آداب آشتی دادن

 

چکیده

حلّ اختلاف میان مردم با بیانی شیرین و سخنی دلپذیر و موعظه‌ی حسنه، و بهره گیری از اخلاق و مایه گذاشتن از مال، دستور صریح اسلام است و بهره گیری از اخلاق و آداب آشتی دادن و گذشتن از مال دستور اسلام است و این کار پسندیده دارای پاداش و ثواب فراوان است؛ به طوری که بر ثواب عبادات طولانی برتری دارد و هر مسلمان باید در این مسیر تلاش کند و اجازه ندهد اختلاف بین دو دوست و خانواده و … اختلاف باقی بماند و سعی کند که آداب زندگی را در بین دیگران انتشار دهد.

 

1- معنی اصلاح ذات البین یا آشتی دادن مردم

اصلاح ذات‌البین، آشتی دادن و اصلاح رابطه‌ بدِ بین اشخاص یا گروه‌ها است که بر اثر درگیری، دشمنی و… ایجاد شده است. این واژه از نخستین آیه سوره انفال گرفته شده است. (لغت‌نامه دهخدا)

صلح: از واژه های قرآنی به معنی از بین رفتن کینه از میان مردم است. (مفردات راغب)

اصلاح ذات البین، آشتی دادن مردم است.

 

2- اصلاح بین دیگران در روایات

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْكَلَامُ ثَلَاثَةٌ صِدْقٌ وَ كَذِبٌ وَ إِصْلَاحٌ بَيْنَ النَّاسِ قَالَ قِيلَ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا الْإِصْلَاحُ بَيْنَ النَّاسِ قَالَ تَسْمَعُ مِنَ الرَّجُلِ كَلَاماً يَبْلُغُهُ فَتَخْبُثُ نَفْسُهُ فَتَقُولُ سَمِعْتُ مِنْ فُلَانٍ قَالَ فِيكَ مِنَ الْخَيْرِ كَذَا وَ كَذَا خِلَافَ مَا سَمِعْتَ مِنْهُ‏.(بحار الأنوار ج ‏69 ص 251)

سخن بر سه گونه است: راست و دروغ و اصلاح ميان مردمان. راوی می‏‌گويد: به آن حضرت عرض شد: فدایت شوم! اصلاح ميان مردمان چيست؟ فرمود: از کسی در باره‌ی دیگری سخنی می‌شنوی که اگر به او برسد بد دل (ناراحت) می‌شود و تو به او  بر می خوری و  می گویی: از فلانی شنیدم که در باره‌ی تو چنین و چنان خوبی می گفت و تمجید می کرد، برخلاف آنچه شنیدی.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ:‏‏ أَكْرَمُ الْخَلْقِ عَلَی اللَّهِ بَعْدَ الْأَنْبِيَاءِ الْعُلَمَاءُ النَّاصِحُونَ وَ الْمُتَعَلِّمُونَ الْخَاشِعُونَ وَ الْمُصْلِحُ بَيْنَ النَّاسِ فِي اللَّهِ. (جامع الأخبار ص 185)

گرامی‌ترین آفریدگان نزد خدا پس از پیامبران: دانشمندان نیک‌خواه و دانش اندوزان فروتن و آنکه برای خدا بین مردم آشتی دهد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ:… ثُمَّ إِنِّي أُوصِيكَ يَا حَسَنُ وَ جَمِيعَ وُلْدِي وَ أَهْلَ بَيْتِي وَ مَنْ بَلَغَهُ كِتَابِي مِنَ الْمُؤْمِنِينَ بِتَقْوَی اللَّهِ رَبِّكُمْ{ وَ لا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ‏} (آل عمران/102) وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَ لا تَفَرَّقُوا  (آل عمران/103) فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) يَقُولُ‏ صَلَاحُ‏ ذَاتِ‏ الْبَيْنِ‏ أَفْضَلُ‏ مِنْ عَامَّةِ الصَّلَاةِ وَ الصَّوْمِ وَ إِنَّ الْمُبِيرَةَ وَ هِيَ الْحَالِقَةُ لِلدِّينِ‏ فَسَادُ ذَاتِ الْبَيْنِ‏ وَ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّه. ‏(بحار الأنوار ج ‏75 ص 99)

… تا آنجا كه فرمود: ای حسن! تو را و همه فرزندان و خاندانم را و مومنانی را كه نوشته‏‌ی من به دست‏شان می‌‏رسد، به پرهيزگاری از خداوند -پروردگارتان- سفارش می‏‌كنم: {و هرگز نميريد تا آن‏كه مسلمان باشيد.}، {و همگی به ريسمان خدا چنگ زنيد و پراكنده نشويد}. زيرا من از رسول خدا (صلی الله عليه و آله) شنيدم كه می‌‏فرمود: برقراری صلح و دوستی ميان مردم برتر از يك سال نماز و روزه است و به راستی كينه و دشمنی، ريشه‏‌كن كننده دين و تباه‏‌كننده روابط است و نيرويی نيست، مگر به وسيله خداوند.

 

3- اهمیت آشتی دادن

اَللهُ تَعالی: وَ إِنْ‏ تُصْلِحُوا وَ تَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كانَ غَفُوراً رَحِيماً. (نساء/129)

و اگر توافق و سازش کرده و تقوا را [در محیط خانواده] رعایت کنید [مورد آمرزش قرار می گیرید]؛ زیرا خداوند همواره بسیار آمرزنده و مهربان است.

 

اَللهُ تَعالی: فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَصْلِحُوا ذاتَ بَيْنِكُمْ‏. (أنفال/ 1)

از خدا پروا کنید و [اختلاف و نزاع] بین خود را اصلاح کنید!

 

اَللهُ تَعالی: مَنْ يَشْفَعْ شَفاعَةً حَسَنَةً يَكُنْ لَهُ نَصِيبٌ مِنْها وَ مَنْ يَشْفَعْ شَفاعَةً سَيِّئَةً يَكُنْ لَهُ كِفْلٌ مِنْها وَ كانَ اللَّهُ عَلی‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ مُقِيتاً. (نساء/ 87)

هر كس وساطتِ  پسنديده كند، برای وی از آن نصيبی خواهد بود و هر كس وساطت ناپسنديده‌ای كند، برای او از آن [نيز] سهمی خواهد بود. و خدا همواره به هر چيزی نگهبان است.

 

اَللهُ تَعالی: لا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْواهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلاحٍ بَيْنَ النَّاسِ وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْراً عَظِيماً. (نساء/ 114)

در بسياری از رازگویی‌های ايشان خيری نيست، مگر كسی كه [بدين وسيله‌] به صدقه يا كار پسنديده يا سازشی ميان مردم، فرمان دهد. و هر كس برای طلب خشنودی خدا چنين كند، به زودی او را پاداش بزرگی خواهيم داد.

 

اَللهُ تَعالی: وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَی الْأُخْرَی فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّی تَفِيءَ إِلَی أَمْرِ اللَّهِ فَإِنْ فَاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ. (حجرات/9)

و اگر دو طايفه از مؤمنان با هم بجنگند، ميان آن دو را اصلاح دهيد، و اگر [باز] يكی از آن دو بر ديگری تعدّی كرد، با آن [طايفه‌ای‌] كه تعدّی می‌كند، بجنگيد تا به فرمان خدا بازگردد. پس اگر باز گشت، ميان آنها را دادگرانه سازش دهيد و عدالت [را رعایت] كنيد، كه خدا دادگران را دوست می‌دارد.

 

اَللهُ تَعالی: إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ‏.  (حجرات/ 10)

در حقيقت مؤمنان با هم برادرند، پس ميان برادرانتان را سازش دهيد و از خدا پروا کنید؛ اميد كه مورد رحمت قرار گيريد.

 

اَللهُ تَعالی: وَ قالَ مُوسی‏ لِأَخِيهِ هارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَ أَصْلِحْ وَ لا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ. (أعراف/ 142)

و موسی [هنگامی که به میعادگاه می رفت] به برادرش هارون گفت: در میان قومم جانشین من باش و به اصلاح برخیز و از راه و روش مفسدان پیروی مکن.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَا عَمِلَ امْرُؤٌ عَمَلًا بَعْدَ إِقَامَةِ الْفَرَائِضِ خَيْراً مِنْ إِصْلَاحٍ بَيْنَ النَّاسِ يَقُولُ خَيْراً وَ يُنْمِي خَيْراً. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 43)

هيچ عملی پس از ادای واجب، بهتر از اصلاح بین مردم و انتشار اعمال و انجام كارهای خير نيست،که شخص، خوب بگوید و خوب برداشت کند.

 

لَقَدْ مَرَّ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) عَلَی قَوْمٍ مِنْ أَخْلَاطِ الْمُسْلِمِينَ …ثُمَّ قَامَ لَهُمْ وَ نَادَاهُمْ:  …هَذَا غُرَّةُ شَعْبَانَ وَ شُعَبُ خَيْرَاتِهِ الصَّلَاةُ وَ الصَّوْمُ وَ الزَّكَاةُ وَ الْأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْيُ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ بِرُّ الْوَالِدَيْنِ وَ الْقَرَابَاتِ وَ الْجِيرَانِ وَ إِصْلَاحُ‏ ذَاتِ‏ الْبَيْنِ‏ وَ الصَّدَقَةُ عَلَی‏ الْفُقَرَاءِ وَ الْمَسَاكِينِ…‏(بحار الأنوار ج ‏94 ص 55)

حضرت امیر المؤمنین (علیه السلام) بر جماعتی از مسلمانان فرومایه عبور می‌کرد …و سپس روبروی آنان ایستاد و بر ایشان بانگ برآورد … : امروز، اول شعبان است و شاخه های نیکی آن نماز و روزه و زکات و امر به معروف و نهی از منکر و نیکی به پدر و مادر و آشنایان و همسایگان و حل و فصل اختلافات و صدقه به فقیران و بیچارگان است…

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَأَنْ أُصْلِحَ بَيْنَ اثْنَيْنِ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ أَتَصَدَّقَ بِدِينَارَيْنِ‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 44)

آشتی دادن ميان دو نفر را بيشتر از دو دينار(طلا) صدقه دادن دوست می‌‏دارم.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ ‏ أَ لَا أُنَبِّئُكُمْ بِصَدَقَةٍ يَسِيرَةٍ يُحِبُّهَا اللَّهُ فَقَالُوا مَا هِيَ قَالَ إِصْلَاحُ‏ ذَاتِ‏ الْبَيْنِ‏ إِذَا تَقَاطَعُوا. (عوالي اللئالي ج ‏1 ص 266)

آیا خبر دهم شما را به صدقه‌ای آسان که خداوند آن را بسیار دوست دارد؟ سوال کردند: آن چیست؟ فرمود: اصلاح کردن میان افراد، زمانی که قطع رابطه کرده‌اند.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: ثَابِرُوا عَلَی‏ صَلَاحِ‏ الْمُؤْمِنِينَ‏ وَ الْمُتَّقِينَ‏. (عيون الحكم ص 218)

بر اصلاح میان مومنان و پرهیزگاران مداومت داشته باشید.

 

4- آشتی دادن، شیوه‌ی اهل‌بیت و انبیاء

يَزِيدَ بْنِ سَلِيطٍ الزَّيْدِيِّ: لَقِينَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فِي طَرِيقِ مَكَّةَ وَ نَحْنُ جَمَاعَةٌ فَقُلْتُ لَهُ بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي أَنْتُمُ الْأَئِمَّةُ الْمُطَهَّرُونَ وَ الْمَوْتُ لَا يَعْرَی‏ أَحَدٌ مِنْهُ فَأَحْدِثْ إِلَيَّ شَيْئاً أُلْقِيهِ إِلَی مَنْ يَخْلُفُنِي‏ فَقَالَ لِي نَعَمْ هَؤُلَاءِ وُلْدِي وَ هَذَا سَيِّدُهُمْ وَ أَشَارَ إِلَی ابْنِهِ مُوسَی (عَلَيْهِ السَّلَامُ) وَ فِيهِ الْعِلْمُ وَ الْحُكْمُ‏ وَ الْفَهْمُ وَ السَّخَاءُ وَ الْمَعْرِفَةُ بِمَا يَحْتَاجُ النَّاسُ إِلَيْهِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ مِنْ أَمْرِ دِينِهِمْ وَ فِيهِ حُسْنُ الْخُلُقِ وَ حُسْنُ الْجِوَارِ وَ هُوَ بَابٌ مِنْ أَبْوَابِ اللَّهِ تَعَالَی عَزَّ وَ جَلَّ وَ فِيهِ أُخْرَی هِيَ خَيْرٌ مِنْ هَذَا كُلِّهِ فَقَالَ لَهُ أَبِي وَ مَا هِيَ بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي قَالَ يُخْرِجُ اللَّهُ مِنْهُ‏ عَزَّ وَ جَلَّ غَوْثَ هَذِهِ الْأُمَّةِ وَ غِيَاثَهَا وَ عِلْمَهَا وَ نُورَهَا وَ فَهْمَهَا وَ حُكْمَهَا وَ خَيْرَ مَوْلُودٍ وَ خَيْرَ نَاشِئٍ‏ يَحْقُنُ اللَّهُ بِهِ الدِّمَاءَ وَ يُصْلِحُ بِهِ ذَاتَ الْبَيْنِ وَ يَلُمُّ بِهِ الشَّعْثَ‏ وَ يَشْعَبُ بِهِ‏ الصَّدْعَ وَ يَكْسُو بِهِ الْعَارِيَ وَ يُشْبِعُ بِهِ الْجَائِعَ … (عيون أخبار الرضا عليه السلام ج‏1 ص 24)

يزيد بن سليط زيدیّ: من و همسفرهايم به امام صادق عليه السّلام در راه مكّه برخورد كرديم. من به حضرت عرض كردم: پدر و مادرم فدای شما! شما و اجدادتان همگی، امام و مطهّر هستيد، و كسی را از مرگ، راه نجات نيست. لطفا برايم (در مورد امام بعد از خود) مطلبی بفرمایيد تا من به فرزندان و اقوام بعد از خودم بازگو کنم. حضرت فرمود: بسيار خوب، اينان فرزندان من هستند و او از همه برتر است- و به فرزندشان حضرت موسی عليه السّلام اشاره فرمود.- او دارای علم، حُكم و حكمت، فهم و سخاوت است و آنچه را مردم در مسائل مورد اختلاف دينی، بدان نياز دارند آگاه است. حسن خلق و حسن همسايگی دارد؛ او دری است از درهای خدای عزیز و بلندمرتبه. و نكته ديگری در اوست كه از همه‏ اينها مهم‌تر است. يزيد بن سليط ادامه داد: پدرم پرسيد: پدر و مادرم فدای شما! اين نكته كه می‌‏فرمایيد، چيست؟ حضرت فرمود: خدای عزیز و بلندمرتبه فريادرس اين امّت را و علم و فهم و نور و حكمت آن را، بهترين نوزاد و بهترين نوجوان را، از او به وجود خواهد آورد. خداوند متعال توسّط اين مولود، از قتل و خونريزی جلوگيری می‌‏كند؛ توسط او بین افراد را آشتی می‌دهد و پراكندگی و آشفتگی و شكاف را اصلاح می‌‏فرمايد. خداوند توسّط او برهنه و گرسنه را می‏‌پوشاند و سير می‏‌كند…

 

حَمَّادٍ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) عَنْ لُقْمَانَ وَ حِكْمَتِهِ الَّتِي ذَكَرَهَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَالَ أَ مَا وَ اللَّهِ مَا أُوتِيَ لُقْمَانُ الْحِكْمَةَ بِحَسَبٍ وَ لَا مَالٍ وَ لَا أَهْلٍ وَ لَا بَسْطٍ فِي جِسْمٍ وَ لَا جَمَالٍ وَ لَكِنَّهُ كَانَ رَجُلًا قَوِيّاً فِي أَمْرِ اللَّهِ مُتَوَرِّعاً فِي اللَّه‏  …لَمْ يَمُرَّ بِرَجُلَيْنِ يَخْتَصِمَانِ أَوْ يَقْتَتِلَانِ إِلَّا أَصْلَحَ‏ بَيْنَهُمَا وَ لَمْ يَمْضِ عَنْهُمَا حَتَّی تَحَاجَزَا…  (بحار الأنوار ج ‏13 ص 409)

حماد: از امام صادق (عليه السلام) درباره لقمان و حكمتش كه خداوند از آن ياد كرده است، سؤال كردم. امام (عليه السلام) فرمود: به خدا سوگند! بدان كه به دليل برتری نژاد، زيادی مال، خاندان، نيروی بدنی و زيبايی به لقمان حكمت داده نشد، بلكه او در كار خدا محكم و استوار بود. … هرگز از دو نفر نمی‌‏گذشت كه با هم نزاع و زد و خورد می‏‌كردند، مگر آن‏كه ميان‏شان آشتی می‏‌داد و از آنان جدا نمی‌‏شد، مگر این که از هم جدا شده باشند…

 

5- روش‌های آشتی دادن میان مردم

5-1- استفاده از میانجی و حَکم

اَللهُ تَعالی: وَإِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَيْنِهِمَا فَابْعَثُوا حَكَمًا مِنْ أَهْلِهِ وَحَكَمًا مِنْ أَهْلِهَا إِنْ يُرِيدَا إِصْلَاحًا يُوَفِّقِ اللَّهُ بَيْنَهُمَا (نساء/35)

و اگر از جدايی ميان آن دو [: زن و شوهر] بيم داريد، پس داوری از خانواده آن [شوهر]، و داوری از خانواده آن [زن‌] تعيين كنيد. اگر سرِ سازگاری دارند، خدا ميان آن دو سازگاری خواهد داد.

 

اَللهُ تَعالی: فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا. (نساء/59)

پس هر گاه در امری [دينی‌] اختلاف نظر يافتيد، اگر به خدا و روز بازپسين ايمان داريد، آن را به [كتاب‌] خدا و [سنت‌] پيامبر [او] عرضه بداريد؛ اين بهتر و نيك‌فرجام‌تر است.

 

5-2- استفاده از نصیحت برای اصلاح بین مردم

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: يَجِبُ‏ لِلْمُؤْمِنِ‏ عَلَی‏ الْمُؤْمِنِ‏ النَّصِيحَةُ لَهُ‏ فِي‏ الْمَشْهَدِ وَ الْمَغِيبِ‏. (بحار الأنوار ج ‏71 ص 358)

بر مؤمن واجب است که در حضور و غیابِ مؤمن، برای او خیرخواهی کند.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ لِيَنْصَحِ‏ الرَّجُلُ‏ مِنْكُمْ‏ أَخَاهُ‏ كَنَصِيحَتِهِ‏ لِنَفْسِهِ‏. (بحار الأنوار ج ‏71 ص 358)

باید هر مردی از شما، برای برادر خود چنان خیرخواهی کند که برای خود می‌کند.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ ‏ إِنَ‏ أَعْظَمَ‏ النَّاسِ‏ مَنْزِلَةً عِنْدَ اللَّهِ‏ يَوْمَ‏ الْقِيَامَةِ أَمْشَاهُمْ‏ فِي‏ أَرْضِهِ‏ بِالنَّصِيحَةِ لِخَلْقِهِ‏. (بحار الأنوار ج ‏71 ص 358)

بلندپایه ترین مردم نزد خدا در روز قیامت، کسی است که برای نصیحت و خیرخواهی خلقش، بیشتر بر روی زمین قدم بردارد.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: عَلَيْكُمْ بِالنُّصْحِ لِلَّهِ فِي خَلْقِهِ فَلَنْ تَلْقَاهُ بِعَمَلٍ أَفْضَلَ مِنْهُ‏. (بحار الأنوار ج ‏71 ص 358)

بر شما باد نصیحت برای خدا در حق خلق او!  زیرا خدا را برای کاری بهتر از آن ملاقات نمی­‌کنید.

 

5-3- دروغ مصلحت آمیز

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْكَلَامُ ثَلَاثَةٌ صِدْقٌ وَ كَذِبٌ وَ إِصْلَاحٌ بَيْنَ النَّاسِ قَالَ قِيلَ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا الْإِصْلَاحُ‏ بَيْنَ‏ النَّاسِ‏ قَالَ تَسْمَعُ مِنَ الرَّجُلِ كَلَاماً يَبْلُغُهُ فَتَخْبُثُ نَفْسُهُ فَتَقُولُ سَمِعْتُ مِنْ فُلَانٍ قَالَ فِيكَ مِنَ الْخَيْرِ كَذَا وَ كَذَا خِلَافَ مَا سَمِعْتَ مِنْهُ‏. (بحار الأنوار ج ‏69 ص 251)

سخن بر سه گونه است: راست، و دروغ، و اصلاح میان مردم، (راوی) گوید: به آن حضرت عرض شد: قربانت اصلاح میان مردم چیست؟ فرمود: از کسی سخنی درباره دیگری می شنوی که اگر آن سخن به او برسد، بد دل می شود. پس هنگامی که او را دیدار کنی، به او بگو: از فلانی شنیدم که در باره خوبی تو چنین و چنان می گفت؛ بر خلاف آنچه شنیده ای.

 

أَبِي كَاهِلٍ: وَقَعَ بَيْنَ رَجُلَيْنِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) كَلَامٌ حَتَّی تَصَادَمَا فَلَقِيتُ أَحَدَهُمَا فَقُلْتُ مَا لَكَ وَ لِفُلَانٍ فَقَدْ سَمِعْتُهُ يُحْسِنُ الثَّنَاءَ عَلَيْكَ وَ لَقِيتُ الْآخَرَ فَقُلْتُ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ حَتَّی اصْطَلَحَا ثُمَّ قُلْتُ أَهْلَكْتُ نَفْسِي وَ أَصْلَحْتُ بَيْنَ هَذَيْنِ فَأَخْبَرْتُ النَّبِيَّ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فَقَالَ يَا أَبَا كَاهِلٍ أَصْلِحْ بَيْنَ النَّاسِ وَ لَوْ بِالْكَذِبِ. (بحار الأنوار ج ‏69 ص 254)

ابی کاهل: بین دو نفر از اصحاب رسول خدا (صلی الله علیه و آله) اختلافی پیش آمد، تا آنجا که با یکدیگر برخورد و نزاع کردند. با یکی از آنان دیدار کرده و گفتم: چرا با فلانی خوب نیستی؟ شنیدم با چنین و چنان سخنان خوبی از تو یاد می کرد. برای دیگری نیز همان سخنان را بازگو کردم تا با یکدیگر آشتی کردند. با خود گفتم: خود را به هلاکت افکنده، اما بین دو نفر را آشتی دادم.آنچه را پیش آمده بود برای رسول خدا (صلی الله علیه و آله) نقل کردم. حضرت فرمود: ای ابو کاهل! بین مردم آشتی بده، گرچه با دروغ باشد.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ لَيْسَ بِكَذَّابٍ مَنْ أَصْلَحَ بَيْنَ اثْنَيْنِ‏ فَقَالَ‏ خَيْراً أَوْ نَمَا خَيْراً. (بحار الأنوار ج ‏69 ص 253)

کسی که قصد اصلاح و آشتی بین دو نفر را دارد، دروغگو نیست، پس در این موارد دروغ گفتن خوب است یا آثار و نتایجی خوبی به دنبال دارد.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ كُلُّ الْكَذِبِ يُكْتَبُ عَلَی ابْنِ آدَمَ إِلَّا رَجُلٌ كَذَبَ بَيْنَ رَجُلَيْنِ يُصْلِحُ بَيْنَهُمَا. (بحار الأنوار ج ‏69 ص 254)

هر دروغی بر بنی آدم نوشته می‌شود، جز دروغ شخصی که قصد اصلاح بین دو نفر را دارد.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْكَذِبُ مَذْمُومٌ إِلَّا فِي أَمْرَيْنِ دَفْعِ شَرِّ الظَّلَمَةِ وَ إِصْلَاحِ‏ ذَاتِ‏ الْبَيْنِ‏. (بحار الأنوار ج ‏69 ص 263)

دروغ نکوهیده است، مگر در دو مورد: دفع شر ظالم و آشتی بین دو نفر.

 

5-4- عدم استفاده از قسم

اَللهُ تَعالی: وَ لا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمانِكُمْ أَنْ تَبَرُّوا وَ تَتَّقُوا وَ تُصْلِحُوا بَيْنَ النَّاسِ وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ. (بقره/224)

خدا را وسيله سوگندهای خويش قرار مدهيد تا از نيكوكاری و تقوی و اصلاح در ميان مردم بازايستيد، كه خدا شنوا و داناست.

 

6- زشتی جدایی و قهر

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ أَيُّمَا مُسْلِمَيْنِ‏ تَهَاجَرَا فَمَكَثَا ثَلَاثاً لَا يَصْطَلِحَانِ إِلَّا كَانَا خَارِجَيْنِ عَنِ الْإِسْلَامِ وَ لَمْ يَكُنْ بَيْنَهُمَا وَلَايَةٌ فَأَيُّهُمَا سَبَقَ إِلَی كَلَامِ أَخِيهِ كَانَ السَّابِقَ إِلَی الْجَنَّةِ يَوْمَ الْحِسَابِ‏. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 186)

دو مسلمان که به قهر از هم جدا می شوند و تا سه روز آشتی نمی کنند، از اسلام بیرون می شوند و پیوندی میانشان نیست، و هر کدام که با یار خود اول سخن بگوید، در روز حساب به بهشت سبقت گرفته است.

 

7- آشتی در خانواده

اَللهُ تَعالی: وَ إِنِ امْرَأَةٌ خافَتْ مِنْ بَعْلِها نُشُوزاً أَوْ إِعْراضاً فَلا جُناحَ عَلَيْهِما أَنْ يُصْلِحا بَيْنَهُما صُلْحاً وَ الصُّلْحُ خَيْرٌ. (نسّاء/ 128)

اگر زنی دريافت كه شوهرش با او بی‌مهر و از او بيزار شده است، باكی نيست كه هر دو در ميان خود طرح آشتی افكنند، كه آشتی بهتر است.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ وَ مَنْ مَشَی فِي إِصْلَاحِ بَيْنِ امْرَأَةٍ وَ زَوْجِهَا أَعْطَاهُ اللَّهُ أَجْرَ أَلْفِ شَهِيدٍ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ حَقّاً وَ كَانَ لَهُ بِكُلِّ خُطْوَةٍ يَخْطُوهَا وَ كَلِمَةٍ تَكَلَّمَ بِهَا فِي ذَلِكَ عِبَادَةُ سَنَةٍ قِيَامٍ لَيْلُهَا وَ صِيَامٍ نَهَارُه. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 369)

و هر که برای آشتی میان زنی با شوهرش روانه شود، خدا ثواب هزار شهید که به حق در راه خدا کشته شدند را به او بدهد و به ازای هر گامی که بردارد و کلمه‌ای که در این راه بگوید، ثواب یک سال عبادت کسی را دارد که شب‌ها را زنده داشته و روزها را روزه بوده است.

 

8- سجده برای خدا به خاطر آشتی دادن

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ أَبِي عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ… وَ لَا وُفِّقَ‏ لِإِصْلَاحٍ‏ بَيْنَ اثْنَيْنِ إِلَّا سَجَدَ… (بحار الأنوار ج ‏46 ص 6)

پدرم علی بن الحسین (علیهما السلام) …  موفق به اصلاح بین دو نفر نمی‌شد، مگر اینکه سجده می‌کرد…

 

9- دعا در موضوع آشتی دادن

اَلسّجادُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ حَلِّنِي بِحِلْيَةِ الصَّالِحِينَ، وَ أَلْبِسْنِي زِينَةَ الْمُتَّقِينَ، فِي بَسْطِ الْعَدْلِ، وَ كَظْمِ الغَيْظِ، وَ إِطْفَاءِ النَّائِرَةِ، وَ ضَمِّ أَهْلِ الْفُرْقَةِ، وَ إِصْلَاحِ‏ ذَاتِ‏ الْبَيْنِ‏،… (دعای بیستم صحیفه سجادیه)

بار خدایا! بر محمد و آلش درود فرست، و مرا به زیور شایستگان بیارای، و زینت اهل تقوا را در این امور بر من بپوشان: در گستردن سُفره عدل، و فرو خوردن خشم، و خاموش کردن آتش فتنه، و جمع کردن پراکندگان، و اصلاح بین مردم…

 

10- آشتی دادن، بهترین صدقه

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: صَدَقَةٌ يُحِبُّهَا اللَّهُ إِصْلَاحٌ بَيْنَ النَّاسِ إِذَا تَفَاسَدُوا وَ تَقْرِيبٌ بَيْنَهُمْ إِذَا تَبَاعَدُوا. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 44)

صدقه‌ای که خدایش دوست دارد، آشتی دادن بین مردم است، هنگامی که میانشان به هم خورده است، و نزدیک کردن آنها به هم است، وقتی از هم دور شده اند.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ أَفْضَلُ الصَّدَقَةِ صَدَقَةُ اللِّسَانِ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) وَ مَا صَدَقَةُ اللِّسَانِ قَالَ الشَّفَاعَةُ تَفُكُّ بِهَا الْأَسِيرَ وَ تَحْقُنُ بِهَا الدَّمَ وَ تَجُرُّ بِهَا الْمَعْرُوفَ إِلَی أَخِيكَ وَ تَدْفَعُ بِهَا الْكَرِيهَةَ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 44)

بهترین صدقه، صدقه‌ی زبان است. گفته شد: ای رسول خدا، صدقه‌ی زبان چیست؟ فرمود: میانجیگری، که به وسیله‌ی آن اسیری را آزاد کنی؛ خونی را حفظ کنی و خیری به برادرت برسانی و بدی را از او بگردانی.

 

11- آثار آشتی دادن میان مردم

11-1- پاداش الهی

اَللهُ تَعالی: وَ الَّذِينَ إِذا أَصابَهُمُ الْبَغْيُ هُمْ يَنْتَصِرُونَ وَ جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها فَمَنْ عَفا وَ أَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَی اللَّهِ إِنَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ. (شوری/40)

پاداش بدی [چون قتل و زخم زدن و اتلاف مال] مانند همان بدی است؛ ولی هر که بگذرد و [میان خود و طرف مقابلش را] آشتی دهد، پاداشش بر عهده‌‌ی خداست؛ یقیناً خدا ستمکاران را دوست ندارد.

 

اَللهُ تَعالی: مَنْ يَشْفَعْ شَفاعَةً حَسَنَةً يَكُنْ لَهُ نَصِيبٌ مِنْها وَ مَنْ يَشْفَعْ شَفاعَةً سَيِّئَةً يَكُنْ لَهُ كِفْلٌ مِنْها وَ كانَ اللَّهُ عَلی‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ مُقِيتاً.(نساء/ 87)

هر كس در كار نيكی ميانجی شود، برای وی از آن نصيبی خواهد بود و هر كس در كار بدی ميانجی شود، برای او از آن [نيز] سهمی خواهد بود. و خدا نگهبان بر هر چيزی است.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَنْ‏ مَشَی‏ فِي‏ صُلْحِ‏ بَيْنِ اثْنَيْنِ صَلَّی عَلَيْهِ مَلَائِكَةُ اللَّهِ حَتَّی يَرْجِعَ وَ أُعْطِيَ أَجْرَ لَيْلَةِ الْقَدْرِ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 367)

شخصی که برای ایجاد صلح و دوستی بین دو نفر قدم برمی‌دارد، خداوند و ملائکه‌ی او ــ تا هنگام مراجعتش از این کار ــ بر او صلوات و درود می‌فرستند. و ثواب شب قدر به او داده می‌شود.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ أَصْلَحَ مَا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ اللَّهِ، أَصْلَحَ اللَّهُ مَا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ النَّاسِ؛ وَ مَنْ أَصْلَحَ أَمْرَ آخِرَتِهِ، أَصْلَحَ اللَّهُ لَهُ أَمْرَ دُنْيَاهُ؛ وَ مَنْ كَانَ لَهُ مِنْ نَفْسِهِ وَاعِظٌ، كَانَ عَلَيْهِ مِنَ اللَّهِ حَافِظٌ. (نهج البلاغه حکمت 89)

هر كس آنچه را ميان او و خداست اصلاح کند، خداوند آنچه را بين او و مردم است اصلاح كند. و هر كس كار آخرتش را به اصلاح آورد، خداوند كار دنيايش را اصلاح كند. و آن را كه از خود بر خود واعظ است، از طرف خدا بر او نگهبانی است.

 

مَوَاعِظُ الْمَسِيحِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فِي الْإِنْجِيلِ وَ غَيْرِهِ وَ مِنْ حِكَمِهِ طُوبَی لِلْمُتَرَاحِمِينَ أُولَئِكَ هُمُ الْمَرْحُومُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ طُوبَی‏ لِلْمُصْلِحِينَ‏ بَيْنَ‏ النَّاسِ‏ أُولَئِكَ هُمُ الْمُقَرَّبُونَ يَوْمَ الْقِيَامَة. (بحار الأنوار ج ‏14 ص 304)

از نصیحت‌ های حضرت مسیح (علیه السلام) در انجیل و غیر آن و از حکمت‌­های او چنین است: خوشا به حال آنان که یکدیگر را مورد رحم و عطوفت قرار می‌دهند، همانان در روز قیامت از مقرّبان درگاه الهی هستند.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ أَ لَا أُنَبِّئُكُمْ بِصَدَقَةٍ يَسِيرَةٍ يُحِبُّهَا اللَّهُ فَقَالُوا مَا هِيَ قَالَ إِصْلَاحُ‏ ذَاتِ‏ الْبَيْنِ‏ إِذَا تَقَاطَعُوا. (عوالی اللئالی ج‏1 ص266)

آیا می‌خواهید شما را خبر دهم به صدقه‌ای که خدا آن را دوست دارد؟ گفتند: آری. پس ایشان فرمود: اصلاح بین دو شخصی که از هم جدا شده‌اند.

 

11-2- خوشنامی در آسمان  

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ أَصْلَحَ بَيْنَ النَّاسِ أَصْلَحَ اللَّهُ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ الْعِبَادِ فِي الْآخِرَةِ وَ الْإِصْلَاحُ‏ بَيْنَ‏ النَّاسِ‏ مِنَ الْإِحْسَانِ. .. وَ لَا يَكُونُ الْعَبْدُ فِي الْأَرْضِ مُصْلِحاً حَتَّی يُسَمَّی فِي السَّمَاءِ مُصْلِحاً. (جامع الأخبار ص 185)

هر که بین مردم آشتی دهد، خداوند رابطه او را با مردم در آخرت به صلاح آورد و آشتی دادن بین مردم احسان است… و بنده در زمین اصلاح نمی‌کند، جز اینکه  در آسمان مصلح نام می‌گیرد.

 

11-3- درود ملائکه

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ وَ مَنْ‏ مَشَی‏ فِي‏ صُلْحِ‏ بَيْنِ‏ اثْنَيْنِ‏ صَلَّی عَلَيْهِ مَلَائِكَةُ اللَّهِ حَتَّی يَرْجِعَ وَ أُعْطِيَ أَجْرَ لَيْلَةِ الْقَدْرِ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 367)

و كسی كه برای آشتی دادن دو نفر گام بردارد، تا زمانی كه بازگردد، فرشتگان خداوند بر او درود می‏‌فرستند و نيز پاداش شب قدر را به او می‏‌دهند.

 

11-4- دوری از عذاب

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ‏ أَصْلَحَ‏ بَيْنَ‏ اثْنَيْنِ‏ فَهُوَ صَدِيقُ‏ اللَّهِ‏ فِي الْأَرْضِ وَ اللَّهُ لَا يُعَذِّبُ مَنْ هُوَ صَدِيقُهُ. (جامع الأخبار ص 185)

شخصی که بین دو نفر ایجاد صلح و آشتی برقرار می‌کند، او دوست خدا روی زمین است. و خداوند دوست خود را عذاب نمی کند.

12- کیفر قطع ارتباط بین افراد

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ وَ مَنْ مَشَی فِي قَطِيعَةِ بَيْنِ اثْنَيْنِ كَانَ عَلَيْهِ مِنَ الْوِزْرِ بِقَدْرِ مَا لِمَنْ أَصْلَحَ بَيْنَ اثْنَيْنِ مِنَ الْأَجْرِ مَكْتُوبٌ عَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ حَتَّی يَدْخُلَ جَهَنَّمَ فَيُضَاعَفَ لَهُ الْعَذَاب‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 367)

و كسی كه برای به هم زدن ميانه‌ی دو نفر گام بردارد، به اندازه‌ی پاداش كسی كه دو نفر را آشتی بدهد، گناه خواهد داشت؛ بر او می‌‏نويسند: لعنت خداوند. و تا ورود به جهنم اين حال را خواهد داشت. و زمانی كه به جهنم برود، عذابش دو چندان خواهد شد.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ وَ مَنْ مَشَی فِي عَوْنِ أَخِيهِ وَ مَنْفَعَتِهِ فَلَهُ ثَوَابُ الْمُجَاهِدِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ مَنْ مَشَی فِي عَيْبِ أَخِيهِ فَكَشَفَ عَوْرَتَهُ كَانَتْ أَوَّلُ خُطْوَةٍ خَطَاهَا وَ وَضَعَهَا فِي جَهَنَّمَ وَ كَشَفَ اللَّهُ عَوْرَتَهُ عَلَی رُءُوسِ الْخَلَائِقِ وَ مَنْ مَشَی إِلَی ذِي قَرَابَةٍ وَ ذِي رَحِمٍ يَسْأَلُ بِهِ أَعْطَاهُ‏ اللَّهُ أَجْرَ مِائَةِ شَهِيدٍ وَ إِنْ سَأَلَ بِهِ وَ وَصَلَهُ بِمَالِهِ وَ نَفْسِهِ جَمِيعاً كَانَ لَهُ بِكُلِّ خُطْوَةٍ أَرْبَعُونَ أَلْفَ أَلْفِ حَسَنَةٍ وَ رُفِعَ لَهُ أَرْبَعُونَ أَلْفَ أَلْفِ دَرَجَةٍ وَ كَأَنَّمَا عَبَدَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ مِائَةَ سَنَةٍ وَ مَنْ مَشَی فِي فَسَادِ مَا بَيْنَهُمَا وَ قَطِيعَةِ بَيْنِهِمَا غَضِبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَيْهِ وَ لَعَنَهُ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ كَانَ عَلَيْهِ مِنَ الْوِزْرِ كَعِدْلِ قَاطِعِ الرَّحِم. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 367)

و هر که برای کمک به برادرش و به سود او روانه شود، ثواب مجاهدان در راه خدا را دارد. و هر که برای عیب‌جویی از برادر  خود روانه شود و عیب پسِ پرده او را فاش کند، نخستین گامی که بردارد و بگذارد، در دوزخ باشد، و خدا عیب او را در برابر همه مردم فاش کند. هر شخصی به احوال‌پرسی خویشاوند و وابستگان رود، خدا به او ثواب صد شهید دهد و اگر از حالش بپرسد و با مال و جانش با او صله کند، به ازای هر گامی چهل هزار هزار پاداش دارد، و چهل هزار هزار درجه برایش بالا رود، و گویا خدای عزیز و بلند مرتبه را صد سال عبادت کرده است. و فردی که برای فساد میان آن دو و بریدن آنها از هم روانه شود، خدای عزیز و بلند مرتبه بر او خشم کند و در دنیا و آخرت لعنتش کند و گناهی دارد برابر با گناه قطع کننده‌ی خویشاوندی.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ … وَ مَنْ عَمِلَ فِي فُرْقَةِ بَيْنِ امْرَأَةٍ وَ زَوْجِهَا كَانَ عَلَيْهِ غَضَبُ اللَّهِ وَ لَعْنَتُهُ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ كَانَ حَقّاً عَلَی اللَّهِ أَنْ يَرْضَخَهُ بِأَلْفِ صَخْرَةٍ مِنْ نَارٍ وَ مَنْ مَشَی فِي فَسَادِ مَا بَيْنَهُمَا وَ لَمْ يُفَرِّقْ كَانَ فِي سَخَطِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لَعَنَهُ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ حَرَّمَ اللَّهُ النَّظَرَ إِلَی وَجْهِهِ… (بحار الأنوار ج ‏73 ص 368)

… و كسی كه برای جدايی زنی از شوهرش تلاش كند، خداوند از او خشمگين شده و در دنيا و آخرت او را لعنت می‏‌کند. به عهده‌ی خداوند است كه هزار صخره‌ی آتشين به او بزند.

فردی كه برای به هم زدن رابطه‌ی آنها تلاش كند، ولی آنان را از يكديگر جدا نكند، خدای عزیز و بلند مرتبه از او خشمگين شده و در دنيا و آخرت او را لعنت کرده و او را از نگاه به سيمای خود محروم می کند.

 

13- بخشش از مال برای آشتی میان افراد

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذَا رَأَيْتَ‏ بَيْنَ‏ اثْنَيْنِ‏ مِنْ‏ شِيعَتِنَا مُنَازَعَةً فَافْتَدِهَا مِنْ‏ مَالِي‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 44)

چون میان دو تن از شیعیان ما نزاعی دیدی، از مال من غرامت آن را بده.

 

أَبِي حَنِيفَةَ سَائِقِ الْحَاجِّ: مَرَّ بِنَا الْمُفَضَّلُ وَ أَنَا وَ خَتَنِي نَتَشَاجَرُ فِي مِيرَاثٍ فَوَقَفَ عَلَيْنَا سَاعَةً ثُمَّ قَالَ لَنَا تَعَالَوْا إِلَی الْمَنْزِلِ فَأَتَيْنَاهُ فَأَصْلَحَ بَيْنَنَا بِأَرْبَعِ مِائَةِ دِرْهَمٍ فَدَفَعَهَا إِلَيْنَا مِنْ عِنْدِهِ حَتَّی إِذَا اسْتَوْثَقَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنَّا مِنْ صَاحِبِهِ قَالَ أَمَا إِنَّهَا لَيْسَتْ مِنْ مَالِي وَ لَكِنْ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) أَمَرَنِي إِذَا تَنَازَعَ رَجُلَانِ مِنْ أَصْحَابِنَا فِي شَيْ‏ءٍ أَنْ أُصْلِحَ بَيْنَهُمَا وَ أَفْتَدِيَهُمَا مِنْ مَالِهِ فَهَذَا مِنْ مَالِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ). (بحار الأنوار ج ‏73 ص 45)

ابی حنیفه راهبر (سفر) حاجیان: مفضّل نزد ما عبور کرد. من و دامادم بر سر ارثی ستیزه داشتیم. وی مدتی نزد ما ایستاد و سپس گفت: به خانه (من) بیایید. نزد او رفتیم و او با چهارصد دِرهم میان ما آشتی داد و از خودش، آن (مال) را به ما پرداخت و چون از قطع نزاع ما با هم مطمئن شد، گفت: بدانید که این پول، مال خود من نیست؛ به راستی امام صادق (علیه السّلام) به من دستور داده است هنگامی که دو شیعه با هم در چیزی نزاع دارند، میان آنان را آشتی دهم و از مال او به آنان غرامت دهم و این از مال آن حضرت است.

 

14- زشتی آشتی ندادن

اَللهُ تَعالی: وَ كانَ فِي الْمَدِينَةِ تِسْعَةُ رَهْطٍ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ وَ لا يُصْلِحُونَ. (نمل/ 48)

در آن شهر نُه نفر از اشراف و سران بودند که در آن فساد می‌کردند و اصلاح‌گر نبودند.

 

اَللهُ تَعالی: وَ لا تُطِيعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفِينَ الَّذِينَ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ وَ لا يُصْلِحُونَ. (شعراء/ 151 و 152)

و فرمان اين اسراف‌كاران را مپذيريد؛ آنان كه در زمين فساد می‌كنند و اصلاح نمی‌كنند.

 

أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فِي‏قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ‏ { وَ لا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمانِكُمْ أَنْ تَبَرُّوا وَ تَتَّقُوا وَ تُصْلِحُوا بَيْنَ النَّاسِ.}‏ (بقره / 224) قَالَ إِذَا دُعِيتَ لِصُلْحٍ بَيْنَ اثْنَيْنِ فَلَا تَقُلْ عَلَيَّ يَمِينٌ أَلَّا أَفْعَلَ‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 46)

امام صادق (علیه السّلام) در قول خدای عزیز و بلند مرتبه: {و خدا را دستاویز سوگندهای خود قرار مدهید، تا [بدین بهانه] از نیکوکاری و پرهیزکاری و سازش دادن میان مردم [باز ایستید]، و خدا شنوای داناست.} بیان داشت: هنگامی‌که تو را دعوت کردند که میان دو تن سازش دهی، نگو من سوگند خوردم که چنین کاری نکنم.

 

15- زشتی آشتی نکردن

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَلْعُونٌ‏ مَلْعُونٌ‏ رَجُلٌ‏ يَبْدَؤُهُ‏ أَخُوهُ‏ بِالصُّلْحِ‏ فَلَمْ يُصَالِحْهُ. (بحار الأنوار ج ‏71 ص 236)

ملعون و نفرین شده است شخصی که به سوی او دست صلح و دوستی دراز می‌شود، امّا او از این کار امتناع می‌ورزد.

 

16- آشتی دادنِ ممنوع!

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ الصُّلْحُ‏ جَائِزٌ بَيْنَ‏ الْمُسْلِمِينَ‏ إِلَّا صُلْحاً أَحَلَّ حَرَاماً أَوْ حَرَّمَ حَلَالًا. (وسائل الشيعه ج ‏18 ص 443)

صلح در ميان مسلمانان سزاوار است، مگر صلحی كه حرامی را حلال، يا حلالی را حرام كند.

 

17- عوامل جدایی بین مردم

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ إِنَّمَا أَنْتُمْ إِخْوَانٌ عَلَی دِينِ اللَّهِ، مَا فَرَّقَ بَيْنَكُمْ إِلَّا خُبْثُ السَّرَائِرِ وَ سُوءُ الضَّمَائِرِ فَلَا تَوَازَرُونَ وَ لَا تَنَاصَحُونَ وَ لَا تَبَاذَلُونَ وَ لَا تَوَادُّونَ. (نهج البلاغه خطبه 113)

همانا شما برادران دينی يكديگريد، چيزی جز درون پليد و نيّت زشت، شما را از هم جدا نساخته است. نه يكديگر را ياری می‌دهيد، نه خيرخواه يكديگريد و نه چيزی به يكديگر می‌بخشيد و نه به يكديگر دوستی می‌كنيد!