی يتيمان از تو می‌پرسند؛ بگو به صلاح آنان كار كردن بهتر است و اگر با آنان همزيستی كنيد برادران [دينی] شما هستند…

اَللهُ تَعالی: يَسْئَلُونَكَ ما ذا يُنْفِقُونَ قُلْ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوالِدَيْنِ وَ الْأَقْرَبينَ وَ الْيَتامی‏ وَ الْمَساكينِ وَ ابْنِ السَّبيلِ وَ ما تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَليمٌ. (بقره/215)

از تو می‌‏پرسند چه چيزی انفاق كنند؟ [و به چه كسی بدهند؟] بگو هر مالی انفاق كنيد به پدر و مادر و نزديكان و يتيمان و مسكينان و به در راه‏مانده تعلق دارد و هر گونه نيكی كنيد؛ البته خدا به آن داناست.

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ :‏‏ مَن كَفی یَتیماً فی نَفَقتِهِ بِمالِه حتّی یَستَغنی وَجَبت لَهُ الجَنّةُ اَلبتّة. (وسائل الشیعه ج ١١ ص ٥٦٠)

کسی که نفقه یتیمی را با مال خود سرپرستی کند تا به حدّ بی‌نیازی برسد، بدون تردید بهشت برای او واجب می‌گردد.

اَللهُ تَعالی: وَ آتُوا الْيَتامی‏ أَمْوالَهُمْ وَ لا تَتَبَدَّلُوا الْخَبيثَ بِالطَّيِّبِ وَ لا تَأْكُلُوا أَمْوالَهُمْ إِلی‏ أَمْوالِكُمْ إِنَّهُ كانَ حُوباً كَبيراً. (نساء/2)

و اموال يتيمان را به آنان [باز] دهيد و [مال پاك] و [مرغوب آنان] را با [مال] ناپاك [خود] عوض نكنيد و اموال آنان را همراه با اموال خود مخوريد، كه اين گناهی بزرگ است.

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: ‏‏شَرُّ الْمَآکِلِ أَکْلُ مَالِ الْیَتِیمِ ظُلْماً. (بحار الانوار ج 76-267)

بدترین خوردنی‌ها، خوردن مال یتیم به ستم است.

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: ‏‏لَمَّا أُسْرِيَ بِي إِلَی السَّمَاءِ رَأَيْتُ قَوْماً تُقْذَفُ فِي أَجْوَافِهِمُ النَّارُ وَ تَخْرُجُ مِنْ أَدْبَارِهِمْ فَقُلْتُ مَنْ هَؤُلَاءِ يَا جَبْرَئِيلُ فَقَالَ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَی ظُلْما. (بحار الأنوار ج 76  ص 267)
شبی كه به آسمان برده شدم، گروهی را ديدم كه در شكم‌های آنان آتش افكنده می‌شود و از مخرجشان خارج می‌گردد. گفتم: ای جبرئيل! اينها كيستند؟ گفت: اينها كسانی هستند كه اموال يتيمان را به ناحق می‌خورند.

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: ‏‏مَنْ عَالَ یَتِیماً حَتَّی یَسْتَغْنِیَ عَنْهُ أَوْجَبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ بِذَلِکَ الْجَنَّهَ کَمَا أَوْجَبَ لِأَکْلِ مَالِ الْیَتِیمِ النَّارَ. (بحار الأنوار ج 72 ص 4)

هر کس یتیمی را سرپرستی کند، تا آنکه بی‌نیاز گردد، خداوند عزیز و بلندمرتبه به سبب این کار بهشت را بر او واجب سازد، همچنان که آتش دوزخ را بر خورنده مال یتیم واجب ساخته است.

فاطِمَةُ الزَّهراء عَلیها سَلام:‏‏ فَرَض اللهُ مُجانَبَةَ أَكِل اَموالِ الیَتامی اجارةً مِنَ الظُّلم. (بحار الانوار ج ٧6 ص ٢٦٨)

خداوند خوردن مال یتیمان را حرام فرمود تا حقوق آنان از ظلم و تعدّی محفوظ بماند.

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: بِئسَ القوتُ اَكْلُ مالِ الأَیتام. (غررالحکم  ص 309)

به راستی که خوردن مال یتیمان چه بد خوراك و چه طعام نامیمونی است.

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ: اِیّاكُم وَ اَموالَ الیَتامی لاتُعَرَّضوا لَها وَ لاتُلَبَّسوا بِها. (بحار الانوار ج ٧2 ص ٥)

هان! برحذر باشید! و از اموال یتیمان شدیداً بپرهیزید. به آنها تعرض نکنید و خود را بدان گرفتار و آلوده نکنید.

6- رعایت حق یتیم

اَللهُ تَعالی: فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْيَتامی‏ قُلْ إِصْلاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ وَ إِنْ تُخالِطُوهُمْ فَإِخْوانُكُمْ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ… (بقره/220)

[بينديشيد] درباره‌ی دنيا و آخرت! و در باره‌ی يتيمان از تو می ‏پرسند. بگو: به صلاح آنان كار كردن بهتر است و اگر با آنان همزيستی كنيد، برادران [دينی] شما هستند…

7- رحم آوری بر یتیم

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: ما مِنْ عَبدٍ یَمَسحُ یَدهُ عَلی رأسِ یَتیمٍ رَحْمَةً لَهُ اِلاّ اَعطاهُ اللهُ بِكُلِّ شَعرةٍ نوراً یَومَ القِیامةِ. (وسائل الشیعه ج ١6 ص 338)

هر کس بر سر یتیمی دست ترحم و عطوفت بِکِشد، خداوند به تعداد هر مویی (که دست بر آن بگذرد) نوری در قیامت به او عطا خواهد فرمود.

8- اکرام یتیم

اَللهُ تَعالی: كَلاَّ  بَلْ لا تُكْرِمُونَ الْيَتيمَ. (فجر/17)

ولی نه! بلكه يتيم را نمی‌نوازيد.

اَللهُ تَعالی: وَ إِذْ أَخَذْنا ميثاقَ بَني‏ إِسْرائيلَ لا تَعْبُدُونَ إِلاَّ اللَّهَ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَ ذِي الْقُرْبی‏ وَ الْيَتامی‏ وَ الْمَساكينِ وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً وَ أَقيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلاَّ قَليلاً مِنْكُمْ وَ أَنْتُمْ مُعْرِضُونَ. (بقره/83)

و چون از فرزندان اسرائيل پيمان محكم گرفتيم كه جز خدا را نپرستيد و به پدر و مادر و خويشان و يتيمان و مستمندان احسان كنيد و با مردم [به زبان] خوش سخن بگوييد و نماز را بپا داريد و زكات را بدهيد. آنگاه جز اندكی از شما [همگی] به حالت اعراض روی برتافتيد.

اَللهُ تَعالی: وَ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ لا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَ بِذِي الْقُرْبی‏ وَ الْيَتامی‏ وَ الْمَساكينِ وَ الْجارِ ذِي الْقُرْبی‏ وَ الْجارِ الْجُنُبِ وَ الصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَ ابْنِ السَّبيلِ وَ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ مَنْ كانَ مُخْتالاً فَخُوراً. (نساء/36)

و خدا را بپرستيد و چيزی را با او شريك مگردانيد و به پدر و مادر احسان كنيد و در باره‌ی خويشاوندان و يتيمان و مستمندان و همسايه‌ی خويش و همسايه‌ی بيگانه و همنشين و در راه‏مانده و بردگان خود [نيكی كنيد] كه خدا كسی را كه متكبّر و فخرفروش است دوست نمی‌دارد.

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اَلله اَلله فی الأَیتامِ فلا تَغُبّوا اَفواهَهُم و لایَضیعُوا بِحضَرِتَكُم. (نهج‌البلاغه نامه 47)

از خدا بترسید و درباره‌ی ایتام، خدا را شاهد و ناظر بگیرید! مبادا آنها گاهی سیر و گاهی گرسنه بمانند و در جمع شما حقّشان ضایع و پایمال گردد.

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مِنْ أفضَلِ البِرِّ بِرُّ الأَیتامِ. (غرر الحکم ص 680)

یكی از والاترین مراتب نیكوكاری، لطف و اِحسان نسبت به یتیمان است.

9-پاداش یتیم نوازی

اَللهُ تَعالی: وَ ابْتَلُوا الْيَتامی‏ حَتَّی إِذا بَلَغُوا النِّكاحَ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْداً فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوالَهُمْ وَ لا تَأْكُلُوها إِسْرافاً وَ بِداراً أَنْ يَكْبَرُوا وَ مَنْ كانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَ مَنْ كانَ فَقيراً فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ فَإِذا دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوالَهُمْ فَأَشْهِدُوا عَلَيْهِمْ وَ كَفی‏ بِاللَّهِ حَسيباً (نساء/6)

و يتيمان را بيازماييد تا وقتی به [سن] زناشويی برسند. پس اگر در ايشان رشد [فكری] يافتيد اموالشان را به آنان رد كنيد و آن را [از بيم آنكه مبادا] بزرگ شوند به اسراف و شتاب مخوريد و آن كس كه توانگر است بايد [از گرفتن اجرت سرپرستی] خودداری ورزد و هر كس تهيدست است بايد مطابق عرف [از آن] بخورد پس هر گاه اموالشان را به آنان رد كرديد بر ايشان گواه بگيريد. خداوند حسابرسی را كافی است.

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ حَثَّ اللهَ عزّوجَلّ علی بِرِّ الیتامی لاِنْقطاعِهِم عَن آبائهم فَمَن صانَهُم صانَهُ اللهُ و مَن اَكرَمَهُم اَكرَمهُ الله. (بحارالانوار، ج ٧2، ص ١٢)

خدای عزیز و بلندمرتبه آن همه سفارش و تأکید که درباره‌ی نیکی به یتیمان فرموده، به خاطر فقدان پدران آنها است. کسی که حقوق آنها را مراعات کند و آنان را گرامی بدارد، خداوند نیز وی را (در پناه خود) مصون و گرامی خواهد داشت.

10- پناه یتیمان

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ فِی خُطْبَهٍ أَنَا الْهَادِی وَ أَنَا الْمُهْتَدِی وَ أَنَا أَبُو الْیَتَامَی وَ الْمَسَاکِینِ وَ زَوْجُ الْأَرَامِلِ وَ أَنَا مَلْجَأُ کُلِّ ضَعِیفٍ وَ مَأْمَنُ کُلِّ خَائِفٍ وَ أَنَا قَائِدُ الْمُؤْمِنِینَ إِلَی الْجَنَّه. (بحار الانوار ج 4 ص 9)

منم راهنما و منم راه یافته و منم پدر یتیمان و بیچارگان و شوهر بیوه زنان و منم پناه هر ناتوان و ایمنی هر ترسان و منم جلودار مؤمنان به سوی بهشت! …

11- اهمیت سرپرستی

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: ‏‏أَنَا وَ كَافِلُ الْيَتِيمِ كَهَاتَيْنِ فِي الْجَنَّةِ وَ أَشَارَ بِإِصْبَعَيْهِ السَّبَّابَةِ وَ الْوُسْطَی. (مستدرك الوسائل ج ‏2  ص 474)

من و کسی که یتیم را سرپرستی کند در بهشت کنار یکدیگر خواهیم بود. و حضرت اشاره به انگشت سبابه و انگشت وَسَطی كرد.

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اللَّهَ اللَّهَ فِی الْأَیْتَامِ فَلَا تُغَیِّرُوا أَفْوَاهَهُمْ وَ لَا تضیعوا [یَضِیعُوا] بِحَضْرَتِکُمْ فَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَقُولُ مَنْ عَالَ یَتِیماً حَتَّی یَسْتَغْنِیَ أَوْجَبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ بِذَلِکَ الْجَنَّهَ کَمَا أَوْجَبَ اللَّهُ لِآکِلِ مَالِ الْیَتِیمِ النَّارَ. (بحار الانوار ج 42 ص 248)

خدا را خدا را! درباره یتیمان، نکند آنان گاهی سیر و گاهی گرسنه بمانند و در محضر شما حقوقشان ضایع نشود من از رسول خدا صلی الله علیه واله شنیدم که می فرمود: هر کس سرپرستی یتیمی بر عهده گیرد تا او بی نیاز شود خداوند به خاطر عملش بهشت را بر او واجب می گرداند همچنان که خداوند برای کسی که مال یتیم را بخورد، آتش دوزخ را واجب می گرداند.

12– نگهداری و تربیت یتیم

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: وَ مَنْ أَکْرَمَ فِیهِ یَتِیماً أَکْرَمَهُ اللَّهُ یَوْمَ یَلْقَاهُ وَ مَنْ وَصَلَ فِیهِ رَحِمَهُ وَصَلَهُ اللَّهُ بِرَحْمَتِهِ یَوْمَ یَلْقَاهُ. (بحار الانوار ج 93 ص357)

هركه يتيمی را در (ماه مضان) اكرام كند، خدا در روزی كه او را خواهد ديد، اكرامش خواهد کرد. هر كه در آن صله رحم كند، خدا رحمتش را در روز (قيامت) به هنگام ملاقات، وصل خواهد كرد.

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَنْ أَنْکَرَ مِنْکُمْ قَسَاوَهَ قَلْبِهِ فَلْیَدْنُ یَتِیماً فَیُلَاطِفُهُ وَ لْیَمْسَحْ رَأْسَهُ یَلِینُ قَلْبُهُ بِإِذْنِ اللَّهِ إِنَّ لِلْیَتِیمِ حَقّاً. (بحار الانوار ج 72 ص 5)

هر کس نمی خواهد سخت دل باشد، نزد یتیمی برود و به او مهر بورزد و دست بر سرش بکشد، تا به اذن خدا دلش نرم گردد؛ همانا یتیم حقی دارد.

رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: أَنَّ مَنْ مَسَحَ یَدَهُ عَلَی رَأْسِ یَتِیمٍ تَرَحُّماً کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِعَدَدِ کُلِّ شَعْرَهٍ مَرَّتْ عَلَی یَدِهِ حَسَنَهً. (بحار الانوار ج 79 ص169)

روایت شده که هر کس بر سر یتیمی دست محبت بکشد، خداوند به تعداد هر تار مویی که دستش بر آن کشیده شده، یک حسنه برای او می نویسد.

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَا مِنْ عَبْدٍ یَمْسَحُ یَدَهُ عَلَی رَأْسِ یَتِیمٍ رَحْمَهً لَهُ إِلَّا أَعْطَاهُ اللَّهُ بِکُلِّ شَعْرَهٍ نُوراً یَوْمَ الْقِیَامَهِ. (بحار الانوار ج  72 ص 5)

بنده خدایی نیست که از سر مِهر، دست بر سر یتیمی بکشد، مگر آنکه خدا به شمار هر تار مو، در قیامت نوری به او عطا کند.

13- زمان تسلیم مال یتیم

اَللهُ تَعالی :‏ وَ لا تَقْرَبُوا مالَ الْيَتيمِ إِلاَّ بِالَّتي‏ هِيَ أَحْسَنُ حَتَّی يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَ أَوْفُوا الْكَيْلَ وَ الْميزانَ بِالْقِسْطِ لا نُكَلِّفُ نَفْساً إِلاَّ وُسْعَها وَ إِذا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَ لَوْ كانَ ذا قُرْبی‏ وَ بِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُوا ذلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ. (انعام/152)

و به مال يتيم جز به نحوی [هر چه نيكوتر] نزديك مشويد تا به حد رشد خود برسد و پيمانه و ترازو را به عدالت تمام بپيماييد. هيچ كس را جز به قدر توانش تكليف نمی‌‏كنيم و چون [به داوری يا شهادت] سخن گوييد، دادگری كنيد هر چند [درباره] خويشاوند [شما] باشد و به پيمان خدا وفا كنيد. اينهاست كه [خدا] شما را به آن سفارش كرده است. باشد كه پند گيريد.

14- حد یتیم

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ : إِنَ‏ نَجْدَةَ اسْمُ‏ الْحَرُورِيِ‏ كَتَبَ‏ إِلَی‏ ابْنِ‏ عَبَّاسٍ‏ يَسْأَلُهُ عَنِ الْيَتِيمِ مَتَی يَنْقَضِي يُتْمُهُ فَكَتَبَ إِلَيْهِ أَمَّا الْيَتِيمُ فَانْقِطَاعُ يُتْمِهِ أَشُدُّهُ وَ هُوَ الِاحْتِلَامُ إِلَّا أَنْ لَا يُؤْنَسَ مِنْهُ رُشْدٌ بَعْدَ ذَلِكَ فَيَكُونَ سَفِيهاً أَوْ ضَعِيفاً فَلْيُسْنَدْ عَلَيْهِ‏. (بحار الأنوار ج‏72 ص 6)

نجده نامی حروری، به ابن عباس نوشت: یتیم چه زمانی از یتیمی خارج می‌شود؟ در پاسخش نوشت: وقتی به حدی که احتلام است، رسید؛ مگر اینکه رشد او معلوم نباشد و سفیه یا ناتوان باشد که در این صورت باید به او کمک کرد.