فهرست مطالب
آداب گل و گیاه
چکیده
از آفریدههای زیبا و جذاب الهی، گلها و گیاهان است. برای استفاده از آنها رهنمودهایی الهی در دست داریم، که مجموعهی آنها در آداب گل و گیاه آمده است، این آفریدهها آثار سودمندی در زندگی انسانها دارد.
واژه های مرتبط
رایحه، ریحان، گل، گیاه، برگ، شاخه، بوته، استشمام، بوییدن
۱-معنی و مفهوم گل و گیاه
گل: عبارت از اندامی است که از برگهای تغییر شکل یافته، ساخته شده و در آن سلولهای نر و سلولهای ماده تشکیل میشود به توسط نوع گیاه تکثیر یافته از بین نمیرود. (از لغتنامه دهخدا)
گیاه: رستنی کوچک از علف و بوته در مقابل درخت، علف سبز و سبزه و نبات و علف خشک. (از لغتنامه دهخدا)
۲-اهمیت گل و گیاه
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: إِذَا أُتِيَ أَحَدُكُمْ بِرَيْحَانٍ فَلْيَشَمَّهُ وَ لْيَضَعْهُ عَلَی عَيْنَيْهِ فَإِنَّهُ مِنَ الْجَنَّةِ وَ إِذَا أُتِيَ أَحَدُكُمْ بِهِ فَلَا يَرُدَّهُ. (کافی ج ۶ ص ۵۲۴)
هر گاه برای یکی از شما گلی آوردند، آن را ببوید و بر چشمانتان بگذارید؛ زیرا گل از بهشت است. و اگر برای یکی از شما گل آوردند، آن را رد نکنید.
قَالَ أَنَسٌ حَيَّتْ جَارِيَةٌ لِلْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ (عَلَيْهِمَا السَّلَامُ) بِطَاقَةِ رَيْحَانٍ فَقَالَ لَهَا: أَنْتِ حُرَّةٌ لِوَجْهِ اللَّهِ فَقُلْتُ لَهُ فِي ذَلِكَ فَقَالَ أَدَّبَنَا اللَّهُ تَعَالَی فَقَالَ: {وَ إِذا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْها. الْآيَةَ } (نساء/۸۶) وَ كَانَ أَحْسَنَ مِنْهَا إِعْتَاقُهَا. (بحار الانوار ج ۴۳ ص ۳۴۳)
انس: کنیزی به حسن بن علی (علیهما السلام) شاخهی گلی داد. حضرت به او فرمود: تو برای رضای خدا آزاد هستی! من به آن حضرت گفتم: برای يك شاخهی گل او را آزاد کردی!؟ فرمود: ما ادب شدهی خداییم! سپس فرمود: {هر گاه چيزی به شما به عنوان هديه دادند، شما نيكوتر از آن را تلافی کنید…} جزای نيكوی اين زن، اين بود كه او را در راه خدا آزاد کنم.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَا خَلَقَ اللَّهُ شَجَرَةً أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنَ الْحِنَّاءِ. (طب النبي صلی الله عليه و آله ص ۳۰)
خداوند برای ما خوشايندتر از حنا، گياهی نيافريده است.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَا مِنْ وَرَقَةٍ مِنْ وَرَقِ الْهِنْدَبَاءِ إِلَّا عَلَيْهَا قَطْرَةٌ مِنْ مَاءِ الْجَنَّةِ. (طب النبي صلی الله عليه و آله ص ۳۰)
هيچ برگی از كاسنی نيست، مگر اينكه بر آن قطرهای از آب بهشت است.
۳-آثار گل و گیاه
مَالِكِ بْنِ الْجُهَنِيِّ: نَاوَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) شَيْئاً مِنَ الرَّيَاحِينِ فَأَخَذَهُ فَشَمَّهُ وَ وَضَعَهُ عَلَی عَيْنَيْهِ ثُمَّ قَالَ مَنْ تَنَاوَلَ رَيْحَانَةً فَشَمَّهَا وَ وَضَعَهَا عَلَی عَيْنَيْهِ ثُمَّ قَالَ: “اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ” لَمْ تَقَعْ عَلَی الْأَرْضِ حَتَّی يُغْفَرَ لَهُ. (امالی صدوق ص ۲۶۶)
مالك ابن جُهنی: مقداری گل، خدمت حضرت صادق (علیه السلام) بردم، آنها را گرفته و بوييده و بر ديده نهاده و فرمود: هر كس گلی به دستش رسيد، ببويد و بر ديدگان نهد و بگويد: “خداوندا! بر محمد و آل محمد درود بفرست.” قبل از آنكه گل را بيافكند، آمرزيده خواهد شد.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: شَمُّوا النَّرْجِسَ وَ لَوْ فِي الْيَوْمِ مَرَّةً وَ لَوْ فِي الْأُسْبُوعِ مَرَّةً وَ لَوْ فِي الشَّهْرِ مَرَّةً وَ لَوْ فِي الدَّهْرِ مَرَّةً وَ لَوْ فِي السَّنَةِ مَرَّةً فَإِنَّ فِي الْقَلْبِ حَبَّةً مِنَ الْجُنُونِ وَ الْجُذَامِ وَ الْبَرَصِ وَ شَمُّهُ يَقْلَعُهَا. (بحار الانوار ج ۵۹ ص ۲۹۹)
گل نرگس را ببویيد، گرچه روزی يك بار باشد؛ یا هفتهای يك بار باشد؛ یا ماهی يك بار باشد؛ و یا در دوران عمر يك بار؛ و حتی در سالی يك بار باشد! زيرا در دل، دانهای از ديوانگی و خوره و پيسی است و بو كردنش آن را از بیخ میکند.
اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ لَا يُؤَخَّرُ شَمُّ النَّرْجِسِ فَإِنَّهُ يَمْنَعُ الزُّكَامَ فِي مُدَّةِ أَيَّامِ الشِّتَاء… (بحار الانوار ج ۵۹ ص ۳۲۴)
و بویيدن گل نرگس را در زمستان به تأخير نياندازيد چه استشمام آن زكام را برطرف میكند.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَنْ أَرَادَ أَنْ يُرِيحَ فَلْيَشَمَّ الْوَرْدَ الْأَحْمَرَ. (طب النبي صلی الله عليه و آله ص ۳۰)
هر كس میخواهد عطری را استشمام كند، گل سرخ را ببويد.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: عَلَيْكُمْ بِالْمَرْزَنْجُوشِ فَشَمُّوهُ فَإِنَّهُ جَيِّدٌ لِلْخُشَام. (بحار الانوار ج ۷۳ ص ۱۴۷)
بر شما باد به مرزنجوش! پس آن را ببوييد، كه برای بينی سودمند است.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: نِعْمَ الرَّيْحَانُ الْمَرْزَنْجُوشُ نَبَتَ تَحْتَ سَاقِ الْعَرْشِ وَ مَاؤُهُ شِفَاءُ الْعَيْنِ. (مکارم الاخلاق ص ۴۵)
مرزنجوش گل خوبی است، گياهی است در زير پايهی عرش و آبش شفای چشم است.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: زَيِّنُوا مَوَائِدَكُمْ بِالْبَقْلِ فَإِنَّهَا مَطْرَدَةٌ لِلشَّيَاطِينِ مَعَ التَّسْمِيَةِ. (طب النبي صلی الله عليه و آله ص ۳۰)
سفرههای خود را با سبزی زينت دهيد كه خوردن آن همراه با گفتن بسم اللَّه، شياطين را میراند.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: كُلُوا الثُّومَ فَإِنَّ فِيهَا شِفَاءً مِنْ سَبْعِينَ دَاءً. (طب النبي صلی الله عليه و آله ص ۳۰)
سير بخوريد كه در آن شفای هفتاد بيماری است.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: الشُّونِيزُ دَوَاءٌ مِنْ كُلِّ دَاءٍ إِلَّا السَّامَ. (طب النبي صلی الله عليه و آله ص ۳۰)
سياه دانه، دوای هر دردی است به جز مرگ.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: الْحِنَّاءُ خِضَابُ الْإِسْلَامِ يَزِيدُ فِي الْمُؤْمِنِ عَمَلَهُ وَ يَذْهَبُ بِالصُّدَاعِ وَ يُحِدُّ الْبَصَرَ وَ يَزِيدُ فِي الْوِقَاعِ وَ هُوَ سَيِّدُ الرَّيَاحِينِ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ. (طب النبي صلی الله عليه و آله ص ۳۰)
حنا، خضاب اسلام است. عملِ مؤمن را زياد میكند و سردرد را از بين میبرد و به چشم تيزی میبخشد و بر جماع میافزايد و آن سرور گياهان در دنيا و آخرت است.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: عَلَيْكُمْ بِالْكَرَفْسِ فَإِنَّهُ إِنْ كَانَ شَيْءٌ يَزِيدُ فِي الْعَقْلِ فَهُوَ هُوَ. (طب النبي صلی الله عليه و آله ص ۳۱)
بر شما باد به خوردن کرفس! که اگر چیزی عقل را زیاد کند، همانا که آن کرفس است.
۴- انواع گل و گیاه
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: حَبَانِي رَسُولُ اللَّهِ بِالْوَرْدِ بِكِلْتَا يَدَيْهِ- فَلَمَّا أَدْنَيْتُهُ إِلَی أَنْفِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) – أَمَا إِنَّهُ سَيِّدُ رَيْحَانِ الْجَنَّةِ بَعْدَ الْآسِ. (صحيفة الإمام الرضا عليه السلام ص۷۴)
پيامبر خدا (صلی الله علیه وآله) با دو دست خود گل سرخی را به من هديه فرمود. هنگامی كه آن را به بينی خود نزديك كردم، پيامبر اكرم (صلی الله علیه وآله) فرمود: اين گل بعد از گل یاس، بهترين گلهای بهشت است.
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: بَقْلَةُ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) الْهِنْدَبَاءُ وَ بَقْلَةُ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) الْبَاذَرُوجُ وَ بَقْلَةُ فَاطِمَةَ (عَلَيْها السَّلَامُ) الْفَرْفَخُ. (بحار الانوار ج 43 ص 90)
رسول خدا (صلّی اللَّه عليه و آله) از ميان سبزیها به كاسنی علاقمند بود و علی (عليه السّلام) به ريحان و فاطمه (عليها السّلام) به خُرفه.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَنْ أَرَادَ أَنْ يَشَمَ رِيحِي فَلْيَشَمَّ الْوَرْدَ الْأَحْمَرَ. (بحار الانوار ج ۵۹ ص ۲۹۹)
هر كه بوی مرا خواهد، گل سرخ بويد.
أَنَس: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) كَانَ إِذَا رُفِعَ إِلَيْهِ الرَّيْحَانُ شَمَّهُ وَ رَدَّهُ إِلَّا الْمَرْزَنْجُوشَ فَإِنَّهُ كَانَ لَا يَرُدُّهُ. (مکارم الاخلاق ص ۴۵)
انس: چون شاخه گلی به پيغمبر (صلی الله علیه وآله) داده میشد آن را میبوييد و بر میگردانيد، مگر مرزنجوش را كه رد نمیكرد.
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الرَّيْحَانُ وَاحِدٌ وَ عِشْرُونَ نَوْعاً سَيِّدُهَا الْآسُ. (کافی ج ۶ ص ۵۲۵)
بیست و یک نوع گل وجود دارد که سَرور و بهترینش گل یاس است.
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: رَائِحَةُ الْأَنْبِيَاءِ رَائِحَةُ السَّفَرْجَلِ وَ رَائِحَةُ الْحُورِ الْعِينِ الْآسُ وَ رَائِحَةُ الْمَلَائِكَةِ الْوَرْدُ وَ مَا بَعَثَ اللَّهُ نَبِيّاً إِلَّا أَوْجَدَ مِنْهُ رِيحَ السَّفَرْجَلِ.(مکارم الاخلاق ص ۱۷۲)
بوی انبياء بوی بِه است، و بوی حور العين بوی یاس است. و بوی ملائكه، بوی گل سرخ است. و خداوند هيچ پيامبری را برانگیخته نکرد، جز آنكه از او بوی بِه برآورد.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) يُعْجِبُهُ الْحَوْكُ. (مکارم الاخلاق ص ۱۷۲)
پيغمبر (صلی الله علیه وآله) ريحان کوهی را، خيلی دوست میداشت.
۵-کراهت بوییدن گل برای روزه دار و مُعتکف
وَ كَانَ الصَّادِقُ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) إِذَا صَامَ لَا يَشَمُّ الرَّيْحَانَ فَسُئِلَ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ أَكْرَهُ أَنْ أُخَلِّطَ صَوْمِي بِلَذَّةٍ. (کتاب من لا یحضره الفقیه ج ۲ ص ۱۱۴)
امام صادق (عليه السّلام) چون روزه میگرفت گل را نمیبویيد، پس چون از حكمت اين كار جويا شدند، فرمود: خوش نمیدارم كه روزهام را با لذّت درآميزم.
اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْمُعْتَكِفُ لَا يَشَمُّ الطِّيبَ وَ لَا يَتَلَذَّذُ بِالرَّيْحَان… (کافی ج ۴ ص ۱۷۸)
كسی كه معتكف شد، جایز نیست بوی خوش ببويد. جایز نیست از گل و ريحان كامياب شود.
۶-حرمت بوییدن گل برای مُحْرم
سُئِلَ الصَّادِقَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ): عَنِ الْمُحْرِمِ يَشَمُّ الرَّيْحَانَ قَالَ: لَا… (کتاب من لا يحضره الفقيه ج ۲ ص ۱۱۴)
از امام صادق (عليه السّلام) در بارهی کسی که در حال اِحْرام است، پرسيدند: آيا جايز است كه او گل را ببويد؟ فرمود: نه.
۷- عدم خِلال با ساقه گل
اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَنَّهُ نَهَی عَنِ التَّخَلُّلِ بِالْقَصَبِ وَ الرَّيْحَانِ وَ الرُّمَّانِ. (دعائم الاسلام ج ۱ ص ۱۲۴)
همانا ایشان (رسول خدا صلی الله علیه و آله) استفاده از نی، گُل و انار برای خلال دندان را نهی کرد.
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا تَتَخَلَّلُوا بِعُودِ الرَّيْحَانِ وَ لَا بِقَضِيبِ الرُّمَّانِ فَإِنَّهُمَا يُهَيِّجَانِ عِرْقَ الْجُذَامِ. (خصال صدوق ج ۱ ص ۶۴)
برای مسواک زدنِ دندانها از شاخههای گل و انار استفاده نکنید، زیرا آنها رگهای جذام را تشدید میکنند.
۸- گل های معنوی
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:… وَ أَمَّا الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ فَهُمَا ابْنَايَ وَ رَيْحَانَتَايَ وَ هُمَا سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَلْيُكْرَمَا عَلَيْكَ كَسَمْعِكَ وَ بَصَرِكَ ثُمَّ رَفَعَ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) يَدَهُ إِلَی السَّمَاءِ فَقَالَ: اللَّهُمَّ إِنِّي أُشْهِدُكَ أَنِّي مُحِبٌّ لِمَنْ أَحَبَّهُمْ وَ مُبْغِضٌ لِمَنْ أَبْغَضَهُمُ وَ سِلْمٌ لِمَنْ سَالَمَهُمْ وَ حَرْبٌ لِمَنْ حَارَبَهُمْ وَ عَدُوٌّ لِمَنْ عَادَاهُمْ وَ وَلِيٌّ لِمَنْ وَالاهُمْ. (امالی صدوق ص ۴۸۷)
…و اما حسن و حسين دو پسر من و دو گل من هستند و هر دو آقای جوانان اهل بهشتند. بايد پيش تو چون گوش و چشمت عزيز باشند. سپس دست به آسمان برداشت و گفت: بار خدايا! گواه باش كه من دوستدار دوستِ آنها و دشمن دشمنِ آنها و آشتی با آشتی کنندگان با آنها و ستیزکننده با نبردكنندهی با آنهايم و دشمنم با هر كه بدخواه آنها است و دوستم با هر كه آنها را دوست دارد.
ابْنِ عَبَّاسٍ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) كَانَ جَالِساً ذَاتَ يَوْمٍ وَ عِنْدَهُ عَلِيٌّ وَ فَاطِمَةُ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ عَلَيْهِمُ السَّلَامُ فَقَالَ اللَّهُمَّ إِنَّكَ تَعْلَمُ أَنَّ هَؤُلَاءِ أَهْلُ بَيْتِي… َ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَی عَلِيٍّ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فَقَالَ يَا عَلِي… وَ أَمَّا الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ فَهُمَا ابْنَايَ وَ رَيْحَانَتَايَ وَ هُمَا سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَلْيُكْرَمَا عَلَيْكَ كَسَمْعِكَ وَ بَصَرِك… (امالی صدوق ص ۴۸۶)
ابن عباس: يك روز رسول خدا (صلی الله علیه وآله) نشسته بود و علی و فاطمه و حسن و حسین (علیهم السلام) نزد او بودند فرمود: خدايا! تو ميدانی اينان اهل بيت من و گرامیترين مردم نزد من هستند… سپس به علی (علیه السلام) توجّه کرد و فرمود:…حسن و حسين دو پسر من و دو گل من و هر دو سيد و آقای جوانان اهل بهشتند. پس بايد پيش تو چون گوش و چشمت عزيز باشند.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: الْوَلَدُ رَيْحَانَةٌ وَ رَيْحَانَتَايَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ. (عيون أخبار الرضا عليه السلام ج ۲ ص ۲۷)
فرزند ريحانه است و دو ريحانهی من حسن و حسين هستند.
زَيْدٍ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) عَنْ قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَ {فَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ فَرَوْحٌ وَ رَيْحانٌ وَ جَنَّةُ نَعِيمٍ.} (واقعه/۸۸-۸۹) فَقَالَ هَذَا فِي أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْأَئِمَّةِ مِنْ بَعْدِهِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ أَجْمَعِينَ. (بحار الانوار ج ۲۴ ص ۴)
زید: از حضرت باقر (عليه السلام) از این آيه پرسيدم:{ و اما اگر [او] از مقربان باشد، [در] آسايش و راحت و بهشت پر نعمت [خواهد بود].} فرمود: اين آيه در بارهی امير المؤمنين و امامان پس از اوست. صلوات اللَّه عليهم اجمعين.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فِي وَصِيَّتِهِ لِابْنِهِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِيَّةِ: يَا بُنَيَّ… فَإِنَّ الْمَرْأَةَ رَيْحَانَةٌ وَ لَيْسَتْ بِقَهْرَمَانَةٍ فَدَارِهَا عَلَی كُلِّ حَالٍ وَ أَحْسِنِ الصُّحْبَةَ لَهَا لِيَصْفُوَ عَيْشُكَ. (کتاب من لا يحضره الفقيه ج ۳ ص ۵۵۶)
امیر المؤمنین (علیه السلام) در وصیت به فرزندش محمد حنفیه فرمود: زن، همچون شاخهی ريحان است. (بسيار لطيف و زود رنج است.) قهرمان و دلاور نيست. هميشه با او به مدارا و نرمی رفتار كن، و با زبان خوش و روی باز با وی بياميز تا زندگيتان با آرامش و صفا بگذرد.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: رَائِحَةُ الْأَنْبِيَاءِ رَائِحَةُ السَّفَرْجَلِ وَ رَائِحَةُ الْحُورِ الْعِينِ رَائِحَةُ الْآسِ وَ رَائِحَةُ الْمَلَائِكَةِ رَائِحَةُ الْوَرْدِ وَ رَائِحَةُ ابْنَتِي فَاطِمَةَ الزَّهْرَاءِ (عَلَیهَا السَّلامُ) رَائِحَةُ السَّفَرْجَلِ وَ الْآسِ وَ الْوَرْدِ …(مستدرک الوسائل ج ۱ ص ۴۳۴)
بوي انبياء، بوی ِ بِه است، بویِ حورالعين، بویِ گل یاس، بویِ فرشتگان بویِ گل سرخ است و بوی دخترم فاطمه (علیها السلام) بویِ بِه و گل یاس و گل سرخ است…
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: إِنَّ الْوَلَدَ الصَّالِحَ رَيْحَانَةٌ مِنْ رَيَاحِينِ الْجَنَّةِ. (کافی ج ۶ ص ۳)
فرزند صالح، گلی خوشبو از گلهای بهشت است.















ثبت دیدگاه