آداب امام جماعت

چکیده

امام جماعت یکی از دو رکن نماز جماعت است. امام جماعت دارای شرایط و آدابی است و بخش بزرگی از آنها در آداب امام جماعت آمده است. امامت جماعت دارای ثواب فراوان است.

واژه های مرتبط

امام، پیش‌نماز ماموم، جماعت، نماز، نمازگزار

1- معنی و مفهوم امام جماعت

امام جَماعت یا پیش‌نماز کسی است که در نماز جماعت جلو می‌ایستد و دیگران به او اقتدا می‌کنند.

2- اهمیّت امام جماعت

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: إِنَّ أَئِمَّتَكُمْ وَفْدُكُمْ إِلَى اللَّهِ فَانْظُرُوا مَنْ تُوفِدُونَ فِي دِينِكُمْ وَ صَلَوَاتِكُمْ. (وسائل الشيعه ج ‏8 ص 347)

ائمه و پیشوایان شما راهبر و راهنمای شما هستند که با آنها به پیشگاه پروردگار خواهید رفت. پس دقت کنید چه کسی را برای رهبری و راهنمایی خود در دین و نمازهایتان می‌پذیرید.

3– اولویت در امام جماعت

3-1- افضلیت

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: إِمَامُ الْقَوْمِ وَافِدُهُمْ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى فَقَدِّمُوا فِي صَلَاتِكُمْ أَفْضَلَكُمْ.

(مستدرك الوسائل  ج‏6 ص 471)

پیش‌نماز گروه، نماینده‌ی آنان به سوی خدای متعال است؛ پس بهترین فرد خود را برای نمازتان قرار دهید.

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: لِيَؤُمَّكُمْ خِيَارُكُمْ فَإِنَّهُمْ وَفْدُكُمْ إِلَى الْجَنَّةِ وَ صَلَاتُكُمْ قُرْبَانُكُمْ لَا تُقَرِّبُوا بَيْنَ أَيْدِيكُمْ إِلَّا خِيَارَكُمْ. (مستدرك الوسائل ج‏6 ص 473)

بگذارید بهترین‌هایتان برای شما امامت کنند، زیرا آنان نمایندگان (و فرستادگان) شما به سوی بهشت هستند و نمازتان قربانی شماست. پس جز بهترین‌هایتان را پیش روی خود (به عنوان امام) قرار ندهید.

3-2- قابل اعتماد

اَلجَوادُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا تُصَلِّ إِلَّا خَلْفَ مَنْ تَثِقُ بِدِينِهِ. (وسائل الشيعه ج ‏8 ص 315)

نماز مخوان، مگر در پشت سر كسی‌ كه به دين او اعتماد داشته باشی‌.

3-3- محبوبیت و مقبولیت

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: ثَمَانِيَةٌ لَا يَقْبَلُ اللَّهُ لَهُمْ صَلَاةً…. وَ إِمَامُ قَوْمٍ يُصَلِّي بِهِمْ وَ هُمْ لَهُ كَارِهُونَ. (من لا یحضره الفقیه ج۱ ص۵۹)

هشت گروه هستند که خداوند نمازشان را نمی‌پذیرد… و امام جماعت قومی که نماز بخواند، در حالی که مردم از او کراهت داشته باشند.

3-4- عالم بودن

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَنْ صَلَّى بِقَوْمٍ وَ فِيهِمْ مَنْ هُوَ أَعْلَمُ مِنْهُ لَمْ يَزَلْ أَمْرُهُمْ إِلَى سَفَالٍ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَة. (من لا يحضره الفقيه ج ‏1 ص 378)

آن کس که امامت جماعت گروهی را به عهده دارد، در حالی که داناتر از او در بین آنان باشد، آن گروه تا روز قیامت به سوی زوال خواهد رفت.

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:  الصَّلَاةُ خَلْفَ الْعَالِمِ بِأَلْفِ رَكْعَة. (مستدرك الوسائل ج ‏6 ص 473)

نماز خواندن پشت سر عالم، برابر با هزار رکعت (نماز) است.

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَنْ صَلَّى خَلْفَ عَالِمٍ فَكَأَنَّمَا صَلَّى خَلْفَ رَسُولِ اللَّه (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ)‏. (وسائل الشيعه ج‏8  ص 348)

هر کس پشت سر عالمی نماز بخواند، گویا پشت سر رسول خدا (صلی الله علیه و آله) نماز خوانده است.

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَنْ صَلَّى خَلْفَ إِمَامٍ عَالِمٍ فَكَأَنَّمَا صَلَّى خَلْفِي وَ خَلْفَ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلِ الرَّحْمَنِ. (مستدرك الوسائل ج ‏6 ص 473)

هر کسی پشت سر پیشوایی دانا نماز بخواند، گویا پشت سر من و پشت سر ابراهیم، دوستِ (خلیل) خداوند رحمان، نماز خوانده است.

3-5- صاحب خانه و امام ثابت

وَ سُئِلَ عَنِ الْقَوْمِ يَكُونُونَ جَمِيعاً أَيُّهُمْ أَحَقُّ أَنْ يَؤُمَّهُمْ قَالَ ]أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ  [إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ قَالَ صَاحِبُ‏ الْفِرَاشِ‏ أَحَقُ‏ بِفِرَاشِهِ وَ صَاحِبُ الْمَسْجِدِ أَحَقُّ بِمَسْجِدِه‏. ( بحار الأنوار ج ‏85  ص 104)

از امیر المومنین (علیه السلام) درباره گروهی که با هم هستند سؤال شد: کدام یک از آنان شایسته‌تر است که امامتشان را بر عهده گیرد؟ فرمود: همانا پیامبر خدا (صلّی الله علیه و آله) فرموده است: صاحب بستر، به بستر خود سزاوارتر است و صاحب مسجد، به مسجد خود سزاوارتر است.

3-6- آگاهی بر قرآن

وَ سُئِلَ عَنِ الْقَوْمِ يَكُونُونَ جَمِيعاً أَيُّهُمْ أَحَقُّ أَنْ يَؤُمَّهُمْ قَالَ ]أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ أَكْثَرُهُمْ قُرْآنا. (بحار الأنوار  ج ‏85 ص 104)

از امیر المومنین (علیه السلام) درباره گروهی که با هم هستند سؤال شد: کدامیک از آنان شایسته‌تر است که امامتشان را بر عهده گیرد؟ فرمود:… کسی که قرآن بیشتری (از نظر حفظ یا قرائت) دارد.

3-7- برخورداري از حسن سابقه

وَ سُئِلَ عَنِ الْقَوْمِ يَكُونُونَ جَمِيعاً أَيُّهُمْ أَحَقُّ أَنْ يَؤُمَّهُمْ قَالَ ] أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ [ … أَقْدَمُهُمْ هِجْرَةً. ( بحار الأنوار ج ‏85  ص 104)

از امیر المومنین (علیه السلام) درباره گروهی که با هم هستند سؤال شد: کدامیک از آنان شایسته تر است که امامتشان را بر عهده گیرد؟ فرمود: …. کسی که هجرت او پیشتر است.

3-8- لحن و بیان زیبا داشتن

وَ سُئِلَ عَنِ الْقَوْمِ يَكُونُونَ جَمِيعاً أَيُّهُمْ أَحَقُّ أَنْ يَؤُمَّهُمْ قَالَ ]أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ  … [فَإِنِ اسْتَوَوْا فَأَقْرَؤُهُم‏. (بحار الأنوار ج ‏85 ص 104)

از امیر المومنین (علیه السلام) درباره‌ی گروهی که با هم هستند سؤال شد: کدامیک از آنان شایسته‌تر است که امامتشان را بر عهده گیرد؟ فرمود:…. و اگر برابر بودند، کسی که قرائت قرآنش بهتر است.

3-9- آگاه تر بر علم دین بودن

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:  لِيُؤَذِّنْ لَكُمْ أَفْصَحُكُمْ وَ لْيَؤُمَّكُمْ أَفْقَهُكُمْ. (مستدرك الوسائل  ج‏6 ص 472)

فصیح‌ترین شما برایتان اذان بگوید و داناترینِ شما (به احکام) امامتتان را بر عهده گیرد.

وَ سُئِلَ عَنِ الْقَوْمِ يَكُونُونَ جَمِيعاً أَيُّهُمْ أَحَقُّ أَنْ يَؤُمَّهُمْ قَالَ ]أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ…  [فَإِنِ اسْتَوَوْا فَأَفْقَهُهُم‏. (بحار الأنوار ج ‏85  ص 104)

از امیر المومنین (علیه السلام) درباره‌ی گروهی که با هم هستند سؤال شد: کدامیک از آنان شایسته‌تر است که امامتشان را بر عهده گیرد؟ فرمود:…. و اگر برابر بودند، کسی که فقیه‌تر (داناتر به احکام) است.

3-10- در نظر داشتن فزونی سن

وَ سُئِلَ عَنِ الْقَوْمِ يَكُونُونَ جَمِيعاً أَيُّهُمْ أَحَقُّ أَنْ يَؤُمَّهُمْ قَالَ]أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ…  [فَإِنِ اسْتَوَوْا فَأَکْبَرُهُمْ سِنّ. (بحار الأنوار ج ‏85 ص 104)

از امیر المومنین (علیه السلام) درباره‌ی گروهی که با هم هستند، سؤال شد: کدامیک از آنان شایسته‌تر است که امامتشان را بر عهده گیرد؟ فرمود:… و اگر برابر بودند، کسی که از نظر سن بزرگ‌تر است.

3-11- امیر و حاکم

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: وَ كُلُّ أَهْلِ مَسْجِدٍ أَحَقُّ بِالصَّلَاةِ فِي مَسْجِدِهِمْ إِلَّا أَنْ يَكُونَ أَمِيرٌ حَضَرَ فَإِنَّهُ أَحَقُّ بِالْإِمَامَةِ مِنْ أَهْلِ الْمَسْجِد. (بحار الأنوار ج ‏85 ص 110)

و هر گروه از اهالی مسجد برای نماز خواندن در مسجد خودشان سزاوارترند، مگر اینکه فرمانروایی (حاکمی) حضور یابد که او برای امامت از اهالی مسجد سزاوارتر است.

4– شرایط امام جماعت

4-1- عقل

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ : لَا تُقَدِّمُوا سُفَهَاءَكُمْ فِي صَلَاتِكُمْ وَ لَا عَلَى جَنَائِزِكُمْ فَإِنَّهُمْ وَفْدُكُمْ إِلَى رَبِّكُمْ. (مستدرك الوسائل ج ‏6 ص 463)

افراد کم‌خرد خود را در نمازتان و بر جنازه هایتان مقدّم نکنید، زیرا آنان نمایندگان شما نزد پروردگارتان هستند.

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:  خَمسَةٌ لا يَؤُمُّونَ النّاسَ عَلى كُلِّ حالٍ وَعَدَّ مِنهُم المَجنُونَ… (وسائل الشيعه  ج ‏8 ص 321)

پنج دسته‌اند که نبایستی برای مردم در هر حال امامت جماعت شوند و از جمله آنها مجنون است…

أَبِي ذَرٍّ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْهِ: إِنَّ إِمَامَكَ شَفِيعُكَ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى فَلَا تَجْعَلْ شَفِيعَكَ إِلَى اللَّهِ سَفِيهاً وَ لَا فَاسِقاً. (علل الشرائع ج ‏2 ص 326)

ابى ذر رحمة اللَّه: امام تو شفاعتت را نزد خدا خواهد کرد، پس هرگز شفيع خود نزد خدا را سفيه و فاسق قرار مده.

4-2- عدالت

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:  ثَلَاثَةٌ لَا يُصَلَّى خَلْفَهُمُ الْمَجْهُولُ وَ الْغَالِي وَ إِنْ كَانَ يَقُولُ بِقَوْلِكَ وَ الْمُجَاهِرُ بِالْفِسْقِ وَ إِنْ كَانَ مُقْتَصِداً. (مستدرك الوسائل ج‏6 ص 463)

سه كس هستند كه پشت سرشان نماز نمی‌‌توان اقامه كرد: اوّل آنكه مجهول الحال است (يعنی‌ مذهب و اعتقادش معلوم نباشد)، دوم كسی‌ كه غالی‌ مذهب باشد (يعنی‌ در مورد پيامبر و ائمّۀ معصومين صلوات اللّه عليهم أجمعين غلوّ كند) هر چند در ظاهر، عقیده‌ی تو را داشته باشد ، و سوّم كسی‌ كه فسق او نمايان باشد، هر چند زياده‌روی‌ هم نكند.

الرضا علیه السلام :… و َ لَا تُصَلِّي خَلْفَ فَاجِر. (وسائل الشيعه ج ‏8 ص 290)

… و پشت سر آدم فاجر نماز نخوان.

4-3- حلال زادگی

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:  خَمسَةٌ لا يَؤُمُّونَ النّاسَ عَلى كُلِّ حالٍ وَعَدَّ مِنهُم َ وَلَدَ الزِّنَا. (وسائل الشيعه  ج ‏8 ص 321)

پنج دسته‌اند که نبایستی برای مردم در هر حال امام جماعت شوند و از جمله‌ی آنها فرزند حرامزاده است.

4-4- شیعه دوازده امامی

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ:… وَ لَا تَقْتَدِي إِلَّا بِأَهْلِ الْوَلَايَة. (وسائل الشيعه  ج ‏8 ص 290)

… اقتدا فقط بر شخص اهل ولایت اهل بیت عصمت و طهارت جایز است.

4-5- عدم جسم انگاری

اَلجَوادُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ قَالَ بِالْجِسْمِ فَلَا تُعْطُوهُ شَيْئاً مِنَ الزَّكَاةِ وَ لَا تُصَلُّوا خَلْفَهُ. (من لا يحضره الفقيه ج‏1 ص 379)

هر کس قائل به جسمانیت خدا باشد، از زکات چیزی به او ندهید و در پشت سرش نماز نخوانید.

5- کسانی که امامت آنان مکروه است

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: لَا تُصَلُّوا خَلْفَ الْحَائِكِ وَ لَوْ كَانَ عَالِماً وَ لَا تُصَلُّوا خَلْفَ الْحَجَّامِ وَ لَوْ كَانَ زَاهِداً وَ لَا تُصَلُّوا خَلْفَ الدَّبَّاغِ وَ لَوْ كَانَ عَابِداً. (مستدرك الوسائل ج ‏6 ص 465)

پشت سر بافنده نماز نخوانید، هرچند دانشمند باشد؛ و پشت سر حجامتگر نماز نخوانید، هرچند زاهد باشد؛ و پشت سر دباغ نماز نخوانید، هرچند عابد باشد.

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:  لَا يَؤُمُّ النَّاسَ الْمَحْدُودُ… وَ الْأَغْلَفُ. (مستدرك الوسائل ج‏6 ص 464)

کسی که حدّ شرعی خورده،…. و کسی که ختنه نشده، نباید برای مردم امامت کند.

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ : أَنَّهُ نَهَى الْأَعْرَابِي‏ أَنْ يَؤُمَّ الْمُهَاجِرِيَّ أَوِ الْمُقَيَّدَ الْمُطْلَقِينَ أَوِ الْمُتَيَمِّمَ الْمُتَوَضِّئِينَ أَوِ الْخَادِمَ  الْفُحُولَ الْخَبَرَ. (مستدرك الوسائل ج‏6 ص 465)

پیامبر آن بادیه ‌نشین را نهی کرد از اینکه امامت مهاجران را بر عهده گیرد، یا (امامت کند) فردِ مقید (بسته‌شده) بر آزادشدگان، یا فردِ تیمم‌کننده بر وضوگیرندگان، و یا خدمتکار را بر آزادمردان.

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ اعْلَمْ أَنَّ الْمُقَصِّرَ لَا يَجُوزُ لَهُ أَنْ يُصَلِّيَ خَلْفَ الْمُتَمِّمِ وَ لَا يُصَلِّي الْمُتَمِّمُ خَلْفَ الْمُقَصِّر. (مستدرك الوسائل ج‏6 ص 466)

و آگاه باش که جایز نیست (کراهت دارد) مسافر پشت سر کسی که نمازش تمام است  نماز بخواند، و همچنین جایز نیست تمام‌کننده پشت سر مسافر.

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:  ثَلَاثَةٌ لَا يَقْبَلُ اللَّهُ لَهُمْ صَلَاةً… وَ رَجُلٌ أَمَّ قَوْماً وَ هُمْ لَهُ كَارِهُونَ. (مستدرك الوسائل ج‏6 ص 474)

سه گروه هستند که خداوند نمازشان را نمی‌پذیرد…. و امام جماعت قومی که نماز بخواند در حالی که مردم از او کراهت داشته باشند.

6- وظایف امام جماعت

6-1- اعتدال و مراعات حال نمازگزاران

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَنْ أَمَّ قَوْماً فَلَمْ يَقْتَصِدْ بِهِمْ فِي حُضُورِهِ وَ قِرَاءَتِهِ وَ رُكُوعِهِ وَ سُجُودِهِ وَ قُعُودِهِ وَ قِيَامِهِ رُدَّتْ عَلَيْهِ صَلَاتُهُ وَ لَمْ تُجَاوِزْ تَرَاقِيَهُ وَ كَانَتْ مَنْزِلَتُهُ عِنْدَ اللَّهِ مَنْزِلَةَ أَمِيرٍ جَائِرٍ مُتَعَدٍّ لَمْ يَصْلُحْ لِرَعِيَّتِهِ وَ لَمْ يَقُمْ فِيهِمْ بِأَمْرِ اللَّهِ فَقَامَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي وَ مَا مَنْزِلَةُ أَمِيرٍ جَائِرٍ مُتَعَدٍّ لَمْ يَصْلُحْ لِرَعِيَّتِهِ وَ لَمْ يَقُمْ فِيهِمْ بِأَمْرِ اللَّهِ قَالَ هُوَ رَابِعُ أَرْبَعَةٍ مِنْ أَشَدِّ النَّاسِ عَذَابا يَوْمَ الْقِيَامَةِ- إِبْلِيسَ وَ فِرْعَوْنَ وَ قَاتِلِ النَّفْسِ وَ رَابِعُهُمْ سُلْطَانٌ جَائِرٌ. ( وسائل الشيعه ج‏8  ص 420)

کسي که امامت گروهي را به عهده گيرد در برخورد با آنان و قرائت و رکوع و سجده و نشستن و برخاستن خود راه اعتدال و ميانه­روي را در پيش نگيرد، نمازش مورد پذيرش نخواهد بود و از کتف هاي او تجاوز نمي­کند. (قابليت صعود به بارگاه الهي را ندارد.) جايگاه چنين امامي نزد خداوند، همچون جايگاه سلطان ستمگر و تجاوزگري است که براي صلاح رعيت خود تلاش نکرده و فرمان الهي را در ميان آنها بپاي نداشته است. اميرالمؤمنين (عليه السلام) برخاست و گفت اي رسول خدا! پدر و مادرم فداي شما باد! جايگاه چنين سلطاني نزد خداوند چگونه است؟ رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: پيشواي ستمگر يکي از چهار گروهي است که در روز قيامت دچار سخت­ترين عذاب‌ها خواهد شد: ابليس، فرعون، قاتل و پيشواي ستمگر همگي در يک رتبه­اند.

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ : وَ إِذَا قُمْتَ فِي صَلَاتِكَ لِلنَّاسِ فَلَا تَكُونَنَّ مُنَفِّراً وَ لَا مُضَيِّعاً فَإِنَّ فِي النَّاسِ مَنْ بِهِ الْعِلَّةُ وَ لَهُ الْحَاجَةُ. (بحار الأنوار ج ‏33 ص 609)

و هنگامی که به نماز جماعت برای مردم می‌ایستی، باید نمازت نه نفرت آور و نه تضییع کننده باشد. (نه آنقدر آن را طول بده که موجب تنفر مأمومین شود و نه آنقدر سریع که نماز را ضایع کنی.) چرا که در بین مردمی که با تو به نماز ایستاده‌اند، هم بیمار وجود دارد و هم افراد حاجتمند هست.

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ : آخِرُ مَا فَارَقْتُ عَلَيْهِ حَبِيبَ قَلْبِي أَنَّهُ قَالَ يَا عَلِيُّ إِذَا صَلَّيْتَ فَصَلِّ صَلَاةَ أَضْعَفِ مَنْ خَلْفَكَ. (من لا يحضره الفقيه ج‏1 ص 283)

آخرین لحظه‌ای که از محبوب دلم حضرت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) جدا شدم، به من فرمود: یا علی! چون با مردم نماز خواندی، (مانند) نماز ناتوان‌ترین کسی را که پشت سرت قرار گرفته بجای آور.

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:  صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ  (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) الظُّهْرَ وَ الْعَصْرَ فَخَفَّفَ الصَّلَاةَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ لَهُ النَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَ حَدَثَ فِي الصَّلَاةِ شَيْ‏ءٌ قَالَ وَ مَا ذَاكَ قَالُوا خَفَّفْتَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ الْأَخِيرَتَيْنِ فَقَالَ لَهُمْ أَ وَ مَا سَمِعْتُمْ صُرَاخَ الصَّبِيِّ. (وسائل الشيعة ج ‏8 ص  419)

روزی رسول خدا (صلی الله علیه و آله) نماز ظهر و عصر را به جا می‌آورد. ناگهان دو رکعت آخر نماز را تخفیف (تسریع ) دادند، اصحاب پس از نماز از حضرت سؤال کردند، که آیا دستور جدید آمده ؟ فرمود: برای چه ؟ گفتند: چرا دو رکعت آخر نماز را سبک‌تر خواندی؟ فرمود: مگر صدای فریاد گریه‌ی کودک را نمی‌شنوید.

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:  إِذَا كُنْتَ إِمَاماً أَجْزَاَتْكَ تَكْبِیرَة وَاحِدَة لِأَنَّ مَعَكَ ذَا الْحَاجَةِ وَ الضَّعِیفَ وَ الْكَبِیر. (كافي ج ‏3  ص 310)

هرگاه امام جماعت بودی، یك الله اكبر برای تو كافی است؛ زیرا افرادی با تو می‌باشند كه كار دارند یا ضعیف و پیر هستند.‌

6-2- دعا و استغفار برای عموم مردم

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَنْ صَلَّى بِقَوْمٍ فَاخْتَصَّ نَفْسَهُ بِالدُّعَاءِ دُونَهُمْ فَقَدْ خَانَهُم. (من لا يحضره الفقيه ج 1  ص 40)

هر امام جماعتی که فقط برای خودش دعا کند، به مأمومان خودش خیانت کرده است.

6-3- ضمانت قرائت

عَنْ اَبى عَبْدِاللّه ِ)عَلَيْهِ السَّلَامُ (اَنَّهُ سَألَهُ رَجُلٌ عَنِ الْقَرآئَةِ خَلْفَ الاْمامِ فـَقـالَ ِ)عَلَيْهِ السَّلَامُ (: لا، اِنَّ الاْمامَ ضامِنٌ لِلْقَرآئَةِ وَ لَيْسَ يَضْمَنُ الاْمامُ صـَلاةَ الَّذينَ خَلْفَهُ اِنـَّما يَضْمَنُ الْقَرآئةَ. (وسائل الشيعه / ج 5 / ص 421)

كسى از امام صادق )عليه السلام( در مورد خواندن حمد و سوره پشت سرنماز امام جماعت سؤال کرد. حضرت فرمود: نخوانيد! چون امام جماعت ضامن قرائت حمد و سوره است، امّا ضامن نماز مأمومين نيست. (فقط قرائت به عهده‌ی اوست.)

7- آثار امام جماعت

7-1- شفاعت کردن

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: إِنَّ إِمَامَكَ شَفِيعُكَ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَلَا تَجْعَلْ شَفِيعَكَ سَفِيهاً وَ لَا فَاسِقا. (من لا يحضره الفقيه ج‏1 ص 378)

همانا امام و پیشنماز تو، شفیع و واسطه‌ی تو به درگاه خدای عزیز و بلندمرتبه است ، پس هرگز کسی  را که فاسد و بی خرد است وسیله و شفیع خود به درگاه الهی قرار مده.

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: إِنَّ اللَّهَ وَعَدَ أَنْ یدْخِلَ الْجَنَّةَ ثَلَاثَةَ نَفَرٍ بِغَیرِ حِسَابٍ وَ یشَفِّعَ كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ فِی ثَمَانِینَ أَلْفاً الْمُؤَذِّنُ وَ الْإِمَامُ وَ رَجُل یتَوَضَّأُ ثُمَّ یدْخُلُ الْمَسْجِدَ فَیصَلِّی فِی الْجَمَاعَةِ. (مستدرك الوسائل ج‏6 ص 449)

همانا خداوند وعده داده است كه سه نفر را بدون حساب وارد بهشت کند و هر یك از آنها شفاعت هشتاد هزار را انجام دهد؛ مؤذن و امام جماعت و كسی كه وضو بگیرد و وارد مسجد شود و در جماعت نماز بخواند.‌

7-2- ثواب به تعداد نمازگزاران

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَنْ أَمَّ قَوْماً بِإِذْنِهِمْ وَ هُمْ بِهِ رَاضُونَ فَاقْتَصَدَ بِهِمْ فِي حُضُورِهِ وَ أَحْسَنَ صَلَاتَهُ بِقِيَامِهِ وَ قِرَاءَتِهِ وَ رُكُوعِهِ وَ سُجُودِهِ وَ قُعُودِهِ فَلَهُ مِثْلُ أَجْرِ الْقَوْمِ وَ لَا يُنْقَصُ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْ‏ء. (من لا يحضره الفقيه، ج‏4، ص: 16)

هر كس امامت جمعی را با اجازه خودشان به عهده بگیرد و آنان به امامت او راضی باشند و وی در حضور به جماعت، رعایت کند (و به موقع حاضر شود) و نماز را از حیث قیام، قرائت، ركوع، سجود و نشستن نیكو انجام دهد؛ پس برای او مانند ثواب نماز همه‌ی مأمومین خواهد بود، بی‌آنكه از اجر آنان چیزی كاسته شود.‌

8- حق امام جماعت

اَلسّجادُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ أَمَّا حَقُّ إِمَامِكَ فِي صَلَاتِكَ فَأَنْ تَعْلَمَ أَنَّهُ تَقَلَّدَ السِّفَارَةَ- فِيمَا بَيْنَكَ وَ بَيْنَ رَبِّكَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ تَكَلَّمَ عَنْكَ وَ لَمْ تَتَكَلَّمْ عَنْهُ وَ دَعَا لَكَ وَ لَمْ تَدْعُ لَهُ وَ كَفَاكَ هَوْلَ الْمُقَامِ بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَإِنْ كَانَ نَقْصٌ كَانَ عَلَيْهِ دُونَكَ وَ إِنْ كَانَ تَمَاماً كُنْتَ شَرِيكَهُ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ عَلَيْكَ فَضْلٌ فَوَقَى نَفْسَكَ بِنَفْسِهِ وَ صَلَاتَكَ بِصَلَاتِهِ فَتَشْكُرُ لَهُ عَلَى قَدْرِ ذَلِك‏. (من لا يحضره الفقيه ج ‏2 ص 623)

حق امام جماعت این است که بدانی او سفارت بین تو و پروردگارت و نمایندگی به سوی پروردگارت را به عهده گرفته و از طرف تو صحبت می‌کند و تو از طرف او سخن نمی‌گویی. او برای تو دعا می‌کند و تو برای او دعا نمی‌کنی. او در مورد تو طلب می‌کند و تو در مورد او طلب نمی‌کنی. تو را از اندوه [و هول و هراس] ایستادن در مقابل خداوند و درخواست از او در مورد تو کفایت می‌کند، ولی تو از او کفایت نمی‌کنی.

و اگر در بخشی از آن تقصیری باشد، به وسیله‌ی اوست نه به وسیله‌ی تو، و اگر گناهکار باشد تو شریک او در آن گناه نیستی و او بیش از تو سهمی نخواهد برد.

پس او جان تو را با جان خودش حفظ کرد و نماز تو را با نماز خودش محافظ کرد. پس باید به اندازه‌ی این خدمات و زحمات از او تشکر کنی.

9- امامت بانوان

سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ)عَلَيْهِ السَّلَامُ ( عَنِ‏ الْمَرْأَةِ تَؤُمُ‏ النِّسَاءَ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ. (وسائل الشيعه ج ‏8  ص 336)

سماعة بن مهران:  سوال کردم از امام صادق (علیه السلام) از زنی که امام جماعت شود برای زنان. پس فرمود: اشکالی ندارد.