آداب مردان
چکیده
جنس مردان در شریعت الهی، ویژگی‌هایی فقهی خاص خود را دارد که برخی از آنها در آداب مردان گرد آمده است. وظیفه‌ی ما این است که آنها را برای کسب خوشنودی خداوند انجام دهیم. البته زنان هم ویژگی‌های فقهی خویش را دارند که در آداب زنان آمده است.
1- اختصاص پیامبری به مردان
اللهُ تَعالی: وَ لَوْ جَعَلْناهُ مَلَكاً لَجَعَلْناهُ رَجُلًا وَ لَلَبَسْنا عَلَيْهِمْ ما يَلْبِسُونَ. (انعام/9)
و اگر (پيامبر را) فرشته قرار میداديم، به یقین او را به صورت مردی در می آورديم (كه باز هم میگفتند: اين انسانی همانند خود ماست و همان شُبه را تكرار میكردند، بنابراين) كار را بر آنان مُشتبه میساختيم، همان طور كه آنان (با ايرادهای خود) كار را بر ديگران مُشتبه می‌سازند.
2- رفتار مردان با زنان نامَحْرَمْ
اللهُ تَعالی: قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ وَ يَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذلِكَ أَزْكی لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِما يَصْنَعُونَ. (نور/30)
به مردان مؤمن بگو: چشمان خود را (از نگاه به نامحرم) فروگيرند و دامن خود را حفظ کنند. اين برای پاك ماندن آنان بهتر است. خداوند به آنچه انجام میدهند آگاه است.
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: … وَ عِفُّوا عَنْ نِسَاءِ النَّاسِ تَعِفَ نِسَاؤُكُمْ. (تحف العقول ص 359)
و نسبت به زنان مردم پاكدامن باشيد، تا زنان خودتان پاكدامن و عفیف بمانند.
3- ممنوعیت ازدواج با محارم و زنان شوهردار
اللهُ تَعالی: حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهاتُكُمْ وَ بَناتُكُمْ وَ أَخَواتُكُمْ وَ عَمَّاتُكُمْ وَ خالاتُكُمْ وَ بَناتُ الْأَخِ وَ بَناتُ الْأُخْتِ وَ أُمَّهاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَ أَخَواتُكُمْ مِنَ الرَّضاعَةِ وَ أُمَّهاتُ نِسائِكُمْ وَ رَبائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسائِكُمُ اللَّاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ وَ حَلائِلُ أَبْنائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلابِكُمْ وَ أَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الْأُخْتَيْنِ إِلَّا ما قَدْ سَلَفَ إِنَّ اللَّهَ كانَ غَفُوراً رَحِيماً. (نساء/23)
بر شما حرام شده است (ازدواج با) : مادرانتان و دخترانتان، و خواهرانتان و عمّههايتان و خالههايتان و دختران برادر و دختران خواهر و آن مادرانتان كه به شما شير دادهاند و خواهران رضاعی (شيری) شما و مادران همسرانتان و دختران همسرانتان (از شوهر قبلی) كه در دامن شما تربيت يافته‌اند، به شرط آنكه با مادرانشان، همبستر شده باشيد، پس اگر آميزش نكردهايد، مانعی ندارد (كه با آن دختران ازدواج كنيد) و (همچنين حرام است ازدواج با) همسران پسرانتان كه از نسل شمايند (نه پسر خواندهها) و (حرام است در ازدواج) جمع بين دو خواهر، مگر آنچه پيشتر انجام گرفته است. همانا خداوند بخشنده و مهربان است.
4- حقّ طلاق در دست مرد
اللهُ تَعالی: وَ إِنْ عَزَمُوا الطَّلاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ. (بقره/227)
و اگر (مردان) تصميم به طلاق گرفتند (آن هم با شرایطش، مانعی ندارد.) همانا خداوند شنوا و داناست.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: الطَّلَاقُ بِيَدِ مَنْ أَخَذَ بِالسَّاقِ. (مستدرك الوسائل ج 15 ص 306)
اختیار طلاق در دستِ آن کسی است که زمامِ کار را در دست دارد. یا طلاق به دست کسی است که عقد به دست اوست. (مرد)
5- آراستگی
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَخْذُ الشَّارِبِ مِنَ الْجُمُعَةِ إِلَی الْجُمُعَةِ أَمَانٌ مِنَ الْجُذَامِ وَ الشَّعْرُ فِي الْأَنْفِ أَمَانٌ مِنْهُ أَيْضاً. (بحار الأنوار ج 59 ص 213)
کوتاه کردن سبیل از یک جمعه تا جمعه‌ی دیگر، در برابر بیماری جذام محافظت ایجاد می‌کند و موهای داخل بینی نیز چنین خاصیت محافظتی‌ای دارند.
5-1- جوانمردی
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: جِمَاعُ الْمُرُوءَةِ اجْتِنَابُ الرَّجُلِ مَا يَشِينُهُ وَ اكْتِسَابُهُ مَا يَزِينُهُ. (غرر الحكم ص 364)
جوهره‌ی جوانمردی در این است که مرد از آنچه مایه‌ی ننگ اوست، دوری گزیند و آنچه مایه‌ی آراستگی اوست را کسب کند.
5-2- وقار
أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) عَنْ لُبْسِ ثِيَابِ الشُّهْرَةِ … (كافي ج 13 ص 30)
رسول خدا که درود خداوند بر او و خاندانش باد مرا از پوشیدن لباس‌هایی که جلب توجهِ نامتعارف می‌کنند، نهی فرمود؛…
5-3- جنس لباس
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْكَتَّانُ مِنْ لِبَاسِ الْأَنْبِيَاءِ وَ هُوَ يُنْبِتُ اللَّحْمَ. (كافي ج 6 ص 449)
كتان از لباس‌های پيامبران است و گوشت را می‌روياند.
5-4- ممنوعیت شبیه ساختن خود به زنان
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) لَعَنَ الْمُتَشَبِّهِينَ مِنَ الرِّجَالِ بِالنِّسَاءِ وَ …(بحار الأنوار ج 73 ص 341)
فرستاده خدا که درود خداوند بر او و خاندانش باد، مردانی را که خود را شبیه زنان می‌سازند، و …، لعنت کرد.
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) َزْجُرُ الرَّجُلَ يَتَشَبَّهُ بِالنِّسَاءِ وَ … (مكارم الأخلاق ص 118)
فرستاده خداوند که درود خدا بر او و خاندانش باد، هميشه مرد را از مانند سازی خود به زنان باز می داشت و …
5-5- استعمال عطر
اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا يَنْبَغِي للرجال [لِلرَّجُلِ] أَنْ يَدَعَ الطِّيبَ فِي كُلِ يَوْمٍ فَإِنْ لَمْ يَقْدِرْ عَلَيْهِ فَيَوْمٌ وَ يَوْمٌ لَا فَإِنْ لَمْ يَقْدِرْ فَفِي كُلِّ جُمُعَةٍ وَ لَا يَدَعُ ذَلِكَ. (بحار الأنوار ج 73 ص 140)
مرد نباید استفاده روزانه از عطر را نادیده بگیرد؛ اگر نمی‌تواند چنین کند، باید یکروزدرمیان از آن استفاده کند؛ و اگر آن هم برایش مقدور نیست، دست‌کم باید روزهای جمعه آن را به کار گیرد و هرگز از انجام این کار غفلت نکند.
اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ: الطِّيبُ مِنْ أَخْلَاقِ الْأَنْبِيَاءِ. (كافی ج 6 ص 510)
از ویژگی‌های پیامبران، استفاده از عطر است.
6- ممنوعیت طلا برای مردان
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: …رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) .. نَهَاكُمْ عَنِ التَّخَتُّمِ بِالذَّهَبِ…(خصال ج 1 ص 289)
فرستاده خدا که درود خداوند بر او و خاندانش باد… او شما را از به دست داشتن انگشترهای طلا منع کرد…
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: فِي الرَّجُلِ يُصَلِّي وَ عَلَيْهِ خَاتَمُ حَدِيدٍ قَالَ لَا وَ لَا يَتَخَتَّمُ بِهِ الرَّجُلُ لِأَنَّهُ مِنْ لِبَاسِ أَهْلِ النَّارِ وَ قَالَ لَا يَلْبَسُ الرَّجُلُ الذَّهَبَ وَ لَا يُصَلِّي فِيهِ لِأَنَّهُ مِنْ لِبَاسِ أَهْلِ النَّارِ. (علل الشرائع ج 2 ص 348)
درباره مردی که با انگشتر آهنی نماز می‌خواند، فرمود: خیر؛ و مرد نباید آن را به دست کند، زیرا از پوشش اهل آتش است
همچنین فرمود: مرد نباید طلا به دست کند و نه با آن نماز بخواند، زیرا از پوشش اهل آتش است.
7- پرهیز از خلوت با زنان نامحرم
عَنْهُمْ عَلَيْهِمُ السَّلَامُ قَالَ: … فَقَالَ لَهُ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَامُ أَخْبِرْنِي بِالذَّنْبِ الَّذِي إِذَا أَذْنَبَهُ ابْنُ آدَمَ اسْتَحْوَذْتَ عَلَيْهِ قَالَ ذَلِكَ إِذَا أَعْجَبَتْهُ نَفْسُهُ وَ اسْتَكْثَرَ عَمَلَهُ وَ صَغُرَ فِي نَفْسِهِ ذَنْبُهُ وَ قَالَ يَا مُوسَى لَا تَخْلُ بِامْرَأَةٍ لَا تَحِلُّ لَكَ فَإِنَّهُ لَا يَخْلُو رَجُلٌ بِامْرَأَةٍ لَا تَحِلُّ لَهُ إِلَّا كُنْتُ صَاحِبَهُ دُونَ أَصْحَابِي فَإِيَّاكَ أَنْ تُعَاهِدَ اللَّهَ عَهْداً فَإِنَّهُ مَا عَاهَدَ اللَّهَ أَحَدٌ إِلَّا كُنْتُ صَاحِبَهُ دُونَ أَصْحَابِي… (بحار الأنوار ج 13 ص 350)
به نقل از معصومان (علیهم السلام): پس موسی به او (ابلیس) فرمود: به من بگو آن چه گناهی بوده است که هرگاه کسی آن را انجام داده باشد در آن بر انسان چیره شده باشی؟ ابلیس گفت: اینکه به خودش مغرور شود و کارهای نیک خودش را زیاد و گناهش را کم انگارد. و گفت ای موسی، با زنی که حلال تو نیست خلوت نکن خودم برای فریب دادن آنها تلاش می‌کنم و کار فریب آنها را به دستیارانم نمی‌دهم…
8- در مناسک حجّ
8-1- پوشاک شخص مُحْرِم
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: لَا يَلْبَسُ الْقَمِيصَ وَ لَا الْعَمَائِمَ وَ لَا السَّرَاوِيلَاتِ وَ لَا الْبَرَانِسَ وَ لَا الخفاف… (من لا يحضره الفقيه ج2 ص 339)
مردی از فرستاده خدا که درود خداوند بر او و خاندانش باد درباره‌ی پوشاک شخص مُحرم، پرسید.
آن حضرت که درود خداوند بر او و خاندانش باد پاسخ داد: او نباید پیراهن، شلوار، عمامه، شنلِ کلاه‌دار یا جوراب چرمی بپوشد…
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: …أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) يُرِيدُ الْحَجَّ …، فَلَمَّا نَزَلَ الشَّجَرَةَ، أَمَرَ النَّاسَ … وَ الْغُسْلِ، وَ التَّجَرُّدِ فِي إِزَارٍ وَ رِدَاءٍ …( كافی ج 8 ص 172)
هرگاه فرستاده‌ی خدا که درود خداوند بر او و خاندانش باد قصد انجام حج می‌کردند، … پس از رسیدن به «شجره»، به مردم دستور می‌دادند …، و غسل کنند و لباس‌های خود را درآورده و تنها به پوشیدن «إزار» (لنگی که پایین‌تنه را می‌پوشاند) و «رداء» (پارچه‌ای که بالاتنه را می‌پوشاند) اکتفا کنند؛ …
اَلْبَاقِرُ و اَلصَّادِقُ عَلَيْهِمَا السَّلَامُ: … وَ كَانَ عَلِيٌّ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) قَدْ حَجَّ تِلْكَ السَّنَةَ بِالْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ (عَلَيْهِمَا السَّلَامُ) وَ بِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ فَلَمَّا أَحْرَمَ عَبْدُ اللَّهِ لَبِسَ إِزَاراً وَ رِدَاءً … (بحار الأنوار ج 96 ص 227)
علی که بر او درود باد نیز در آن سال، به همراه حسن و حسین که بر آنها درود باد و عبدالله بن جعفر، حج گزارد. نقل شده است؛ که عبدالله هنگام مُحرم شدن، إزار (پوشش پایین‌تنه) و رداء (پوشش بالاتنه) پوشیده بود…
8-2- بلند کردن صدا در گفتن لبیک
سُئِلَ النَّبِيُّ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فَقِيلَ: أَيُّ الْحَجِّ أَفْضَلُ قَالَ: الْعَجُّ وَ الثَّجُّ قِيلَ: مَا الْعَجُّ وَ الثَّجُّ قَالَ: الْعَجُّ ضَجِيجُ الصِّيَاحِ وَ رَفْعُ الصَّوْتِ بِالتَّلْبِيَةِ وَ الثَّجُّ النَّحْرُ وَ النِّسَاءُ يَخْفَضْنَ أَصْوَاتَهُنَّ بِالتَّلْبِيَةِ تُسْمِعُ المَرْأَةُ مِثْلَهَا وَ… ( بحار الأنوار ج 96 ص339)
از پیامبر که درود خداوند بر او و خاندانش باد پرسیدند: کدام حج برتر است؟ فرمودند: العَجّ و الثَّجّ. پرسیدند: العَجّ و الثَّجّ چیست؟ فرمودند: العَجّ، بلند کردن صدا و سر دادن بانگِ “لبیک” است، و الثَّجّ، ذبح کردن حیوان قربانی است. اما زنان، هنگام گفتن “لبیک” صدای خود را پایین می‌آورند، به‌گونه‌ای که زن تنها صدای خود را به گوش هم‌جنس خود (زن دیگر) برساند…
9- در نماز
9-1- باز کردن آرنج‌ها در سجده
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إذا سَجَدَ الرَّجلُ فليُخَوِّ، و إذا سَجَدَتِ المرْأَةُ فلَتَحْتَفِز. (كافی ج 6 ص 171)
هنگامی که مرد سجده می‌کند، باید اعضای بدن خود را بگستراند؛ و هنگامی که زن سجده می‌کند، باید خود را جمع کند.
9-2- فقط پیش نماز مرد، برای نماز جماعت مردان
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا تَؤُمُ الْمَرْأَةُ الرِّجَالَ وَ … (بحار الأنوار ج 85 ص 111)
زن نباید پیش‌نمازِ مرد باشد؛…..
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا تَؤُمُ الْمَرْأَةُ الرِّجَالَ وَ تُصَلِّي بِالنِّسَاءِ وَ … (بحار الأنوار ج 85 ص 111)
زن، مردان را در نماز، پیش‌نمازی نمی‌کند؛ او، زنان را در نماز پیش‌نمازی می‌کند و …
9-3- صدای بلند و آهسته در قرائت نماز
اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَنَّهُ كَانَ يَجْهَرُ بِالْقِرَاءَةِ فِي الْمَغْرِبِ وَ الْعِشَاءِ (الْآخِرَةِ) وَ صَلَاةِ اللَّيْلِ وَ الشَّفْعِ وَ الْوَتْرِ وَ الْغَدَاةِ وَ يُخْفِي الْقِرَاءَةَ فِي الظُّهْرِ وَ الْعَصْرِ. (وسائل الشيعه ج 6 ص 85)
از امام رضا که بر او درود باد روایت شده است که ایشان؛ در نمازهای مغرب، عشا، نماز شب (شامل شَفع و وتر) و نماز صبح، قرائت را بلند ادا می‌کردند، امّا در نمازهای ظهر و عصر، قرائت را آهسته انجام می‌دادند.
ثبت دیدگاه