آداب همسایه‌ داری

چکیده

با توجه به اینکه انسان ها به صورت اجتماعی زندگی می کنند، به رعایت آداب همسایه‌داری نیاز دارند تا بتوانند همزیستی مسالمت آمیز داشته باشند. همسایه‌داری در فرهنگ اسلامی مورد توصیه اکید است. تا آنجا که گمان بر این است که همسایه همانند خویشان خواهد بود.

 

1- همسایه خوب

1-1- همسایه‌داریِ شایسته و آثار آن

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ یا عَلِيُّ أَحْسِنْ خُلُقَكَ مَعَ أَهْلِكَ وَ جِيرَانِكَ‏ وَ مَنْ تُعَاشِرُ وَ تُصَاحِبُ مِنَ النَّاسِ تُكْتَبْ عِنْدَ اللَّهِ فِي الدَّرَجَاتِ الْعُلَی. (تحف العقول ص 14)

ای علی! با خانواده، با همسايگان‏ و با هر كه معاشرت و مصاحبت داری، خوش‌خوی باش تا نزد خدا به درجات عالی نایل شوی.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ يَا عَلِيُّ أَكْرِمِ الْجَارَ وَ لَوْ كَانَ كَافِراً . (جامع الأخبار ص 84)

ای علی! بزرگ بدار همسايه را و اگر چه كافر باشد!

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ وَ أَحْسِنْ إِلَی‏ جَارِكَ‏ تَكُنْ‏ مُؤْمِناً وَ أَحِبَّ لِلنَّاسِ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِكَ تَكُنْ مُسْلِماً. (إرشاد القلوب ج‏1 ص 184)

و به همسايه‌‏ات خوبی كن تا مؤمن باشی و هر چه برای خودت دوست می‏‌داری برای مردم دوست داشته باش تا مسلمان واقعی باشی.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ حَسُنَ جِوَارُهُ كَثُرَ جِيرَانُهُ‏. (غرر الحكم ص 578)

هر كه همسايه‌ی خوبی باشد، همسايگانش زياد می شوند.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: عَلَيْكُمْ بِحُسْنِ الْجِوَارِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَمَرَ بِذَلِكَ الْخَبَرَ. (بحار الأنوار ج ‏71 ص 150)

بر شما باد به خوشرفتاری با همسايه! چون خداوند عزیز و بلندمرتبه به آن امر فرموده است.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: حُسْنُ الْجِوَارِ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ. (بحار الأنوار  ج ‏71 ص 153)

خوش‌رفتاری با همسایه موجب زياد شدن روزی می‌شود.

 

 فِي وَصِيَّتِهِ (أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ) عِنْدَ وَفَاتِهِ : اللَّهَ اللَّهَ فِي جِيرَانِكُمْ فَإِنَّهُ وَصِيَّةُ نَبِيِّكُمْ مَا زَالَ يُوصِي بِهِمْ حَتَّی ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُوَرِّثُهُمْ‏. (نهج البلاغه نامه 47)

امیر مؤمنان (علیه السلام) هنگام وفات، در وصیتش فرمود: خدا را! خدا را! در باره همسايگان که حقوقشان را رعايّت كنيد، همانا كه آن وصيّت پيامبر (صلّی اللّه عليه و آله) شماست. همواره به خوش‌رفتاری با همسايگان سفارش می‌كرد، تا آنجا كه گمان برديم برای آنان ارثی معيّن خواهد كرد.

 

الْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ)  كَتَبَ بَيْنَ الْمُهَاجِرِينَ وَ الْأَنْصَارِ وَ مَنْ لَحِقَ بِهِمْ مِنْ أَهْلِ يَثْرِبَ أَنَّ الْجَارَ كَالنَّفْسِ غَيْرَ مُضَارٍّ وَ لَا آثِمٍ وَ حُرْمَةُ الْجَارِ عَلَی الْجَارِ كَحُرْمَةِ أُمِّهِ. (کافی ج ‏2 ص 666)

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) نامه‌‏ای ميان مهاجر و انصار و ديگران از مردم مدينه كه با آنان پيوند داشتند را نوشت (و همه امضاء كردند) كه: همسايه، مانند خود انسان است كه نه  به او زيان رسد و نه گنهكار شود. و (ديگر اينكه) احترام همسايه، مانند احترام مادر است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ مَاتَ وَ لَهُ جِيرَانٌ ثَلَاثَةٌ كُلُّهُمْ رَاضُونَ عَنْهُ غُفِرَ لَهُ. (مشكاة الأنوار ص 214)

هر كس بميرد و سه همسايه داشته باشد و همه از او راضی باشند، آمرزیده شده است.

 

1-2- نیکی به همسایه

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: حُسْنُ الْجِوَارِ زِيَادَةٌ فِي الْأَعْمَارِ وَ عِمَارَةٌ فِي الدِّيَارِ. (مشكاة الأنوار ص 213 )

نيكی به همسايگان، عمر را زياد می‏‌كند و خانه‌‏ها را آباد می‌‏سازد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: السَّيِّدُ مَنْ تَحَمَّلَ أَثْقَالَ إِخْوَانِهِ وَ أَحْسَنَ مُجَاوَرَةَ جِيرَانِهِ‏. (عيون الحكم ص 60 )

سَرور، كسی است كه بار برادران خود را به دوش كشد و با همسايگانش نيكو همسايه‌داری كند .

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: زَكَاةُ الْيَسَارِ بِرُّ الْجِيرَانِ‏ وَ صِلَةُ الْأَرْحَامِ. ( تصنيف غرر الحكم ص 406 )

زكات توانگری، نیکی با همسایگان و صله رحم است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ أَتْبَعَ الْإِحْسَانَ بِالْإِحْسَانِ وَ احْتَمَلَ جِنَايَاتِ الْإِخْوَانِ وَ الْجِيرَانِ‏ فَقَدْ أَكْمَلَ الْبِرَّ. (عيون الحكم ص 425 )

هر کس پی در پی نیکی کند و زشتی‌های برادران و همسایگان را تحمّل کند، البته نیکی را تکمیل کرده است.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ وَ أَحْسِنْ إِلَی جَارِكَ تَكُنْ مُؤْمِناً. (إرشاد القلوب ج ‏1 ص 184)

و به همسايه‏‌ات نيكی كن تا مؤمن به حساب آيی.

 

1-3- احترام به همسایه

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ حُرْمَةُ الْجَارِ عَلَی الْإِنْسَانِ كَحُرْمَةِ أُمِّهِ. (مكارم الأخلاق ص 126)

احترام همسايه بر انسان، همانند احترام مادرش است .

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِين عليه السّلام: مَا تَأَكَّدَتِ الْحُرْمَةُ بِمِثْلِ‏ الْمُصَاحَبَةِ وَ الْمُجَاوَرَةِ. (عيون الحكم ص 476 )

بر هيچ حرمتی همچون حرمت همنشينی و همسايگی تأكيد نشده است.

 

1-4- خودداری از نگاه به خانه همسایه

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ وَ مَنِ اطَّلَعَ فِي بَيْتِ جَارِهِ‏ فَنَظَرَ إِلَی عَوْرَةِ رَجُلٍ أَوْ شَعْرِ امْرَأَةٍ أَوْ شَيْ‏ءٍ مِنْ جَسَدِهَا كَانَ حَقّاً عَلَی اللَّهِ أَنْ يُدْخِلَهُ النَّارَ مَعَ الْمُنَافِقِينَ الَّذِينَ كَانُوا يَبْتَغُونَ عَوْرَاتِ النَّاسِ فِي الدُّنْيَا وَ لَا يَخْرُجُ مِنَ الدُّنْيَا حَتَّی يَفْضَحَهُ اللَّهُ وَ يُبْدِيَ لِلنَّاسِ عَوْرَتَهُ فِي الْآخِرَةِ . (ثواب الأعمال ص 282 )

هر كس به خانه‌ی همسايه‌ی خود سرك كشد و به عورت مردی يا موی زنی يا قسمتی از بدن او نگاه كند، بر خداوند است كه او را با منافقانی كه در دنيا دنبال عيب‌های مردم هستند، به دوزخ درآورد و از دنيا نرود تا اينكه خداوند رسوايش سازد و در آخرت نيز زشتی‌های او را برای مردم آشكار گرداند.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ‏ تَطَلَّعَ‏ عَلَی‏ أَسْرَارِ جَارِهِ انْهَتَكَتْ أَسْتَارُهُ. (عيون الحكم ص 436)

هر کس به اسرار همسایه‌اش سرک بکشد، اسرارش هویدا می‌گردد.

 

1-5- شناخت همسایه پیش از خرید خانه

جاءَ رجُلٌ إلی رسولِ اللّه ِ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فقالَ : یا رسولَ اللّه ِ إنّی أرَدْتُ شِراءَ دارٍ  أینَ تأمُرُنی أشْتَری فی جُهَیْنَةَ أمْ فی مُزَیْنَةَ أمْ فی ثَقیفٍ أمْ فی قُرَیشٍ؟ فقالَ لَهُ رسولُ اللّه ِ (صلی الله علیه و آله) : الجوارُ ثُمَّ الدّارُ  و الرَّفیقُ ثُمَّ السَّفَرُ. (مستدرك الوسائل ج ‏8  ص210)

مردی خدمت پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله)  آمد و عرض کرد: می‌خواهم خانه‌ای بخرم. دستور می‌فرمایید در کجا بخرم؟ در میان جهینه یا مزینه یا ثقیف و یا قریش؟ پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) به او فرمود: اوّل همسایه، سپس خانه! اوّل همسفر، سپس سفر!

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: سَلْ عَنِ الرَّفِيقِ قَبْلَ الطَّرِيقِ وَ عَنِ الْجَارِ قَبْلَ الدَّار. (كشف المحجة ص 234 )

پيش از سفر ، از همسفر جويا شو ، و پيش از [خريد] خانه، ببين همسايه‌ات كيست.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: لَا يُسْتَجَابُ لِمَنْ يَدْعُو عَلَی‏ جَارِهِ‏ وَ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لَهُ السَّبِيلَ إِلَی أَنْ يَبِيعَ دَارَهُ وَ يَتَحَوَّلَ عَنْ جِوَارِهِ. (مشكاة الأنوار ص 214 )

كسی كه برای همسايه‌ی بد دعا كند تا از دستش راحت شود، مستجاب نشود. زيرا خداوند برايش راه قرار داده و او می‌تواند خانه‌اش را بفروشد و جايش را عوض كند.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: جَاوِرْ مَنْ تَأْمَنُ شَرَّهُ وَ لَا يَعْدُوكَ خَيْرُهُ. (عيون الحكم ص221)

همسایه کسی شو که از بدی او ایمن باشی و نیکویی او از تو نگذرد.

 

1-6- خیرخواهی برای همسایه

إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) أَوْصَی إِلَی أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) : … وَ أَنْ لَا تَكْذِبَ وَ لَا تُخَالِطَ الْكَذَّابِين‏ وَ أَنْ لَا تَغْضَبَ إِذَا سَمِعْتَ حَقّاً وَ أَنْ تُؤَدِّبَ نَفْسَكَ وَ أَهْلَكَ وَ وُلْدَكَ وَ جِيرَانَكَ‏ عَلَی‏ حَسَبِ‏ الطَّاقَةِ وَ أَنْ تَعْمَلَ بِمَا عَلِمْتَ وَ لَا تُعَامِلَنَّ أَحَداً مِنْ خَلْقِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَّا بِالْحَق‏. (بحار الأنوار  ج ‏2  ص 15)

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در ضمن سفارش خود به امیر المومنین علی (علیه السلام) فرمود: … و دروغ نگویی و با دروغ گویان آمیزش نکنی، و از سخن حق خشمگین نشوی، و خود و خانواده و فرزندان و همسایگان را به اندازه‌ی توانایی ادب کنی، و بدانچه می‌دانی عمل کنی و با احدی از خلق خدای عزیز و بلندمرتبه، جز به حق معامله نکنی.

 

1-7- دعا برای همسایه

وَ رُوِيَ‏ أَنَّ فَاطِمَةَ (عَلیهَا السَّلامُ) إِذَا دَعَتْ تَدْعُو لِلْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ وَ لَا تَدْعُو لِنَفْسِهَا فَقِيلَ لَهَا : يَا بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ إِنَّكَ تَدْعِينَ لِلنَّاسِ وَ لَا تَدْعِينَ لِنَفْسِكَ فَقَالَتْ الْجَارَ ثُمَّ الدَّارَ. (روضة الواعظين ج ‏2 ص 329)

روایت شده است که همانا فاطمه زهرا (علیها السّلام) هر گاه دعا می‏‌فرمود، برای مردان و زنان مؤمن دعا می‌‏كرد و برای خود دعا نمی‏‌كرد. به ايشان گفته شد: ای دختر رسول خدا! چگونه برای مردم دعا می‌‏فرمايی و برای خود دعا نمی‏‌فرمايی؟ فرمود: نخست همسايه‏، سپس خانه‏.

 

عَنِ الْأَئِمَّةِ عَلَيْهِمُ السَّلَامُ: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اغْفِرْ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ وَ الْمُسْلِمِينَ وَ الْمُسْلِمَاتِ وَ اغْفِرْ لِي وَ لِوالِدَيَ‏ وَ مَا وَلَدَا وَ أَهْلَ‏ بَيْتِي‏ وَ جِيرَانِي‏ وَ لِكُلِّ مَنْ قَلَّدَنِي يَداً مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ { إِنَّكَ‏ ذُو فَضْلٍ عَظِيمٍ.} (آل عمران/ 174) وَ السَّلَامُ عَلَيْكَ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ‏. (بحار الأنوار  ج ‏99 ص 169)

خدایا! بر محمد و خاندان محمد درود فرست، و بیامرز مردان و زنان با ایمان و مسلمان را و بیامرز مرا و پدر و مادرم و فرزندانشان، و خانواده و همسایگان مرا، و همه آنان را که بر من حق دارند، {به راستی تو دارای بخشش بزرگ هستی} و سلام خداوند و رحمت و برکت‌­های او بر تو باد.

 

اَلسّجادُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ تَوَلَّنِي فِي جِيرَانِي وَ مَوَالِيَّ الْعَارِفِينَ بِحَقِّنَا، وَ الْمُنَابِذِينَ لِأَعْدَائِنَا بِأَفْضَلِ وَلَايَتِكَ  وَ وَفِّقْهُمْ لِإِقَامَةِ سُنَّتِكَ، وَ الْأَخْذِ بِمَحَاسِنِ أَدَبِكَ فِي إِرْفَاقِ ضَعِيفِهِمْ، وَ سَدِّ خَلَّتِهِمْ، وَ عِيَادَةِ مَرِيضِهِمْ، وَ هِدَايَةِ مُسْتَرْشِدِهِمْ، وَ مُنَاصَحَةِ مُسْتَشِيرِهِمْ، وَ تَعَهُّدِ قَادِمِهِمْ، وَ كِتْمَانِ أَسْرَارِهِمْ، وَ سَتْرِ عَوْرَاتِهِمْ، وَ نُصْرَةِ مَظْلُومِهِمْ، وَ حُسْنِ مُوَاسَاتِهِمْ بِالْمَاعُونِ، وَ الْعَوْدِ عَلَيْهِمْ بِالْجِدَةِ وَ الْإِفْضَالِ، وَ إِعْطَاءِ مَا يَجِبُ لَهُمْ قَبْلَ السُّؤَالِ وَ اجْعَلْنِي اللَّهُمَّ أَجْزِي بِالْإِحْسَانِ مُسِيئَهُمْ، وَ أُعْرِضُ بِالتَّجَاوُزِ عَنْ ظَالِمِهِمْ، وَ أَسْتَعْمِلُ حُسْنَ الظَّنِّ فِي كَافَّتِهِمْ، وَ أَتَوَلَّی بِالْبِرِّ عَامَّتَهُمْ، وَ أَغُضُّ بَصَرِي عَنْهُمْ عِفَّةً، وَ أُلِينُ جَانِبِي لَهُمْ تَوَاضُعاً، وَ أَرِقُّ عَلَی أَهْلِ الْبَلَاءِ مِنْهُمْ رَحْمَةً، وَ أُسِرُّ لَهُمْ بِالْغَيْبِ مَوَدَّةً، وَ أُحِبُّ بَقَاءَ النِّعْمَةِ عِنْدَهُمْ نُصْحاً، وَ أُوجِبُ لَهُمْ مَا أُوجِبُ لِحَامَّتِي، وَ أَرْعَی لَهُمْ مَا أَرْعَی لِخَاصَّتِي. (صحيفه سجاديه دعای 26)

بار خدايا! درود بفرست بر محمد و خاندانش و مرا ياری فرما كه حق آن گروه از همسايگان و دوستان خود را كه حقّ ما را می‏‌شناسند و با دشمنان ما دشمنی می‏‌ورزند، به وجهی نيكوتر بگزارم.

بار خدايا! همسايگان و دوستان مرا ياری ده كه سنت تو را بر پای دارند و رهنمودهای نيكوی تو را فرا گيرند: در ياری ناتوانانشان و رفع نياز از نيازمندانشان و عيادت بيمارانشان و راهنمايی رهجويانشان و اندرز به مشورت كنندگانشان و ديدار مسافرانشان به هنگامی كه باز می‌‏گردند و نهان داشتن اسرارشان و پوشيدن عيب‌هايشان و ياری ستمديدگان آنها و دستگيری از ايشان به اطعام و سود رسانيدن به ايشان به عطايا و بخشش‌ها و بر آوردن نيازهايشان، پيش از آنكه لب به سؤال بگشايند.

بار خدايا! مرا برگمار كه همسايگان و دوستان بدكردار خود را به نيكی پاداش دهم و از ستمكارشان در گذرم و از بدگمانی در حق ايشان بپرهيزم و با همگان مشفق و مهربان باشم و پاس پاكدامنی را ديده از نگريستن بربندم و با آنان از روی تواضع به نرمی سر كنم و بر دردمندانشان به رحمت نظر كنم و در غیاب ايشان، مودت خويش را نشان دهم و از روی خير خواهی خواستار دوام نعمتشان باشم و هر چه برای خويشاوندان خود می‏‌خواهم، برای ايشان بخواهم و هر چه برای خاصان خود منظور می‏‌دارم، برای ايشان منظور دارم.

 

2- همسایه بد و همسایه‌داری ناپسند

2-1- اذیت کردن همسایه و آثار آن

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه:‏‏…لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ خَافَ جَارُهُ‏ بَوَائِقَه.‏ (مجموعه ورام  ج ‏2 ص 226)

کسی که همسایه‌اش از شر او بترسد، وارد بهشت نمی‌شود.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَام: جَارُ السَّوْءِ أَعْظَمُ الضَّرَّاءِ وَ أَشَدُّ الْبَلَاءِ. (عيون الحكم ص 222)

همسايه‌ی بد، بزرگترين رنج و سخت‌ترين بلا است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامِ: سُوءُ الْجِوَارِ وَ الْإِسَاءَةُ إِلَی الْأَبْرَارِ مِنْ أَعْظَمِ اللُّؤْمِ. (عيون الحكم ص 286 )

همسایگی بد، و بدی به نیکان از بزرگ‌ترین فرومایگی است.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَنْ تَطَاوَلَ عَلَی جَارِهِ‏ حُرِمَ بَرَكَةَ دَارِهِ. (مجموعه ورام  ج ‏1 ص 105)

کسی که به همسایه‌اش ظلم کند، برکت را در خانه‌اش حرام کرده است.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:…وَ رَأَيْتَ‏ الْجَارَ يُكْرِمُ‏ الْجَارَ خَوْفاً مِنْ‏ لِسَانِهِ…‏ (بحار الأنوار ج ‏52 ص 254)

امام صادق (علیه السلام) (در علامات ظهور) فرمود : …و دیدی که همسایه از ترسِ زبانِ بدِ همسایه‌اش به وی احترام می‌گذارد!

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏… { مَنْ آذَی جَارَهُ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ رِيحَ الْجَنَّةِ- وَ مَأْواهُ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ .} (انفال/16)  وَ مَنْ ضَيَّعَ حَقَّ جَارِهِ فَلَيْسَ مِنَّا. (بحار الأنوار  ج ‏71 ص 150)

… {هر کس همسایه‌­اش را آزار بدهد، خدا بوی بهشت را بر او حرام می­‌کند و جایش در دوزخ است، و بد سرانجامی است.} و هر کس حق همسایه را ضایع کند، از ما نیست.

 

جَاءَ رَجُلٌ إِلَی النَّبِيِّ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ)  وَ قَالَ إِنَّ فُلَاناً جَارِي يُؤْذِينِي قَالَ اصْبِرْ عَلَی أَذَاهُ كُفَّ أَذَاكَ عَنْهُ فَمَا لَبِثَ أَنْ جَاءَ وَ قَالَ : يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّ جَارِي قَدْ مَاتَ فَقَالَ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) كَفَی بِالدَّهْرِ وَاعِظاً وَ كَفَی بِالْمَوْتِ مُفَرِّقاً. (بحار الأنوار  ج ‏71 ص 153)

مردی نزد پیغمبر (صلی الله علیه و آله) آمد و گفت: فلان همسایه‌ام مرا آزار می­‌دهد. فرمود: صبر کن بر آزارش! و دست بدار از آزُردنش! چیزی نگذشت که آن مرد آمد و گفت: ای پیامبر خدا! همانا همسایه‌ام مُرد!  و آن حضرت فرمود: واعظی همچون روزگار کافی است؛ و مرگ برای حیا کردن کافی است!

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ مَنْ آذَی جَارَهُ. (بحار الأنوار  ج ‏71 ص 153)

ملعون است، ملعون، کسی که همسایه‌اش را بیازارد!

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ لَا يُؤْمِنُ عَبْدٌ حَتَّی يَأْمَنَ جَارُهُ بَوَائِقَهُ. (مكارم الأخلاق ص 126)

هيچ بنده‌ای مؤمن نيست، مگر اينكه همسايه‌اش از شر او در امان باشد.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَنْ كانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ (طلاق/2) فَلَا يُؤْذِي جَارَهُ. (مشكاة الأنوار ص214)

{هر كس كه به خدا و قيامت ايمان دارد} نبايد همسايه‌‏اش را اذيت كند.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَام: مَا عَزَّ مَنْ ذَلَّ جِيرَانُهُ‏ . (تصنيف غرر الحكم ص 437 )

عزيز نگردد كسی كه همسايگان خود را خوار كند.

 

2-2- مدارا  با همسایه بد

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ أَتْبَعَ الْإِحْسَانَ بِالْإِحْسَانِ وَ احْتَمَلَ جِنَايَاتِ الْإِخْوَانِ وَ الْجِيرَانِ‏ فَقَدْ أَكْمَلَ الْبِرَّ. (تصنیف غرر الحكم ص420)

کسی که پی در پی نیکی کند و آزار برادران و همسایه‌ها را تحمل کند، احسان و نیکی را به کمال رسانده است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَيْسَ حُسْنُ الْجِوَارِ كَفَّ الْأَذَی وَ لَكِنَّ حُسْنَ‏ الْجِوَارِ الصَّبْرُ عَلَی‏ الْأَذَی‏. (بحار الأنوار ج ‏75  ص 320)

 حُسنِ همسايگی، اين نيست كه آزار نرسانی، بلكه حُسن همسايگی، اين است كه در برابر آزار و اذيّت همسايه شكيبا باشی.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: مَنْ كَفَّ أَذَاهُ عَنْ جَارِهِ أَقَالَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَثْرَتَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ. (بحار الأنوار  ج ‏71 ص 150)

هر کس از آزار دادن همسایه اش خودداری کند، خدای عزیز و بلندمرتبه در روز قیامت از لغزشش می‌­گذرد.

 

2-3-  ابتلا به همسایه بد

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَا كَانَ وَ لَا يَكُونُ إِلَی يَوْمِ الْقِيَامَةِ نَبِيٌّ وَ لَا مُؤْمِنٌ إِلَّا وَ لَهُ جَارٌ يُؤْذِيهِ. (مشكاة الأنوار ص 214)

هيچ پيامبر و مؤمنی نبوده و تا روز قيامت نخواهد بود، مگر اينكه همسايه‌ای داشته باشد كه او را آزار می‌دهد.

 

2-4- دور شدن از همسایه بد

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا يُسْتَجَابُ لِمَنْ يَدْعُو عَلَی جَارِهِ وَ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لَهُ السَّبِيلَ إِلَی أَنْ يَبِيعَ دَارَهُ وَ يَتَحَوَّلَ عَنْ جِوَارِهِ. (مشكاة الأنوار ص 214)

کسی که علیه همسایه‌اش دعا کند (تا از دستش راحت شود) دعایش مستجاب نمی‌شود، زیرا خداوند برایش راه قرار داده و او می‌تواند خانه‌اش را بفروشد و جایش را عوض کند.

 

عَبْدُ اللَّهِ‏ بْنُ‏ الْمُغِيرَةِ: قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) إِنَّ لِي جَارَيْنِ أَحَدُهُمَا نَاصِبٌ وَ الْآخَرُ زَيْدِيٌّ وَ لَا بُدَّ مِنْ مُعَاشَرَتِهِمَا فَمَنْ أُعَاشِرُ فَقَالَ هُمَا سِيَّانِ مَنْ كَذَّبَ بِآيَةٍ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ فَقَدْ نَبَذَ الْإِسْلَامَ وَرَاءَ ظَهْرِهِ وَ هُوَ الْمُكَذِّبُ بِجَمِيعِ الْقُرْآنِ‏ وَ الْأَنْبِيَاءِ وَ الْمُرْسَلِينَ قَالَ ثُمَّ قَالَ إِنَّ هَذَا نَصَبَ لَكَ وَ هَذَا الزَّيْدِيُّ نَصَبَ لَنَا. (کافی ج ‏8  ص 235)

عبدالله ابن مغيره: به حضرت کاظم (عليه السّلام) عرض كردم: من دو همسايه دارم: يكی ناصبی و ديگری زيدی. و من ناگزيرم با آنها رفت و آمد داشته باشم.با كدام يك آمد و شد كنم‌؟ امام (عليه السّلام) فرمود: هر دو بد هستند. هر كه آيه‌ای از كتاب خدا را تكذيب كند، اسلام را پشت سر خويش رها كرده است و همه‌ی قرآن و انبيا و پيامبران را تكذيب کرده است. امام (عليه السّلام) سپس فرمود: اين يكی [ناصبی] دشمن توست و آن زيدی، دشمن ما.

 

2-5- دعا برای دفع همسایه بد

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ أَعُوذُ بِاللَّهِ الْعَظِيمِ مِنْ هَوًی مُرْدٍ وَ قَرِينٍ مُلْهٍ وَ صَاحِبٍ‏ مُسْهٍ‏ وَ جَارٍ مُوذٍ. (بحار الأنوار  ج ‏71 ص 198)

و پناه می‌برم به خداوند بزرگ از هوای سرکش، و همراه بازدارنده و همنشینِ از یاد برنده، و همسایه آزار رساننده.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ‏ إِنْسَانِ‏ سَوْءٍ وَ جَارِ سَوْءٍ وَ قَرِينِ سَوْءٍ وَ يَوْمِ سَوْءٍ وَ سَاعَةِ سَوْءٍ. (بحار الأنوار  ج ‏83  ص 109)

و به خدا پناه می‌‏برم از مردم بد، و همسايه‏‌ی بد، و دوست و همراه‏ بد، و روز بد و لحظه بد!

 

3- حقوق همسایه

اَلسّجادُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ أَمَّا حَقُّ جَارِكَ‏ فَحِفْظُهُ غَائِباً وَ إِكْرَامُهُ شَاهِداً وَ نُصْرَتُهُ إِذَا كَانَ مَظْلُوماً وَ لَا تَتَبَّعْ لَهُ عَوْرَةً فَإِنْ عَلِمْتَ عَلَيْهِ سُوءاً سَتَرْتَهُ عَلَيْهِ وَ إِنْ عَلِمْتَ أَنَّهُ يَقْبَلُ نَصِيحَتَكَ نَصَحْتَهُ فِيمَا بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ وَ لَا تُسْلِمْهُ عِنْدَ شَدِيدَةٍ وَ تُقِيلُ عَثْرَتَهُ وَ تَغْفِرُ ذَنْبَهُ وَ تُعَاشِرُهُ مُعَاشَرَةً كَرِيمَةً وَ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّه‏ .(مكارم الأخلاق ص 422 )

اما حقّ همسايه‌ات! اين است كه در غياب او آبرويش را حفظ كنی و در حضورش او را احترام کنی. اگر به او ظلمی شد، او را یاری کنی. دنبال عيب‌هايش نباشی. اگر بدی از او ديدی، بپوشانی. اگر بدانی نصيحت تو را می پذيرد، او را در خفا نصيحت كنی. در سختی‌ها رهايش نكنی، از لغزشش درگذری، گناهش را ببخشی و با او به خوبی و بزرگواری معاشرت كنی.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: أَ مَا يَسْتَحْيِي الرَّجُلُ مِنْكُمْ أَنْ‏ يَعْرِفَ‏ جَارُهُ‏ حَقَّهُ‏ وَ لَا يَعْرِفَ حَقَّ جَارِهِ.( کافی  ج ‏2 ص 635)

آيا مردی از شما شرم نمی‌‏كند كه همسايه‌‏اش حقّ او را بشناسد، و او حقّ همسايه‏‌اش را نشناسد؟

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ هَلْ تَدْرُونَ مَا حَقُّ الْجَارِ مَا تَدْرُونَ مِنْ حَقِّ الْجَارِ إِلَّا قَلِيلًا أَلَا  لَايُؤْمِنُ بِاللَّهِ‏ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ مَنْ لَا يَأْمَنُ جَارُهُ بَوَائِقَهُ وَ إِذَا اسْتَقْرَضَهُ أَنْ يُقْرِضَهُ وَ إِذَا أَصَابَهُ خَيْرٌ هَنَّأَهُ وَ إِذَا أَصَابَهُ شَرٌّ عَزَّاهُ وَ لَا يَسْتَطِيلُ عَلَيْهِ فِي الْبِنَاءِ يَحْجُبُ عَنْهُ الرِّيحَ إِلَّا بِإِذْنِهِ وَ إِذَا اشْتَهَی فَاكِهَةً فَلْيُهْدِ لَهُ فَإِنْ لَمْ يُهْدِ لَهُ فَلْيُدْخِلْهَا سِرّاً وَ لَا يُعْطِي صِبْيَانَهُ مِنْهَا شَيْئاً يُغَايِظُونَ صِبْيَانَهُ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: الْجِيرَانُ ثَلَاثَةٌ فَمِنْهُمْ مَنْ لَهُ ثَلَاثَةُ حُقُوقٍ حَقُّ الْإِسْلَامِ وَ حَقُّ الْجِوَارِ وَ حَقُّ الْقَرَابَةِ وَ مِنْهُمْ لَهُ حَقَّانِ حَقُّ الْإِسْلَامِ وَ حَقُّ الْجِوَارِ وَ مِنْهُمْ مَنْ لَهُ حَقٌّ وَاحِدٌ الْكَافِرُ لَهُ حَقُّ الْجِوَارِ.(مشكاة الأنوار ص 212)

آيا می‌دانيد حق همسايه چيست؟ [می‌دانم كه] حق همسايه را جز به مقدار كم نمی‌دانيد. آگاه باشيد! كسی كه همسايگانش از مزاحمت و آزار او در امان نباشند، ايمان به خدا و روز قيامت نياورده است. بايد هنگامی كه از او قرض می‌خواهد به او قرض دهد و اگر خير و خوبی به او برسد، تبريك بگويد و اگر مصيبتی به او رسد، تسليت بگويد و خانه‌ی خود را در كنار او آن قدر بلند نكند كه مانع جريان هوا شود؛ مگر به اجازه او و هنگامی كه ميوه‌ای می‌خرد، هديه‌ای از آن برای او بفرستد و اگر هديه‌ای نمی فرستد، به صورت پنهان ميوه را وارد منزل كند و آشكارا چيزی از آن را به دست كودكان خود ندهد كه باعث ناراحتی كودكان همسايه شود. سپس رسول خدا (صلی الله عليه و آله) فرمود: همسايگان سه دسته اند: بعضی دارای سه حق هستند: حق اسلام و حق همسايگی و حق خويشاوندی. و بعضی از آنها دو حق دارند: حق اسلام و حق همسايگی. و بعضی تنها يك حق دارند، و آن كافر است كه فقط حق همسايگی دارد.

 

أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) لعَلِيّاً وَ سَلْمَانَ وَ مِقْدَاداً وَ أَبَا ذَرٍّ أَنْ يَتَفَرَّقُوا وَ يَأْخُذَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ فِي نَاحِيَةٍ وَ يُنَادِيَ أَلَا إِنَّ حَقَّ الْجِوَارِ مِنْ أَرْبَعِينَ دَاراً.(مشكاة الأنوار ص 214)

رسول خدا (صلی اللَّه عليه و آله) به علی و سلمان و مقداد و ابوذر امر كرد که هر كدام در يك ناحيه فرياد بزنند: حق همسايه تا چهل خانه است!

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه:‏‏ مَنْ آذَی جَارَهُ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ رِيحَ الْجَنَّةِ { وَ مَأْواهُ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ .} (انفال /16) وَ مَنْ ضَيَّعَ حَقَّ جَارِهِ فَلَيْسَ مِنَّا.(مشكاة الأنوار ص 213)

هر كس همسايه خود را اذيت كند خداوند بوی بهشت را بر او حرام می‏‌كند { و جای وی جهنم است و در جای بدی قرار خواهد گرفت.} و هر كس حق همسايه را ضايع كند از ما نيست.

 

4- کمک به همسایه

وَ نَهَی رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) أَنْ يَمْنَعَ أَحَدٌ الْمَاعُونَ جَارَهُ‏ وَ قَالَ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) مَنْ مَنَعَ الْمَاعُونَ جَارَهُ‏ مَنَعَهُ اللَّهُ خَيْرَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ وَكَلَهُ إِلَی نَفْسِهِ فَمَا أَسْوَأَ حَالَهُ. (مكارم الأخلاق ص430 )

و پيغمبر (صلی الله علیه و آله) نهی فرمود که کسی از کمک و عاریت دادن اثاث خانه ی خودداری کن و فرمود: هر که از عاریه دادن اثاث خود به همسایه خودداری کند، خداوند در قیامت او را از خیرات خود محروم گرداند و به خودش واگذار کند. وای که چه حال بدی خواهد داشت!

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏… رَحِمَ اللَّهُ جَاراً أَعَانَ‏ جَارَهُ‏ عَلَی‏ بِرِّهِ‏… (بحار الأنوار ج ‏71 ص 65 )

… خدا رحمت کند همسایه‌ای را که به همسایه‌ی خود در احسان او کمک می‌­کند…

 

4-1- رسیدگی به همسایه و اهمیت و آثار آن

الله تعالی : وَ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ لا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَ بِذِي الْقُرْبی‏ وَ الْيَتامی‏ وَ الْمَساكِينِ وَ الْجارِ ذِي الْقُرْبی‏ وَ الْجارِ الْجُنُبِ … إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ مَنْ كانَ مُخْتالًا فَخُوراً. (نساء / 36 )

و خدا را بپرستيد و چيزی را با او شريك مگردانيد و به پدر و مادر احسان كنيد و درباره خويشاوندان و يتيمان و مستمندان و همسايه خويش و همسايه بيگانه و … [نيكی كنيد] كه خدا كسی را كه متكبر و فخرفروش است دوست نمی دارد .

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مِنَ الْمُرُوَّةِ تَعَهُّدُ الْجِيرَانِ‏. (عيون الحكم ص 468)

رسيدگی به همسايگان، از نشانه‌های مروت و انسانيّت است .

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ الرَّجُلَ مِنْكُمْ لَيَكُونُ‏ فِي‏ الْمَحَلَّةِ فَيَحْتَجُّ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَی جِيرَانِهِ فَيُقَالُ لَهُمْ أَ لَمْ يَكُنْ فُلَانٌ بَيْنَكُمْ أَ لَمْ تَسْمَعُوا كَلَامَهُ أَ لَمْ تَسْمَعُوا بُكَاءَهُ فِي اللَّيْلِ فَيَكُونُ حُجَّةَ اللَّهِ عَلَيْهِمْ. (بحارالأنوار  ج‏7 ص 285)

(ممکن است) مردی از شما در یک محله باشد و خداوند روز قیامت به وسیله‌ی او به همسایگانش احتجاج کند و به آنها گفته شود: مگر فلانی میان شما نبود؟ آیا سخنش را نشنیدید؟ آیا صدای گریه شبش را نشنیدید؟ و همان یک نفر حجت خداوند بر آنها می‌گردد.

 

الزُّهْرِيُ‏: لَمَّا مَاتَ زَيْنُ الْعَابِدِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فَغَسَّلُوهُ وُجِدَ عَلَی ظَهْرِهِ مَجْلٌ‏  فَبَلَغَنِي أَنَّهُ كَانَ يَسْتَقِي‏ لِضَعَفَةِ جِيرَانِهِ‏ بِاللَّيْلِ. (بحار الأنوار  ج ‏46 ص 90)

زهری: پس از فوت امام سجّاد (علیه السلام) در پشت مبارکش اثر یک کار مداوم که پوست بدن را سخت می‌کند، دیدند! معلوم شد که شب‌ها برای همسایگان ضعیف و ناتوان خود آب‌کشی می‌کرده است!

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه:‏‏ مَا آمَنَ بِي مَنْ بَاتَ شَبْعَانَ وَ جَارُهُ جَائِعٌ .(کافی ج ‏2 ص 668)

به من ايمان ندارد، كسی كه سير بخوابد و همسايه‏‌اش گرسنه باشد.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ يَعْقُوبَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) لَمَّا ذَهَبَ مِنْهُ بِنْيَامِينُ نَادَی يَا رَبِّ أَ مَا تَرْحَمُنِي أَذْهَبْتَ عَيْنَيَّ وَ أَذْهَبْتَ ابْنَيَّ فَأَوْحَی اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَی لَوْ أَمَتُّهُمَا لَأَحْيَيْتُهُمَا لَكَ حَتَّی أَجْمَعَ بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُمَا وَ لَكِنْ تَذْكُرُ الشَّاةَ الَّتِي ذَبَحْتَهَا وَ شَوَيْتَهَا وَ أَكَلْتَ وَ فُلَانٌ وَ فُلَانٌ إِلَی‏ جَانِبِكَ‏ صَائِمٌ‏ لَمْ تُنِلْهُ مِنْهَا شَيْئاً.(کافی ج ‏2 ص 667)

چون بنيامين از نزد يعقوب (علیه السلام) رفت، فرياد كشيد: خدايا! به من رحم نمی‏‌كنی؟ فرزندم را بردی و چشمم را گرفتی؟ خدای تبارك و تعالی به او وحی كرد: اگر من آنها را ميرانده باشم، زنده شان می‏‌كنم تا آنها را به تو برسانم، ولی يادت می‌‏آيد آن گوسفندی را كه سر بريدی و بريان كردی؟ خوردی و فلان و فلان در همسايه‌‏گی تو بودند و روزه داشتند و چيزی از آن به آنها ندادی؟

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه:‏‏ وَ لَمْ يَزَلْ جَبْرَئِيلُ يُوصِينِي بِالْجَارِ حَتَّی ظَنَنْتُ أَنَّهُ سَيُوَرِّثُهُ. (مشكاة الأنوار ص 213)

جبرئيل همواره مرا به حق همسايه وصيت می‏‌كرد، تا آنجا كه گمان می‏‌كردم كه او را به زودی در ارث شريك خواهند كرد.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه:‏‏ مَنْ طَلَبَ الدُّنْيَا حَلَالًا اسْتِعْفَافاً عَنِ الْمَسْأَلَةِ وَ تَعَطُّفاً عَلَی جَارِهِ‏ لَقِيَ اللَّهَ تَعَالَی وَ وَجْهُهُ كَالْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ.( جامع الأخبار ص 139)

كسی كه طلب (روزی و مال) دنيا كند، به اين منظور كه از درخواست كردن از ديگران منزّه ماند، و زندگی را بر كسان خود توسعه دهد، و به همسايه خود برسد، در روز قيامت چنان با خدای خود ملاقات می‏‌كند كه رخساری چون ماه شب چهارده دارد.

 

4-2- کمک به همسایه در عزا

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: يَنْبَغِي لِصَاحِبِ الْمُصِيبَةِ أَنْ لَا يَلْبَسَ الرِّدَاءَ وَ أَنْ يَكُونَ فِي قَمِيصٍ حَتَّی يُعْرَفَ وَ يَنْبَغِي‏ لِجِيرَانِهِ‏ أَنْ‏ يُطْعِمُوا عَنْهُ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ.( بحار الأنوار  ج ‏79 ص 71 )

شايسته است كه صاحب عزا رِدا بر تن نكند (عرب را مرسوم بوده است كه همگی ردا می‌پوشيده‌‏اند و صاحب عزا با نپوشيدن ردا كه در ميان پارسی زبانان به بالاپوش معروف است از سايرين متمايز و بدين وسيله شناخته می‌شده است.) و تنها با پيراهن باشد تا شناخته شود، و همسايگان او سزاوار و شايسته است كه تا سه روز خانواده مصيبت زده و صاحبان عزا و واردين بر ايشان اطعام كنند.

 

5- حدود همسایه

الْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَام: حَدُّ الْجِوَارِ أَرْبَعُونَ دَاراً مِنْ كُلِّ جَانِبٍ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ وَ عَنْ يَمِينِهِ وَ عَنْ شِمَالِهِ. (وسائل الشيعه ج ‏12 ص 132)

حدّ همسايگی چهل خانه است، از روبرو و پشت سر و سمت راست و سمت چپ.

 

مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) قَالَ: قُلْتُ‏ لَهُ‏ جُعِلْتُ‏ فِدَاكَ‏ مَا حَدُّ الْجَارِ قَالَ أَرْبَعِينَ دَاراً مِنْ كُلِّ جَانِبِ. (بحار الأنوار ج ‏71 ص 151)

معاوية بن عمّار: به امام صادق (علیه السّلام) عرض كردم: فدايت شوم؛‏ حدود همسايگی چقدر است؟ فرمود: از هر طرف، چهل خانه.

 

6- همسایگی با مسجد

الْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ سَمِعَ النِّدَاءَ مِنْ جِيرَانِ‏ الْمَسْجِدِ فَلَمْ يُجِبْ فَلَا صَلَاةَ لَهُ. (بحار الأنوار  ج ‏85 ص 13)

هر فردی از همسایگان مسجد ندای اذان را بشنود و اجابت نکند، نمازی ندارد.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: رُفِعَ إِلَی أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) بِالْكُوفَةِ أَنَّ قَوْماً مِنْ جِيرَانِ‏ الْمَسْجِدِ لَا يَشْهَدُونَ الصَّلَاةَ جَمَاعَةً فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ عَلَيْهِ السَّلَام لَيَحْضُرُنَّ مَعَنَا صَلَاتَنَا جَمَاعَةً أَوْ لَيَتَحَوَّلُنَّ عَنَّا وَ لَا يُجَاوِرُونَّا وَ لَا نُجَاوِرُهُمْ‏. (بحار الأنوار ج ‏85  ص 13)

در کوفه به امیرالمؤمنین (علیه السلام) خبر رسید که جمعی از همسایگان مسجد در نماز جماعت مسجد شرکت نمی­‌کنند، پس ایشان فرمود: یا باید به همراه ما در نماز جماعت حاضر شوند، یا از ما روی­گردان شوند، و نه آنها با ما مجاور شوند و نه ما با آنها.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ سَمِعَ‏ النِّدَاءَ فَلَمْ‏ يُجِبْهُ‏ مِنْ غَيْرِ عِلَّةٍ فَلَا صَلَاةَ لَهُ لَا تَدَعِ الصَّلَاةَ خَلْفَهُمْ وَ خَلْفَ كُلِّ إِمَامٍ … (بحار الأنوار ج ‏85 ص 98)

هر كس صدای اذان نماز را بشنود و بدون عذری اجابت نكند، نماز [كامل و با فضيلتی‏] ندارد. نماز را پشت سرشان و پشت سر هر امامی، ترك نكنيد…

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَنْ كَانَ جَارَ بَيْتِ اللَّهِ وَ لَمْ يَحْضُرِ الْجَمَاعَةَ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ مُتَوَالِيَاتٍ فَعَلَيْهِ‏ لَعْنَةُ اللَّهِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ‏ (بقره/161) …وَ إِنْ مَاتَ [مَاتَ‏] مِيتَةً جَاهِلِيَّةً. (جامع الأخبار ص 79)

هر كه همسايه‌ی مسجد باشد و به جماعت سه روز متوالی حاضر نشود، پس بر او باد {لعنت خدا و فرشتگان و آدميان همگی} … و اگر بميرد، چنان بميرد مانند كافران جاهليت‏…