پ
پ

آداب غیبت امام زمان علیه السلام

 

چکیده

دوازدهمین امام شیعیان به گونه‌ای زندگی می‌کند که دیده نمی‌شود، یا اینکه او را می‌بینند ولی نمی‌شناسند. در آداب غیبت امام زمان علیه السلام، حکمت‌ها و پیامدهای اینگونه زندگانی و وظایف شیعیان در این دوره آمده است و مهمترین حکمت آن، آزمون مردم است.

 

واژه های مرتبط

غایب، امام غایب، دوران غیبت، حضور، امتحان، حکمت غیبت

 

۱- معنی و مفهوم

غَیبَت . غَیاب . غُیوب . مَغیب-  ناپیدا. پنهانی . هرچه ناپدید باشد از تو – هرچه مغیب باشد از چشمها و مصور باشد در دلها (لغتنامه دهخدا)

 

۲- معنای اصطلاحی غیبت

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: … اللَّهُمَّ إِنَّهُ لَا بُدَّ لَكَ مِنْ حُجَجٍ فِي أَرْضِكَ حُجَّةٍ بَعْدَ حُجَّةٍ عَلَی خَلْقِكَ يَهْدُونَهُمْ إِلَی دِينِكَ وَ يُعَلِّمُونَهُمْ عِلْمَكَ كَيْلَا يَتَفَرَّقَ أَتْبَاعُ أَوْلِيَائِكَ ظَاهِرٍ غَيْرِ مُطَاع‏ أَوْ مُكْتَتَمٍ يُتَرَقَّبُ إِنْ‏ غَابَ‏ عَنِ‏ النَّاسِ‏ شَخْصُهُمْ‏ فِي‏ حَالِ‏ هُدْنَتِهِمْ‏ فَلَمْ يَغِبْ عَنْهُمْ قَدِيمُ مَبْثُوثِ عِلْمِهِمْ وَ آدَابُهُمْ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ مُثْبَتَةٌ فَهُمْ بِهَا عَامِلُونَ … (کافی ج ۱ ص ۳۳۹)

…خداوندا! به ناگزير از سوی تو در زمينت بايد حجّت‌هايی بر بندگانت باشند، يكی پس از ديگری – [خواه] ظاهر و فرمان‌برداری نشده و خواه پنهان و انتظار كشيده شده – كه آنان را به سوی دينت هدايت كنند و دانش تو را به آنان بياموزند، تا پيروان اوليايت پراكنده و گروه گروه نشوند. اگر شخص آنان در زمان [آرامش و] صلحشان [با دشمن] از مردم غايب باشد، ولی دانش ديرين و پراكنده‌ی آنان از مردم پنهان نيست و آدابشان در دل‌های مؤمنان استوار و پابرجا است و به آن عمل می‌كنند.

 

‏اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ:  يَفْقِدُ النَّاسُ إِمَامَهُمْ يَشْهَدُ الْمَوْسِمَ‏ فَيَرَاهُمْ وَ لَا يَرَوْنَهُ.‏ (کافی ج ۱ ص ۳۳۷)

مردم امام خود را نيابند (گمشده و ناپيدا دانند) امام در موسم حج حاضر شود و مردم را ببيند، ولی آنها او را نبينند.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: … وَ اعْلَمُوا أَنَّ الْأَرْضَ لَا تَخْلُو مِنْ حُجَّةٍ لِلَّهِ وَ لَكِنَّ اللَّهَ سَيُعْمِي خَلْقَهُ مِنْهَا بِظُلْمِهِمْ وَ جَوْرِهِمْ وَ إِسْرَافِهِمْ عَلَی أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ خَلَتِ الْأَرْضُ سَاعَةً وَاحِدَةً مِنْ حُجَّةٍ لِلَّهِ لَسَاخَتْ بِأَهْلِهَا وَ لَكِنَّ الْحُجَّةَ يَعْرِفُ النَّاسَ وَ لَا يَعْرِفُونَهُ كَمَا كَانَ يُوسُفُ يَعْرِفُ النَّاسَ‏ وَ هُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ‏ ثُمَّ تَلَا {يا حَسْرَةً عَلَی الْعِبادِ ما يَأْتِيهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ‏.}.(یس/۳۰) (بحار الأنوار ج ۵۱ ص ۱۱۳)

بدانيد كه زمین خالی از حجت خدا نیست! لکن خداوند متعال، خلقش را از اینکه حجت را بشناسند، نابینا و محروم می‌کند و این به خاطر ظلمی است که بر خودشان روا داشتند. اگر يك لحظه زمين از حجت خدا خالی بماند، زمین، ساكنان خود را فرو می‌برد. حجت خدا در روی زمين هست، او همه را می‌شناسد، ولی كسی او را نمی‌شناسد؛ چنان كه يوسف مردم را می‏‌شناخت، ولی كسی او را نمی‌شناخت. آنگاه اين آيه شريفه را تلاوت فرمود: {ای دریغ و افسوس بر این بندگان که هیچ پیامبری برای هدایتشان نمی آمد، مگر اینکه او را بباد مسخره می‌گيرند!}

 

۳- حکمت های غیبت امام زمان علیه السلام

۳-۱- ترس

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: إِنَّ لِلْغُلَامِ غَيْبَةً قَبْلَ أَنْ يَقُومَ‏ قَالَ قُلْتُ وَ لِمَ قَالَ يَخَافُ وَ أَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَی بَطْنِهِ‏ … أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يُحِبُّ أَنْ يَمْتَحِنَ الشِّيعَةَ فَعِنْدَ ذَلِكَ‏ يَرْتَابُ الْمُبْطِلُونَ … (کافی ج ۱ ص ۳۳۷)

برای آن جوان (مهدی علیه السلام) پيش از آنكه قيام كند، غيبتی‏ است، عرض  كردم: چرا؟ فرمود: می‌ترسد- و با دست اشاره بشكم خود كرد- (يعنی می‌ترسد کشته شود) … ولی خدای عزیز و بلندمرتبه دوست دارد شيعه را بيازمايد، در زمان (غيبت) است كه اهل باطل، شك می‌كنند.

 

۳-۲- امتحان الهی

ألکَاظم عَلَيْهِ السَّلَامُ‌‌: … إِنَّهُ لَا بُدَّ لِصَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ مِنْ غَيْبَةٍ حَتَّی يَرْجِعَ عَنْ هَذَا الْأَمْرِ مَنْ كَانَ يَقُولُ بِهِ إِنَّمَا هِيَ مِحْنَةٌ مِنَ اللَّهِ امْتَحَنَ اللَّهُ بِهَا خَلْقَهُ. (بحار الأنوار ج۵۲ ص۱۱۳)

…همانا برای صاحب این امر ناگزير از غيبتی است كه آنها كه ايمان به او داشتند (از طولانی شدن غيبتش گمراه گشته) از آن عقيده برمی‌‏گردند. غيبت او كاری و امتحانی است از جانب خداوند كه خواسته است بندگان خود را به وسيله‌ی آن امتحان كند.

 

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ:  … أَمَا وَ اللَّهِ‏ لَيَغِيبَنَ‏ إِمَامُكُمْ‏ سِنِيناً مِنْ دَهْرِكُمْ وَ لَتُمَحَّصُنَّ حَتَّی يُقَالَ مَاتَ قُتِلَ هَلَكَ بِأَيِّ وَادٍ سَلَكَ وَ لَتَدْمَعَنَّ عَلَيْهِ عُيُونُ الْمُؤْمِنِين‏ … (کافی ج ۱ ص ۳۳۶)

همانا به خدا ! كه امام شما سال‌های سال از روزگار اين جهان غايب شود و هر آينه شما در فشار آزمايش قرار گيريد، تا آنجا كه بگويند: امام مُرد، كشته شد، به كدام درّه افتاد و چشم‌های مؤمنان بر آن حضرت گریان شود.

 

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: … وَ اللَّهِ لَوْ لَمْ‏ يَبْقَ‏ مِنَ‏ الدُّنْيَا إِلَّا يَوْمٌ‏ وَاحِدٌ لَطَوَّلَ اللَّهُ تَعَالَی ذِكْرُهُ ذَلِكَ الْيَوْمَ حَتَّی يَخْرُجَ قَائِمُنَا أَهْلَ الْبَيْتِ أَلَا إِنَّ شِيعَتَنَا يَقَعُونَ فِي فِتْنَةٍ وَ حَيْرَةٍ فِي غَيْبَتِهِ هُنَاكَ يُثْبِتُ اللَّهُ عَلَی هُدَاهُ الْمُخْلَصِينَ. (بحار الأنوار ج ۳۶ ص ۴۰۹)

قسم به خدا! اگر از عمر دنیا جز یک روز باقی نمانده باشد، خدای متعال آنقدر آن روز را طولانی می‌سازد، تا آنکه قائم ما اهل بیت ظهور کند. توجه داشته باش! که شیعیانِ ما در زمانِ غیبتِ او به امتحان و سرگردانی مبتلا می‌شوند. در آن زمان خداوند اهل اخلاص را بر هدایت خویش ثابت قدم می‌دارد.

 

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ:  أَقْرَبُ مَا يَكُونُ الْعَبْدُ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَرْضَی مَا يَكُونُ عَنْهُ إِذَا افْتَقَدُوا حُجَّةَ اللَّهِ فَلَمْ يَظْهَرْ لَهُمْ وَ حُجِبَ عَنْهُمْ فَلَمْ يَعْلَمُوا بِمَكَانِهِ وَ هُمْ فِي ذَلِكَ يَعْلَمُونَ أَنَّهُ لَا تَبْطُلُ حُجَجُ اللَّهِ وَ لَا بَيِّنَاتُهُ فَعِنْدَهَا فَلْيَتَوَقَّعُوا الْفَرَجَ صَبَاحاً وَ مَسَاءً وَ إِنَّ أَشَدَّ مَا يَكُونُ غَضَباً عَلَی أَعْدَائِهِ إِذَا أَفْقَدَهُمْ حُجَّتَهُ فَلَمْ يَظْهَرْ لَهُمْ وَ قَدْ عَلِمَ أَنَّ أَوْلِيَاءَهُ لَا يَرْتَابُونَ وَ لَوْ عَلِمَ أَنَّهُمْ يَرْتَابُونَ مَا أَفْقَدَهُمْ حُجَّتَهُ طَرْفَةَ عَيْنٍ. (کمال الدین ج ۲ ص ۳۳۹)

نزديك‌‏ترين و پسنديده‌‌‏ترين حالت بندگان به خدای تعالی آنگاه است كه حجّت خدا مفقود گردد و بر بندگان آشكار نباشد و مكانش را ندانند و در آن حال عالِم باشند كه حجّت‌ها و بيّنات الهی باطل نمی‏‌شود. در چنين زمانی صبح و شام متوقّع فرج باشيد، و سخت‌‏ترين خشم خدای تعالی بر دشمنانش آنگاه است كه حجّت خدا مفقود گردد و بر بندگان آشكار نباشد، و خدای تعالی می‌‏داند كه اوليایش شكّ نمی‏‌كنند و اگر می‌‏دانست كه آنان شكّ می‌‏كنند، حجّتش را چشم بر هم زدنی از آنها غايب نمی‏‌كرد و آن بر سر بدترين مردم واقع شود.

 

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: إِنَّ هَذَا الْأَمْرَ لَا یَأْتِیکُمْ إِلَّا بَعْدَ إِیَاسٍ لَا وَ اللَّهِ حَتَّی تُمَیَّزُوا لَا وَ اللَّهِ حَتَّی تُمَحَّصُوا لَا وَ اللَّهِ حَتَّی یَشْقَی مَنْ یَشْقَی وَ یَسْعَدَ مَنْ یَسْعَدُ. (بحار الأنوار ج ۵۲ ص ۱۱۱)

همانا این امر برای شما نخواهد آمد، مگر بعد از آنکه به کلی مأیوس شوید. نه به خدا! نمی‌آید، مگر بعد از آنکه خوب و بد شما امتیاز یابند. نه به خدا! نمی آید، مگر موقعی که پاک شوید. نه به خدا! او نمی آید، مگر آشکار شود بدبختی آنكه بدبخت باشد و ظاهر شود نيك‌بختی آنكه نيك‌بخت است.

 

۴- انواع غیبت

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ:  لِلْقَائِمِ‏ غَیْبَتَانِ‏ إِحْدَاهُمَا قَصِیرَةٌ وَ الْأُخْرَی طَوِیلَةٌ الْغَیْبَةُ الْأُولَی لَا یَعْلَمُ بِمَكَانِهِ فِیهَا إِلَّا خَاصَّةُ شِیعَتِهِ وَ الْأُخْرَی لَا یَعْلَمُ بِمَكَانِهِ فِیهَا إِلَّا خَاصَّةُ مَوَالِیهِ فِی دِینِهِ‏. (بحار الأنوار ج ۵۲ ص ۱۵۵)

برای قائم دو غیبت خواهد بود: یکی کوتاه و دیگر طولانی. در غیبت اول، کسی جز شیعیان مخصوصِ او، از مکانش اطلاع ندارند. در غیبت دوم (طولانی) همه، به جز دوستان مخصوص او، از جای او بی‌اطلاع می‌باشند.

 

۵- غیبت های انبیاء

اَلسّجادُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: فِي الْقَائِمِ مِنَّا سُنَنٌ مِنَ الْأَنْبِيَاءِ سُنَّةٌ مِنْ أَبِينَا آدَمَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) وَ سُنَّةٌ مِنْ نُوحٍ وَ سُنَّةٌ مِنْ إِبْرَاهِيمَ وَ سُنَّةٌ مِنْ مُوسَی وَ سُنَّةٌ مِنْ عِيسَی وَ سُنَّةٌ مِنْ أَيُّوبَ وَ سُنَّةٌ مِنْ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه وآله فَأَمَّا مِنْ آدَمَ وَ نُوحٍ‏ فَطُولُ‏ الْعُمُرِ وَ أَمَّا مِنْ إِبْرَاهِيمَ فَخَفَاءُ الْوِلَادَةِ وَ اعْتِزَالُ النَّاسِ … وَ أَمَّا مِنْ أَيُّوبَ فَالْفَرَجُ بَعْدَ الْبَلْوَی وَ أَمَّا مِنْ مُحَمَّدٍ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فَالْخُرُوجُ بِالسَّيْفِ. (کمال الدین ج ۱ ص ۳۲۲)

در قائم ما سنّت‌هايی از انبياء وجود دارد: سنّتی از پدرمان آدم (عليه السّلام) و سنّتی از نوح و سنّتی از ابراهيم و سنّتی از موسی و سنّتی از عيسی و سنّتی از ايّوب و سنّتی از محمّد (صلی الله علیه و آله). امّا از آدم و نوح، طول عمر و امّا از ابراهيم، پنهانی ولادت و كناره ‏گيری از مردم، … و امّا از ايّوب، گشایش پس از گرفتاری، و امّا از محمّد (صلّی اللَّه عليه و آله) خروج با شمشير است.

 

ألبَاقرعَلَيْهِ السَّلَامُ‌: إِنَّ فِي الْقَائِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) شَبَهاً مِنْ خَمْسَةٍ مِنَ الرُّسُل‏ … فَأَمَّا شَبَهُهُ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّی فَرُجُوعُهُ مِنْ غَيْبَتِهِ وَ هُوَ شَابٌّ بَعْدَ كِبَرِ السِّنِّ … (کمال الدین ج ۱ص ۳۲۷)

در قائم آل محمّد (صلی الله علیه و آله) شباهتی با پنج تن از انبياء وجود دارد … شباهتی که به یونس دارد، غیبت اوست که بعد از پیری به صورت جوانی به سوی قومش بازگشت.

 

ألبَاقرعَلَيْهِ السَّلَامُ‌: إِنَّ فِي الْقَائِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) شَبَهاً مِنْ خَمْسَةٍ مِنَ الرُّسُل‏ … وَ أَمَّا شَبَهُهُ مِنْ يُوسُفَ بْنِ يَعْقُوبَ (عَلَیْهِ السَّلَامُ) فَالْغَيْبَةُ مِنْ‏ خَاصَّتِهِ‏ وَ عَامَّتِهِ‏ وَ اخْتِفَاؤُهُ مِنْ إِخْوَتِهِ وَ إِشْكَالُ أَمْرِهِ عَلَی أَبِيهِ يَعْقُوبَ (عَلَیْهِ السَّلَامُ) مَعَ قُرْبِ الْمَسَافَةِ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ أَبِيهِ وَ أَهْلِهِ وَ شِيعَتِهِ … (کمال الدین ج ۱ ص ۳۲۷)

در قائم آل محمّد (صلی الله علیه و آله) شباهتی با پنج تن از انبياء وجود دارد … شباهت او به یوسف، غیبت و پنهان شدن او از خواص خود و عموم مردم و برادرانش و اشکالی بود که کار وی برای پدرش یعقوب پدید آورده بود، با وجود آنكه مسافت بين او و بين پدرش و خاندان و شيعيانش كم بود.

 

ألبَاقرعَلَيْهِ السَّلَامُ‌: إِنَّ فِي الْقَائِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) شَبَهاً مِنْ خَمْسَةٍ مِنَ الرُّسُل‏ … وَ أَمَّا شَبَهُهُ مِنْ مُوسَی (عَلَیْهِ السَّلَامُ) فَدَوَامُ خَوْفِهِ وَ طُولُ غَيْبَتِهِ وَ خَفَاءُ وِلَادَتِهِ وَ تَعَبُ شِيعَتِهِ مِنْ بَعْدِهِ مِمَّا لَقُوا مِنَ الْأَذَی وَ الْهَوَانِ إِلَی أَنْ أَذِنَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِي ظُهُورِهِ وَ نَصْرِهِ وَ أَيَّدَهُ عَلَی عَدُوِّهِ … (کمال الدین ج ۱ ص ۳۲۷)

در قائم آل محمّد (صلی الله علیه و آله) شباهتی با پنج تن از انبياء وجود دارد …  امّا شباهت او با موسی دوام خوف و طول غيبت و مخفی بودن ولادت و رنج شيعيانش پس از وی است كه آزار و اذيّت و خواری می‌‏بينند، تا آنكه خدای تعالی اذن ظهور دهد و او را بر دشمنانش نصرت و تأييد فرمايد.

 

ألبَاقرعَلَيْهِ السَّلَامُ‌: إِنَّ فِي الْقَائِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) شَبَهاً مِنْ خَمْسَةٍ مِنَ الرُّسُل‏ … وَ أَمَّا شَبَهُهُ مِنْ عِيسَی (عَلَیْهِ السَّلَامُ) فَاخْتِلَافُ مَنِ اخْتَلَفَ فِيهِ حَتَّی قَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَا وُلِدَ وَ قَالَتْ طَائِفَةٌ مَاتَ وَ قَالَتْ طَائِفَةٌ قُتِلَ وَ صُلِبَ‏ … (کمال الدین ج ۱ ص ۳۲۷)

در قائم آل محمّد (صلی الله علیه و آله) شباهتی با پنج تن از انبياء وجود دارد … امّا شباهت او با عيسی (عليه السّلام) اختلافی است كه در باره‌ی وی صورت می‏‌بندد تا  جایی كه گروهی گويند: متولّد نشده است و گروهی گويند فوت كرده است و گروهی گويند كشته شده و به صليب آويخته شده است!

 

ألبَاقرعَلَيْهِ السَّلَامُ‌: إِنَّ فِي الْقَائِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) شَبَهاً مِنْ خَمْسَةٍ مِنَ الرُّسُل‏ … وَ أَمَّا شَبَهُهُ مِنْ جَدِّهِ الْمُصْطَفَی (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فَخُرُوجُهُ بِالسَّيْفِ‏ وَ قَتْلُهُ أَعْدَاءَ اللَّهِ وَ أَعْدَاءَ رَسُولِهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) وَ الْجَبَّارِينَ وَ الطَّوَاغِيتَ وَ أَنَّهُ يُنْصَرُ بِالسَّيْفِ … (کمال الدین ج ۱ ص ۳۲۷)

و امّا شباهت او با جدّش محمّد مصطفی (صلّی اللَّه عليه و آله) خروج او با شمشير است و اينكه او دشمنان خدا و رسولش و ستمگران و طاغوت‌ها را خواهد كشت و او با شمشير و رُعب ياری می‏‌شود و هيچ پرچمی از او باز نگردد…

 

۶- بهره وری از امام زمان علیه السلام در دوران غیبت

اَلْمَهَديُّ عَلَيْهِ السَّلَامُ: … وَ أَمَّا وَجْهُ الِانْتِفَاعِ بِي فِي غَيْبَتِي فَكَالانْتِفَاعِ بِالشَّمْسِ إِذَا غَيَّبَتْهَا عَنِ الْأَبْصَارِ السَّحَابُ.‏ (کمال الدین ج ۲ ص ۴۸۵)

وجه بهره‌‏وری از من در پنهانی من، مانند بهره‏‌وری از آفتاب است كه ابر آن را از ديده‌ها نهان كرده‏ است.

 

۷- بَداء پذیر بودن غیبت

الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ: أَتَيْتُ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَیْهِ السَّلَامُ)… فَكَّرْتُ فِي مَوْلُودٍ يَكُونُ مِنْ ظَهْرِي الْحَادِيَ عَشَرَ مِنْ وُلْدِي‏ هُوَ الْمَهْدِيُ‏ (عَلَیْهِ السَّلَامُ)  الَّذِي يَمْلَأُ الْأَرْضَ عَدْلًا وَ قِسْطاً كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْماً تَكُونُ لَهُ غَيْبَةٌ وَ حَيْرَةٌ يَضِلُّ فِيهَا أَقْوَامٌ وَ يَهْتَدِي فِيهَا آخَرُونَ‏ … فَقُلْتُ وَ إِنَّ هَذَا لَكَائِنٌ فَقَالَ نَعَمْ كَمَا أَنَّهُ‏ مَخْلُوقٌ- وَ أَنَّی لَكَ بِهَذَا الْأَمْرِ يَا أَصْبَغُ أُولَئِكَ‏ خِيَارُ هَذِهِ الْأُمَّةِ مَعَ خِيَارِ أَبْرَارِ هَذِهِ الْعِتْرَةِ فَقُلْتُ ثُمَّ مَا يَكُونُ بَعْدَ ذَلِكَ‏ فَقَالَ ثُمَ‏ يَفْعَلُ اللَّهُ ما يَشاءُ فَإِنَّ لَهُ بَدَاءَاتٍ‏ وَ إِرَادَاتٍ‏ وَ غَايَاتٍ‏ وَ نِهَايَاتٍ‏. (کافی ج ۱ ص ۳۳۸)

اصبغ بن نباته: خدمت امير المؤمنين (عليه السلام) آمدم‏ …  فرمود: فكر می‌‏كردم در باره مولودی كه فرزند يازدهم من است، او همان مهدی (علیه السلام) است كه زمين را از عدل و داد پر می‌كند، چنان كه از جور و ستم پر شده باشد. برای او غيبت و سرگردانی است، كه مردمی در آن زمان گمراه گردند و ديگران هدايت شوند، … عرض كردم: اين امر (غيبت و سرگردانی) شدنی است؟! فرمود: آری! چنانكه خود او خلق شدنی است (غيبتش هم قطعی و مسلّم است) ولی ای اصبغ! تو كجا و اين امر کجا؟ آنها (كه زمان غيبت را درك می‌كنند) نيكان اين امت با نيكان اين عترت (خاندان پيغمبر صلّی اللَّه عليه و آله) هستند. عرض كردم: پس از آن چه می‏‌شود؟ فرمود: پس از آن هر چه خدا خواهد می‏‌شود، همانا خدا را بداءها (بداء یعنی امر جدید) است و اراده‌ها و نهایت‌ها و پايان‌هاست.

 

۸- وظایف شیعیان در دوران غیبت

۸-۱- حاضر دانستن امام

عَنْ أَبِي خَالِدٍ اَلْكَابُلِيِّ‌ قَالَ‌: دَخَلْتُ عَلَی سَيِّدِي عَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ زَيْنِ اَلْعَابِدِينَ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ)‌ فَقُلْتُ لَهُ يَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ … فَقَالَ لِي… ثُمَّ تَمْتَدُّ الْغَيْبَةُ بِوَلِيِّ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ الثَّانِي عَشَرَ مِنْ أَوْصِيَاءِ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) وَ الْأَئِمَّةِ بَعْدَهُ يَا أَبَا خَالِدٍ إِنَّ أَهْلَ زَمَانِ غَيْبَتِهِ الْقَائِلِينَ بِإِمَامَتِهِ وَ الْمُنْتَظِرِينَ لِظُهُورِهِ أَفْضَلُ مِنْ أَهْلِ كُلِّ زَمَانٍ لِأَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَی أَعْطَاهُمْ مِنَ الْعُقُولِ وَ الْأَفْهَامِ وَ الْمَعْرِفَةِ مَا صَارَتْ بِهِ الْغَيْبَةُ عِنْدَهُمْ بِمَنْزِلَةِ الْمُشَاهَدَةِ وَ جَعَلَهُمْ فِي ذَلِكَ الزَّمَانِ بِمَنْزِلَةِ الْمُجَاهِدِينَ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) بِالسَّيْفِ أُولَئِكَ الْمُخْلَصُونَ حَقّاً وَ شِيعَتُنَا صِدْقاً وَ الدُّعَاةُ إِلَی دِينِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ سِرّاً وَ جَهْراً وَ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ)‌ انْتِظَارُ الْفَرَجِ مِنْ أَعْظَمِ الْفَرَجِ. (كمال الدين ج ‏۱ ص ۳۲۰)

ابوخالد کابلی گوید: بر مولایم امام سجاد (علیه السلام) وارد گشته و عرض کردم: …حضرت فرمود:…سپس غیبت دوازدهمین ولیّ خدا از اوصیای رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و امامان پس از وی به طول خواهد انجامید. ای ابا خالد! مردم زمانه غیبت آن حضرت که امامت وی را پذیرفته باشند و نیز منتظران ظهورش، از مردمان دیگر روزگاران برترند، زیرا خداوند متعال عقل و فهم و معرفتی به ایشان عطا فرموده که غیبت نزد آنان به منزله‌ی مشاهده است، و آنان را در آن روزگار همچون مجاهدانِ در رکاب رسول خدا (صلی الله علیه و آله) که با شمشیر به جهاد برخاسته­‌اند، قرار داده است. آنان مخلصان حقیقی و شیعیان راستین ما و از دعوت کنندگان به دین خدای عزیز و بلندمرتبه در نهان و آشکار هستند. و نیز فرمود: انتظار فرج خود بزرگ‌ترین فرج است.

 

8-2- تمسّک به دین خدا

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: إِنَّ لِصَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ غَیْبَةً فَلْیَتَّقِ اللَّهَ عَبْدٌ وَ لْیَتَمَسَّكْ بِدِینِهِ. (بحار الأنوار ج ۵۲ ص ۱۱۱)

صاحب الامر را غیبتی است که بندگان باید پناه به خدا برند و تمسّک به دین الهی زنند.

 

۸-3- تمسّک به فرمایش امام

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: طُوبَی لِمَنْ تَمَسَّکَ بِأَمْرِنَا فِی غَیْبَهِ قَائِمِنَا فَلَمْ یَزِغْ قَلْبُهُ بَعْدَ الْهِدَایَهِ. (بحار الأنوار ج ‏۵۲ ص ۱۲۳)

خوشا به حال کسی است که در غیبت قائم ما، چنگ به گفتار ما زند و بعد از آنکه هدایت یافت، دلش از دین حق برنگردد!

 

‏۸-4- پایداری در عقیده به امام غایب

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: یَأْتِی عَلَی النَّاسِ زَمَانٌ یَغِیبُ عَنْهُمْ إِمَامُهُمْ فَیَا طُوبَی لِلثَّابِتِینَ عَلَی أَمْرِنَا فِی ذَلِکَ الزَّمَانِ. (بحار الأنوار ج ۵۲ ص ۱۴۵)

زمانی بر مردم خواهد گذشت که امام آنها از نظرشان غایب گردد. خوش به حال آنها که در آن زمان بر عقیده‌ی خود نسبت به ما ثابت می‌مانند.

 

8-5- پیروی از امام غایب

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ‏‏‏:‏ طُوبَی لِمَنْ أَدْرَكَ‏ قَائِمَ‏ أَهْلِ‏ بَیْتِی‏ وَ هُوَ یَأْتَمُّ بِهِ فِی غَیْبَتِهِ قَبْلَ قِیَامِهِ وَ یَتَوَلَّی أَوْلِیَاءَهُ وَ یُعَادِی أَعْدَاءَهُ. (بحار الأنوار ج ۵۱ ص ۷۲)

خوش به حال کسی که قائم اهل بیت مرا ببیند و در غیبت و پیش از قیامش، از وی پیروی کند و دوستان او را دوست و دشمنانش را دشمن بدارد.

 

۸-6- دعا برای امام غایب

اَلعَسکریُّ عَلَیْهِ السَّلَامُ: وَ اللَّهِ لَيَغِيبَنَ‏ غَيْبَةً لَا يَنْجُو فِيهَا مِنَ الْهَلَكَةِ إِلَّا مَنْ ثَبَّتَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَی الْقَوْلِ بِإِمَامَتِهِ وَ وَفَّقَهُ فِيهَا لِلدُّعَاءِ بِتَعْجِيلِ فَرَجِهِ. ‏(کمال الدین ج ۲ ص ۳۸۴)

به‌ خدا سوگند! او (امام زمان علیه السلام) آنچنان غیبتی خواهد داشت كه در آن هیچكس از هلاكت رهایی نمی‌یابد، مگر کسانی که خداوند آنها را بر اعتقاد به امامت وی ثابت قدم نگهدارد و به دعا برای تعجیل فرج توفیقشان دهد.

 

اَلْمَهَديُّ عَلَيْهِ السَّلَامُ:… وَ أَكْثِرُوا الدُّعَاءَ بِتَعْجِيلِ الْفَرَجِ فَإِنَّ ذَلِكَ فَرَجُكُمْ‏. ‏(کمال الدین ج ۲ ص ۴۸۵)

و برای تعجيل فرج بسيار دعا كنيد، كه همان فرج و گشايش شما است.‏

 

8-7- اطاعت از امام غایب

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: طُوبَی لِشِیعَةِ قَائِمِنَا الْمُنْتَظِرِینَ لِظُهُورِهِ فِی غَیْبَتِهِ وَ الْمُطِیعِینَ لَهُ فِی ظُهُورِهِ أُولَئِکَ أَوْلِیَاءُ اللَّهِ الَّذِینَ {لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ.} (یونس/10)  (بحار الأنوار ج ۵۲  ص ۱۵۰)

خوش به حال شیعیان قائم ما که در غیبت او، منتظر ظهور او هستند و اطاعت او را گردن می‌نهند. آنها دوستان خدایند و کسانی هستند که {از کسی جز خدا ترس ندارند و غمگین نمی‌باشند.}

 

۸-۸- عدم انکار امام غایب

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ‏‏‏:‏ الْقَائِمُ مِنْ وُلْدِی…. وَ مَنْ أَنْکَرَهُ فِی غَیْبَتِهِ فَقَدْ أَنْکَرَنِی وَ مَنْ کَذَّبَهُ فَقَدْ کَذَّبَنِی. (بحار الأنوار ج ۵۱ ص ۷۳)

قائم از فرزندان من است؛ … هر کس در زمان غیبتش منکر وی شود، انکار وجود او را کرده و هر کس او را تکذیب کند، من را تکذیب کرده است.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ‏‏‏:‏ مَنْ أَنْکَرَ الْقَائِمَ مِنْ وُلْدِی فِی زَمَانِ غَیْبَتِهِ مَاتَ مِیتَةً جَاهِلِیَّةً. (بحار الأنوار ج ‏۵۱ ص ۷۴)

هر کس قائم ما را در زمان غیبتش انکار کند، چون مردم روزگار جاهلیت از دنیا می‌رود.

 

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: إِنْ بَلَغَكُمْ عَنْ‏ صَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ غَيْبَةٌ فَلَا تُنْكِرُوهَا. (کافی ج ۱ ص ۳۳۸)

اگر خبر غيبت صاحب الامر به شما رسيد، منكر آن نشويد.

 

۸-۹- اخلاص داشتن

اَلجَوادُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: … ثُمَّ قَالَ إِنَّ مِنْ بَعْدِ الْحَسَنِ ابْنَهُ الْقَائِمَ بِالْحَقِّ الْمُنْتَظَرَ فَقُلْتُ لَهُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ لِمَ سُمِّيَ الْقَائِمَ قَالَ لِأَنَّهُ يَقُومُ بَعْدَ مَوْتِ ذِكْرِهِ وَ ارْتِدَادِ أَكْثَرِ الْقَائِلِينَ بِإِمَامَتِهِ فَقُلْتُ لَهُ وَ لِمَ سُمِّيَ الْمُنْتَظَرَ قَالَ لِأَنَّ لَهُ غَيْبَةً يَكْثُرُ أَيَّامُهَا وَ يَطُولُ أَمَدُهَا فَيَنْتَظِرُ خُرُوجَهُ الْمُخْلِصُونَ وَ يُنْكِرُهُ الْمُرْتَابُونَ وَ يَسْتَهْزِئُ بِذِكْرِهِ الْجَاحِدُونَ. (کمال الدین ج ۲ ص ۳۷۸)

…سپس فرمود: پس از حسن فرزندش قائم، به حقّ امام منتظر است، گفتم: ای فرزند رسول خدا! چرا او را قائم می‏‌گويند؟ فرمود: زيرا او پس از آنكه يادش‏ از بين برود و اكثر معتقدين به امامتش مرتدّ شوند، قيام می‌‏كند. گفتم: چرا او را منتَظَر می‏‌گويند؟ فرمود: زيرا ايّام غيبتش زياد شود و مدّتش طولانی گردد و مخلصان در انتظار قيامش باشند و شكّاكان انكارش كنند، و منكران يادش را استهزاء كنند.

 

۸-۱۰- آشنا کردن مردم به امور دین

اَلسّجادُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَوْحَی اللَّهُ تَعَالَی إِلَی مُوسَی (عَلَیْهِ السَّلَامُ)…  قَالَ (مُوسَی عَلَیْهِ السَّلَامُ): فَمَنِ الضَّالُّ عَنْ فِنَائِكَ قَالَ (اللهُ تَعَالی): الْجَاهِلُ بِإِمَامِ زَمَانِهِ تُعَرِّفُهُ، وَ الْغَائِبُ عَنْهُ بَعْدَ مَا عَرَفَهُ، الْجَاهِلُ بِشَرِيعَةِ دِينِهِ تُعَرِّفُهُ شَرِيعَتَهُ، وَ مَا يَعْبُدُ بِهِ رَبَّهُ، وَ يَتَوَصَّلُ‏ بِهِ‏ إِلَی مَرْضَاتِهِ. ‏(بحار الأنوار ج ۲ ص ۴)

خداوند متعال به موسی (علیه السلام) وحی فرمود … موسی (علیه السلام) گفت: و کیست آنکه از حریم و حضور تو گمراه شده است؟ خداوند متعال فرمود: کسی که امام زمانش را نمی‌شناسد، تو او را بشناسانی و کسی که پس از شناخت او، از او غایب است، کسی که از احکام دینش بی‌خبر است، تو او را با احکامش آشنا می‌کنی و به او می‌آموزی که با چه چیزی پروردگارش را عبادت کند و چگونه به خشنودی او دست یابد.

 

۸-۱۱- حفظ دین

اَلْكَاظِمُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذَا فُقِدَ الْخَامِسُ مِنْ وُلْدِ السَّابِع‏ فَاللَّهَ اللَّهَ فِي أَدْيَانِكُمْ لَا يُزِيلَنَّكُمْ أَحَدٌ عَنْهَا … (کافی ج ۲ ص ۳۵۹)

وقتی پنجمين امام از فرزندانِ امام هفتمين غايب شود، در مورد دینِ خود بسیار مراقب باشید و خدا را در حفظِ آن فراموش نکنید، تا مبادا کسی شما را از دینتان جدا کند.

 

8-12- انتظار فرج

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: انْتِظَارُ الْفَرَجِ بِالصَّبْرِ. (بحار الأنوار ج ۵۲  ص ۱۲۲)

انتظار فرج با صبر و بردباری است.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ‏‏‏‏‏‏:‏ أَفْضَلُ أَعْمَالِ أُمَّتِی انْتِظَارُ فَرَجِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ. (بحار الأنوار ج ۵۲ ص ۱۲۲)

با فضیلت‌ترین اعمال امّت من، انتظار فرج  پروردگار عزیز و بلندمرتبه است.

 

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ:‏ مَنْ مَاتَ مِنْكُمْ وَ هُوَ مُنْتَظِرٌ لِهَذَا الْأَمْرِ كَمَنْ هُوَ مَعَ الْقَائِمِ فِي فُسْطَاطِهِ …‏ (بحار الأنوار ج ۵۲ ص ۱۲۶)

هر كس از شما بميرد در حالی كه منتظر برای این امر (ظهور حضرت مهدی علیه السلام) باشد، مثل كسی است كه با قائم (علیه السلام) در خيمه‌‏اش باشد.

 

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ:  … تَوَقَّعْ أَمْرَ صَاحِبِكَ لَيْلَكَ وَ نَهَارَكَ فَإِنَّ اللَّهَ‏ {كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ.} (الرحمن/29)‏ لَا يَشْغَلُهُ شَأْنٌ عَنْ شَأْنٍ ذَلِكَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ … ‏(بحار الأنوار ج ۹۵  ص ۱۵۹)

شب و روز چشم به راهِ ظهورِ مولایت باش. زیرا که خداوند {هر روز در کاری است.} او را هیچ کاری از کارِ دیگر باز نمی‌دارد. این است خداوند، پروردگارِ جهانیان.

 

۸-۱۳- گریه و زاری به درگاه خداوند

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: … فَلَمَّا طَالَ عَلَی بَنِي إِسْرَائِيلَ الْعَذَابُ ضَجُّوا وَ بَكَوْا إِلَی اللَّهِ أَرْبَعِينَ صَبَاحاً فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَی مُوسَی وَ هَارُونَ يُخَلِّصُهُمْ مِنْ فِرْعَوْنَ فَحَطَّ عَنْهُمْ سَبْعِينَ وَ مِائَةَ سَنَةٍ قَالَ وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (عَلَیْهِ السَّلَامُ) هَكَذَا أَنْتُمْ لَوْ فَعَلْتُمْ لَفَرَّجَ اللَّهُ عَنَّا فَأَمَّا إِذَا لَمْ تَكُونُوا فَإِنَّ الْأَمْرَ يَنْتَهِي إِلَی مُنْتَهَاهُ. (بحار الانوار ج ۴ ص ۱۱۸)

چون عذاب بر بنی‌اسرائیل طولانی شد، چهل صباح به درگاه خدا ناله و زاری کردند. پس خدا به موسی و هارون وحی کرد که آنها را از فرعون نجات دهند و صد و هفتاد سال (عذاب را) از آنها دور کرد و امام صادق (علیه السلام) فرمود: وضع شما هم همینطور است، اگر این کار را بکنید، خداوند فرجِ ما را می رساند. و اگر نکنید، امرِ( فرج)  به آخرین حدّ خود می‌رسد.

 

۸-۱۴- عدم تعیین وقت ظهور

اَلْمَهَديُّ عَلَيْهِ السَّلَامُ: …‏ وَ أَمَّا ظُهُورُ الْفَرَج‏ فَإِنَّهُ إِلَی اللَّهِ وَ كَذَبَ الْوَقَّاتُون‏ … (بحار الأنوار ج ۵۳ ص۱۸۰)

و اما ظهور فرج، بسته به اراده خداست. آنها كه وقت آن را تعيين می كنند، دروغگو هستند!

 

عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَثِيرٍ قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَیْهِ السَّلَامُ) إِذْ دَخَلَ عَلَيْهِ مِهْزَمٌ فَقَالَ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ أَخْبِرْنِي عَنْ هَذَا الْأَمْرِ الَّذِي نَنْتَظِرُ مَتَی هُوَ فَقَالَ يَا مِهْزَمُ‏ كَذَبَ‏ الْوَقَّاتُونَ‏ وَ هَلَكَ الْمُسْتَعْجِلُونَ وَ نَجَا الْمُسَلِّمُونَ. (کافی ج ۱ ص ۳۶۸)

عبدالرحمن بن كثير: در محضر امام صادق (عليه السلام) [نشسته] بودم كه مِهزم به خدمت ايشان رسيد و به حضرت گفت: – فدايت گردم – به من بگوييد اين امر كه در انتظارش به سر می‌بريم، چه زمانی واقع می‌شود؟

پس حضرت فرمود: اى مِهزم! دروغ گفتند آنهايى را كه براى آمدن حضرت وقت تعیین كردند و هلاك گشتند عجله‌كنندگان و نجات يافتند تسليم‌شدگان.

 

ثبت دیدگاه

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.

برای ارسال دیدگاه شما باید وارد سایت شوید.