آداب رزق و روزی
چکیده
خداوند برای همهی جانداران بویژه انسان، روزی مقدّر کرده است، امّا برای بهرهمندی از آن توصیههایی دارد. در آداب رزق و روزی دستورات پیشوایان دین با تکیه بر وحی گردآوری شده است. شُکر و عدم اسراف روزی، از مهمترین آداب رزق و روزی به شمارمی رود.
واژگان مرتبط
روزی، قوت، رزاق، برکت، معیشت، استغفار، انفاق، توکّل، شکرگزاری، قناعت، حرص، اسراف
1- معنی و مفهوم
«رزق» در لغت به معنای بخشش مستمر و متداوم است، اعم از مادّی يا معنوی. و در اصطلاح به هر چیزی که مایهی دوام وحیات مخلوقات زنده است، رزق گویند. و از آن تعبیر به روزی میشود. بنابراين، هر گونه بهرهای را كه خداوند نصيب بندگان میكند، از مواد غذايی، مسكن و پوشاک، و يا علم و عقل و فهم و ایمان و اخلاص، به همه اينها «رزق» گفته میشود. (مجمع البحرین، تفسیر نمونه)
2- اهمیت روزی
اَللهُ تَعالی: وَ نَزَّلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً مُبَارَكًا فَأَنْبَتْنَا بِهِ جَنَّاتٍ وَ حَبَّ الْحَصِيدِ وَ النَّخْلَ بَاسِقَاتٍ لَهَا طَلْعٌ نَضِيدٌ رِزْقًا لِلْعِبَادِ وَ أَحْيَيْنَا بِهِ بَلْدَةً مَيْتًا كَذَلِكَ الْخُرُوجُ. (ق/11-9)
و از آسمان آبی پر بركت فرود آورديم. پس به آن [وسيله] باغها و دانههای دروكردنی رويانيديم و درختان تناور خرما كه خوشه[های] روی هم چيده دارند. [اينها همه] برای روزیِ بندگان [من] است.
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ لِكُلِّ عَبْدٍ رِزْقاً يُجَازُ إِلَيْهِ جَوْزاً. (کافي ج ۴ ص ۵۲۶)
همانا هر بندهای، رزقی دارد که به موقع به او عطا میشود.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: لَوْ أَنَّ اِبْنَ آدَمَ فَرَّ مِنْ رِزْقِهِ كَمَا يَفِرُّ مِنَ اَلْمَوْتِ لَأَدْرَكَهُ رِزْقُهُ كَمَا يُدْرِكُهُ اَلْمَوْتُ. (بحار الأنوار ج۱۰۰ ص ۳۳)
به راستی که اگر فرزند آدم از روزی اش بگریزد، چنانچه از مرگ میگریزد، هرآینه روزی اش او را دریابد و به او رسد، چنان که مرگ او را دریابد.
3- رزّاقیت خدا
اَللهُ تَعالی: إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ. (ذاریات/58)
بیتردید خدا خود روزی دهنده و صاحب قدرت استوار است.
اَللهُ تَعالی: وَ لَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَ إِيَّاكُمْ إِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْئًا كَبِيرًا (اسرا/31)
فرزندانتان را از بیم تنگدستی نکُشید! ما به آنان و شما روزی میدهیم، بیتردید کشتن آنان گناهی بزرگ است.
الثُّمَالِیِّ: ذُکِرَ عِنْدَ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) غَلَاءُ السِّعْرِ، فَقَالَ: وَ مَا عَلَیَّ مِنْ غَلَائِهِ إِنْ غَلَا فَهُوَ عَلَیْهِ وَ إِنْ رَخُصَ فَهُوَ عَلَیْهِ. (بحار الأنوار ج 46 ص 55)
ابو حمزه ثمالی: خدمت زین العابدین (علیه السلام) سخن از گرانی نرخها شد. حضرت فرمود: مرا با گرانی آن چکار؟ اگر گران شود، رزق بر خداست و اگر ارزان هم گردد، رزق بر خداست.
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ اللَّهَ قَسَّمَ الْأَرْزَاقَ بَیْنَ عِبَادِهِ وَ أَفْضَلَ فَضْلًا کَبِیراً لَمْ یُقَسِّمْهُ بَیْنَ أَحَدٍ، قَالَ اللَّهُ : {وَ سْئَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ.} (نساء/32) . (بحار الأنوار ج ۵ ص۱۴۷)
خداوند ارزاق را بین بندگانش تقسیم کرد و بخششی بزرگ را تفضّل کرد و آن را بین هیچ یک از آنان تقسیم نکرد. خداوند فرمود: {و از فضل خدا درخواست کنید.}
4- گنجینه های روزی
اَللهُ تَعالی: هُوَ الَّذي يُريكُمْ آياتِهِ وَ يُنَزِّلُ لَكُمْ مِنَ السَّماءِ رِزْقاً… (غافر/ 13)
او كسی است كه آيات خود را به شما نشان میدهد و از آسمان برای شما روزیِ با ارزشی میفرستد…
اَللهُ تَعالی: قُلْ مَن يَرْزُقُكُم مِّنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ… (یونس/31)
بگو: چه كسی شما را از آسمان و زمين روزی میدهد؟…
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: إِنَّ الرِّزْقَ لَیَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ إِلَی الْأَرْضِ عَلَی عَدَدِ قَطْرِ الْمَطَرِ إِلَی کُلِّ نَفْسٍ بِمَا قُدِّرَ لَهَا. (بحار الأنوار ج ۵ ص ۱۴5)
به یقین رزق از آسمان به زمین، و به تعداد قطرات باران، و بر هر کسی به اندازه ای که برایش مقدّر شده است، نازل میشود.
5- عوامل روزی
اَللهُ تَعالی: وَ الَّذينَ هاجَرُوا في سَبيلِ اللهِ ثُمَّ قُتِلُوا أَوْ ماتُوا لَيَرْزُقَنَّهُمُ اللهُ رِزْقاً حَسَناً وَ إِنَّ اللهَ لَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقينَ. (حج/58)
و كسانی كه در راه خدا هجرت كردند، سپس كشته شدند يا به مرگ طبيعی از دنيا رفتند، خداوند به آنها روزیِ نيكويی میدهد و به يقين خداوند، بهترين روزی دهندگان است.
اَللهُ تَعالی: وَ الَّذينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا في سَبيلِ اللهِ وَ الَّذينَ آوَوْا وَ نَصَرُوا أُولئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَريمٌ. (انفال/74)
و كسانی كه ايمان آوردند و هجرت کردند و در راه خدا جهاد كردند، و كسانی كه [به آنها] پناه دادند و ياری کردند، آنان مؤمنان حقيقیاند، برای آنها، آمرزش [و رحمت خدا] و روزیِ با ارزشی است.
اَللهُ تَعالی: وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ…ً (طلاق/3 و 2)
و هر كس تقواي الهي پيشه كند، خداوند راه نجاتي براي او فراهم ميكند و او را از جايی كه گمان ندارد روزی میدهد…
اَللهُ تَعالی: فَالَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَريمٌ. (حج/ 50)
کسانی كه ايمان آوردند و كارهای شايسته انجام دادند، آمرزش و روزیِ پرارزشی برای آنهاست.
6- بهترین روزی
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: خَيْرُ اَلرِّزْقِ مَا يَكْفِي. (بحار الأنوار ج ۷۴ ص ۱۶۸)
بهترين روزی آن است كه به قدر كفايت باشد.
7- اوقات تقسیم روزی
الْحُسَیْنِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ اَلْبَاقِرُ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) قَالَ: قُلْتُ لَهُ:جُعِلْتُ فِدَاكَ! إِنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّ اَلنَّوْمَ بَعْدَ اَلْفَجْرِ مَكْرُوهٌ لِأَنَّ اَلْأَرْزَاقَ تُقَسَّمُ فِي ذَلِكَ اَلْوَقْتِ، فَقَالَ: اَلْأَرْزَاقُ مَوْظُوفَةٌ مَقْسُومَةٌ وَ لِلَّهِ فَضْلٌ يَقْسِمُهُ مِنْ طُلُوعِ اَلْفَجْرِ إِلَی طُلُوعِ اَلشَّمْسِ. (بحار الأنوار ج ۸۲ ص ۳۲۳)
حسین ابن مسلم: به امام باقر (علیه السلام) عرض کردم: فدایتان شوم! میگویند خواب بعد از طلوع فجر مکروه است؛ زیرا روزی ها درآن موقع تقسیم میشود. آیا این درست است؟ فرمود: روزیها معيّن و تقسيم شده است، و خدای را زيادتی است كه آن را از طلوع فجر تا طلوع خورشيد تقسيم میكند.
8- انواع روزی
8-1- روزی طلبیدنی و مقدر
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اَلرِّزْقُ رِزْقَانِ رِزْقٌ تَطْلُبُهُ وَ رِزْقٌ يَطْلُبُكَ فَإِنْ لَمْ تَأْتِهِ أَتَاكَ. (بحار الأنوار ج ۱۰۰ ص ۲۱)
روزی دو نوع است، روزی ای که تو آن را طلب میکنی و روزی ای که خود تو را طلب میکند و اگر به دنبال آن نروی به دنبالت می آید.
8-2- حلال و حرام
اَللهُ تَعالی: قُلْ أَ رَأَيْتُمْ ما أَنْزَلَ اللهُ لَكُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَراماً وَ حَلالاً قُلْ آللهُ أَذِنَ لَكُمْ أَمْ عَلَی اللهِ تَفْتَرُونَ. (یونس/ 59)
بگو: آيا به رزقی كه خدا برايتان نازل كرده است نگريستهايد؟ بعضی را حرام شمرديد و بعضی را حلال. بگو: خدا به شما اجازه داده است يا به او دروغ میبنديد؟
اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَيْسَ مِنْ نَفْسٍ إِلاَّ وَ قَدْ فَرَضَ اَللَّهُ لَهَا رِزْقَهَا حَلاَلاً يَأْتِيهَا فِي عَافِيَةٍ وَ عَرَضَ لَهَا بِالْحَرَامِ مِنْ وَجْهٍ آخَرَ فَإِنْ هِيَ تَنَاوَلَتْ مِنَ اَلْحَرَامِ شَيْئاً قَاصَّهَا بِهِ مِنَ اَلْحَلاَلِ اَلَّذِي فَرَضَ اَللَّهُ لَهَا. (بحار الأنوار ج ۵ ص ۱۴۷)
هیچکسی نیست مگر اینکه خداوند رزقی حلال برایش مقرر داشته که به سلامت به او میرسد. از سوی دیگر روزیِ حرام نیز در دسترس او قرار میگیرد، اگر از روزی حرام چیزی بخورد، خداوند از آن حلالی که برایش مقرّر داشته، کم میکند.
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لاَ تَدَعْ طَلَبَ اَلرِّزْقِ مِنْ حِلِّهِ فَإِنَّهُ عَوْنٌ لَكَ عَلَی دِينِكَ وَ اعْقِلْ رَاحِلَتَکَ وَ تَوَکَّلْ. (بحار الأنوار ج ۶۸ ص ۱۳۷)
برای تحصیل رزق و روزی البته از راه حلال کوشش کن که دنبال کسب و کار رفتن و تحصیل معیشت، خود کمکی است برای حفظ دین. و مرکب خود را محکم ببند و با این حال بر خدا توکّل کن.
8-3- کم و زیاد
اَللهُ تَعالی: إِنَّ رَبَّكَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَ يَقْدِرُ إِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا. (اسراء/30)
به یقین پروردگارت رزق را برای هر که بخواهد وسعت میدهد، و [برای هر که بخواهد] تنگ میگیرد؛ زیرا او به [مصلحت] بندگانش آگاه و بیناست.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: يَمْلِكُ إِمْسَاكَ اَلْأَرْزَاقِ وَ إِدْرَارَهَا إِلاَّ اَلرَّازِقُ. (عیون الحکم ج ۱ ص ۵۴۲)
كسی جز خدای رزّاق (روزی رسان) مالك نگهداشتن روزی و يا فرو ريختن آن نيست.
9- روزی شهید
اَللهُ تَعالی: وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذينَ قُتِلُوا في سَبيلِ اللهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ. (آل عمران/169)
[ای پيامبر!] هرگز گمان مبر كسانی كه در راه خدا كشته شدند، مردهاند! بلكه زندهاند، و نزد پروردگارشان روزی داده میشوند.
10- روزی مؤمن
الله تعالی: أُولَئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ دَرَجَاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ (انفال/4)
آنان هستند كه در حقیقت مؤمناند. برای آنان نزد پروردگارشان درجات و آمرزش و روزیِ نيكو خواهد بود.
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَا سَدَّ اَللَّهُ عَلَی مُؤْمِنٍ بَابَ رِزْقٍ إِلاَّ فَتَحَ اَللَّهُ لَهُ خَيْراً مِنْهُ. (بحار الأنوار ج ۶۹ ص ۵۲)
هیچ درب روزی بر روی مؤمن بسته نشد، مگر اینکه خداوند بهتر از آن بر وی گشود.
11- روزی جانداران
الله تعالی: وَ مَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَی اللَّهِ رِزْقُهَا… (هود/6)
هيچ جنبندهاي در زمين نيست، مگر اينكه روزي او بر خدا است،…
الله تعالی: وَ كَأَيِّنْ مِنْ دَابَّةٍ لَا تَحْمِلُ رِزْقَهَا اللَّهُ يَرْزُقُهَا وَ إِيَّاكُمْ… (عنکبوت/60)
چه بسیارند جنبندگانی که قدرت ندارند [به دست آوردن] روزی خود را بر عهده بگیرند، خداست که به آنان و شما روزی میدهد….
12-روزیهای معنوی
12-1- حبّ اهل بیت علیهم السلام
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَنْ رَزَقَهُ اَللَّهُ حُبَّ اَلْأَئِمَّةِ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي فَقَدْ أَصَابَ خَيْرَ اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةِ فَلاَ يَشُكَّنَّ أَحَدٌ أَنَّهُ فِي اَلْجَنَّةِ. (بحار الأنوار ج ۲۷ ص ۷۸)
هر کس خدا به او حبّ ائمه از اهل بیت من را روزی کند، به خیر دنیا و آخرت رسیده و نباید شکی داشته باشد در اینکه بهشتی است.
12-2- قلب سلیم
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذَا أَحَبَّ اَللَّهُ عَبْداً رَزَقَهُ قَلْباً سَلِيماً وَ خُلْقاً قَوِيماً. (غرر الحکم ج ۱ ص ۲۸۹)
هرگاه خداوند، بندهای را دوست بدارد، قلبی سليم و پاك و خويی استوار، روزیاش میكند.
12-3- عقل و عمل درست
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ مَنْ رَزَقَهُ اَللَّهُ عَقْلاً قَوِيماً وَ عَمَلاً مُسْتَقِيماً فَقَدْ ظَاهَرَ لَدَيْهِ اَلنِّعْمَةَ وَ أَعْظَمَ عَلَيْهِ اَلْمِنَّةَ. (غرر الحکم ج ۱ ص ۲۳۲)
به راستی كسی را كه خداوند عقلی درست و عملی مستقيم روزی كرده، نعمت خود را بر او آشكار، و منّت خويش را بر او بزرگ گردانده است.
12-4- دینداری
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ رُزِقَ اَلدِّينِ فَقَدْ رُزِقَ [خَيْرَ] اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةِ. (عیون الحکم ۱ص ۴۵۰)
هر كس دينداری، روزیاش شود، خير دنيا و آخرت، روزیاش شده است.
12-5- شهادت
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مِنْ دُعَائِهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) لَمَّا عَزَمَ عَلَی لِقَاءِ الْقَوْمِ بِصِفِّينَ: اَللَّهُمَّ رَبَّ اَلسَّقْفِ اَلْمَرْفُوعِ … إِنْ أَظْهَرْتَنَا عَلَی عَدُوِّنَا فَجَنِّبْنَا اَلْبَغْيَ وَ سَدِّدْنَا لِلْحَقِّ وَ إِنْ أَظْهَرْتَهُمْ عَلَيْنَا فَارْزُقْنَا اَلشَّهَادَةَ وَ اعْصِمْنَا مِنَ الْفِتْنَةِ. (نهج البلاغه خطبه۱۷۰)
بارخدايا! ای پروردگار اين سقف برافراشته… اگر ما را بر دشمن، پيروز ساختی از ستمگری بر کنار دار و بر راه حق استوار فرما و اگر آنها را بر ما غلبه دادی، شهادت را روزی ما کن و از فتنه، دورمان دار.
12-6- صبر
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَا رَزَقَ اَللَّهُ عَبْداً خَيْراً لَهُ وَ لاَ أَوْسَعَ مِنَ اَلصَّبْرِ. (بحار الأنوار ج ۷۹ ص ۱۳۹)
خداوند خیری بهتر و گسترده تر از صبر به بنده ای روزی نکرده است.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: ثَلَاثٌ مَنْ رُزِقَهُنَّ فَقَدْ رُزِقَ خَیْرَ الدَّارَیْنِ الرِّضَا بِالْقَضَاءِ وَ الصَّبْرُ عَلَی الْبَلَاءِ وَ الدُّعَاءُ فِی الرَّخَاءِ. (بحار الأنوار ج ۷۹ ص ۱۳8)
سه چیز است که به هر کس روزی شود، به خیر دنیا و آخرت دست یافته است: رضا به قضای خداوند، صبر بر بلا و دعا در حال آسایش.
12-7- دانش
اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اَلرِّزْقُ اَلطَّيِّبُ هُوَ اَلْعِلْمُ. (تفسير قمی ج۲ص۲۲)
روزیِ گوارا، دانش است.
12-8- دوستی
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: وَ مَنْ بَسَطَ كَفَّهُ لَهُمْ بِالْمَعْرُوفِ رُزِقَ اَلْمَحَبَّةَ مِنْهُمْ. (بحار الأنوار ج ۷۲ ص ۳۵۹)
هر کس دست احسان به سوی مردم گشاید، دوستی آنها روزیِ او میشود.
12-9- سلامت
أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ: مَنْ رَضِيَ بِالْعَافِيَةِ مِمَّنْ دُونَهُ رُزِقَ اَلسَّلاَمَةَ. (بحار الأنوار ج ۷۲ ص ۵۲)
هر كه به عافيت زير دستش خشنود باشد، از بالا دست خود سلامت روزياش شود.
13- طلب روزی
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: اَلرِّزْقُ يَطْلُبُ اَلْعَبْدَ أَشَدَّ مِنْ أَجَلِهِ. (بحار الأنوار ج ۱۰۰ ص ۳۳)
روزیِ بنده، بیشتر از اجلش او را طلب میکند.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اَلرِّزْقُ يَطْلُبُ مَنْ لاَ يَطْلُبُهُ. (غرر الحکم ج ۱ص ۷۵)
روزی، به دنبال كسی است كه در طلب او نيست.
أَمِيرُاَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ: كَمْ مِنْ مُتْعِبٍ نَفْسَهُ مُقْتَرٍ عَلَيْهِ وَ مُقْتَصِدٍ فِي اَلطَّلَبِ قَدْ سَاعَدَتْهُ اَلْمَقَادِيرُ. (بحار الأنوار ج ۱۰۰ ص ۳۵)
بسا انسانهايی كه [در طلبِ روزی] خود را به رنج میافكنند، امّا در سختی و تنگدستی به سر میبرند و بسا كسانی كه در طلبِ روزی ميانهروی میكنند و دست تقدير، آنان را ياری میرساند.
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنِّي لَأُبْغِضُ اَلرَّجُلَ فَاغِراً فَاهُ إِلَی رَبِّهِ فَيَقُولُ: اُرْزُقْنِي وَ يَتْرُكُ اَلطَّلَبَ. (وسائل الشیعه ج ۱۷ ص ۲۸)
من بيزارم از آن مردی كه دهان خود را به سوی پروردگارش بگشايد و بگويد: به من روزی ده. و در طلب روزی برنيايد.
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لاَ تَكْسَلُوا فِي طَلَبِ مَعَايِشِكُمْ فَإِنَّ آبَاءَنَا كَانُوا يَرْكُضُونَ فِيهَا وَ يَطْلُبُونَهَا. (وسائل الشیعه ج۱۷ص۶۰)
در طلب روزی و نیازهای زندگی تنبلی نکنید، چرا که پدران و نیاکان ما به دنبال آن میدویدند و آن را طلب میکردند.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: اَلْكَادُّ عَلَی عِيَالِهِ كَالْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اَللَّهِ. (بحار الأنوار ج ۱۰۰ ص ۱۳)
كسی كه برای [كسب روزیِ] خانوادهاش زحمت بكشد، مانند مجاهدِ در راه خداست.
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذَا سَبَّبَ اَللَّهُ لِلْعَبْدِ اَلرِّزْقَ فِي أَرْضٍ جَعَلَ لَهُ فِيهَا حَاجَةً. (بحار الأنوار ج ۷۳ ص ۲۲۱)
چون خدا وسیلهی روزی بندهای را در سرزمینی نهاده است، برایش نیازی در آن قرار دهد (تا برود و به روزی خود برسد).
قَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ ادْعُ اللَّهَ لِي أَنْ لَا يَجْعَلَ رِزْقِي عَلَی أَيْدِي الْعِبَادِ فَقَالَ (اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ) أَبَی اللَّهُ عَلَيْكَ ذَلِكَ إِلَّا أَنْ يَجْعَلَ أَرْزَاقَ الْعِبَادِ بَعْضَهُمْ مِنْ بَعْضٍ وَ لَكِنِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَ رِزْقَكَ عَلَی أَيْدِي خِيَارِ خَلْقِهِ فَإِنَّهُ مِنَ السَّعَادَةِ وَ لَا يَجْعَلَهُ عَلَی أَيْدِي شِرَارِ خَلْقِهِ فَإِنَّهُ مِنَ الشَّقَاوَةِ. بحار الأنوار ج ۷۵ ص ۲۴۴)
أبو عبیده به امام صادق (علیه السّلام) عرض کرد: به درگاه خدا دعا کنید تا روزی مرا به دست هیچ کس نسپارد. حضرت فرمود: خداوند جز این را نخواسته که روزیِ بندگان را به دست یکدیگر مقرّر کنید؛ ولی دعایت از خدا این باشد که روزیات را به دست بندگان نیکو و خوبش قرار دهد، که این از سعادت است، نه به دست بندگان بدش، که این بدبختی است.
14- برکات روزی
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: إِنَّ لِكُلِّ اِمْرِئٍ رِزْقاً هُوَ يَأْتِيهِ لاَ مَحَالَةَ فَمَنْ رَضِيَ بِهِ بُورِكَ لَهُ فِيهِ وَ وَسِعَهُ وَ مَنْ لَمْ يَرْضَ بِهِ لَمْ يُبَارَكْ لَهُ فِيهِ وَ لَمْ يَسَعْهُ. (بحار الأنوار ج ۷۴ ص ۱۸۵)
هر كس روزیای دارد كه بیتردید به او خواهد رسيد. پس هر كس به آن راضی شود، برايش پُر بركت خواهد شد و او را بس خواهد بود و هر كس به آن راضی نباشد، نه بركت خواهد يافت و نه او را بس خواهد بود.
15- انفاق
اَللهُ تَعالی: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاكُمْ… (بقره/ 254)
اي كساني كه ايمان آوردهايد! از آنچه به شما روزي دادهايم، انفاق كنيد!…
اَللهُ تَعالی: قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ يَقْدِرُ لَهُ وَ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ وَ هُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ. (سبأ/۳۹)
بگو: بدون شك، پروردگارم برای هر كس از بندگانش كه بخواهد روزی را گشايش میدهد، و يا برای او تنگ (و محدود) میگرداند و هر چه را (در راه او) انفاق كرديد، پس او (عوضش را) جايگزين میكند و او بهترين روزیدهندگان است.
16- توکل
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: لَوْ أَنَّكُمْ تَتَوَكَّلُونَ عَلَی اَللَّهِ حَقَّ تَوَكُّلِهِ لَرَزَقَكُمْ كَمَا يَرْزُقُ اَلطَّيْرَ تَغْدُو خِمَاصاً وَ تَرُوحُ بِطَاناً. (بحار الأنوار ج ۶۸ ص ۱۵۱)
اگر شما، چنان كه شايد و بايد، به خدا توكّل كنيد، همچنان كه پرنده را روزی میدهد، شما را نيز روزی خواهد داد. پرندگان گرسنه میروند و سير بر میگردند.
17- شکرگزاری
اَللهُ تَعالی: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَاشْكُرُوا لِلَّهِ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ. (بقره/ 172)
اي افراد با ايمان! از نعمتهاي پاكيزهاي كه به شما روزي دادهايم بخوريد و شكر خدا را بجا آوريد، اگر او را پرستش ميكنيد.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَنْ أَنْعَمَ اَللَّهُ عَلَيْهِ فَلْيَحْمَدِ اَللَّهَ وَ مَنِ اِسْتَبْطَأَ اَلرِّزْقَ فَلْيَسْتَغْفِرِ اَللَّهَ. (بحار الأنوار ج ۹۰ ص ۱۹۰)
کسی که خدا بر او نعمت بخشد، باید حمد خدا بگوید و کسی که روزی او کُند گشته باشد، باید از خدا طلب مغفرت کند.
18- قناعت و رضایت
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَنْ رَضِيَ بِمَا رَزَقَهُ اَللَّهُ قَرَّتْ عَيْنُهُ. (بحار الأنوار ج ۶۸ ص ۱۳۹)
آن کس که راضی باشد به آنچه که خدا روزی او کرده، دل و چشمش روشن خواهد شد.
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ رَضِیَ مِنَ اللَّهِ بِالْقَلِیلِ مِنَ الرِّزْقِ قَبِلَ اللَّهُ مِنْهُ الْیَسِیرَ مِنَ الْعَمَلِ وَ مَنْ رَضِیَ بِالْیَسِیرِ مِنَ الْحَلَالِ خَفَّتْ مَئُونَتُهُ وَ زَکَتْ مَکْسَبَتُهُ وَ خَرَجَ مِنْ حَدِّ الْفُجُورِ. (بحار الأنوار ج ۷۰ ص ۱۷۵)
هر کس نسبت به خداوند به روزی کم رضایت دهد، خداوند از او عمل کم را میپذیرد و هرکس به حلال اندک راضی شود، زحمت کسب درآمد بر او آسان شود و کسبش پاک شود و از مرز وقوع در حرام دورِ دور میشود.
اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ : مَنْ لَمْ يُقْنِعْهُ مِنَ اَلرِّزْقِ إِلاَّ اَلْكَثِيرُ لَمْ يَكْفِهِ مِنَ اَلْعَمَلِ إِلاَّ اَلْكَثِيرُ وَ مَنْ كَفَاهُ مِنَ اَلرِّزْقِ اَلْقَلِيلُ فَإِنَّهُ يَكْفِيهِ مِنَ اَلْعَمَلِ اَلْقَلِيلُ. (بحار الأنوار ج ۷۰ ص ۱۷۶)
هر کس که جز رزق زیاد او را قانع نکند، جز عمل زیاد چیزی او را کفایت نکند و هر کس روزیِ کم او را کفایت کند، عمل کم نیز او را کفایت میکند.
19- مصلحت الهی
الله تعالی: وَ لَوْ بَسَطَ اللهُ الرِّزْقَ لِعِبادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ وَ لكِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ ما يَشاءُ إِنَّهُ بِعِبادِهِ خَبيرٌ بَصيرٌ. (شوری/ 27)
اگر خداوند روزی را برای بندگانش وسعت بخشد، در زمين طغيان و ستم میكنند؛ ولی به مقداری كه میخواهد [و مصلحت میداند] نازل میكند، چرا كه او نسبت به بندگانش آگاه و بيناست.
20- تضمین
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اُطْلُبُوا اَلرِّزْقَ فَإِنَّهُ مَضْمُونٌ لِطَالِبِهِ. (بحار الأنوار ج ۷۴ ص ۴۲۱)
در طلب روزی باشيد؛ زيرا روزی برای جويندهاش ضمانت شده است.
وَ قِيلَ لَهُ (عليه السلام) : لَوْ سُدَّ عَلَی رَجُلٍ بَابُ بَيْتِهِ وَ تُرِكَ فِيهِ، مِنْ أَيْنَ كَانَ يَأْتِيهِ رِزْقُهُ؟ فَقَالَ (عليه السلام) : مِنْ حَيْثُ يَأْتِيهِ أَجَلُه. (نهج البلاغه حکمت 356)
به حضرت (امیر المؤمنین علیه السلام) عرض شد: اگر درب خانهی كسی را به رويش ببندند و او را در آنجا رها كنند، رزقش از كجا میآيد؟ آن حضرت فرمود: از آنجا كه كه مرگش میرسد.
21- مقدم داشتن واجبات بر طلب روزی
اَلعَسْکَریُّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ: لاَ يَشْغَلْكَ رِزْقٌ مَضْمُونٌ عَنْ عَمَلٍ مَفْرُوضٍ. (بحار الأنوارج ۷۵ص ۳۷۴)
مواظب باش كه طلب روزي كه (از طرف خداوند متعال) تضمين شده تو را از كار و اعمالِ واجب باز ندارد.
22- تاخیر در روزی
اَلْكَاظِمُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: يَنْبَغِي لِمَنْ عَقَلَ عَنِ اَللَّهِ أَنْ لاَ يَسْتَبْطِئَهُ فِي رِزْقِهِ وَ لاَ يَتَّهِمَهُ فِي قَضَائِهِ. (بحار الأنوار ج ۷۵ ص ۳۱۹)
سزاوار فرد خداشناس این است که نه خدا را در رساندن روزی کند شمارد، و نه در حکم و تقدیرش او را متّهم کند.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذَا أَبْطَأَتِ اَلْأَرْزَاقُ عَلَيْكَ فَاسْتَغْفِرِ اَللَّهَ يُوَسِّعْ عَلَيْكَ فِيهَا. (بحار الأنوار ج 74 ص 266)
هر گاه در روزی تو تأخير و تنگی پديد آمد، استغفار كن، تا روزی را بر تو فراخ گرداند.
23- نکوهش اسراف
الله تعالی:…وَ كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ. (اعراف/31)
…و بخوريد و بياشاميد [ولی] زياده روی مكنيد كه او اسرافكاران را دوست نمیدارد.
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ سَأَلَ اَلنَّاسَ شَيْئاً وَ عِنْدَهُ مَا يَقُوتُهُ يَوْمَهُ فَهُوَ مِنَ اَلْمُسْرِفِينَ. (بحار الأنوار ج ۹۳ ص ۱۵۵)
هر که از مردم چیزی را بخواهد، حال آنکه روزیِ آن روز را دارد، از جمله اسراف کنندگان محسوب میشود.
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ مَنْ قَدَّرَ مَعِیشَتَهُ رَزَقَهُ اللَّهُ وَ مَنْ بَذَّرَ مَعِیشَتَهُ حَرَمَهُ اللَّهُ. (بحار الأنوار ج ۷۵ ص ۳۶)
هر کس در زندگی، تقدیر و اندازه داشته باشد، خدا به او روزی میبخشد و هر که اسراف کند و ولخرج باشد، محرومش میکند.
24- نکوهش حرص و زیاده خواهی
اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ: لَیْسَتِ الْعِفَّهُ بِدَافِعَهٍ رِزْقاً وَ لَا الْحِرْصُ بِجَالِبٍ فَضْلًا فَإِنَّ الرِّزْقَ مَقْسُومٌ وَ اسْتِعْمَالَ الْحِرْصِ اسْتِعْمَالُ الْمَأْثَمِ. (بحار الأنوار ج ۷۵ ص ۱۰۶)
نه عفّت و مناعت مانع روزی می شود و نه حرص زدن روزی بيشتر میآورد؛ زيرا روزی، تقسيم شده و اجل حتمی است و حرص زدن طلب گناه است.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّكُمْ إِلَی اَلْقَنَاعَةِ بِيَسِيرِ اَلرِّزْقِ أَحْوَجُ مِنْكُمْ إِلَی اِكْتِسَابِ اَلْحِرْصِ فِي اَلطَّلَبِ. (عیون الحکم ۱ ص ۱۷۴)
همانا شما به قناعت بر روزی اندك محتاجتريد تا به حرص ورزيدن در جستجویِ روزی.
25- نکوهش کوچک شمردن روزی
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنِ اِسْتَقَلَّ قَلِيلَ اَلرِّزْقِ حُرِمَ اَلْكَثِيرَ. (کافي ج 5 ص ۳۱۱)
هر كه روزیِ اندك را كوچك بشمارد، از روزی فراوان محروم گردد.
26- نکوهش اندوه برای روزی
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: یَا ابْنَ آدَمَ لَا تَحْمِلْ هَمَّ یَوْمِکَ الَّذِی لَمْ یَأْتِکَ عَلَی هَمِّ یَوْمِکَ الَّذِی قَدْ أَتَاکَ فَإِنَّهُ إِنْ یَکُ مِنْ عُمُرِکَ یَأْتِ اللَّهُ فِیهِ بِرِزْقِکَ. (بحار الأنوار ج ۱۰۰ ص ۳۷)
ای فرزند آدم! غم آن روز را که نیامده، بر روزی که در آن هستی بار مکن. اگر روزِ نیامده، از عمرت باشد، خداوند روزی ات را در آن روز میرساند.
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ: مَنِ اِهْتَمَّ لِرِزْقِهِ كُتِبَ عَلَيْهِ خَطِيئَةٌ. (بحار الأنوار ج ۱۰۰ ص ۲۸)
كسی كه غصهی روزی را بخورد، برايش گناه نوشته میشود.
27- روزی، آزمون الهی
الله تعالی: وَ أَمَّا إِذَا مَا ابْتَلَاهُ فَقَدَرَ عَلَيْهِ رِزْقَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَهَانَنِ. (فجر/16)
و امّا چون وی را میآزمايد و روزیاش را بر او تنگ میگرداند، میگويد: پروردگارم مرا خوار كرده است!
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ قَدَّرَ اَلْأَرْزَاقَ فَكَثَّرَهَا وَ قَلَّلَهَا وَ قَسَّمَهَا عَلَی اَلضِّيقِ وَ اَلسَّعَةِ فَعَدَلَ فِيهَا لِيَبْتَلِيَ مَنْ أَرَادَ بِمَيْسُورِهَا وَ مَعْسُورِهَا وَ لِيَخْتَبِرَ بِذَلِكَ اَلشُّكْرَ وَ اَلصَّبْرَ مِنْ غَنِيِّهَا وَ فَقِيرِهَا. (بحار الأنوار ج ۵ ص ۱۴۸)
(خداوند) روزیها را مقدّر فرمود و آنگاه، آنها را زياد و كم و به تنگی و فراخی عادلانه تقسيم كرد، تا هر كه را بخواهد به وسعت روزی و يا تنگی آن بيازمايد و از اين طريق سپاسگزاری و شكيبايی توانگر و تهيدست را به آزمايش گذارد.
28- سؤال الهی
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: إِنَّ اَللَّهَ تَعَالَی لَيَسْأَلُ اَلْعَبْدَ فِي جَاهِهِ كَمَا يَسْأَلُ فِي مَالِهِ فَيَقُولُ: يَا عَبْدِي رَزَقْتُكَ جَاهاً فَهَلْ أَعَنْتَ بِهِ مَظْلُوماً أَوْ أَغَثْتَ بِهِ مَلْهُوفاً. (مستدرك الوسائل ج ۱۲ص۴۲۹)
همانگونه كه خداوند دربارهی دارايی بنده از او سؤال میكند، دربارهی مقام و موقعيت او نيز میپرسد و میفرمايد: بنده من! من، مقام و موقعيت، روزی تو كردم. آيا به وسيلهی آن ستمديدهای را ياری رساندی؟ يا به فرياد غمزدهای رسيدی؟
29- نظام روزی
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ لاَ تُجَدَّدُ لَهُ زِيَادَةٌ فِي أَكْلِهِ إِلاَّ بِنَفَادِ مَا قَبْلَهَا مِنْ رِزْقِهِ. (نهج البلاغه خطبه 145)
و (انسان) چيزی بر روزيش افزون نمیگردد، مگر هنگامی كه آنچه در روز پيش داشته، از ميان برود.
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ: أَنَّ لَکَ مِنَ اللَّهِ رِزْقاً جَدِیداً تَغْدُو عَلَیْکَ الْمَلَائِکَهُ فِی کُلِّ صَبَاحٍ. (بحار الأنوار ج 97 ص 337)
برای تو از سوی خداوند رزق و روزی تازه ایست که در هر بامداد و صبحگاهی فرشتگان برای تو میآورند.












ثبت دیدگاه