آداب سفر

چکیده

سفر از جمله رفتارهای انسان با طبیعت است که از مکانی به مکان دیگر منتقل می‌شود. آداب سفر، شیوه‌ی بهره‌وری از این انتقال‌ها را به انسان می‌آموزد که در ضمن آن، با آداب و رسوم دیگر مردمان و مناظر طبیعی آشنا می‌شود و گاهی نیز در جهت رشد و تعالی او تاثیر هم دارد، مانند سفرهای زیارتی.

 

1- وظایف مسافر قبل از حرکت

1-1- وصیّت

النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: مَنْ رَكِبَ رَاحِلَةً فَلْيُوصِ. (کافی ج ۴  ص۵۴۲)

هركس سوار مَركب شد، بايد وصيّت كند.(كسى كه به سفر می‌رود باید وصيّت كند.)

 

1-2- صدقه

الْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: كَانَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ (عَلَيْهِما السَّلَامُ) إِذَا أَرَادَ الْخُرُوجَ إِلَى بَعْضِ أَمْوَالِهِ اشْتَرَى السَّلَامَةَ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ بِمَا تَيَسَّرَ وَ يَكُونُ ذَلِكَ إِذَا وَضَعَ رِجْلَهُ فِي الرِّكَابِ وَ إِذَا سَلَّمَهُ اللَّهُ وَ انْصَرَفَ حَمِدَ اللَّهَ وَ شَكَرَهُ أَيْضاً بِمَا تَيَسَّرَ لَهُ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 231)

شیوه‌ی علی بن حسین (علیهما السّلام) چنین بود که وقتی عازم سفر به یکی از املاکش می‌شد، در آن وقت که پا به رکاب می‌نهاد، سلامت خود را با صدقه‌ای که امکان داشت، از خدای عزیز و بلندمرتبه می‌خرید و چون خدا سالمش می‌داشت و برمی‌گشت، خدا را سپاس می‌کرد و به آنچه فراهم می‌شد، شکر می‌گفت.

 

1-3- اهمیت همسفر

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا تَصْحَبَنَّ فِي سَفَرٍ مَنْ لَا يَرَى لَكَ الْفَضْلَ عَلَيْهِ كَمَا تَرَى لَهُ الْفَضْلَ عَلَيْكَ‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 267)

با کسی همسفر مشو، که قدر تو را  نمی‌داند، آن چنان که تو قدر او می‌دانی.

 

إِسْحَاقَ بْنِ جَرِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) قَالَ: قَالَ‏ لِي‏ مَنْ‏ صَحِبْتَ‏ فَأَخْبَرْتُهُ‏ فَقَالَ كَيْفَ طَابَتْ نَفْسُ أَبِيكَ يَدَعُكَ مَعَ غَيْرِهِ فَخَبَّرْتُهُ فَقَالَ كَيْفَ كَانَ يُقَالُ اصْحَبْ مَنْ تَتَزَيَّنُ بِهِ وَ لَا تَصْحَبْ مَنْ يَتَزَيَّنُ بِكَ‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 267)

اسحاق بن جریر: امام صادق (علیه السّلام) به من فرمود: با که همسفر بودی؟ به حضرت گزارش دادم و فرمود: چگونه دل پدرت خوش شد که تو را با دیگری وانهاد؟ به ایشان خبر دادم و فرمود: چگونه است که گفته‌اند: با کسی یار شو که آبروی تو باشد، نه با کسی که تو آبروی او باشی؟ ( با کسی همسفر مشو که مایه‌ی خجالت تو باشد.)

 

شِهَابِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) قَدْ عَرَفْتَ حَالِي وَ سَعَةَ يَدِي وَ تَوَسُّعِي عَلَى إِخْوَانِي فَأَصْحَبُ النَّفَرَ مِنْهُمْ فِي طَرِيقِ مَكَّةَ فَأَتَوَسَّعُ عَلَيْهِمْ قَالَ لَا تَفْعَلْ يَا شِهَابُ إِنْ بَسَطْتَ وَ بَسَطُوا أَجْحَفْتَ بِهِمْ وَ إِنْ هُمْ أَمْسَكُوا أَذْلَلْتَهُمْ فَاصْحَبْ نُظَرَاءَكَ اصْحَبْ نُظَرَاءَكَ‏.  (بحار الأنوار ج ‏73 ص 268)

شهاب ابن عبد ربّه: به امام صادق (علیه السّلام) عرض کردم: همانا حال مرا  و دست و دلبازیِ مرا با برادرانم و توسعه بر آنها را می دانید! آیا همسفر شوم با چند کسی از آنها در راه مکه و بر آنها توسعه دهم؟ فرمود: مکن ای شهاب! اگر زیاد خرج آنها کنی و زیاد خرج تو کنند، به آنها فشار آوردی و اجحاف است و اگر آنها خودداری کنند، خوار و زبونشان کردی، پس با افراد هم سطح خودت همسفر شو، با هم سطح خودت همسفر شو.

 

أَبِي مُحَمَّدٍ الْحَلَبِيِّ : سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) عَنِ الْقَوْمِ يَصْطَحِبُونَ فَيَكُونُ فِيهِمُ الْمُوسِرُ وَ غَيْرُهُ أَ يُنْفِقُ عَلَيْهِمُ الْمُوسِرُ قَالَ إِنْ طَابَتْ بِذَلِكَ أَنْفُسُهُمْ فَلَا بَأْسَ بِهِ قُلْتُ فَإِنْ لَمْ تَطِبْ أَنْفُسُهُمْ قَالَ يَصِيرُ مَعَهُمْ يَأْكُلُ مِنَ الْخُبْزِ وَ يَدَعُ أَنْ يَسْتَثْنِيَ مِنَ الْهَرَاتِ‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 268 )

ابی محمد حلبی: از امام باقر (علیه السّلام) سؤال کردم: در جمعى كه بعضى ثروتمندند و بعضى ثروتمند نيستند، و با هم مسافرت مى‌‏كنند؛ آيا ثروتمند می‌تواند براى ديگران خرج كند؟ امام (علیه السلام) فرمود: اگر آنها راضى باشند، مانعى ندارد. پرسیدم: اگر رضایت نداشته باشند؟ فرمود: توانگر با آنها بسازد، از نان بخورد و از گوشت پخته‌ی مانده دست نکشد.

 

النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: الرَّفِيقَ ثُمَّ السَّفَرَ. (بحار الأنوار ج ‏73  ص 272)

اول رفیق، آنگاه سفر.

 

1-4- لوازم سفر

كَانَ النَّبِيُّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه) لَا يُفَارِقُهُ فِي أَسْفَارِهِ قَارُورَةُ الدُّهْنِ وَ الْمُكْحُلَةُ وَ الْمِقْرَاضُ وَ الْمِرْآةُ وَ الْمِسْوَاكُ وَ الْمُشْطُ وَ فِي رِوَايَةٍ يَكُونُ مَعَهُ الْخُيُوطُ وَ الْإِبْرَةُ وَ الْمِخْصَفُ وَ السُّيُورُ فَيَخِيطُ ثِيَابَهُ وَ يَخْصِفُ نَعْلَهُ‏.  (بحار الأنوار ج ‏73 ص 232)

پیغمبر (صلی الله علیه و آله) در سفرهایشان، شیشه‌ی عطر، سرمه‌دان، قیچی، آینه، مسواک و شانه  از ایشان جدا نمی‌شد. و در روایتی است که با آن حضرت، نخ و سوزن و پینه‌زنی و بند نعلین بود که با آنها جامه‌اش را می‌دوخت و نعلین خود را پینه می‌زد.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: ‏فِي وَصِيَّةِ لُقْمَانَ لِابْنِهِ يَا بُنَيَّ سَافِرْ بِسَيْفِكَ وَ خُفِّكَ وَ عِمَامَتِكَ وَ خِبَائِكَ وَ سِقَائِكَ وَ إِبْرَتِكَ وَ خُيُوطِكَ وَ مِخْرَزِكَ وَ تَزَوَّدْ مَعَكَ الْأَدْوِيَةَ تَنْتَفِعْ بِهَا أَنْتَ وَ مَنْ مَعَكَ وَ كُنْ لِأَصْحَابِكَ مُوَافِقاً إِلَّا فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ.(بحار الأنوار ج ‏73  ص 270)

در سفارش لقمان به پسرش این بود که: پسر جانم! سفر کن به همراه شمشیر و کفش و عمامه‌ و روپوش و مَشک آب و سوزن و نخ‌ها و انبان خود. و با خود هر دارویی را  بردار که تو و هر که با تو است از آن سود برید و با همسفرانت هماهنگ باش، جز در نافرمانی خدا!

 

النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: ‏مِنْ شَرَفِ الرَّجُلِ أَنْ يُطَيِّبَ زَادَهُ إِذَا خَرَجَ فِي سَفَرٍ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 270)

از شرافت مرد است که چون به سفری رود، توشه‌اش را خوب و پاکیزه کند.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذَا سَافَرْتُمْ فَاتَّخِذُوا سُفْرَةً وَ تَنَوَّقُوا فِيهَا. (بحار الأنوار ج ‏73  ص 270)

چون سفر کنید، سُفره بردارید و در آن خوراک خوب بگذارید.

 

1-5- نماز و دعا برای سفر

الرّضا عَلَيْهِ السَّلَامُ : إِذَا أَرَدْتَ سَفَراً فَاجْمَعْ أَهْلَكَ وَ صَلِّ رَكْعَتَيْنِ وَ قُلِ « اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَوْدِعُكَ دِينِي وَ نَفْسِي وَ أَهْلِي وَ وُلْدِي وَ عِيَالِي.» (بحار الأنوار ج ‏73 ص 235)

چون قصد سفر کنی، خانواده‌ات را جمع کن و دو رکعت نماز بخوان و بگو: بار خدایا! دینم و خودم و خانواده‌ام و فرزندانم را به تو می‌سپارم.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذَا خَرَجَ أَحَدُكُمْ فِي سَفَرٍ فَلْيَقُلِ: اللَّهُمَّ أَنْتَ الصَّاحِبُ فِي السَّفَرِ وَ الْحَامِلُ عَلَى الظَّهْرِ وَ الْخَلِيفَةُ فِي‏ الْأَهْلِ وَ الْمَالِ وَ الْوَلَدِ وَ إِذَا نَزَلْتُمْ مَنْزِلًا فَقُولُوا: اللَّهُمَّ أَنْزِلْنَا مُنْزَلًا مُبارَكاً { وَ أَنْتَ خَيْرُ الْمُنْزِلِينَ.} (مؤمنون/29) ‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 234)

چون کسی از شما به سفر رود، بگوید: بار خدایا! تویی یار و پشتیبان در سفر، و جایگزین خانواده و دارایی و فرزند. و چون به منزلی (استراحتگاهی) در آیید، بگویید: بار خدایا! ما را  فرود آور در{ منزلی با برکت که تو بهترین میزبانی.}.

 

النَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه) عَنْ جَبْرَئِيلَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) مَنْ أَرَادَ سَفَراً فَأَخَذَ بِعِضَادَتَيْ بَابِ مَنْزِلِهِ فَقَرَأَ إِحْدَى عَشْرَةَ مَرَّةً قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ  كَانَ اللَّهُ لَهُ حَارِساً حَتَّى يَرْجِعَ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 242)

پیغمبر (صلی الله علیه و آله) به نقل از جبرئیل (علیه السلام) فرمود: هر کس چون قصد سفر کند،  دو سمت درِ خانه‌اش را بگیرد و یازده بار سوره « قُلْ هُوَ اللَّهُ» را بخواند. خداوند تا زمانی که برگردد، نگهبان او خواهد بود.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ قَرَأَ آيَةَ الْكُرْسِيِّ فِي السَّفَرِ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ سَلِمَ وَ سَلِمَ مَا مَعَهُ وَ يَقُولُ «اللَّهُمَّ اجْعَلْ مَسِيرِي عَبَراً وَ صَمْتِي تَفَكُّراً وَ كَلَامِي ذِكْراً.» (مکارم‌ الاخلاق ص ٢۵۴)

هر كس در سفر، آية الكرسى را در هر شب بخواند، خود و همراهانش سالم بمانند، و بگويد: خداوندا! سفر مرا وسيله‌ی عبرت و سكوتم را وسيله‌ی تفكر و سخنم را ذكر قرار بده.

 

2- وظایف مسافر در طول سفر

2-1- اخلاق خوش

النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: سِتٌّ مِنَ الْمُرُوَّةِ ثَلَاثٌ مِنْهَا فِي الْحَضَرِ وَ ثَلَاثٌ مِنْهَا فِي السَّفَرِ فَأَمَّا الَّتِي فِي الْحَضَرِ فَتِلَاوَةُ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ عِمَارَةُ مَسَاجِدِ اللَّهِ وَ اتِّخَاذُ الْإِخْوَانِ فِي اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَمَّا الَّتِي فِي السَّفَرِ فَبَذْلُ الزَّادِ وَ حُسْنُ الْخُلُقِ وَ الْمِزَاحُ فِي غَيْرِ الْمَعَاصِي… (بحار الأنوار ج ‏73 ص 266)

شش چیز از مروّت است، سه تا در حضور و سه تا در سفر. آنها که در حضورند: خواندن قرآن خدای عزیز و بلندمرتبه ، آباد کردن مساجد خدا و بدست آوردن برادران در راه خدای عزیز و بلندمرتبه است. و آنچه که در سفر است: بخشش توشه، حُسن خلق و شوخی‌ای که درآن گناه خدا نباشد…

 

أَبِي الرَّبِيعِ الشَّامِيِّ: كُنَّا عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) وَ الْبَيْتُ غَاصٌّ بِأَهْلِهِ فَقَالَ: لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يَكُنْ يُحْسِنُ صُحْبَةَ مَنْ صَحِبَهُ وَ مُرَافَقَةَ مَنْ رَافَقَهُ وَ مُمَالَحَةَ مَنْ مَالَحَهُ وَ مُخَالَقَةَ مَنْ خَالَقَهُ‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 268)

ابی ربیع شامی: نزد امام صادق (علیه السّلام) بودیم و اتاق مملوّ از اهل خود بود. ایشان فرمود: از ما نیست کسی را که با معاشران خود، خوش‌ خلق نباشد و با رفیقش نیکو رفاقت نکند و نمکِ هم نمک خود را پاس ندارد و معاشرت با معاشران خود را به خوبى انجام ندهد.

 

النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: مَا اصْطَحَبَ اثْنَانِ إِلَّا كَانَ أَعْظَمُهُمَا أَجْراً وَ أَحَبُّهُمَا إِلَى اللَّهِ أَرْفَقَهُمَا بِصَاحِبِهِ‏.  (بحار الأنوار ج ‏73 ص 268)

 هيچ دو نفرى با هم رفاقت نكنند، جز اينكه اجر آن كس بيشتر و نزد خداوند عزیز و بلندمرتبه محبوب‌تر است كه با رفيقش خوش‌رفتار و ملايم باشد.

 

2-2- سازگاری و تعاون و تقسیم کار با همسفران

قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ وَ كُنْ لِأَصْحَابِكَ مُوَافِقاً إِلَّا فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 275)

لقمان به پسرش گفت: و با همسفرانت سازگار باش، جز در نافرمانی خدا.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ … وَ إِذَا رَأَيْتَ أَصْحَابَكَ يَمْشُونَ فَامْشِ مَعَهُمْ وَ إِذَا رَأَيْتَهُمْ يَعْمَلُونَ فَاعْمَلْ مَعَهُمْ وَ إِذَا تَصَدَّقُوا وَ أَعْطَوْا قَرْضاً فَأَعْطِ مَعَهُمْ وَ اسْمَعْ مِمَّنْ هُوَ أَكْبَرُ مِنْكَ سِنّاً وَ إِذَا أَمَرُوكَ بِأَمْرٍ وَ سَأَلُوكَ فَتَبَرَّعْ لَهُمْ وَ قُلْ نَعَمْ وَ لَا تَقُلْ لَا فَإِنَّ لَا عَيٌّ وَ لُؤْمٌ وَ إِذَا تَحَيَّرْتُمْ فِي طَرِيقِكُمْ فَانْزِلُوا وَ إِنْ شَكَكْتُمْ فِي الْقَصْدِ فَقِفُوا وَ تَؤَامَرُوا وَ إِذَا رَأَيْتُمْ شَخْصاً وَاحِداً فَلَا تَسْأَلُوهُ عَنْ طَرِيقِكُمْ وَ لَا تَسْتَرْشِدُوهُ فَإِنَّ الشَّخْصَ الْوَاحِدَ فِي الْفَلَاةِ مُرِيبٌ لَعَلَّهُ أَنْ يَكُونَ عَيْناً لِلُّصُوصِ أَوْ أَنْ يَكُونَ هُوَ الشَّيْطَانَ الَّذِي حَيَّرَكُمْ وَ احْذَرُوا الشَّخْصَيْنِ أَيْضاً إِلَّا أَنْ تَرَوْا مَا لَا أَرَى فَإِنَّ الْعَاقِلَ إِذَا نَظَرَ بِعَيْنَيْهِ شَيْئاً عَرَفَ الْحَقَّ مِنْهُ وَ الشَّاهِدَ يَرَى مَا لَا يَرَى الْغَائِبُ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 270)

لقمان به پسرش گفت: چون با مردمی همسفر شدی، … چون دیدی یارانت روانه‌اند، با آنها روانه شو، و چون کاری کنند، با آنها همکار باش و چون صدقه یا وامی دادند، تو هم بده. و از کسی که سالخورده‌تر از تو است، شنوا باش. و چون در راه سرگردان شُدید، فرود آیید. و اگر در مقصد دچار تردید شدید، توقف کنید و مشورت کنید. و چون یکی را دیدید، از راه خود از او نپرسید و او را رهنما نسازید، زیرا یک نفر در بیابان پهناور شک آور است، شاید که جاسوسِ دزدها باشد یا همان شیطانی باشد که شما را سرگردان کرده است. و از دو کس هم در حذر باشید، جز آنکه در آنها ببینید آنچه من نبینم. زیرا خردمند چون چیزی به چشم خود ببیند، درستی آن را بشناسد و حاضر ببیند، آنچه غایب نبیند.

 

النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: مِنَ السُّنَّةِ إِذَا خَرَجَ الْقَوْمُ فِي سَفَرٍ أَنْ يُخْرِجُوا نَفَقَتَهُمْ فَإِنَّ ذَلِكَ أَطْيَبُ لِأَنْفُسِهِمْ وَ أَحْسَنُ لِأَخْلَاقِهِمْ‏.  (بحار الأنوار ج ‏73 ص 269)

از سنّت باشد که چون دسته جمعی به سفر می‌روند، هم‌خرج باشند؛ پس در این صورت، دلشان  پاک‌تر و از نظر حُسنِ اخلاق، بهتر باشند.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّكَ سَتَصْحَبُ أَقْوَاماً فَلَا تَقُولَنَّ انْزِلُوا هَاهُنَا وَ لَا تَنْزِلُوا هَاهُنَا فَإِنَّ فِيهِمْ مَنْ يَكْفِيكَ‏.  (بحار الأنوار ج ‏73 ص 270)

وقتی با مردمی همسفر شدی، نگو اینجا منزل کنید و آنجا نکنید؛ زیرا در بین آنها کسی باشد که تو را کفایت می‌کند.

 

النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: سَيِّدُ الْقَوْمِ خَادِمُهُمْ فِي السَّفَرِ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 273)

آقای هر گروه، کسی است که به همسفرانش خدمت کند.

 

النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: مَا اصْطَحَبَ اِثنان اِلاّ كانَ اَعظمُهُما أجراً و اَجَهُّمُا اِلَی اللهِ اَرفَقُهُما بِصاحِبِه. (وسائل الشیعه ج ٨ ص ٣٠٢)

دو نفر که همراه یا همسفر می‌شوند، آن کس پاداش او عظیم‌تر و نزد خدا محبوب‌تر است که نسبت به همدم خود مهربان‌تر و عطوفت بیشتری داشته باشد.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: كانَ علیُّ بن الحُسنِ عَلَيْهِ السَّلَامُ لایُسافِرُ اِلاّ مَعَ رِفقَةٍ لایَعرِفونَهُ وَ یَشتَرِطُ عَلَیهم أَن یَكونَ مِن خُداّمِ الرِّفقَةِ فیما یحتاجونَ اِلیه. (وسائل الشیعه ج ٨  ص ٣١)

امام زین‌العابدین (علیه‌السلام) هر گاه مسافرت می‌کرد، به طور ناشناس با گروهی همسفر می‌شد و با آنان شرط می‌کرد که هر چه بدان نیازمند بودند، خدمتگزار آنها باشد.

 

2-3- مراقبت از خود و دیگران

الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ: سِرْتُ مَعَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) إِلَى مَكَّةَ فَسِرْنَا إِلَى بَعْضِ الْأَوْدِيَةِ فَقَالَ انْزِلُوا فِي هَذَا الْمَوْضِعِ وَ لَا تَدْخُلُوا الْوَادِيَ فَنَزَلْنَا فَمَا لَبِثْنَا أَنْ أَظَلَّتْنَا سَحَابَةٌ فَهَطَلَتْ عَلَيْنَا حَتَّى سَالَ الْوَادِي فَآذَى مَنْ كَانَ فِيهِ‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 279)

مفضل بن عمر: به همراه امام صادق (علیه السّلام) به مکه می رفتیم و به یک دره رسیدیم. فرمود: اینجا منزل کنید و به دره نروید. و همانجا منزل کردیم و چیزی نگذشت که ابری بر ما سایه افکند و به تندی بارید و دره سیلابی شد و هر که در آن بود، اذیت شد.

 

صَفْوَانَ الْجَمَّالِ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) إِنَّ مَعِي أَهْلِي وَ أَنَا أُرِيدُ الْحَجَّ أَشُدُّ نَفَقَتِي فِي حَقْوَيَّ قَالَ نَعَمْ إِنَّ أَبِي كَانَ يَقُولُ مِنْ فِقْهِ الْمُسَافِرِ حِفْظُ نَفَقَتِهِ‏.  (بحار الأنوار ج‏73 ص 270)

صفوان جمّال: به امام صادق (علیه السّلام) عرض کردم : با خاندانم به حج می‌روم و خرج سفر را به کمرم می‌بندم. فرمود: بسیار خوب؛ همانا پدرم می‌فرمود: از فهمیدگی مسافر است که خرجی خود را نگهداری کند.

 

2-4-  همراهی با همسفر بیمار

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: حَقُ‏ الْمُسَافِرِ أَنْ‏ يُقِيمَ‏ عَلَيْهِ‏ إِخْوَانُهُ إِذَا مَرِضَ ثَلَاثاً. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 273)

حق مسافر این است که اگر بیمار شد، تا سه روز برادرانش با او باشند.

 

2-5- راز داری

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَيْسَ مِنَ الْمُرُوَّةِ أَنْ يُحَدِّثَ الرَّجُلُ بِمَا يَلْقَى فِي سَفَرِهِ مِنْ خَيْرٍ أَوْ شَرٍّ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 267)

از مردانگی نباشد بازگفتن آنچه که از خوب و یا بد در سفر ببیند.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: … الْمُرُوءَةُ مُرُوءَتَانِ مُرُوءَةٌ فِي الْحَضَرِ وَ مُرُوءَةٌ فِي السَّفَرِ فَأَمَّا الَّتِي فِي الْحَضَرِ فَتِلَاوَةُ الْقُرْآنِ وَ لُزُومُ الْمَسَاجِدِ وَ الْمَشْيُ مَعَ الْإِخْوَانِ فِي الْحَوَائِجِ وَ النِّعْمَةُ تُرَى عَلَى الْخَادِمِ أَنَّهَا تَسُرُّ الصَّدِيقَ وَ تَكْبِتُ الْعَدُوَّ وَ أَمَّا الَّتِي فِي السَّفَرِ فَكَثْرَةُ الزَّادِ وَ طِيبُهُ وَ بَذْلُهُ لِمَنْ كَانَ مَعَكَ وَ كِتْمَانُكَ عَلَى الْقَوْمِ أَمْرَهُمْ بَعْدَ مُفَارَقَتِكَ إِيَّاهُم …‏(وسائل  الشیعه ج ۱۱ ص۴۳۳)

… مروّت بر دو گونه است: مروّتى در حضور، و مروّتى در سفر. امّا آن كه در حضور است، تلاوت قرآن و حضور دایم در مساجد، و همگام بودن با ياران در رفع حوایج، و نعمتى كه بر خادم ديده شود، چنان كه دوست را شاد، و دشمن را سركوب سازد. و امّا مروّتى كه در سفر است، عبارتست از فراوانى و خوبى توشه، و بذل آن به همراهان، و كتمان اسرار همسفران پس از جدا شدن از ايشان‏ …

 

2-6- انجام کارهای خود

ذُكِرَ عِنْدَ النَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه) رَجُلٌ فَقِيلَ لَهُ خَيْرٌ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ خَرَجَ مَعَنَا حَاجّاً فَإِذَا نَزَلْنَا لَمْ يَزَلْ يُهَلِّلَ اللَّهَ حَتَّى نَرْتَحِلَ فَإِذَا ارْتَحَلْنَا لَمْ يَزَلْ يَذْكُرُ اللَّهَ حَتَّى نَنْزِلَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه) فَمَنْ كَانَ يَكْفِيهِ عَلَفَ دَابَّتِهِ وَ يَصْنَعُ طَعَامَهُ قَالُوا كُلُّنَا قَالَ كُلُّكُمْ خَيْرٌ مِنْهُ‏.  (بحار الأنوار ج ‏73 ص 274)

نزد پیغمبر (صلی الله علیه و آله) نام مردی برده شد و به خوبی از او یاد شد. گفتند: یا رسول الله! وی با ما به حج آمد و چون فرود می آمدیم، پیوسته «لا اله الا الله» می‌گفت، تا کوچ کنیم.  و باز پیوسته ذکر خدا می‌گفت تا فرود آییم. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: چه کسی مرکبش را علف می‌داد و خوراکش را آماده می‌کرد؟! گفتند: همه‌ی ما. فرمود: پس همه‌ی شما از او بهترید!

 

2-7- روش پیاده روی

الْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَنَّ قَوْماً مُشَاةً أَدْرَكَهُمُ النَّبِيُّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فَشَكَوْا إِلَيْهِ شِدَّةَ الْمَشْيِ فَقَالَ لَهُمُ اسْتَعِينُوا بِالنَّسْلِ‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 276)

پیغمبر (صلی الله علیه و آله) به گروهی که در حال راه رفتن بودند، رسید و آنها از سختی راه رفتن به آن حضرت شکایت کردند. به آنها فرمود: از هَروَلِه (نوعی از حرکت، بین راه رفتن و دویدن) کمک گیرید.

 

وَ قَالُوا عَلَيْهِمُ السَّلَامُ: إِذَا أَرَدْتَ السَّيْرَ فَلْيَكُنْ مَسِيرُكَ فِي طَرْفَيِ النَّهَارِ وَ انْزِلْ وَسَطَهُ وَ سِرْ فِي آخِرِ اللَّيْلِ وَ لَا تَسِرْ فِي أَوَّلِهِ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 277)

چون تصمیم گرفتی سیر کنی، سفرت در دو سوی روز باشد و در نیم روز منزل کن و آخر شب راه برو و در آغازش مرو.

 

وَ قَالُوا عَلَيْهِمُ السَّلَامُ: تَقُولُ فِي مَسِيرِكَ اللَّهُمَّ خَلِّ سَبِيلَنَا وَ أَحْسِنْ تَسْيِيرَنَا وَ أَحْسِنْ عَافِيَتَنَا وَ أَكْثِرْ مِنَ التَّكْبِيرِ وَ التَّحْمِيدِ وَ التَّسْبِيحِ وَ الِاسْتِغْفَارِ فَإِنَّ السَّفَرَ قِطْعَةٌ مِنَ الْعَذَابِ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 277)

در راه رفتن بگو: خدایا! راه ما را باز کن و سِیر ما را خوش کن و عافیت ما را نیکو دار. و بسیار تکبیر و حمد و تسبیح بگو و استغفار کن که سفر (در واقع) مقطعی است از رنج و محنت.

 

الْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذَا سِرْتَ فِي أَرْضٍ مُخْصِبَةٍ فَارْفُقْ بِالسَّيْرِ وَ إِذَا سِرْتَ فِي أَرْضٍ مُجْدِبَةٍ فَعَجِّلْ بِالسَّيْرِ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 279)

چون در زمین سبزه و پر گیاه راه می‌روی، آرام برو و اگر به زمین خشک رسیدی، با شتاب برو.

 

2-8- بدرقه و مشایعت همسفر

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) صَاحَبَ رَجُلًا ذِمِّيّاً فَقَالَ لَهُ الذِّمِّيُّ أَيْنَ تُرِيدُ يَا عَبْدَ اللَّهِ فَقَالَ أُرِيدُ الْكُوفَةَ فَلَمَّا عَدَلَ الطَّرِيقُ بِالذِّمِّيِّ عَدَلَ مَعَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فَقَالَ لَهُ الذِّمِّيُّ أَ لَسْتَ زَعَمْتَ أَنَّكَ تُرِيدُ الْكُوفَةَ فَقَالَ لَهُ بَلَى فَقَالَ لَهُ الذِّمِّيُّ فَقَدْ تَرَكْتَ الطَّرِيقَ فَقَالَ لَهُ قَدْ عَلِمْتُ قَالَ فَلِمَ عَدَلْتَ مَعِي وَ قَدْ عَلِمْتَ ذَلِكَ فَقَالَ لَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) هَذَا مِنْ تَمَامِ حُسْنِ الصُّحْبَةِ أَنْ يُشَيِّعَ الرَّجُلُ صَاحِبَهُ هُنَيْئَةً إِذَا فَارَقَهُ وَ كَذَلِكَ أَمَرَنَا نَبِيُّنَا (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فَقَالَ لَهُ الذِّمِّيُّ هَكَذَا قَالَ قَالَ نَعَمْ قَالَ الذِّمِّيُّ لَا جَرَمَ أَنَّمَا تَبِعَهُ مَنْ تَبِعَهُ لِأَفْعَالِهِ الْكَرِيمَةِ فَأَنَا أُشْهِدُكَ أَنِّي عَلَى دِينِكَ وَ رَجَعَ الذِّمِّيُّ مَعَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فَلَمَّا عَرَفَهُ أَسْلَمَ. (کافی ج ۲ ص ۶۷۰)

امير المؤمنين (عليه السّلام) با يك فرد ذمّى(كه در پناه اسلام است) همسفر شد. آن ذمّى به آن حضرت گفت: اى بنده‌ی خدا! به كجا مى‌روى‌؟ در پاسخ او فرمود: به كوفه مى‌روم. (سر دو راهى رسيدند) و چون مرد ذمّى به راه ديگرى رفت، امير المؤمنين هم او را همراهى كرد كه در نتيجه‌ آن ذمّى گفت: راه كوفه را رها كردى‌؟! فرمود: مى‌دانم. گفت: پس چرا با اينكه مى‌دانى به راه من آمدى‌؟ امير المؤمنين در پاسخش فرمود: اين از كمال خوش‌رفاقتى است كه مردى رفيق راه خود را هنگام جدایى چند گامى بدرقه كند. پيامبر ما (صلّى اللّه عليه و آله) به ما چنين دستور داده است. ذمّى به او گفت: مطلب اين است‌؟ فرمود: آرى. آن ذمّى گفت: البته هركس از آن حضرت پيروى كرده به خاطر كردارهاى بزرگوارانه او بوده است. من تو را گواه مى‌گيرم كه پيرو دين تو هستم و آن ذمّى با امير المؤمنين (عليه السّلام) برگشت و چون او را شناخت، اسلام آورد.

 

2-9- آگاهی از نام همسفر

الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ : دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فَقَالَ مَنْ صَحِبَكَ قُلْتُ رَجُلٌ مِنْ إِخْوَانِي قَالَ فَمَا فَعَلَ قُلْتُ مُنْذُ دَخَلْتُ الْمَدِينَةَ لَمْ أَعْرِفْ مَكَانَهُ فَقَالَ لِي أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ مَنْ صَحِبَ مُؤْمِناً أَرْبَعِينَ خُطْوَةً سَأَلَهُ اللَّهُ عَنْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 275)

مفضل بن عمر: نزد امام صادق (علیه السّلام) رفتم و به من فرمود: همسفرت که بود؟ گفتم یکی از برادران. فرمود: او چه کرد؟ گفتم: از آنگاه که به مدینه آمدیم، جایش را نمی‌دانم. به من فرمود: آیا نمی‌دانی کسی که چهل گام همراه مؤمنی باشد، روز قیامت خدا درباره‌ی او از او سؤال کند؟

3- سوغات سفر و بازگشت به آغوش خانواده

النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: اذا خَرَجَ اَحدُكُم الی سَفَرٍ ثُمَّ قَدِمَ عَلی اَهلِهِ فَلْیُهدِهِمَ وَ لْیُطرِفْهُم. (بحار الأنوار ج ٧٦  ص ٢٨٣)

هر گاه یکی از شما به سفر رفت، در مراجعت، هدیه و سوغاتی برای خانواده‌اش به همراه بیاورد.

 

النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: السّفرُ قِطعةٌ مِن العذابِ، فإذا قَضی اَحدُكُم سَفَرهُ فلیُسْرِعِ العَودَ اِلی اَهلِه. (وسائل الشیعه ج ٨  ص ٣٣٠)

سفر (در واقع) مقطعی است از رنج و محنت. هر زمان که مسافرت یکی از شما به پایان رسید هر چه زودتر به نزد خانواده‌اش مراجعت کند.

 

4- آثار و فواید سفر

4-1- تندرستی و سود آوری

قال الله تعالی: فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ. (جمعه/۱۰)

 در [روى‌] زمين پراكنده گرديد و فضل خدا را جويا شويد.

 

النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: سَافِرُوا تَصِحُّوا سَافِرُوا تَغْنَمُوا . (بحار الأنوار ج ‏73 ص 221)

سفر كنيد تا تندرست باشيد و سفر كنيد تا سود بريد.

 

4-2- رشد عقلانی

 النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: سافِرُوا فَإنَّکُم إنْ لَم تَغنَموا مالاً  اَفَدتُم عَقلاً. (مکارم الاخلاق ص ۲۴۰)

سفر کنید، که اگر در سفر، مالى به چنگ نیاورید، عقل شما فزونى خواهد یافت.

 

4-3- عبرت اندوزی

 قال الله تعالی: أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا أَفَلَا تَعْقِلُونَ. (یوسف/۱۰۹)

آيا در زمين نگرديده‌اند تا فرجام كسانى را كه پيش از آنان بوده‌اند بنگرند؟ و قطعاً سراى آخرت براى كسانى كه پرهيزگارى كرده‌اند بهتر است. آيا نمى‌انديشيد؟

 

4-4-  شناسایی بهتر افراد

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا تُسَمِ‏ الرَّجُلَ‏ صَدِيقاً سِمَةَ مَعْرِفَةٍ حَتَّى تَخْتَبِرَهُ بِثَلَاثٍ: … وَ حَتَّى تُسَافِرَ مَعَهُ.(بحار الأنوار ج ‏۷۱ ص ۱۸۰)

كسى را براى دوستى حقيقى نشان مكن؛ مگر اين كه او را در سه جا بيازمايى : … و هنگامى كه با او هم سفر شوى.

 

5- اهداف سفر

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: عَلَی العاقِلِ أنْ لایَكونَ ظاعِناً اِلاّ فی‌ثلاثٍ: تَزَوُّدٍ لِمَعادٍ أَو مَرَمَّةٍ لِمعاشٍ اَو لَذَّةٍ فی غیرِ مُحَرّمٍ. (المحجَّة‌البَیضاء ج ٤  ص ٥٦ ـ ٥٥)

انسان عاقل جز برای یکی از سه چیز مسافرت نمی‌کند: یا برای نیل به معارف الهی و ذخیره برای روز معاد، یا جهت درآمد و تحصیل معاش و یا برای سیاحت و سُرور در غیر امور حرام.

 

5- وداع با مسافر و بدرقه او

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَمَّا شَيَّعَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) أَبَا ذَرٍّ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ شَيَّعَهُ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ (علیهما السلام) وَ عَقِيلُ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ وَ عَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ  قَالَ لَهُمْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) وَدِّعُوا أَخَاكُمْ فَإِنَّهُ لَا بُدَّ لِلشَّاخِصِ مِنْ أَنْ يَمْضِيَ وَ لِلْمُشَيِّعِ أَنْ يَرْجِعَ قَالَ فَتَكَلَّمَ كُلُّ رَجُلٍ مِنْهُمْ عَلَى حِيَالِهِ فَقَالَ الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ (عَلَيْهِمَا السَّلَامُ) رَحِمَكَ اللَّهُ يَا أَبَا ذَرٍّ إِنَّ الْقَوْمَ إِنَّمَا امْتَهَنُوكَ بِالْبَلَاءِ لِأَنَّكَ مَنَعْتَهُمْ دِينَكَ فَمَنَعُوكَ دُنْيَاهُمْ فَمَا أَحْوَجَكَ غَداً إِلَى مَا مَنَعْتَهُمْ وَ أَغْنَاكَ عَمَّا مَنَعُوكَ فَقَالَ أَبُو ذَرٍّ رَحِمَكُمُ اللَّهُ مِنْ أَهْلِ بَيْتٍ فَمَا لِي فِي الدُّنْيَا مِنْ شَجَنٍ غَيْرُكُمْ إِنِّي إِذَا ذَكَرْتُكُمْ ذَكَرْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ). (بحار الأنوار ج ‏73 ص 280)

چون امیر مؤمنان (علیه السّلام) با حسن و حسین (علیهماالسلام) و عقیل ابن ابی طالب و عبدالله بن جعفر و عمار بن یاسر(عليهم سلام اللَّه) ، ابوذر (رحمة الله علیه) را بدرقه کرد، به همراهان فرمود: وداع کنید با برادر خود، که به ناچار مسافر باید برود و بدرقه کننده باید برگردد! و بعد هر کدام آنان به اندازه‌ی توان سخنی گفتند. حسین بن علی (علیهما السّلام) فرمود: رحمت خدا بر تو ای ابوذر! آن مردم تو را دچار بلا کردند، زیرا که تو از فروختن دین خود به آنها دریغ کردی و آنها نیز دنیای خود را از تو دریغ داشتند و فردا است که تو نیازمندتری بدانچه از آنها دریغ داشتی و بی نیازتر از آنچه از تو دریغ  داشتند. ابوذر گفت: رحمت خدا بر شما اهل بیت! مرا در دنیا غمی در دل نیست جز برای شما. همانا چون من شما را یاد کنم، به یاد رسول خدا (صلی الله علیه و آله)  افتم.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) إِذَا وَدَّعَ الْمُؤْمِنَ قَالَ- رَحِمَكُمُ اللَّهُ وَ زَوَّدَكُمُ التَّقْوَى وَ وَجَّهَكُمْ إِلَى كُلِّ خَيْرٍ وَ قَضَى لَكُمْ كُلَّ حَاجَةٍ وَ سَلَّمَ لَكُمْ‏ دِينَكُمْ وَ دُنْيَاكُمْ وَ رَدَّكُمْ سَالِمِينَ إِلَى سَالِمِينَ‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 280)

چون رسول خدا (صلی الله علیه و آله) با مؤمنی وداع می‌کرد، می‌فرمود: خدا شما را رحمت کند و تقوا به شما توشه دهد و روی شما را به هر خیری کند و تمام حاجت شما را برآورد و دین و دنیاتان را سالم دارد و شما را سالم به بازماندگانِ سالم برگرداند.

 

6- زمان سفر

حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) أَ يُكْرَهُ السَّفَرُ فِي شَيْ‏ءٍ مِنَ الْأَيَّامِ الْمَكْرُوهَةِ الْأَرْبِعَاءِ وَ غَيْرِهِ فَقَالَ افْتَحْ سَفَرَكَ بِالصَّدَقَةِ وَ اقْرَأْ آيَةَ الْكُرْسِيِّ إِذَا بَدَا لَكَ‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 231)

از امام صادق (علیه السّلام) پرسیدم: سفر در روزهای مکروهه‌ی چهارشنبه و دیگر آنها بد است؟ فرمود: سفرت را چون برایت پیش آید، با صدقه شروع کن و آیة الکرسی را بخوان.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: تَصَدَّقْ وَ اخْرُجْ أَيَّ يَوْمٍ شِئْتَ‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 231)

صدقه بده و هر روزی که خواستی خارج شو.

 

7- سفر حجّ و عمره

اَلسّجادُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: حِجّوا وَاعتَمِروا تَصِحَّ اَبدانُكُمَ و تَتَّسِعْ اَرزاقُكُم وَ تُكفُوا مَؤوناتِكُم و مَوؤُناتِ عِیالِكم. (مکارم‌الاخلاق ص ٢٤٢)

حجّ و عمره به جا بیاورید تا بدن شما سالم و روزیِ شما فراخ گردد و نیازمندی‌های خود و خانواده‌تان برآورده شود.

 

النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: مَا مِنْ نَفَقَةٍ أَحَبَّ إِلَى اللَّهِ مِنْ نَفَقَةِ قَصْدٍ وَ يُبْغِضُ الْإِسْرَافَ إِلَّا فِي حَجٍّ أَوْ عُمْرَةٍ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 269)

هیچ نفقه‌ای پیش خدا محبوب‌تر از میانه‌روی نیست و خدا اسراف را بد دارد، مگر در حج و عمره.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ النَّبِيَّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) كَانَ يَقُولُ لِلْقَادِمِ مِنَ الْحَجِّ- تَقَبَّلَ اللَّهُ مِنْكَ وَ أَخْلَفَ عَلَيْكَ نَفَقَتَكَ وَ غَفَرَ ذَنْبَكَ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 282)

پيامبر (صلّى اللّه عليه و آله) به كسى كه از سفر حج مى‌آمد، مى‌فرمود: خدا از تو قبول كند و خرجى‌ات را به تو بازگرداند و گناهت را بيامرزد.

 

الصادق عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَن عانَقَ حاجّاً بِغُبارِهِ كانَ کَمَنِ استَلَمَ الحَجَرَ الأَسودَ. (مكارم‌الاخلاق ص ٢٦١)

كسی كه با حاجی تازه‌ وارد و از مکه رسیده معانقه کند، گویا (سنگ) حجرالأسود را با دست خود استلام کرده است.

 

قالَ النَّبِيُّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه) فِي سَفَرٍ خَرَجَ فِيهِ حَاجّاً مَنْ كَانَ سَيِّئَ الْخُلُقِ وَ الْجِوَارِ فَلَا يَصْحَبْنَا. (بحار الأنوار ج ‏73  ص 273)

 پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) هنگامی که قصد رفتن به سفر حج داشت، فرمود: شخصی که بداخلاق می باشد- و با همسایگان خود بدرفتاری می‌کند- همسفر ما نگردد.

 

8- سفر برای زیارت معصومین علیهم السلام

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَتِمُّوا بِرَسُولِ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه) حَجَّكُمْ إِذَا خَرَجْتُمْ إِلَى بَيْتِ اللَّهِ فَإِنَّ تَرْكَهُ جَفَاءٌ وَ بِذَلِكَ أُمِرْتُمْ وَ أَتِمُّوا بِالْقُبُورِ الَّتِي أَلْزَمَكُمُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ زِيَارَتَهَا وَ حَقَّهَا وَ اطْلُبُوا الرِّزْقَ عِنْدَهَا. (بحار الأنوار ج ‏97 ص 139)

آنگاه که به سوی خانه‌ی خدا بیرون شُدید، حجّ خود را با زیارت پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) که ترک آن جفا و ناسپاسی است و بدین عمل مأمورید که به پایان ببرید؛ و همچنین با زیارت قبرهای دیگری که خدای عزیز و بلندمرتبه حقّ آنها و زیارتشان را برای شما لازم کرده به پایان ببرید و در کنار آن قبور روزی بخواهید.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏مَنْ زَارَ الْحَسَنَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فِي بَقِيعِهِ ثَبَتَ قَدَمُهُ عَلَى الصِّرَاطِ يَوْمَ تَزِلُّ فِيهِ الْأَقْدَامُ‏. (بحار الأنوار ج ‏97 ص 141)

هر کس حسن (علیه السلام) را در بقیع زیارت کند، در روزی که قدم‌ها بر صراط می‌لغزند، قدم او بر صراط ثابت و استوار گردد.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏يَا عَلِيُّ مَنْ زَارَنِي فِي حَيَاتِي أَوْ بَعْدَ مَوْتِي أَوْ زَارَكَ فِي حَيَاتِكَ أَوْ بَعْدَ مَوْتِكَ أَوْ زَارَ ابْنَيْكَ فِي حَيَاتِهِمَا أَوْ بَعْدَ مَوْتِهِمَا ضَمِنْتُ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَنْ أُخَلِّصَهُ مِنْ أَهْوَالِهَا وَ شَدَائِدِهَا حَتَّى أُصَيِّرَهُ مَعِي فِي دَرَجَتِي‏. (بحار الأنوار ج ‏97 ص 142)

ای علی! هر کس مرا در زمان زندگانی یا پس از مرگم زیارت کند، یا تو را در زمان زندگی یا پس از مرگت زیارت کند، یا دو پسرت را در زمان زندگی یا پس از مرگشان زیارت کند؛ من او را ضمانتش می‌کنم در روز قیامت از هول و هراس و سختی‌های آن نجات دهم تا او را هم‌رتبه‌ی خویش گردانم.

 

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مُرُوا شِيعَتَنَا بِزِيَارَةِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ (عَلَيْهِمَا السَّلَامُ) فَإِنَّ زِيَارَتَهُ تَدْفَعُ الْهَدْمَ وَ الْغَرَقَ وَ الْحَرَقَ وَ أَكْلَ السَّبُعِ وَ زِيَارَتُهُ مُفْتَرَضَةٌ عَلَى مَنْ أَقَرَّ لِلْحُسَيْنِ بِالْإِمَامَةِ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ‏.(بحار الأنوار ج ‏98  ص 1)

شیعه‌ی ما را به زیارت حسین بن علی (علیه السلام) امر کنید که زیارت وی، ویرانی و غرق شدن و آتش سوزی و حمله درندگان را دفع می­‌کند و زیارت او بر هر که به امامت حسین از سوی خدای  عزیز و بلندمرتبه اعتراف دارد، واجب است.