آداب تندرستی و سلامت

آداب تندرستی و سلامت

 

چکیده

زندگی آدمی در گرو سلامت او بوده و عقل سالم در بدن سالم است. در قرآن و روایات، آداب تندرستی و سلامت به گونه‌ای مفصل بیان شده است، و این نشان از اهمیت اسلام به تندرستی و سلامت جامعه است. البته تندرستی و سلامت از ابعاد گوناگون برخوردار است، چه از لحاظ روان و چه از لحاظ بدن. و برماست که دستورات دین را از جمله‌ی آداب زندگی خود بدانیم و شکرگزار این نعمت بزرگ باشیم.

 

1- معنی تندرستی و سلامت

واژه سلامت به معنای اعم آن، دوری از هر آفتی است. (راغب اصفهانی)

 

2- اهمیت تندرستی و سلامت

اَلحُسَینُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: بادِروا بِصِحَّةِ الأجسامِ في مُدَّةِ الأعمارِ. (بحار الانوار ج ۷۵ ص۱۲۰)

در مدّت زندگانی، در حفظ سلامت تن بكوشيد.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: العافِیَةُ أَجمَلُ عَطاءٍ. (بحار الانوار ج ۷۸ ص ۳۶۵)

سلامتی بهترین نعمت‌های خدادادی است.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ الصِحَه وَ الفِراغُ نِعمَتانِ مَکفورتانِ. (من لا یحضره الفقیه ج ۴ ص ۳۸۱)

سلامتی و آسایش دو نعمت ناشناخته‌اند.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ نَبِيّاً مِنَ الْأَنْبِيَاءِ مَرِضَ فَقَالَ لَا أَتَدَاوَى‏ حَتَّى‏ يَكُونَ الَّذِي أَمْرَضَنِي هُوَ الَّذِي يَشْفِينِي فَأَوْحَى اللَّهُ تَعَالَى إِلَيْهِ لَا أَشْفِيكَ حَتَّى تَتَدَاوَى فَإِنَّ الشِّفَاءَ مِنِّي‏. (بحار الأنوار ج ‏59 ص 66)

پيامبرى از پيامبران بيمار شد. گفت: درمان نمى‌كنم تا همان كسى كه مرا بيمار كرده است، درمانم كند. خداوند به او وحى فرستاد: شفايت نمى‌دهم، مگر آنكه درمان كنى، همانا كه شفا از من است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اَعظمُ النِّعمَةِ اَلعافِیةُ فاغتَنِموُها لِلدُّنیا وَ الأخرة. (تحف العقول ص۱۴۶)

بزرگترین نعمت، عافیت و تندرستی است. شما آن را برای دنیا و آخرت خود (هر دو) غنیمت بشمارید.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الصِّحَّةُ أهنَأُ اللَّذَّتَينِ. (غرر الحکم  ص۸۸)

تندرستى، دلپذيرترين لذّت‌هاست.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: العافِیَةُ نِعمَةٌ خَفِیَّةٌ اِذا وُجِدَتْ نُسِیَتْ و اِذا فُقِدَتْ ذُكِرَت. (سفینة البحار ج۲ ص۲۰۸)

سلامتی، یك نعمتی است نهان و مخفی، زمانی كه در دسترس باشد به یاد انسان نیست، همین‌كه از دست رفت آن را به یاد می‌آورد! (قدر آن شناخته می‌شود.)

 

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: سلامَةُ الدّینِ وَ صِحَّةُ البَدَنِ خَیرٌ مِنَ ‌المالِ.  (وسائل الشیعه  ج ۱۱ ص ۴۵۱)

سلامتی دین و ایمان و تندرستی بدن، از هر چه مال و ثروت (برای انسان) بهتر و بالاتر است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ:  فَاللَّهَ اللَّهَ مَعْشَرَ الْعِبَادِ وَ أَنْتُمْ سَالِمُونَ فِي الصِّحَّةِ قَبْلَ السُّقْمِ. (نهج البلاغه خطبه۱۸۳)

خدا را! خدا را! به یاد آورید در حال تندرستی، پیش از آنکه بیمار شوید.

 

3- عوامل تندرستی

3-1- کم خوری

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: قِلَّةُ الْغِذاءِ اَكْرَمُ لِلنَّفسِ وَ أدْوَمُ لِلصَحَّةِ. (مستدرك الوسائل ج 16 ص 214)

كم خورى، كرامت انسان را بيشتر و تندرستى‌اش را طولانى‌تر مى‌سازد.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ كُلْ وَأنْتَ تَشْتَهى، وَ أمْسِكْ وَ أنْتَ تشتهی. (بحار الانوار ج۶۲ ص۲۹۰)

هنگامى كه احساس گرسنگى كردى بخور، و هنوز كه اشتها دارى از خوردن دست بكش.

 

أميرُالْمُؤمِنينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) لِلْحَسَنِ إبْنِهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ): يا بُنَّىَ ألا اُعَلِّمُكَ أرْبَعَ خِصالٍ تَسْتَغْنى بِها عَنِ الطَّبِّ. فَقالَ: بَلى يا أميرَالْمؤمِنينَ قالَ: لاتَجْلِسْ عَلَى الطَّعامِ إلاّ وَأنْتَ جائعٌ وَ لاتَقُمْ عَنِ الطَّعامِ إلاّ وَأنْتَ تَشْتَهيهِ، وَ جـَوِّدِ الْمَضْغَ، وَ إذا نُمْتَ فَاعْرِضْ نَفْسَكَ عَلَى الْخَلاءِ، فَإذَا اْستَعْمَلْتَ هذا إسْتَغْنَيْتَ عَنِ الطِّبِّ. (خصال ص ۲۲۸)

اى فرزندم! آيا چهار نكته به تو بياموزم تا با مراعات آنها از طب و طبابت بى‌نياز شوى؟ عرض كرد: بلى اى اميرمؤمنان! فرمود: بر غذا ننشين، مگر اينكه گرسنه باشى. و از غذا خوردن برنخيز، مگر زمانى كه هنوز ميل به غذا دارى. جويدن غذا را خوب و كامل انجام بده. و قبل از خواب به دستشويى برو. اگر اينها را انجام دهى از طب بى‌نياز خواهى شد.

 

3-2- کم خوابی

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ اللَّهَ یُبْغِضُ کَثْرَهَ النَّوْمِ وَ کَثْرَهَ الْفَرَاغِ وَ قَالَ أَیْضاً کَثْرَهُ النَّوْمِ مَذْهَبَهٌ لِلدِّینِ وَ الدُّنْیَا.  (مکارم الاخلاق ص۳۳۳)

همانا خدا پُرخوابی و کم‌کاری را دشمن دارد. و نیز فرمود: پُرخوابیدن، دین و دنیا را می‌برد.

 

اَلْكَاظِمُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا تُعَوِّدْ عَیْنَیْکَ کَثْرَهَ النَّوْمِ فَإِنَّهَا أَقَلُّ شَیْ ءٍ فِی الْجَسَدِ شُکْراً. (بحار الانوار ج ۷۳ ص ۱۸۰)

چشمت را عادت به پرخوابی مده! همانا که کم‌شُکرترین اندام تن است.

 

3-3- روزه گرفتن

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ صُومُوا تَصِحُّوا. (بحار ‌الانوار ج 93 ص ۲۵۵)

روزه بگیرید تا سلامت باشید.

 

3-4- حج رفتن

اَلسّجادُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: حُجّوا وَ اعْتَمِروا تَصِحَّ اَبْدانُـكُمْ وَ تَتَّسِعْ اَرْزاقُكُمْ وَ تُـكْفَوْنَ مَؤوناتِ عِيالِكُمْ. وَ قالَ: الحاجُّ مَغفورٌ لَهُ و مَوجوبٌ لَهُ الجَنَّةُ و مُستَأنَفٌ لَهُ العَمَلُ و مَحفوظٌ فى أهلِهِ و مالِهِ. (كافى ج ۴ ص ۲۵۲)

به حج و عمره برويد تا تندرست بمانيد، روزيتان زياد شود و خرجى خانواده‌تان تأمين گردد. حاجى آمرزيده است و بهشت بر او واجب است و اعمالش از نو آغاز مى‌گردد و خانواده و مالش محفوظ مى‌ماند.

 

3-5- یاد خدا

اَلْكَاظِمُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَ‏ لِلَّهِ‏ نِعَماً عَلَى‏ عَبْدِهِ‏ فِي صِحَّةِ بَدَنِهِ وَ سَلَامَةِ جَوَارِحِهِ وَ إِنَّ الْعَبْدَ يَنْسَى ذِكْرَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى ذَلِك.‏ (کافی  ج ۴ ص ۷۲۲)

همانا خداوند به بنده‌اش در صحت بدن و سلامتی اعضای بدن، نعمت‌هایی داده‌است. که البته بنده، یاد خدای عزیز و بلند مرتبه را بر این نعمت‌ها فراموش می‌کند.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَا اتَّخَمْتُ قَطُّ قِيلَ لَهُ وَ لِمَ قَالَ مَا رَفَعْتُ‏ لُقْمَةً إِلَى فَمِي إِلَّا ذَكَرْتُ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا. (بحار الأنوار ج ‏63 ص 412)

هيچگاه به سوء هاضمه مبتلا نشدم. پرسيدند: چرا؟ فرمود: زيرا هيچ لقمه‌اى به سوى دهان نبردم، مگر اينكه نام خدا را بر آن، ياد كردم.

 

3-6- مسواک زدن

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ يا عليُّ! علَيكَ بالسِّواكِ، و إن استَطَعتَ أن لا تُقِلَّ مِنهُ فافعَلْ، فإنَّ كُلَّ صلاةٍ تُصَلِّيها بالسِّواكِ تَفضُلُ على التي تُصَلِّيها بغَيرِ سِواكٍ أربَعينَ يَوماً. (بحار الانوار ج ۴۸ ص۱۳۷)

بر تو باد مسواك زدن! اگر توانستى كه از اين كار كم نكنى چنين كن. زيرا هر نمازى كه با مسواك زدن بخوانى از چهل روز نمازى كه بدون مسواك زدن بگزارى برتر است.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: السِّواكُ يَذهَبُ بِالدَّمعَةِ، و يَجلُو البَصَرَ. (بحار الانوار ج ۵ ص ۱۴۵)

مسواك زدن، آبريزش چشم را از بين مى‌برد و نور آن را زياد مى‌كند.

 

3-7- شستن دست قبل از غذا

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اِغْسِلُوا أيْدِيَكُمْ قَبْلَ الطَّعامِ وَبَعْدَهُ فَإنَّهُ يَنْفِى الْفَقْرَ وَيَزيدُ فِى الْعُمْرِ. (وسائل الشیعه ج ۱۶ ص۵۷۳)

دست‌هاى خود را قبل از غذا و بعد از آن بشوييد، زيـرا اين كار فقر را از بين مى‌بـرد و عمر انسان را زياد مى‌كند.

 

4- شکرِ نعمتِ سلامت

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: العافِیَةُ نِعمَةٌ یُعجَزُ الشُّكرُ عَنها. (بحار الانوار ج ۷۸ ص۱۷۲)

سلامتی نعمتی است (گران‌بها) كه انسان از ادای شكر آن عاجز و ناتوان است.

 

5- آسیب‌های سلامت

5-1- پُرخوری

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لا صِحَّهَ مَعَ النَّهَمِ. (بحار الأنوار ج ۶۲ ص ۲۶۸)

با پُرخورى‌، تندرستى‌‏اى نخواهد بود.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ:  کُلُّ داءٍ مِنَ التُّخَمَهِ ما خَلاَ الحُمّى؛ فَإِنَّها تَرِدُ وُروداً. ( کافی ج ۶ ص ۲۶۹)

هر بیمارى‏‌اى از پُرخورى است، مگر تب؛ که ناگاه به بدن وارد می‌شود.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِيَّاكُمْ‏ وَ الْبِطْنَةَ فَإِنَّهَا مَقْسَاةٌ لِلْقَلْبِ‏ مَكْسَلَةٌ عَنِ الصَّلَاةِ مَفْسَدَةٌ لِلْجَسَدِ. (عيون الحكم  ص 101)

از پرخوری برحذر باشید، زیرا پرخوری مایه‌ی قساوت، سنگدلی، تنبلی نسبت به نماز و تباهی بدن است.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ لَا تُمِيتُوا الْقُلُوبَ‏ بِكَثْرَةِ الطَّعَامِ‏ وَ الشَّرَابِ فَإِنَّ الْقُلُوبَ تَمُوتُ كَالزَّرْعِ إِذَا كَثُرَ عَلَيْهِ الْمَاءُ. (مشكاة الأنوار ص 87)

با خوردن و آشامیدن زیاد، دل‌ها را نمیرانید؛ زیرا همان‌گونه که زراعت بر اثر آب زیاد از بین می‌رود، قلب‌ها نیز بر اثر پرخوری می‌میرند.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ إیَّاکُمْ وَفُضُولَ المَطْعَمِ؛ فإنَّهُ یَسِمُ القَلْبَ بِالقَسوهِ ، وَیُبْطِئُ بِالجَوارِحِ عَنِ الطّاعَهِ‌، وَیُصِمُّ الهِمَمَ عَنْ سَمَاعِ المَوْعِظَهِ. (بحار الانوار ج۷۷ ص۱۸۲)

از پرخورى بپرهیزید!  که دل را سخت مى‌‏کند و اعضاى بدن را در اطاعت خدا تنبل مى‏‌سازد و همّت‌ها را از شنیدن پند و اندرز ناشنوا مى‏‌کند.

 

اَلحُسَینُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَیْسَ شَیْءٌ أضَرَّ لِقَلْبِ المُؤْمِنِ مِنْ کَثْرَهِ الأکْلِ وَ هِیَ مُورِثَهٌ لِشَیْئَیْنِ‌: قَسْوَهِ القَلْبِ‌ وَ هَیَجَانِ الشَّهْوَهِ. (مستدرک‌ الوسائل‌ ج ۱۲‌ ص ۹۴‌)

براى قلب مؤمن چیزى زیان‌بارتر از پرخورى نیست. پرخورى موجب دو چیز مى‏‌شود: سنگدلى و تحریک شهوت.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اَلْمَعِدَةُ بَيْتُ الاَدواءِ وَ الْحِميَةُ رَأسُ الدَّواءِ، وَ عَوِّدْ كُلَّ بَدَنٍ مَا اعْتادَ. لاصِحَّةَ مَعَ النَّهَمِ. (بحار الأنوار  ج ۵۹ ص ۲۶۸)

معده، سراى دردها است و پرهيز، بهترين درمان. هر بدنى را به همان كه خو میگيرد، عادت دهيد. با پرخورى، تندرستى نخواهد بود.

 

5-2- نوشیدن آب بین غذا

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ مَنْ أَرَادَ أَنْ لَا يُؤْذِيَهُ مَعِدَتُهُ فَلَا يَشْرَبْ بَيْنَ طَعَامِهِ مَاءً حَتَّى يَفْرُغَ وَ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ رَطِبَ بَدَنُهُ وَ ضَعُفَتْ مَعِدَتُهُ وَ لَمْ يَأْخُذِ الْعُرُوقُ قُوَّةَ الطَّعَام.‏  (بحار الانوار ج 59 ص323)

کسی که می‌خواهد معده‌اش او را آزار ندهد، بین غذا آب ننوشد تا غذا را به پایان برد. هر کس چنین کند، بدنش به رطوبت گراید و معده‌اش ضعیف ‌شود و رگ‌هایش قوّت غذا را دریافت نمی‌کنند.

 

5-3- حمام رفتن بلافاصله بعد از غذا

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا تَدْخُلِ الْحَمَّامَ إِلَّا وَ فِی جَوْفِكَ شَیْ‏ءٌ یُطْفَأُ بِهِ عَنْكَ وَهَجُ الْمَعِدَةِ وَ هُوَ أَقْوَى لِلْبَدَنِ وَ لَا تَدْخُلْهُ وَ أَنْتَ مُمْتَلِئٌ مِنَ الطَّعَامِ. (کافی ج 6  ص497)
داخل حمام نشو، مگر در حالى كه در شكمت چیزى (غذایى) كه شدت حرارت معده را خاموش كند، وجود داشته باشد، كه آن براى بدن موجب تقویت است. همچنین در حالى كه شكمت از غذا پر است، وارد حمام مشو.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ صُبَّ الْمَاءَ الْبَارِدَ عَلَى‏ قَدَمَيْكَ‏ إِذَا خَرَجْتَ فَإِنَّهُ يَسُلُّ الدَّاءَ مِنْ جَسَدِك‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 76)

موقع بیرون آمدن از حمّام بر دو پاى خود آب سرد بریز. این كار بیمارى را از بدنت خارج می‌كند.

 

5-4- چشم زخم

اَللهُ تَعالی: وَ إِن یَکَادُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَیُزْلِقُونَکَ بِأَبْصَارِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا الذِّکْرَ وَ یَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ. (قلم/۵۲)

و آنان که کافر شدند، چون قرآن را شنیدند چیزی نمانده بود که تو را چشم بزنند، و می‌‏گفتند: او واقعاً دیوانه‏‌ای است.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ انَّ العَینَ لَتَدخُلَ الرَّجُلَ القَبرَ وَ الجَمَلَ القِدرَ. (بحار الانوار ج ۶۳ ص۲۶)

چشم زخم؛ انسان (صحیح و سالم) را داخل قبر می‌کند و شتر را به دیگ می‌فرستد!

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَوْ نَبَشَ لَكُمْ مِنَ الْقُبُورِ لَرَأَيْتُمْ‏ أَنَ‏ أَكْثَرَ مَوْتَاكُمْ‏ بِالْعَيْنِ‏ لِأَنَّ الْعَيْنَ حَقٌّ. (بحار الانوار ج ۹۵ ص۱۲۷)

اگر قبرستان‌ها شکافته شوند و حقایق آشکار شود، مشاهده می‌کنید که اکثر مردگان با چشم زخم از بین رفته‌اند، چرا که چشم زخم واقعیت دارد.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَو کانَ شَىءٌ یَسبِقُ القَدَرَ لَسَبَقَهُ العَین. (بحار الانوار ج ۶۳ ص ۲۶)

اگر چیزی بر قضا و قدر الهی سبقت بگیرد، همان چشم زخم است.

 

5-5- حسادت

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الحَسَدُ یُذیبُ الجَسدِ. (غرر الحکم  ص ۵۴)

حسد، بدن آدمی را آب و گداخته می‌کند.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الحاسدُ یَضُرُّ بِنَفسِه قَبلَ أَن یَضُرَّ بِالمحَسودِ. (مستدرک الوسائل ج ١٢ ص ١٨)

آدم حسود پیش از آنکه به طرف مقابل زیان برساند، به خودش زیان رسانده است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَیحَ الحَسدَ ما أعدلهَ بَدَأ بصاحِبِه فَقتَلَه. (غرر الحکم  ص ۷۲۷)

به راستی که حسد چه بزرگ دادگری است! از همان اوّل به سراغ خود حسود می‌رود و در پایان، به زندگی او خاتمه می‌دهد!

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الحسودُ دائمُ السُّقمِ و إنْ كانَ صحیحَ الجِسم. (مستدرک الوسائل ج۱۲ ص۲۲)

آدم حسود همیشه مریض است، هرچند (به ظاهر) بدنی سالم و تندرست دارد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: صِحَّةُ الجَسَدِ مِن قِلّةِ الحَسَدِ.  (بحار الانوار ج ۷۰ ص ٢۵۶)

هر چقدر حسد کمتر باشد، تن آدمی سالم‌تر است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الحَسدُ لایَجلِبُ اِلاّ مَضَرَّةً وَ غَیظاً، یُوهِنُ قَلبَكَ وَ یُمرِضُ جِسمَكَ و شرُّ ما استَشَعَر قلبَ المرءِ الحَسدُ.  (بحار الانوار ج۷۰ ص۲۵۶)

حسادت جز غیظ و ضرر برای تو نتیجه نمی‌دهد. قلبت را ضعیف و بدنت را رنجور می‌كند و از بدترین‌ عارضه‌های قلبی به شمار می‌رود.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: العَجَبُ لِغَفلَةِ الحُسّادِ عَن سلامَةِ الأَجسادِ. (نهج‌ البلاغه  کلمات ٢١٦)

عجبا، که حسودان تا چه اندازه از سلامتی جسم و بدن خود غافل و بی‌خبرند‍!

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الحَسدُ شَرُّ الأمْراضِ. (غرر الحكم  ص ۳۳۲)

حسادت، بدترين بيمارى است.

 

6- تأثیر میوه‌ها در سلامت

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَوْ يَعْلَمُ النّاسُ ما فِى التُّفّاحِ، ماداوَوْا مَرضاهُمْ اِلاّ بِهِ، اَلا وَ اِنَّهُاَسْرَعُ شَىْ ءٍ مَنْفَعَةً لِلْفُؤادِ خاصَّةً وَ اِنَّهُ نَضوحَةٌ. (طب الائمه ص ۱۳۵)

اگر مردم مى‌دانستند چه خواصى در سيب وجود دارد، بيماران خود را تنها با آن درمان مى‌كردند. سيب سريع‌تر از هر چيزى به قلب فايده مى‌رساند؛ به ويژه آن كه خوشبو كننده است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: السَّفَرْجَلُ قُوَّةُ الْقَلْبِ وَ حَيَاةُ الْفُؤَادِ وَ يُشَجِّعُ الْجَبَانَ. (بحار الانوار ج ۶۳ ص ۱۷۶)

بِه، تقویت‌کننده قلب است و حیات است برای قلب و آدم ترسو را شجاع می‌کند.

 

اَلْكَاظِمُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: قَصَبُ السُّكَّرِ يَفْتَحُ‏ السُّدُودَ وَ لَا دَاءَ فِيهِ وَ لَا غَائِلَة (مکارم الاخلاق  ص۱۶۸)

نیشکر، گرفتگی‌های مجاری و رگ‌ها را باز می‌کند و هیچ بیماری و بدی در آن نیست.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ كُلِوا التَّمْرَ عَلَى الرِّيقِ فَإِنَّهُ يَقْتُلُ الدُّود. (بحار الانوار ج ۵۹ ص۲۹۶)

در حال ناشتا خرما بخورید، زیرا کرم و انگل‌های (روده و معده) را می‌کشد.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ كُلُوا الْجُبُنَّ فَإِنَّهُ يُورِثُ النُّعَاسَ وَ يَهْضِمُ الطَّعَام‏. (بحار الانوار ج ۵۹ ص۳۰۰)

کاهو بخورید چرا که خواب می‌آورد و غذا را هضم می‌کند.