آداب پرهیز از غیبت

چکیده

خداوند متعال آبروی اهل ایمان را محترم شمرده است و برای حفظ آن دستوراتی صادر کرده است. مجموعه ی از این دستورات در آداب پرهیز از غیبت گرد آمده است. در صورت بی توجهی به این آداب، پیامدهای ناگواری در جامعه انسانی ایجاد خواهد شد.

1- معنی و مفهوم غیبت

غيبت: بدگویی در پشت سر ديگری.

آنچه که در غياب شخص بدگویی می‌شود، اگر در او باشد آن غيبت است و اگر در وی نباشدt بُهتان ناميده می‌شود و اگر رو برو گفته شود، آن را شتم (فحش) گويند. كلمه‌ی “غيبت” اسم است به معنی اغتياب و بدگویی. {وَ لا يَغْتَبْ‏ بَعْضُكُمْ بَعْضاً أَ يُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتاً.} (حجرات/ 12). {بعضی از شما از بعضی بدگویی و غيبت نكند. آيا يكی از شما خوش دارد گوشت مُرده‌ی برادرش را بخورد.}  (قاموس قرآن)

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ قَالَ فِي مُؤْمِنٍ مَا رَأَتْهُ عَيْنَاهُ وَ سَمِعَتْهُ أُذُنَاهُ، فَهُوَ مِنَ الَّذِينَ‏ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: {إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشِيعَ الْفاحِشَةُ فِي الَّذِينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ‏.} (نور/ 19) (كافی ج ‏4 ص 82)

هر كه درباره‌ی مؤمنی بگويد آنچه دو چشمش ديده و دو گوشش شنيده، پس او از كسانی است كه خدای عزیز و بلندمرتبه در باره آنها فرموده: { كسانی كه دوست دارند كه زشتكاری در ميان آنان كه ايمان آورده‌اند، شيوع پيدا كند، برای آنان در دنيا و آخرت عذابی پر درد خواهد بود.}

 

2- حرمت غیبت

اَللهُ تَعالی: وَ لا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً أَ يُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتاً فَكَرِهْتُمُوهُ… (حجرات/ 14)

بعضی از شما از بعضی غيبت نكند. آيا يكی از شما خوش دارد گوشت مُرده برادرش را بخورد؟ که از آن کراهت دارد…

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ كُلُّ الْمُسْلِمِ عَلَی الْمُسْلِمِ حَرَامٌ دَمُهُ وَ مَالُهُ وَ عِرْضُهُ وَ الْغِيبَةُ تَنَاوُلُ‏ الْعِرْض‏. (مجموعه ورّام ج ‏1 ص 115)

هر مسلمانی خون، مال و آبرويش بر مسلمان، حرام است و غيبت، آبرو را می‏برد.

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ لَا تَحَاسَدُوا وَ لَا تَبَاغَضُوا {وَ لا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً.} (حجرات/12) وَ كُونُوا عِبَادَ اللَّهِ إِخْوَاناً. (إرشاد القلوب ج‏1 ص 116)

بغض و حسد نورزيد {و بعضی از شما بعضی ديگر را غيبت نكند.} بندگان خدا! با يكديگر برادر باشيد.

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ:‏ إِيَّاكُمْ وَ غِيبَةَ الْمُسْلِمِ فَإِنَّ الْمُسْلِمَ لَا يَغْتَابُ أَخَاهُ وَ قَدْ نَهَی اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ‏ وَ لا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً أَ يُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتاً. (حجرات/12)  (بحار الأنوار ج ‏72 ص 250)

بپرهیزید از غیبت مسلمان! زیرا مسلمان غیبت برادرش را نمی‌کند، و خدای عزیز و بلندمرتبه از آن نهی کرده است و سپس فرمود: {بعضی از شما از بعضی غيبت نكند. آيا يكی از شما خوش دارد گوشت مُرده‌ی برادرش را بخورد؟}

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ:‏ الْغِيبَةُ جُهْدُ الْعَاجِزِ. (نهج البلاغه حکمت 461)

غيبت، كوشش شخص ناتوان است.

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْغِيبَةُ أَنْ تَقُولَ فِي أَخِيكَ مَا هُوَ فِيهِ مِمَّا قَدْ سَتَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ فَأَمَّا إِذَا قُلْتَ مَا لَيْسَ فِيهِ فَذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ‏ }فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتاناً وَ إِثْماً مُبِيناً.{(نساء / 112 ) (بحار الأنوار ج ‏72 ص 258)

غیبت این است که بگویی درباره‌ی برادرت، آنچه را که دارد و خدا آن را برای او پوشیده است. ولی اگر آنچه را که ندارد بگویی، آن جزیی از فرمایش خدای عزیز و بلند مرتبه است که فرمود: {هر آينه بار تهمت و گناهی آشكار را بر دوش خود كشيده است.}

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اُذْكُرُوا أَخَاكُمْ إِذَا غَابَ عَنْكُمْ بِأَحْسَنِ مَا تُحِبُّونَ أَنْ تُذْكَرُوا بِهِ إِذَا غِبْتُمْ عَنْهُ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص253)

چون برادرتان نزد شما نباشد، با بهترین وجهی از او یاد کنید؛ همانگونه که خود دوست دارید در غیاب خود، یاد شوید.

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:‏ إِيَّاكَ وَ الْغِيبَةَ فَإِنَّهَا إِدَامُ كِلَابِ النَّارِ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 262)

بپرهیز از غیبت، که خورشت سگان دوزخ است!

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ رَوَی عَلَی مُؤْمِنٍ رِوَايَةً يُرِيدُ بِهَا شَيْنَهُ وَ هَدْمَ مُرُوَّتِهِ لِيَسْقُطَ مِنْ أَعْيُنِ النَّاسِ أَخْرَجَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ وَلَايَتِهِ إِلَی وَلَايَةِ الشَّيْطَانِ‏. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 254)

هر کس از مؤمن حکایتی کند به قصد زشت کردن و آبروریزی او، تا او را از چشم مردم بیندازد؛ خدای عزیز و بلندمرتبه او را از ولایت خود به سوی ولایت شیطان به در می کند.

اَلْعَسْكَرِيُّ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اِعْلَمُوا أَنَّ غِيبَتَكُمْ لِأَخِيكُمُ الْمُؤْمِنِ مِنْ شِيعَةِ آلِ مُحَمَّدٍ أَعْظَمُ فِي التَّحْرِيمِ مِنَ الْمَيْتَةِ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ‏ {وَ لا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً أَ يُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتاً فَكَرِهْتُمُوهُ‏.} (حجرات/12) (بحار الأنوار ج ‏72 ص 258)

و بدانید که غیبت شما از برادرِ مؤمنِ خود که شیعه‌ی آل محمد است، حرام‌تر است از مُردار. خدای عزیز و بلندمرتبه فرموده است: { بعضی از شما از بعضی غيبت نكند. آيا يكی از شما خوش دارد گوشت مُرده‎ی برادرش را بخورد؟ که از آن کراهت دارد.}

3- آثار غیبت

3-1- از بین رفتن دين و ثواب

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ ‏ الْغِيبَةُ أَسْرَعُ فِي دِينِ الرَّجُلِ الْمُسْلِمِ مِنَ الْأَكِلَةِ فِي جَوْفِهِ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 220)

غيبت، در (نابودی) دينِ مردِ مسلمان، زودتر از بيماری خوره در درون او كارگر شود.

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَا النَّارُ فِي الْيُبْسِ بِأَسْرَعَ مِنَ الْغِيبَةِ فِي حَسَنَاتِ الْعَبْدِ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 229)

آتش، حسنات بنده را زودتر از غیبت خشک نمی‌کند.

3-2- عدم بخشش گناهان

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ إِيَّاكُمْ وَ الْغِيبَةَ فَإِنَّ الْغِيبَةَ أَشَدُّ مِنَ الزِّنَا قَالُوا وَ كَيْفَ الْغِيبَةُ أَشَدُّ مِنَ الزِّنَا قَالَ لِأَنَّ الرَّجُلَ يَزْنِي ثُمَّ يَتُوبُ فَتَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَ إِنَّ صَاحِبَ الْغِيبَةِ لَا يُغْفَرُ حَتَّی يَغْفِرَ لَهُ صَاحِبُهُ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 259)

بپرهیزید از غیبت! که از زنا بدتر است. گفتند: چطور از زنا بدتر است؟ فرمود: چون زنا با توبه جبران می‌شود، ولی غیبت کننده آمرزیده نمی شود، تا هنگامی که غیبت شده او را بیامرزد.

3-3- مکافات

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا تَغْتَبْ فَتَغتب [فَتُغْتَابَ‏] وَ لَا تَحْفِرْ لِأَخِيكَ حُفْرَةً فَتَقَعَ فِيهَا فَإِنَّكَ كَمَا تَدِينُ تُدَان‏. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 249)

غیبت مکن تا غیبت نشوی! و چاهی برای برادرت نَکن تا در آن بیافتی، زیرا تو همانگونه که جزا می‌دهی، جزا می‌بینی.

3-4- آبروریزی

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ مَرَرْتُ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِي عَلَی قَوْمٍ يَخْمِشُونَ وُجُوهَهُمْ بِأَظَافِيرِهِمْ فَقُلْتُ يَا جَبْرَئِيلُ مَنْ هَؤُلَاءِ قَالَ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ يَغْتَابُونَ النَّاسَ وَ يَقَعُونَ فِي أَعْرَاضِهِمْ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 222)

شب معراج، مرا گذر دادند بر مردمی که روی خود را با ناخن هایشان خراش می‌دادند! گفتم: ای جبرئیل! اینها کیانند؟ گفت: کسانی که غیبت مردم را می‌کنند و آبروی آنها را می‌برند.

3-5- کفّاره غیبت

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ …وَ أَوْحَی اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَی مُوسَی بْنِ عِمْرَانَ أَنَّ الْمُغْتَابَ إِذَا تَابَ فَهُوَ آخِرُ مَنْ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ وَ إِنْ لَمْ يَتُبْ فَهُوَ أَوَّلُ مَنْ يَدْخُلُ النَّارَ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 222)

… و خدای عزیز و بلندمرتبه به موسی بن عمران وحی کرد که غیبت‌کننده اگر توبه کند، آخرین کسی است که به بهشت می‌رود، و اگر نکند، اولین کسی است که به دوزخ می‌رود.

3-6- عذاب قبر

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏‏ عَذَابُ الْقَبْرِ مِنَ النَّمِيمَةِ وَ الْغِيبَةِ وَ الْكَذِبِ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 259)

عذاب قبر، سزایِ سخن چینی و غیبت و دروغ است.

3-7- عدم قبولی روزه 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَنِ اغْتَابَ امْرَأً مُسْلِماً بَطَلَ صَوْمُهُ وَ نُقِضَ وُضُوؤُهُ وَ جَاءَ يَوْمَ‏ الْقِيَامَةِ يَفُوحُ‏ مِنْ‏ فِيهِ‏ رَائِحَةٌ أَنْتَنُ مِنَ الْجِيفَةِ يَتَأَذَّی بِهِ أَهْلُ الْمَوْقِفِ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 334)

كسی كه غيبت مسلمانی را بكند، روزه‌اش باطل می‌شود، وضويش می‌شكند، و روز قيامت درحالی می‌آيد كه از دهانش بويی متعفن‌تر از مردار بيرون می‌آيد كه اهل قيامت از آن بو رنج می‌برند.

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَنِ اغْتَابَ مُسْلِماً فِي شَهْرِ رَمَضَانَ لَمْ يُؤْجَرْ عَلَی صِيَامِهِ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 258)

هر کس در ماه رمضان، غیبت مسلمانی را کند، روزه‌اش ثوابی ندارد.

3-8- سرپرستی شیطان

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ رَوَی‏ عَلی‏ مُؤْمِنٍ رِوَايَةً يُرِيدُ بِهَا شَيْنَهُ وَ هَدْمَ‏ مُرُوءَتِهِ لِيَسْقُطَ مِنْ أَعْيُنِ النَّاسِ، أَخْرَجَهُ اللَّهُ مِنْ وَلَايَتِهِ‏ إِلی‏ وَلَايَةِ الشَّيْطَانِ، فَلَا يَقْبَلُهُ الشَّيْطَانُ‏. (كافی ج ‏4 ص 85)

هر کس بر ضرر مؤمن داستانی بگويد و قصدش بیان عيب او و ريختن آبرويش باشد كه از چشم مردم بيفتد، خداوند او را از دوستی خود به دوستی شيطان براند و شيطان هم او را نپذيرد.

3-9- کاهش گناهان غیبت‌شونده

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ يَأْتِي الرَّجُلُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ قَدْ عَمِلَ الْحَسَنَاتِ فَلَا يَرَی فِي صَحِيفَتِهِ مِنْ حَسَنَاتِهِ شَيْئاً فَيَقُولُ أَيْنَ الَّتِي عَمِلْتُهَا فِي دَارِ الدُّنْيَا فَقَالَ لَهُ ذَهَبَتْ بِاغْتِيَابِكَ لِلنَّاسِ وَ هِيَ لَهُمْ عِوَضُ اغْتِيَابِهِمْ. (إرشاد القلوب ج ‏1 ص 116)

مردی روز قيامت می‏آيد و نگاه به نامه‏ی عملش‏ می‌كند. اثری از كارهای نيك خود را در آن نامه نمی‏بيند. سپس عرض می‌كند: كجاست كارهای شايسته‏ی من كه در دنيا انجام دادم؟ پاسخ داده می‏شود: تو غيبت مردم را كردی. به جای غيبت‏هايت، ثواب‏های تو در نامه‌ی عمل كسانی كه غيبت آنها را كردی نوشته شد!

 

4- ویژگی‌های غیبت و غیبت‌کننده

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَنِ اغْتَابَ مُؤْمِناً بِمَا فِيهِ لَمْ يَجْمَعِ اللَّهُ بَيْنَهُمَا فِي الْجَنَّةِ أَبَداً وَ مَنِ اغْتَابَ مُؤْمِناً بِمَا لَيْسَ فِيهِ انْقَطَعَتِ الْعِصْمَةُ بَيْنَهُمَا وَ كَانَ الْمُغْتَابُ فِي {النَّارِ خالِداً فِيها} (نساء/14) {وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ}. (توبه/73) (بحار الأنوار ج ‏72 ص 247)

هر کس غیبت مؤمنی را کند، به آنچه که در او است؛ خدا هرگز آنها را در بهشت جمع نمی‌کند؛ و اگر آنچه گفته در او نباشد، پیوند میانشان بریده می‌شود و آن غیبت کننده {همواره در آتش خواهد بود.} و {و چه بد سرانجامی است.}.

مِسْمَعٍ الْبَصْرِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ )عَلَيْهِ السَّلَامُ( أَنَ‏ رَجُلًا قَالَ‏ لَهُ‏ إِنَ‏ مَنْ‏ قِبَلَنَا يَرْوُونَ‏ أَنَّ اللَّهَ يُبْغِضُ الْبَيْتَ اللَّحِمَ قَالَ صَدَقُوا وَ لَيْسَ حَيْثُ ذَهَبُوا إِنَّ اللَّهَ يُبْغِضُ الْبَيْتَ الَّذِي يُؤْكَلُ فِيهِ لُحُومُ النَّاس‏. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 256)

مسمع بصری: مردی به امام صادق (علیه السلام) عرض کرد: کسانی نزد ما روایت می‌کنند که خدا خانه‌ی گوشتین را دشمن دارد. فرمود: راست‌گویند! اما به آن معنی که می‌پندارند، نیست؛ خدا دشمن می‌دارد خانه‌ای را که در آن (با غیبت کردن) گوشت مردم خورده می‌شود.

 

5- حدود غیبت

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ حَدُّ الْغِيبَةِ أَنْ تَقُولَ فِي أَخِيكَ مَا هُوَ فِيهِ فَإِنْ قُلْتَ مَا لَيْسَ فِيهِ فَذَاكَ بُهْتَانٌ لَهُ وَ الْحَاضِرُ لِلْغِيبَةِ وَ لَمْ يُنْكِرْهَا شَرِيكٌ فِيهَا وَ مَنْ أَنْكَرَهَا كَانَ مَغْفُوراً لَهُ. (إرشاد القلوب ج ‏1 ص 117)

و حدّ غيبت اين است كه در باره‏ی برادرت چيزی را بگویی كه در او باشد. اگر عيبی در او نباشد و چیزی بگویی، آن بهتان و تهمت است بر او، و آن كس كه در مجلسِ غيبت حاضر است و غيبت‏كننده را نهی نمی‏كند، شريك تو است در آن غيبت و آنكه مانع از غيبت شود، آمرزيده است.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ أَقَلُّ النَّاسِ حُرْمَةً الْفَاسِقُ‏. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 247)

کم‌حرمت‌ترینِ مردم، شخصِ فاسق است.

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْغِيبَةُ أَنْ‏ تَقُولَ‏ فِي‏ أَخِيكَ‏ مَا هُوَ فِيهِ مِمَّا قَدْ سَتَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ فَأَمَّا إِذَا قُلْتَ مَا لَيْسَ فِيهِ فَذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ‏ {فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتاناً وَ إِثْماً مُبِيناً. }. (نساء/ 112. ( (بحار الأنوار ج ‏72 ص 246)

غیبت این است که درباره‌ی برادرت آنچه را بگویی که دارد و خدا آن را برای او پوشانده است، ولی اگر آنچه را که ندارد بگویی، آن جزو فرمایش خدای عزیز و بلندمرتبه است که فرمود: {قطعاً بهتان و گناه آشکاری بر دوش کشیده است}.

6- حرمت شنیدن غیبت

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ ‏ السَّاكِتُ شَرِيكُ الْمُغْتَابِ‏. (مجموعه ورّام ج ‏1 ص 119)

سکوت کننده، شریک غیبت کننده است.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَنْ أَذَاعَ فَاحِشَةً كَانَ كَمُبْتَدِئِهَا وَ مَنْ عَيَّرَ مُؤْمِناً بِشَيْ‏ءٍ لَا يَمُوتُ حَتَّی يَرْكَبَهُ‏. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 255)

هر کس یک هرزگی را فاش کند، همانند انجام‌دهنده آن است؛ و هر کس مؤمنی را به چیزی سرزنش کند، نمی‌میرد تا به آن دچار شود.

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ الْمُسْتَمِعُ أَحَدُ الْمُغْتَابَيْنِ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 226)

شنونده‌ی غيبت، يكی از دو نفر غيبت‏ كننده است.‏

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ:‏ مَا عُمِرَ مَجْلِسٌ بِالْغِيبَةِ إِلَّا خَرِبَ مِنَ الدِّينِ فَنَزِّهُوا أَسْمَاعَكُمْ مِنِ اسْتِمَاعِ الْغِيبَةِ فَإِنَّ الْقَائِلَ وَ الْمُسْتَمِعَ لَهَا شَرِيكَانِ فِي الْإِثْمِ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 259)

مجلسی با غیبت آماده نمی‌شود، مگر آنکه دین در آن ویران گردد. گوش خود را از شنیدن غیبت پاک نگهدارید که گوینده و شنونده‌اش در گناه آن شریک ‌هستند.

7- اهمییت حفظ زبان

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ أَمْسِكْ لِسَانَكَ فَإِنَّهَا صَدَقَةٌ تَصَدَّقُ بِلِسَانِكَ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص261)

زبانت را نگهدار! که آن صدقه‌ای است که با زبانت داده‌ای.

8- به نیکی یاد کردن از برادران در غیاب آنها

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:‏ اُذْكُرْ أَخَاكَ إِذَا تَغَيَّبَ عَنْكَ بِأَحْسَنِ مِمَّا تُحِبُّ أَنْ يَذْكُرَكَ بِهِ إِذَا تَغَيَّبْتَ عَنْهُ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 260)

در غیاب برادرت، او را به بهترین وجهی که دوست داری تو را در غیابت یاد کند، یاد کن.

9- دفاع از غیبت شونده

أَبِي الدَّرْدَاءِ: نَالَ رَجُلٌ مِنْ عِرْضِ رَجُلٍ عِنْدَ النَّبِيِّ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فَرَدَّ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ عَلَيْهِ فَقَالَ النَّبِيُّ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) مَنْ رَدَّ عَنْ عِرْضِ أَخِيهِ كَانَ لَهُ حِجَاباً مِنَ النَّارِ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص253)

ابی درداء: شخصی در حضور پیغمبر (صلی الله علیه و آله) به آبروی کسی دست انداخت و مردی از آن قوم از او دفاع کرد. پیغمبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: هر کس از آبروی برادرش دفاع کند، حجاب او است در برابر دوزخ.

‏اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏  مَنْ رَدَّ عَنْ عِرْضِ أَخِيهِ الْمُسْلِمِ كُتِبَ لَهُ الْجَنَّةُ الْبَتَّةَ وَ مَنْ‏ أُتِيَ‏ إِلَيْهِ‏ مَعْرُوفٌ‏ فَلْيُكَافِئْ‏ فَإِنْ عَجَزَ فَلْيُثْنِ بِهِ فَإِنْ لَمْ يَفْعَلْ فَقَدْ كَفَرَ النِّعْمَةَ. (بحار الأنوار ج ‏68 ص 47)

کسی که از آبرو و حیثیت برادرمسلمان خود دفاع کند، بهشت برای او مقرر خواهد شد. و هر کس نیکی و احسانی در حقش شد، باید جبران کند و اگر از جبرانش ناتوان گشت، ثنا و تشکری کند و اگر این را انجام ندهد، کفران نعمت کرده است.

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَنْ تَطَوَّلَ عَلَی أَخِيهِ فِي غِيبَةٍ سَمِعَهَا عَنْهُ فِي مَجْلِسٍ فَرَدَّهَا عَنْهُ رَدَّ اللَّهُ عَنْهُ أَلْفَ بَابٍ مِنَ الشَّرِّ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ إِنْ هُوَ لَمْ يَرُدَّهَا وَ هُوَ قَادِرٌ عَلَی رَدِّهَا كَانَ عَلَيْهِ كَوِزْرِ مَنِ اغْتَابَهُ سَبْعِينَ مَرَّةً. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 226)

هر کس به برادر مؤمنش تفضّل کند درباره غیبت او که در مجلسی می‌شنود و آن را رد کند، خدا هزار باب شر را در دنیا و آخرت از او دور می کند؛ و اگر (آن شخص) رد نکند، در حالی که توانایی آن را دارد، هفتاد برابرِ گناه غیبت‌کننده بر او است.

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ يَا أَبَا ذَرٍّ مَنِ اغْتِيبَ عِنْدَهُ أَخُوهُ الْمُسْلِمُ وَ هُوَ يَسْتَطِيعُ نَصْرَهُ فَنَصَرَهُ نَصَرَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ فَإِنْ خَذَلَهُ وَ هُوَ يَسْتَطِيعُ نَصْرَهُ خَذَلَهُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ. (بحار الأنوار ج ‏74 ص 89)

ای ابوذر! هر که پیش او غیبت مسلمانی شود و بتواند او را یاری کند، خدای عزیز و بلندمرتبه او را در دنیا و آخرت مدد کند و اگر بتواند او را یاری کند و از او دفاع نکند، خداوند در دنیا و آخرت او ­­ را خوار و بی یاور گذارد.

 

10- کفّاره غیبت

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ كَفَّارَةُ الِاغْتِيَابِ أَنْ تَسْتَغْفِرَ لِمَنِ اغْتَبْتَهُ‏. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 252)

کفّاره‌ی غیبت، استغفار برای غیبت­ شده است.

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: سُئِلَ النَّبِيُّ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) مَا كَفَّارَةُ الِاغْتِيَابِ قَالَ تَسْتَغْفِرُ اللَّهَ لِمَنِ اغْتَبْتَهُ كُلَّمَا ذَكَرْتَهُ‏. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 241)

پرسش شد از پیغمبر (صلی الله علیه و آله) که کفّاره‌ی غیبت چیست؟ فرمود: هرگاه به یاد غیبت شونده افتادی، از خدا برای او طلب آمرزش کن.

عَبْدُ الْمُؤْمِنِ الْأَنْصَارِيُ:‏ دَخَلْتُ عَلَی مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ (عَلَيْهِمَا السَّلَامُ) وَ عِنْدَهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْجَعْفَرِيُّ فَتَبَسَّمْتُ إِلَيْهِ فَقَالَ أَ تُحِبُّهُ فَقُلْتُ نَعَمْ وَ مَا أَحْبَبْتُهُ إِلَّا لَكُمْ فَقَالَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) هُوَ أَخُوكَ وَ الْمُؤْمِنُ أَخُو الْمُؤْمِنِ لِأُمَّهِ وَ لِأَبِيهِ وَ إِنْ لَمْ يَلِدْهُ أَبُوهُ مَلْعُونٌ مَنِ اتَّهَمَ أَخَاهُ مَلْعُونٌ مَنْ غَشَّ أَخَاهُ مَلْعُونٌ مَنْ لَمْ يَنْصَحْ أَخَاهُ مَلْعُونٌ مَنِ اغْتَابَ أَخَاهُ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 262)

عبدالمؤمن انصاری: نزد امام کاظم (علیه السلام) رفتم. محمد بن عبدالله جعفری نزد ایشان بود و من به روی او تبسّم کردم. فرمود: دوستش داری؟ گفتم: آری، تنها به خاطر شما. فرمود:  او برادر تو است؛ و مؤمن برادرِ پدر و مادریِ مؤمن است، اگرچه زاده‌ی پدر او نیست. ملعون است کسی که به برادرش تهمت بزند، ملعون است کسی که با برادرش دغلی کند، ملعون است کسی که غیبت او را کند.

11- پاداش ترک غیبت

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ تَرْكُ الْغِيبَةِ أَحَبُّ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ عَشَرَةِ آلَافِ رَكْعَةٍ تَطَوُّعاً. (بحار الأنوار ج ‏72 ص261)

ترک غیبت، نزد خدای عزیز و بلند مرتبه از ده هزار رکعت نماز نافله محبوب‌تر است.

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ سِتُّ خِصَالٍ مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَمُوتُ فِي وَاحِدَةٍ مِنْهُنَّ إِلَّا كَانَ ضَامِناً عَلَی اللَّهِ أَنْ يُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ رَجُلٌ نِيَّتُهُ أَنْ لَا يَغْتَابَ مُسْلِماً فَإِنْ مَاتَ عَلَی ذَلِكَ كَانَ ضَامِناً عَلَی اللَّهِ… (بحار الأنوار ج ‏72 ص261)

شش خصلت است که هر کس یکی را دارد، بر عهده‌ی خدا است که او را به بهشت ببرد: مردی که نیت کرده غیبت مسلمانی را نکند، و اگر به این شیوه بمیرد، بر خدا است که او را به بهشت ببرد…

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ كَفَّ عَنْ أَعْرَاضِ النَّاسِ أَقَالَهُ اللَّهُ نَفْسَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ مَنْ كَفَّ غَضَبَهُ عَنِ النَّاسِ كَفَّ اللَّهُ عَنْهُ عَذَابَ يَوْمِ الْقِيَامَةِ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 260)

هر کس خود را از آبروی مردم بازدارد، خدا روز قیامت از او درمی‌گذرد؛ و هر کس خشم خود را از مردم بازدارد، خدا عذاب روز قیامت را از او بازمی‌دارد.

12- عدم نقل غیبت برای غیبت‌ شونده

وَ قَالَ رَجُلٌ لِعَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ (عَلَيْهِمَا السَّلَامُ) إِنَّ فُلَاناً يَقُولُ فِيكَ وَ يَقُولُ فَقَالَ لَهُ وَ اللَّهِ مَا حَفِظْتَ حَقَّ أَخِيكَ إِذَا خُنْتَهُ وَ قَدِ اسْتَأْمَنَكَ وَ لَا حَفِظْتَ حُرْمَتَنَا إِذَا سَمَّعْتَنَا مَا لَمْ يَكُنْ لَنَا حُجَّةٌ بِسَمَاعِهِ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ نَقَلَةَ النَّمِيمَةِ هُمْ كِلَابُ النَّارِ قُلْ لِأَخِيكَ إِنَّ الْمَوْتَ يَعُمُّنَا وَ الْقَبْرَ يَضُمُّنَا وَ الْقِيَامَةَ مَوْعِدُنَا وَ اللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَنَا. (إرشاد القلوب ج ‏1 ص 118)

مردی به حضرت علی بن الحسين (عليهما السّلام) عرض كرد: فلان شخص در باره‏ی شما چنين و چنان می‌گويد. حضرت به او فرمود: حق برادریِ برادرت را بجا نياوردی، با اينكه او تو را امين دانست! تو در باره‏ی او خيانت كردی و نيز احترام ما را هم نگه نداشتی؛ زيرا كه ما از تو سخنی شنيديم كه نياز و احتياجی به شنيدن آن نداشتيم. آيا نمی‌دانی كه سخن‌چينان سگ‏های دوزخند؟ به برادرت بگو: مرگ برای همه‌‏ی ماست و قبر، ما را در برگيرد، روز قيامت وعده‏گاه ماست، خدا در آن روز بين ما قضاوت كند.

13- غیبت جایز

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ أَحَقُّ النَّاسِ بِالذَّنْبِ السَّفِيهُ الْمُغْتَابُ وَ أَذَلُّ النَّاسِ مَنْ أَهَانَ النَّاسَ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 247)

شایسته‌ترین مردم به گناه، شخصِ کم­خردِ غیبت‌کننده است. و خوارترین مردم آن کسی است که به مردم اهانت کند.

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: ثَلَاثَةٌ لَيْسَتْ لَهُمْ حُرْمَةٌ صَاحِبُ هَوًی مُبْتَدِعٌ وَ الْإِمَامُ الْجَائِرُ وَ الْفَاسِقُ الْمُعْلِنُ الْفِسْقِ‏. (بحار الأنوار ج ‏72 ص253)

سه کس حرمت ندارند: بدعت گزار، امام ناحق، و فاسقی که فسق خود را آشکار کند.

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: فَإِنِ اغْتَبْتَ فَبَلَغَ الْمُغْتَابَ فَلَمْ يَبْقَ إِلَّا أَنْ تَسْتَحِلَّ مِنْهُ وَ إِنْ لَمْ يَبْلُغْهُ وَ لَمْ يَلْحَقْهُ عِلْمُ ذَلِكَ فَاسْتَغْفِرِ اللَّهَ لَهُ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص236)

بدگویی فاسق غیبت نیست، مگر اینکه توبه کرده باشد، و اگر اصرار به فسق دارد، غیبت نیست، چرا که او آشکارا هم آن را انجام می‌دهد.

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ:‏ مَنْ أَلْقَی جِلْبَابَ الْحَيَاءِ فَلَا غِيبَةَ لَهُ‏. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 260)

هر کس شرم ندارد، غیبت برای او نیست.