آداب امانتداری

آداب امانتداری

 

چکیده

از جمله صفات پسندیده ، حفظ مال و اسرار همنوعان و همکیشان است. در آداب امانتداری، اهمیت و آثار این کار از زبان قرآن و عترت بیان شده است. مطابق توصیه‌ی پیشوایان اسلام، در امانتداری برای هیچ کس مجال تخلف نیست. ارتکاب تخلف در این کار آثاری زیان‌بار به دنبال دارد.

 

1- اهمیت امانتداری

اَللهُ تَعالى:‏ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَىٰ أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ. (نساء/ 58)

خدا به شما فرمان مى‌دهد كه سپرده‌ها را به صاحبان آنها رد كنيد؛ و چون ميان مردم داورى مى‌كنيد، به عدالت داورى كنيد.

 

اَللهُ تَعالى:‏ إِنْ كُنْتُمْ عَلى‏ سَفَرٍ وَ لَمْ تَجِدُوا كاتِباً فَرِهانٌ مَقْبُوضَةٌ فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضاً فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمانَتَهُ وَ لْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ. (بقره/283)

و اگر در سفر بوديد و نويسنده‌اى [برای ثبت سند] نيافتيد وثيقه‌اى بگيريد؛ و اگر برخى از شما برخى ديگر را امين دانست، پس آن كس كه امين شمرده شده، بايد سپرده‌ی وى را باز پس دهد؛ و بايد از خداوند كه پروردگار اوست، پروا كند.

 

اَللهُ تَعالى:‏ وَ الَّذِينَ هُمْ لِأَماناتِهِمْ وَ عَهْدِهِمْ راعُونَ‏.(مؤمنون/ 8)

و آنان که امانت‌ها و پیمان خود را رعایت می‌کنند.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: يَا كُمَيْلُ.. أُقْسِمُ لَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) يَقُولُ لِي قَبْلَ وَفَاتِهِ بِسَاعَةٍ مِرَاراً ثَلَاثاً يَا أَبَا الْحَسَنِ أَدَاءَ الْأَمَانَةِ إِلَى الْبَرِّ وَ الْفَاجِرِ فِيمَا جَلَّ وَ قَلَّ حَتَّى الْخَيْطِ وَ الْمِخْيَطِ. (بحار الأنوار ج ‏74 ص 416)

ای کمیل! … سوگند می‌خورم که شنیدم رسول خدا (صلّی اللَّه علیه و اله) ساعتی پیش از وفات، سه بار به من فرمود: ای ابوالحسن! سپرده و امانت را، چه زیاد و چه کم، حتی اگر نخ و سوزنی باشد، به صاحبش، چه نکوکار باشد چه تبهکار، بازگردان.

 

وَ سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ { إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ } الْآيَةَ (احزاب/72) مَا الَّذِي عَرَضَ عَلَيْهِنَّ وَ مَا الَّذِي حَمَلَ الْإِنْسَانُ وَ مَا كَانَ هَذَا قَالَ فَقَالَ عَرَضَ عَلَيْهِنَّ الْأَمَانَةَ بَيْنَ النَّاسِ وَ ذَلِكَ حِينَ خَلَقَ الْخَلْقَ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 117)

از امام صادق (علیه السلام) پرسیدند درباره تفسیر قول خدای عزیز و بلندمرتبه: {ما امانت [الهى و بار تكليف‌] را عرضه كرديم.} تا آخر آیه. که چه پیشنهاد شد بر آنها و چه چیزی را آدمی به دوش خود گرفت، و مقصود چیست؟ فرمود: همان امانت میان مردم؛ و این هنگامی بود که آفریده‌ها را آفرید.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَصْلُ‏ الدِّينِ‏ أَدَاءُ الْأَمَانَةِ وَ الْوَفَاءُ بِالْعُهُودِ. (تصنيف غرر الحكم ص 86)

بنياد دينداری، امانت را به جا آوردن و پايبندی به عهد و پيمان است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: ….وَ أَحْرِزْ دِينَكَ وَ أَمَانَتَكَ‏ بِإِنْصَافِكَ مِنْ نَفْسِكَ وَ الْعَمَلِ بِالْعَدْلِ فِي رَعِيَّتِكَ. (عيون الحكم  ص 256)

… دین و امانت خود را نگهدار، با انصاف در خویشتن و عمل كردن به عدل در میان مردم.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: رَأْسُ الْإِسْلَامِ الْأَمَانَةُ. (عيون الحكم  ص 264)

سرآمدِ [آثار] اسلام، امانتدارى است.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَحَبُّ الْعِبَادِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ رَجُلٌ صَدُوقٌ فِي حَدِيثِهِ مُحَافِظٌ عَلَى صَلَوَاتِهِ وَ مَا افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَيْهِ مَعَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 114)

محبوب‌ترین بندگان به درگاه خدای عزیز و بلندمرتبه، مردی است که راستگو باشد، و نماز و هر چه را خدا بر او واجب کرده در وقتش انجام می‌دهد و امانت را می‌پردازد.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ اللَّهَ لَمْ يَبْعَثْ نَبِيّاً قَطُّ إِلَّا بِصِدْقِ الْحَدِيثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ فَإِنَّ الْأَمَانَةَ مُؤَدَّاةٌ إِلَى الْبَرِّ وَ الْفَاجِرِ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 116)

خدا هرگز پیغمبری نفرستاده، جز برای تبلیغ راستگویی و ادای امانت، که امانت باید پرداخت شود به خوب و بد!

 

الثُّمَالِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) قَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ لِشِيعَتِهِ عَلَيْكُمْ بِأَدَاءِ الْأَمَانَةِ فَوَ الَّذِي بَعَثَ مُحَمَّداً بِالْحَقِّ نَبِيّاً لَوْ أَنَّ قَاتِلَ أَبِيَ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) ائْتَمَنَنِي عَلَى السَّيْفِ الَّذِي قَتَلَهُ بِهِ لَأَدَّيْتُهُ إِلَيْهِ‏. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 114)

ثمالی: شنیدم که امام سجاد (علیه السلام) به شیعه‌ی خود می‌فرمود: بر شما باد ادای امانت! به حق آن کس که محمد را به راستی به پیغمبری مبعوث کرده است، اگر کُشنده‌ی پدرم حسین بن علی(علیه السلام) ، همان شمشیر که با آن حضرتش را کشت به من امانت دهد، آن را به وی بازمی‌گردانم.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنْ‏ عَقَدْتَ‏ بَيْنَكَ‏ وَ بَيْنَ‏ عَدُوِّكَ‏ عُقْدَةً أَوْ أَلْبَسْتَهُ مِنْكَ ذِمَّةً فَحُطْ عَهْدَكَ بِالْوَفَاءِ وَ ارْعَ ذِمَّتَكَ بِالْأَمَانَة. (نهج البلاغه نامه 53)

اگر ميان خود و دشمنت قرار دادى بستى، يا به او امان دادى و او را به آتش‌بس دلخوش كردى، به قراردادت وفادار باش و به امانى كه به او داده‌اى امين و درستكار باش.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى أَوْجَبَ عَلَيْكُمْ حُبَّنَا وَ مُوَالاتَنَا وَ فَرَضَ عَلَيْكُمْ طَاعَتَنَا أَلَا فَمَنْ كَانَ مِنَّا فَلْيَقْتَدِ بِنَا فَإِنَّ مِنْ شَأْنِنَا الْوَرَعَ وَ الِاجْتِهَادَ وَ أَدَاءَ الْأَمَانَةِ إِلَى الْبَرِّ وَ الْفَاجِرِ وَ صِلَةَ الرَّحِمِ وَ إِقْرَاءَ الضَّيْفِ وَ الْعَفْوَ عَنِ الْمُسِي‏ءِ وَ مَنْ لَمْ يَقْتَدِ بِنَا فَلَيْسَ مِنَّا. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 115)

خدای بزرگ و برتر بر شما محبت ما و پیروی از ما را واجب کرده  و فرمانبری از ما را بر شما لازم کرده است. آگاه باشید که هر کس از ما است، باید به دنبال ما باشد؛ و از شأن ما، پارسایی و کوشش است، و ادای امانت به خوب و بد، و صله رحم، و مهمان نوازی، و گذشت از فرد بدکننده.  و هر کس پیرو ما نباشد از ما نیست.

 

2- امانتداری از دیدگاه عقل

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اعْرِفُوا الْعَقْلَ وَ جُنْدَهُ وَ الْجَهْلَ وَ جُنْدَهُ تَهْتَدُوا…

…وَ الْأَمَانَةُ وَ ضِدَّهَا الْخِيَانَة. (بحار الأنوار ج ‏1 ص 109)

عقل و لشکرش را بشناسید و جهل و لشکرش را بشناسید تا هدایت شوید…

…و امانتداری و ضد آن خیانت است.

 

3- ویژگی‌ها و مقام امانتدار

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَحَبُّ الْعِبَادِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ رَجُلٌ صَدُوقٌ فِي حَدِيثِهِ مُحَافِظٌ عَلَى صَلَوَاتِهِ وَ مَا افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَيْهِ مَعَ أَدَائِهِ الْأَمَانَةَ. (بحار الأنوار ج ‏80 ص 11)

محبوب‌ترین بندگان نزد خداوند عزیز و بلندمرتبه، کسی است که در گفتارش صادق باشد، نمازها و آنچه را خداوند برایش واجب فرموده مراقبت کند، و امانتدار باشد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَفْضَلُ الْإِيمَانِ الْأَمَانَةُ. (عيون الحكم  ص 117)

برترين ايمان امانتدارى است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْأَمَانَةُ نُورٌ لِمَنْ رَعَاهَا. (عيون الحكم  ص 45 )

امانتدارى نوری است براى کسى که آن را رعایت کند.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْأَمَانَةُ صِيَانَةٌ. (عيون الحكم  ص 37)

امانتدارى، نگهدارى است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذَا أَحَبَّ اللَّهُ عَبْداً حَبَّبَ إِلَيْهِ الْأَمَانَةَ. (عيون الحكم  ص 135)

هرگاه خداوند، بنده‌اى را دوست بدارد، امانتدارى را محبوبش مى‌گرداند.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: ثَمَرَةُ الدِّينِ الْأَمَانَةُ. (عيون الحكم  ص 208)

ميوه‌ی دين، امانتدارى است .

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْأَمَانَةُ وَ الْوَفَاءُ صِدْقُ‏ الْأَفْعَالِ‏ وَ الْكَذِبُ وَ الِافْتِرَاءُ خِيَانَةُ الْأَقْوَالِ. (تصنيف غرر الحكم  ص 251)

امانتدارى و وفا، درستى و صداقتِ كردار است، و دروغ و تهمت، خیانت گفتار.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذَا قَوِيَتِ‏ الْأَمَانَةُ كَثُرَ الصِّدْقُ‏. (عيون الحكم  ص 134)

هر گاه امانتدارى (در كسى) قوى شد، راستگویى در او زیاد گردد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْأَمَانَةُ فَضِيلَةٌ لِمَنْ‏ أَدَّاهَا.  (عيون الحكم  ص 45)

امانتدارى فضیلتى است براى كسى كه آن را بپردازد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ‏ طَابَقَ‏ سِرُّهُ‏ عَلَانِيَتَهُ‏ وَ وَافَقَ فِعْلُهُ مَقَالَتَهُ فَهُوَ الَّذِي أَدَّى الْأَمَانَةَ وَ أَخْلَصَ‏ عِبَادَتَهُ. (عيون الحكم  ص 440)

كسى كه درون و آشكارش یكسان باشد، و عمل او با گفتارش موافقت داشته باشد، اوست كسى كه امانت الهى را پرداخته و عبادتش را خالص گردانیده است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: ثَلَاثٌ هُنَّ زِينَةُ الْمُؤْمِنِ تَقْوَى اللَّهِ وَ صِدْقُ الْحَدِيثِ وَ أَدَاءُ الْأَمَانَةِ. (عيون الحكم  ص 211)

سه چيز مؤمن را مى‌آرايد: خدا ترسى، راستى در گفتار و پس دادن امانت.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اِلْزَمِ الصِّدْقَ وَ الْأَمَانَةَ فَإِنَّهُمَا سَجِيَّةُ الْأَخْيَارِ. (عيون الحكم  ص 83)

پيوسته راستگو و امانتدار باش! زيرا اين دو، خصلت نيكان است .

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْأَمَانَةُ فَضِيلَةٌ لِمَنْ‏ أَدَّاهَا. (عيون الحكم  ص 45)

امانت، فضیلتی است براى كسى كه آن را ادا كند.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ لَا تَنْظُرُوا إِلَى كَثْرَةِ صَلَاتِهِمْ وَ صَوْمِهِمْ وَ كَثْرَةِ الْحَجِّ وَ الْمَعْرُوفِ وَ طَنْطَنَتِهِمْ بِاللَّيْلِ وَ لَكِنِ انْظُرُوا إِلَى صِدْقِ الْحَدِيثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 114)

نگاه نکنید به فراوانی نمازشان و روزه شان و بسیار حج کردنشان و کار خیرشان و زاری کردنشان در شب! نگاه کنید به راست گویی و ادای امانت آنها.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ …أَيُّهَا النَّاسُ‏ مَنْ‏ كَانَتْ‏ عِنْدَهُ‏ وَدِيعَةً فَلْيُؤَدِّهَا إِلَى‏ مَنِ‏ ائْتَمَنَهُ‏ عَلَيْهَا. (بحار الأنوار  ج ‏21 ص 381)

اى مردم! هر كس كه امانتى نزد اوست، آن را به کسی که او را امین شمرده است، برگرداند.

 

4- دعای امانتداری

…اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَوْدِعُكَ نَفْسِي وَ دِينِي وَ أَمَانَتِي‏ وَ أَهْلِي وَ مَالِي وَ عِيَالِي وَ أَهْلَ حُزَانَتِي وَ خَوَاتِيمَ عَمَلِي وَ جَمِيعَ مَا أَنْعَمْتَ بِهِ عَلَيَّ مِنْ أَمْرِ دُنْيَايَ وَ آخِرَتِي فَإِنَّهُ لَا يَضِيعُ مَحْفُوظُكَ وَ لَا تَرْزَأُ وَدَائِعُكَ..‏.(بحار الأنوار ج ‏91 ص 342)

خداوندا! دینم و دنیایم را و خانواده و فرزندان و همسرم و امانت‌هایم را و همه‌ی آن چه را که در دنیا و آخرت به من نعمت داده‌ای را به تو می سپارم، به راستی کار تو ضایع نمی‌شود و امانت‌های تو نابود نمی‌گردد…

 

أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) وَ أَبِي إِبْرَاهِيمَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) قَالا: تَقُولُ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ مِنْ أَوَّلِهِ إِلَى آخِرِهِ بَعْدَ كُلِّ فَرِيضَةٍ: … وَ اجْعَلْ فِيمَا تَقْضِي وَ تُقَدِّرُ أَنْ تُطِيلَ عُمُرِي فِي طَاعَتِكَ وَ تُوَسِّعَ عَلَيَّ رِزْقِي وَ تُؤَدِّيَ عَنِّي أَمَانَتِي وَ دَيْنِي آمِينَ رَبَّ الْعَالَمِينَ‏. (إقبال بالأعمال ج ‏1  ص 79 )

امام صادق و امام كاظم (عليهما السلام) فرمودند: از اوّل تا آخر ماه رمضان، بعد از هر نماز واجب بگو: و جزو قضا و قدر خود مقرّر فرما كه عمر مرا در انجام  طاعتت طولانى کرده و روزى‌ات را بر من بگسترانى و امانت و بدهى‌ام را ادا كنى. اجابت فرما اى پروردگار جهانيان!

 

5- انواع امانتداری

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ الْعِلْمُ وَدِيعَةُ اللَّهِ فِي أَرْضِهِ وَ الْعُلَمَاءُ أُمَنَاؤُهُ عَلَيْهِ فَمَنْ عَمِلَ بِعِلْمِهِ أَدَّى أَمَانَتَهُ‏ وَ مَنْ لَمْ يَعْمَلْ بِعِلْمِهِ كُتِبَ فِي دِيوَانِ الْخَائِنِينَ. (بحار الأنوار ج ‏2 ص 36)

دانش، امانت خدا در زمین و دانشمندان، امانتداران آن هستند. پس هر کس که به دانشش عمل کند، امانتش را ادا کرده است و هر کس که عمل نکند، در دیوان الهی جزو خیانتکاران نوشته می‌شود.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَفْضَلُ الْأَمَانَةِ الْوَفَاءُ بِالْعَهْدِ. (عيون الحكم  ص  119)

برترين امانتدارى، پايبندى به عهد است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ:الصِّدْقُ أَمَانَةٌ وَ الْكَذِبُ خِيَانَةٌ. (بحار الأنوار ج ‏69 ص 192)

راستگویی امانت و دروغ خیانت است.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ يَا أَبَا ذَرٍّ الْمَجَالِسُ بِالْأَمَانَةِ وَ إِفْشَاءُ سِرِّ أَخِيكَ خِيَانَةٌ. (بحار الأنوار ج ‏74 ص 89)

ای ابوذر! آنچه در مجالس می‌گذرد، امانت است و علنی کردن سِرّ دوست تو خیانت است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَفْضَلُ‏ الْأَمَانَةِ الْوَفَاءُ بِالْعَهْدِ. (تصنيف غرر الحكم  ص 251)

برترین امانتدارى، عمل به پیمان است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الصِّدْقُ‏ أَمَانَةُ اللِّسَانِ‏ وَ حِلْيَةُ الْإِيمَانِ. ‏(تصنيف غرر الحكم  ص 218 )

راستى، امانتِ زبان و زيورِ ايمان است .

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: طَلَبُ التَّعَاوُنِ عَلَى إِقَامَةِ الْحَقِّ دِيَانَةٌ وَ أَمَانَةٌ. (عيون الحكم  ص 319)

طلب كردن يارى برای برپا داشتن حقّ، ديندارى و امانتداری است‏.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: كُلُّ شَيْ‏ءٍ لَا يَحْسُنُ نَشْرُهُ أَمَانَةٌ وَ إِنْ لَمْ يُسْتَكْتَمْ. (عيون الحكم  ص 377)

هر چيزى كه افشاى آن پسنديده نباشد، امانت است؛ اگر چه پنهان كردنش را درخواست نكرده باشند .

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مِنْ أَحْسَنِ الْأَمَانَةِ رَعْيُ الذِّمَمِ. (عيون الحكم  ص 469 )

از بهترين امانتدارى‌ها، رعايت كردن پيمان‌ها است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اعْلَمْ يَا رِفَاعَةُ أَنَ‏ هَذِهِ‏ الْإِمَارَةَ أَمَانَةٌ فَمَنْ جَعَلَهَا خِيَانَةً فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ مَنِ اسْتَعْمَلَ خَائِناً فَإِنَّ مُحَمَّداً (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) بَرِي‏ءٌ مِنْهُ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَة.(دعائم الإسلام  ج ٢ ص ٥٣١)

 بدان ای رفاعه! که اين حکمرانی، امانت است. هر که در آن خيانت ورزد، تا روز رستاخيز از رحمت خدا دور باشد. و هر کس خيانتکاری را به کار گمارد، همانا محمد (صلی الله علیه و آله) در دنيا و آخرت از او بيزار است.

 

6- آثار امانتداری

6-1- نجات از آتش

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنِ اؤْتُمِنَ عَلَى أَمَانَةٍ فَأَدَّاهَا فَقَدْ حَلَّ أَلْفَ عُقْدَةٍ مِنْ عُنُقِهِ مِنْ عُقَدِ النَّارِ فَبَادِرُوا بِأَدَاءِ الْأَمَانَةِ فَإِنَّ مَنِ اؤْتُمِنَ عَلَى أَمَانَةٍ وَكَّلَ بِهِ إِبْلِيسُ مِائَةَ شَيْطَانٍ مِنْ مَرَدَةِ أَعْوَانِهِ لِيُضِلُّوهُ وَ يُوَسْوِسُوا إِلَيْهِ حَتَّى يُهْلِكُوهُ إِلَّا مَنْ عَصَمَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ‏. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 114)

هر کس بر سپرده‌ای امین شود و آن را بپردازد، هزار گره از گره‌های دوزخ را از گردن خود گشوده است. به ادای امانت شتاب کنید! زیرا به هر کس امانتی بسپارند، ابلیس صد شیطان از سرکشان یارانش را بر او می‌گمارد تا او را گمراه کنند و وسوسه کنند تا هلاکش سازند، مگر آن که خدای عزیز و بلندمرتبه کسی را نگهدارد.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ عَلَى حَافَتَيِ الصِّرَاطِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ الرَّحِمُ وَ الْأَمَانَةُ فَإِذَا مَرَّ عَلَيْهِ الْوَصُولُ لِلرَّحِمِ الْمُؤَدِّي لِلْأَمَانَةِ لَمْ يَتَكَفَّأْ بِهِ فِي النَّارِ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 116)

بر دو گوشه‌ی صراط در روز قیامت، رحِم است و امانت. و چون صله رحم کننده و امانت پردازنده بر آن بگذرند، او را به دوزخ وارد نکنند.

 

6-2- توانگری و فقرزدایی

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ الْأَمَانَةُ تَجْلِبُ الْغِنَاءَ وَ الْخِيَانَةُ تَجْلِبُ الْفَقْرَ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 114)

امانتداری توانگری می‌آورد، و خیانت، به فقر و نداری می‌کشاند.

 

6-3- رحمت

اَلْكَاظِمُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ أَهْلَ الْأَرْضِ لَمَرْحُومُونَ مَا تَحَابُّوا وَ أَدَّوُا الْأَمَانَةَ وَ عَمِلُوا بِالْحَقِّ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 117)

مردمِ زمین مورد رحمت هستند، تا زمانی که دوست هم باشند و امانت را بپردازند و به حق عمل کنند.

 

6-4- سلامتِ دنیا و آخرت

قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ: … يَا بُنَيَّ أَدِّ الْأَمَانَةَ تَسْلَمْ لَكَ دُنْيَاكَ وَ آخِرَتُكَ وَ كُنْ أَمِيناً تَكُنْ غَنِيّاً. (بحار الأنوار ج ‏13 ص 416)

لقمان به پسرش گفت: … ای پسرم! امانت را به صاحبش برگردان تا در دنیا و آخرت سلامت باشی و امین مردم باش تا بی نیاز باشی.

 

6-5- افزایش روزی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اسْتِعْمَالُ الْأَمَانَةِ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ‏. (بحار الأنوار  ج ‏72 ص 172)

به کار بستن امانتداری، روزی را می‌افزاید.

 

6-6- خیر و خوشی

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ لَا تَزَالُ أُمَّتِي بِخَيْرٍ مَا لَمْ يَتَخَاوَنُوا وَ أَدَّوُا الْأَمَانَةَ وَ آتَوُا الزَّكَاةَ فَإِذَا لَمْ يَفْعَلُوا ذَلِكَ ابْتُلُوا بِالْقَحْطِ وَ السِّنِينَ‏. (بحار الأنوار  ج ‏72 ص 172)

پیوسته امّت من در خوشی هستند، تا زمانی که به هم خیانت نکنند، و امانت را بپردازند، و زکات را بدهند؛ و اگر چنین نکنند، به قحطی و خشکسالی گرفتار می‌شوند.

 

6-7- صداقت

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْأَمَانَةُ تُؤَدِّي إِلَى الصِّدْقِ. (عيون الحكم  ص 49)

امانتدارى، به راستى مى‌کشاند.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذَا قَوِيَتِ الْأَمَانَةُ كَثُرَ الصِّدْقُ. (عيون الحكم  ص 134)

هرگاه امانتدارى تقويت شود، صداقت و دوستى زياد گردد.

 

6-8- ایمان و دیانت

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ‏ عَمِلَ‏ بِالْأَمَانَةِ فَقَدْ أَكْمَلَ الدِّيَانَةَ. (تصنيف غرر الحكم  ص 251)

كسى كه به امانتدارى عمل كند، ديانت خود را كامل كرده است.

 

9-6- نجات و رهایی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَقَلُّ شَيْ‏ءٍ يُنْجِي الصِّدْقُ وَ الْأَمَانَةُ. (عيون الحكم  ص 111)

کوچک‌ترین چیزی که نجات می‌دهد، راستگویی و امانتداری است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: فَازَ مَنْ تَجَلْبَبَ الْوَقَارَ وَ ادَّرَعَ الْأَمَانَةَ. (عيون الحكم  ص 357)

پیروز شده است کسی که وفاداری را پیراهن خود و امانتداری را زره خود کرده است.

 

7- عدم تهمت به امانتدار

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَدِّ الْأَمَانَةَ إِذَا ائْتُمِنْتَ وَ لَا تَتَّهِمْ غَيْرَكَ إِذَا ائْتَمَنْتَهُ فَإِنَّهُ لَا إِيمَانَ لِمَنْ لَا أَمَانَةَ لَهُ. (عيون الحكم  ص 77)

امانت را بپرداز! هر گاه امانتى نزد تو نهادند؛ و اگر امانتى به كسى دادى او را متّهم مكن. همانا كه ايمان ندارد، كسى كه امانت ندارد.

 

8- آزمون امانتداری

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا تَغْتَرُّوا بِصَلَاتِهِمْ وَ لَا بِصِيَامِهِمْ فَإِنَّ الرَّجُلَ رُبَّمَا لَهِجَ بِالصَّلَاةِ وَ الصَّوْمِ حَتَّى لَوْ تَرَكَهُ اسْتَوْحَشَ وَ لَكِنِ اخْتَبِرُوهُمْ عِنْدَ صِدْقِ الْحَدِيثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ. (كافی ج ‏2 ص 104)

فريب نماز و روزه مردم را نخوريد. زيرا آدمى گاه چنان به نماز و روزه خو مى‌كند كه اگر آنها را ترك گويد، احساس ترس مى‌كند. بلكه آنها را به راستگويى و امانتدارى بيازماييد.

 

9- خیانت در امانت

اَللهُ تَعالى:‏ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَخُونُوا اللَّهَ وَ الرَّسُولَ وَ تَخُونُوا أَماناتِكُمْ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ. (أنفال/ 27)

اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! به خدا و پيامبر او خيانت مكنيد و [نيز] در امانت‌هاى خود خيانت نورزيد و خود مى‌دانيد [كه نبايد خيانت كرد].

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنِ‏ اسْتَهَانَ‏ بِالْأَمَانَةِ وَقَعَ‏ فِي‏ الْخِيَانَةِ. (تصنيف غرر الحكم  ص 251)

كسى كه در امانتدارى سهل انگارى كند، به خیانت در افتد.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ لَيْسَ مِنَّا مَنْ يُحَقِّرُ الْأَمَانَةَ حَتَّى يَسْتَهْلِكَهَا إِذَا اسْتُودِعَهَا وَ لَيْسَ مِنَّا مَنْ خَانَ مُسْلِماً فِي أَهْلِهِ وَ مَالِهِ‏.‏ (بحار الأنوار ج ‏72 ص 172)

از ما نیست آن کسی که امانت را حقیر می‌شمارد، تا آنجا که چون به او سپرده شود، نابودش می‌کند. و از ما نیست آن کسی که به مسلمانی در مال و اهل او خیانت کند.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ مَنِ اسْتَهَانَ بِالْأَمَانَةِ وَ رَتَعَ فِي الْخِيَانَةِ وَ لَمْ يُنَزِّهْ نَفْسَهُ وَ دِينَهُ عَنْهَا، فَقَدْ أَحَلَّ بِنَفْسِهِ الذُّلَّ وَ الْخِزْيَ فِي الدُّنْيَا وَ هُوَ فِي الْآخِرَةِ أَذَلُّ وَ أَخْزَى. (نهج البلاغه نامه 26 )

هر كه امانت را بى‌ارج شمارد و در مزرعه‌ی خيانت بچرد و خود و دين خود را از لوث آن پاكيزه نسازد، خود را در دنيا گرفتار خوارى و رسوايى ساخته و در آخرت خوارتر و رسواتر است.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ لَا إِيمَانَ لِمَنْ لَا أَمَانَةَ لَهُ‏. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 116)

هر کس امانت‌پرداز نباشد، ایمان ندارد.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنِ ائْتَمَنَ خَائِناً عَلَى أَمَانَةٍ لَمْ يَكُنْ لَهُ عَلَى اللَّهِ ضَمَانٌ‏. (بحار الأنوار ج ‏75  ص 242)

هر کس به خیانتکار امانت بسپارد، از ضمانت و تعهّد خداوند محروم بماند.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَيْسَ‏ لِكَذُوبٍ‏ أَمَانَةٌ وَ لَا لِفَجُورٍ صِيَانَةٌ. (تصنيف غرر الحكم  ص 220)

براى کسی که بسيار دروغ می‌گوید امانت دادن، و براى کسی که بسيار فاسق است، صيانت (نگهدارى عهد و پيمان ) سزاوار نیست.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ يَا أَبَا ذَرٍّ إِنَّ أَوَّلَ شَيْ‏ءٍ يُرْفَعُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ الْأَمَانَةُ. (بحار الأنوار ج ‏74 ص 79)

نخستين چيزى كه از ميان اين امت رخت بر مى‌بندد، امانتدارى است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَقْبَحُ‏ الْأَخْلَاقِ‏ الْخِيَانَةُ. (عيون الحكم  ص 118)

زشت‌ترين اخلاق، خيانت كردن است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: شَرُّ النَّاسِ‏ مَنْ‏ لَا يَعْتَقِدُ الْأَمَانَةَ وَ لَا يَجْتَنِبُ الْخِيَانَةَ.(عيون الحكم  ص 294)

بدترینِ مردم كسى است كه عقیده‌‏اى به امانتدارى ندارد، و از خیانت پرهیز و پروایى ندارد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ عَمِلَ بِالْخِيَانَةِ فَقَدْ ظَلَمَ الْأَمَانَةَ. (عيون الحكم  ص 425)

كسى كه به خيانت عمل كند، به امانت ستم كرده است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: تَوَخَّ الصِّدْقَ وَ الْأَمَانَةَ وَ لَا تَكْذِبْ مَنْ كَذَبَكَ وَ لَا تَخُنْ مَنْ خَانَكَ. (عيون الحكم  ص 203)

راستگويى و امانتدارى را برگزين و دروغگو مشمار كسى كه تو را دروغگو بشمارد و خيانت نكن به كسى كه به تو خيانت كند.

 

10- شرایط امانتدار

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا تَأْمَنَنَّ مَلُولاً. (نهج البلاغه  حکمت 211)

و هرگز امين مشمار آن را كه افسرده  و دل‌مرده است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا أَمَانَةَ لِمَكُورٍ. (عيون الحكم  ص 532)

آدم  پُرحیله، امانتدار نيست!

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا تَجْتَمِعُ أَمَانَةٌ وَ نَمِيمَةٌ. (عيون الحكم  ص 533)

امانت با سخن‌چینى جمع نمى‌شود.

 

11- آفت امانتداری

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: آفَةُ الْأَمَانَةِ الْخِيَانَةُ. (عيون الحكم  ص 182)

آفت امانت، خيانت است‏.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: غَلَاءُ السِّعْرِ يُسِي‏ءُ الْخُلُقَ وَ يُذْهِبُ‏ الْأَمَانَةَ وَ يُضْجِرُ الْمَرْءَ الْمُسْلِمَ. (كافی ج ‏5 ص 164)

گرانی قیمت‌ها، اخلاق و رفتار مردم را بد می‌کند. امانتداری را از بین می‌برد و مردم مسلمان را در فشار و سختی به ستوه می‌آورد.