آداب عید غدیر

چکیده

عید غدیر مهم‌ترین و بزرگ‌ترین عیدها نزد شیعیان است و برای بزرگداشت آن توصیه‌هایی از طرف پیشوایان اسلام صادر شده است که مهم‌ترین آنها در آداب عید غدیر گرد آمده است. رعایت این آداب دارای ثواب‌های فراوان است. عید غدیر از اهمیت اعتقادی برخوردار است.

 

 واژه های مرتبط

عید، غدیر، خُم، نعمت، اکمال، امیر المؤمنین، ولایت، روز عید، دعا، زیارت، نماز، روزه، آراستگی، تکمیل دین، برترین عید

 

1- معنی و مفهوم عید غدیر

عید غدیر سالروز رخدادی است که در آن پیامبر اکرم  صلی الله علیه و آله در روز هیجدهم ذیحجه سال دهم هجرت، امیر المؤمنین علیه السلام را به عنوان جانشین خود باز تعریف کرد. این رخداد در مکان خُم بین مکه و مدینه اتفاق افتاد. شیعیان همه ساله این روز را جشن می‌گیرند.

 

2- اهمیت عید غدیر

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ يَوْمُ‏ غَدِيرِ خُمٍ‏ أَفْضَلُ‏ أَعْيَادِ أُمَّتِي‏ وَ هُوَ الْيَوْمُ الَّذِي أَمَرَنِيَ اللَّهُ تَعَالَی ذِكْرُهُ فِيهِ بِنَصْبِ أَخِي عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَماً لِأُمَّتِي يَهْتَدُونَ بِهِ مِنْ بَعْدِي وَ هُوَ الْيَوْمُ الَّذِي أَكْمَلَ اللَّهُ فِيهِ الدِّينَ وَ أَتَمَّ عَلَی أُمَّتِي فِيهِ النِّعْمَةَ وَ رَضِيَ لَهُمُ الْإِسْلَامَ دِيناً. (بحار الأنوار ج‏37 ص 109)

روز غدیر خم، برترین عیدهای اُمّت من است و روزی است که خدای متعال به من امر فرمود: برادرم علی را به پیشوایی اُمّت منصوب کنم تا پس از من به وی هدایت شوند، و آن روزی است که خداوند دین را در آن کامل گردانید و نعمت را در آن بر اُمّتم تمام کرد و اسلام را به عنوان دین برای ایشان پسندید.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: …لَعَلَّكَ تَرَی أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَ يَوْماً أَعْظَمَ حُرْمَةً مِنْهُ- لَا وَ اللَّهِ لَا وَ اللَّهِ لَا وَ اللَّهِ…  (بحار الأنوار ج‏ 95 ص303)

…آیا گمان می کنی که خداوند عزیز و بلندمرتبه روزی محترم تر از این روز آفریده است؟ نه به خدا سوگند! نه به خدا سوگند! نه به خدا سوگند!

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذَا كَانَ‏ يَوْمُ‏ الْقِيَامَةِ زُفَّتْ‏ أَرْبَعَةُ أَيَّامٍ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ كَمَا تُزَفُّ الْعَرُوسُ إِلَی خِدْرِهَا- يَوْمُ الْفِطْرِ وَ يَوْمُ الْأَضْحَی وَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ وَ يَوْمُ غَدِيرِ خُمٍّ وَ إِنَّ يَوْمَ غَدِيرِ خُمٍّ بَيْنَ الْفِطَرِ وَ الْأَضْحَی وَ الْجُمُعَةِ كَالْقَمَرِ بَيْنَ الْكَوَاكِبِ وَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَيُوَكِّلُ يَوْمَ غَدِيرِ خُمٍّ مَلَائِكَتَهُ الْمُقَرَّبِينَ وَ سَيِّدُهُمْ جَبْرَئِيلُ  (عَلَيْهِ السَّلَامُ) وَ أَنْبِيَاءَهُ الْمُرْسَلِينَ وَ سَيِّدُهُمْ مُحَمَّدٌ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) وَ أَوْصِيَاءَ اللَّهِ الْمُنْتَجَبِينَ وَ سَيِّدُهُمْ يَوْمَئِذٍ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ  (عَلَيْهِ السَّلَامُ) وَ عِبَادَ اللَّهِ الصَّالِحِينَ وَ سَيِّدُهُمْ يَوْمَئِذٍ سَلْمَانُ وَ أَبُو ذَرٍّ وَ الْمِقْدَادُ وَ عَمَّارٌ حَتَّی يُذَادُوا بِهَا الْجِنَانَ كَمَا يُذَادُ الرَّاعِي بِغَنَمِهِ الْمَاءَ وَ الْكَلَأَ. (بحار الأنوار ج‏ 95 ص 323)

در روز قیامت، چهار روز، همچون عروسی که به حجله می‌روند و به خدای عزیز و بلندمرتبه نزدیک می‌شوند و آن روزها عبارتند از عید فطر، عید قربان، روز جمعه و عید غدیر خم. و عید غدیر در میان آنها چون ماه در میان ستارگان می‌درخشد و خداوند فرشتگان مقرب و سرورشان جبرئیل؛ و پیامبران فرستاده شده و سرورشان محمد (صلی الله علیه و آله)؛ و اوصیاء منتخب خدا؛ و سرورشان در آن روز امیرمؤمنان (علیه السلام) و بندگان صالح خود؛ و سرورشان سلمان و ابوذر و مقداد و عمار را به عید غدیر می‌سپارد تا به وسیله‌ی آن به سمت بهشت روانه شوند، همانطور که چوپان گله‌ی خود را به طرف آب و سبزه زار حرکت می‌دهد.

 

3- روز عید غدیر

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: يَوْمُ غَدِيرٍ أَفْضَلُ الْأَعْيَادِ وَ هُوَ الثَّامِنَ عَشَرَ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ وَ كَانَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ. (بحار الأنوار ج‏ 94 ص110)

روز عید غدیر بهترین عیدهاست که در هجدهم ذی حجه واقع است و آن روز، روز جمعه بود.

 

4- روزه و نماز و غسل در عید غدیر

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: صَوْمُ يَوْمِ غَدِيرِ خُمٍّ كَفَّارَةُ سِتِّينَ سَنَةً. (بحار الأنوار ج ‏94 ص112)

روزه‌ی عید غدیر خم، کفّاره شصت سال است.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: صِيَامُ‏ يَوْمِ‏ غَدِيرِ خُمٍّ يَعْدِلُ صِيَامَ عُمُرِ الدُّنْيَا لَوْ عَاشَ إِنْسَانٌ ثُمَّ صَامَ مَا عُمِّرَتِ الدُّنْيَا لَكَانَ لَهُ ثَوَابُ ذَلِكَ وَ صِيَامُهُ يَعْدِلُ عِنْدَ اللَّهِ مِائَةَ حَجَّةٍ وَ مِائَةَ عُمْرَةٍ فِي كُلِّ عَامٍ مَبْرُورَاتٍ مُتَقَبَّلَاتٍ… (بحار الأنوار ج‏ 95 ص 321)

روزه‌ی عید غدیر خم به اندازه‌ی روزه‌ی تمام عمر دنیاست. یعنی اگر فردی تا آخر دنیا زنده بماند و روزه بگیرد، پاداش او بسان کسی است که این روز را روزه بدارد و پاداش آن در نزد خدا برابر با صد حج و صد عمره مقبول است.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: …وَ مَنْ صَلَّی فِيهِ رَكْعَتَيْنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَزُولَ الشَّمْسُ بِنِصْفِ سَاعَةٍ شُكْراً لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ يَقْرَأُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ سُورَةَ الْحَمْدِ عَشْراً وَ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ عَشْراً وَ آيَةَ الْكُرْسِيِّ عَشْراً عَدَلَتْ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِائَةَ أَلْفِ حَجَّةٍ وَ مِائَةَ أَلْفِ عُمْرَةٍ … (بحار الأنوار ج ‏95 ص303)

هر کس نیم ساعت پیش از ظهر این روز برای سپاسگزاری از خداوند عزیز و بلندمرتبه دو رکعت نماز بخواند و در هر رکعت از آن ده بار سوره‌ی حمد و ده بار سوره‌ی قدر و ده بار آیه الکرسی را بخواند، در نزد خداوند عزیز و بلندمرتبه، برابر با صد هزار حج و صد هزار عمره است…

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: صَوْمُ يَوْمِ غَدِيرِ خُمٍّ كَفَّارَةُ سِتِّينَ سَنَةً. (وسائل الشيعه  ج‏10 ص 442)

روزه گرفتن در روز غدیر خم، بخشش هفتاد سال گناه است.

 

أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ):… وَ صَوْمُ هَذَا الْيَوْمِ مِمَّا نَدَبَ اللَّهُ إِلَيْهِ وَ جَعَلَ الْجَزَاءَ الْعَظِيمَ كَفَالَةً عَنْهُ حَتَّی لَوْ تَعَبَّدَ لَهُ عَبْدٌ مِنَ الْعَبِيدِ فِي الشَّيْبَةِ مِنِ ابْتِدَاءِ الدُّنْيَا إِلَی انْقِضَائِهَا صَائِماً نَهَارُهَا قَائِماً لَيْلُهَا إِذَا أَخْلَصَ الْمُخْلِصُ فِي صَوْمِهِ لَقَصُرَتْ إِلَيْهِ أَيَّامُ الدُّنْيَا عَنْ كِفَايَتِهِ. (بحار الأنوار ج ‏94 ص 117)

… روزه‌ی این روز از روزه‌هایی است که خداوند به آن فراخوانده و پاداشی عظیم برای آن تضمین کرده است. حتی اگر یکی از بندگان از اول تا آخر دنیا در پیری عبادت او را کرده باشد و روزها را روزه‌دار و شب‌ها را به عبادت ایستاده باشد، اگر یک نفر این روز را خالصانه روزه گرفته باشد، تمام روزهای دنیا هم کفایت ثواب او را نمی‌کند.

 

5- ذکر روز عید غدیر

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ أَنَّ مِنَ السُّنَنِ أَنْ يَقُولَ الْمُؤْمِنُ فِي يَوْمِ‏ الْغَدِيرِ مِائَةَ مَرَّةٍ- الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَ كَمَالَ دِينِهِ وَ تَمَامَ نِعْمَتِهِ بِوَلَايَةِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ (عَلَيْهِ السَّلَامُ). (بحار الأنوار ج‏ 95 ص 321)

از آداب روز غدیر آن است که مؤمن در روز غدیر صد مرتبه بگوید: سپاس خدایی را که کمال دین و اتمام نعمت خود را با ولایت امیر مؤمنان علی بن ابی طالب (علیه السلام) قرار داد.

 

قَالَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فِي يَوْمِ عید الْغَدِيرِ… :  وَ يَوْمُ إِكْثَارِ الصَّلَاةِ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ. (زاد المعاد – مفتاح الجنان ص 204)

حضرت امیر المؤمنین (علیه السلام) در روز عید غدیر فرمود:… و این روز ِصلوات بسیار بر محمد و آل محمد است.

 

قَالَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فِي يَوْمِ عید الْغَدِيرِ … : فَإِذَا لَقِيَ الْمُؤْمِنُ أَخَاهُ يَقُولُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَنَا مِنَ‏ الْمُتَمَسِّكِينَ‏ بِوَلَايَةِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْأَئِمَّةِ (عَلَيْهِمُ السَّلَامُ)…

ثُمَّ قَالَ وَ لْيَكُنْ مِنْ قَوْلِكَ إِذَا لَقِيتَ أَخَاكَ الْمُؤْمِنَ- الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَكْرَمَنَا بِهَذَا الْيَوْمِ وَ جَعَلَنَا مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَ جَعَلَنَا مِنَ الْمُوفِينَ بِعَهْدِهِ الَّذِي عَهِدَ إِلَيْنَا وَ مِيثَاقِهِ الَّذِي وَاثَقَنَا بِهِ مِنْ وَلَايَةِ وُلَاةِ أَمْرِهِ وَ الْقُوَّامِ بِقِسْطِهِ وَ لَمْ يَجْعَلْنَا مِنَ الْجَاحِدِينَ وَ الْمُكَذِّبِينَ بِيَوْمِ الدِّين…‏(زاد المعاد – مفتاح الجنان ص 204)

حضرت امیر المؤمنین (علیه السلام) در روز عید غدیر فرمود:… پس هنگامی که مؤمن برادرش را دیدار کرد می گوید: سپاس خدایی را که ما را از پیوستگان به ولایت امیر المؤمنین و ائمه (علیهم السلام) قرار داد…

آنگاه فرمود: هر گاه در این روز با برادر مومنت دیدار کردی، بگو :ستایش خدایی را که ما را با این روز گرامی داشت و از مومنان و وفاکنندگان به پیمان و میثاقی که برای ولایت والیان امر و برپادارندگان عدل از ما گرفت، قرار داد و از منکران و تکذیب کنندگان روز جزا قرار نداد.

 

6- حاجت خواستن از خداوند

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: …وَ مَا سَأَلَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ حَاجَةً مِنْ حَوَائِجِ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ كَائِنَةً مَا كَانَتْ إِلَّا أَتَی اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَی قَضَائِهَا فِي يُسْرٍ وَ عَافِيَةٍ… (بحار الأنوار ج‏ 95 ص 303)

و هرکس در این روز هر حاجتی از حوایج دنیا و آخرت از درگاه خدای عزیز و بلندمرتبه درخواست کند، خداوند عزیز و بلندمرتبه حاجت او را همراه با آسایش و عافیت برآورده می‌کند…

 

7- افطاری دادن

الْفَيَّاضُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ الطُّوسِيُ‏: حَضَرْتُ مَجْلِسَ مَوْلَانَا عَلِيِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فِي يَوْمِ الْغَدِيرِ وَ بِحَضْرَتِهِ جَمَاعَةٌ مِنْ خَوَاصِّهِ قَدِ احْتَبَسَهُمْ عِنْدَهُ لِلْإِفْطَارِ مَعَهُ… (بحار الأنوار ج‏ 95 ص 322)

فیاض بن محمد بن طوسی: در روز غدیر به خدمت مولایمان علی بن موسی الرضا (علیه السلام) رسیدم و جماعتی از یاران خاص ایشان را دیدم که آنها را برای افطار به همراه خود نگه داشته‌اند…

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: صِيَامُ يَوْمِ غَدِيرِ خُمٍّ يَعْدِلُ صِيَامَ عُمُرِ الدُّنْيَا …وَ مَنْ‏ فَطَّرَ مُؤْمِناً كَانَ‏ كَمَنْ‏ أَطْعَمَ‏ فِئَاماً وَ فِئَاماً وَ لَمْ يَزَلْ يَعُدُّ حَتَّی عَدَّ عَشْراً ثُمَّ قَالَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) أَ تَدْرِي مَا الْفِئَامُ فَقُلْتُ لَا قَالَ مِائَةُ أَلْفٍ وَ كَانَ لَهُ ثَوَابُ مَنْ أَطْعَمَ بِعَدَدِهِمْ {مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ} (نساء/69) فِي حَرَمِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَل َّ وَ سَقَاهُمْ‏ {فِي يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَة} (بلد/14)…  (بحار الأنوار ج‏ 95 ص321)

روزه‌ی عید غدیر، به اندازه‌ی روزه‌ی تمام عمر دنیاست… و هر کس افطاری مومنی را تامین کند، پاداش کسی را خواهد داشت که دو فئام را اطعام کرده باشد و هم چنان می‌شمرد تا این که به ده فئام رسید. سپس فرمود: آیا می‌دانی مقصود از فئام چیست؟ عرض کردم: خیر. فرمود: صد هزار نفر و در ادامه فرمود: و پاداش کسی را خواهد داشت که به همین تعداد {از پیامبران و صدیقان و شهدا} را در {در روز قحطی و گرسنگی} در حرم الهی اطعام کرده وآب داده باشد.

 

8- توسعه دادن بر خانواده و برادران دینی

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:…الْعَمَلُ فِيهِ يَعْدِلُ‏ الْعَمَلَ‏ فِي‏ ثَمَانِينَ‏ شَهْراً وَ يَنْبَغِي أَنْ يُكْثَرَ فِيهِ ذِكْرُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الصَّلَاةُ عَلَی النَّبِيِّ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) وَ يُوَسِّعَ الرَّجُلُ عَلَی عِيَالِهِ‏. (بحار الأنوار ج‏ 94 ص 112)

عمل [شایسته] در این روز برابر با عمل در هشتاد ماه است و بهتر است در آن روز نام خداوند عزیز و بلندمرتبه را زیاد بر زبان آورند و بر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) صلوات بفرستند و مرد در آن روز بر خانواده‌اش گشاده‌دست باشد.

 

9- عطر زدن

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: …فَإِذَا كَانَ صَبِيحَةُ ذَلِكَ الْيَوْمِ وَجَبَ الْغُسْلُ فِي صَدْرِ نَهَارِهِ وَ أَنْ يَلْبَسَ الْمُؤْمِنُ أَنْظَفَ ثِيَابِهِ وَ أَفْخَرَهَا وَ يَتَطَيَّبَ إِمْكَانَهُ … (بحار الأنوار ج‏ 95 ص301)

بنابراین، وقتی صبح این روز فرا رسید، واجب است مؤمن در آغاز روز غسل کند و پاکیزه‌ترین و بهترین لباس خود را بپوشد و تا آنجا که می‌تواند، خود را خوشبو کند…

 

10- گردهمایی در روز غدیر

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ:… وَ اجْتَمِعُوا يَجْمَعِ اللَّهُ شَمْلَكُمْ. (بحار الأنوار ج‏ 94 ص112)

و گرد هم آیید تا خداوند یکپارچگی‌تان را حفظ کند.

 

11- زینت کردن

قَالَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فِي يَوْمِ عید الْغَدِيرِ… : وَ هُوَ يَوْمُ الزِّينَةِ فَمَنْ تَزَيَّنَ لِيَوْمِ الْغَدِيرِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ كُلَّ خَطِيئَةٍ عَمِلَهَا صَغِيرَةً أَوْ كَبِيرَةً وَ بَعَثَ اللَّهُ إِلَيْهِ مَلَائِكَةً يَكْتُبُونَ لَهُ الْحَسَنَاتِ وَ يَرْفَعُونَ لَهُ الدَّرَجَاتِ إِلَی قَابِلِ مِثْلِ ذَلِكَ الْيَوْمِ فَإِنْ مَاتَ‏ مَاتَ شَهِيداً وَ إِنْ عَاشَ عَاشَ سَعِيداً… (زاد المعاد – مفتاح الجنان ص 204)

حضرت امیر المؤمنین (علیه السلام) در روز عید غدیر فرمود:… و این روز زینت است. پس کسی که خود را برای روز غدیر تزیین کند، خداوند برای او می‌آمرزد تمام گناهانی را که انجام داده است؛ چه کوچک باشد چه بزرگ. و خداوند برای او فرشتگانی را برای او برپا می‌کند که پاداش‌هایی را می‌نویسند و درجات او را به حالت قبل از آن دیدار بالا می‌برند. پس اگر درگذشت، شهید مُرده است و اگر زنده ماند، زندگی سعادتمندانه‌ای دارد…

 

12- طعام دادن به مؤمنان

الْفَيَّاضُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ الطُّوسِيُ:‏ حَضَرْتُ مَجْلِسَ مَوْلَانَا عَلِيِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فِي يَوْمِ الْغَدِيرِ وَ بِحَضْرَتِهِ جَمَاعَةٌ مِنْ خَوَاصِّهِ قَدِ احْتَبَسَهُمْ عِنْدَهُ لِلْإِفْطَارِ مَعَهُ قَدْ قَدَّمَ إِلَی مَنَازِلِهِمْ الطَّعَامَ… (بحار الأنوار ج‏ 95 ص322)

فیاض بن محمد بن طوسی: در روز غدیر به خدمت مولایمان علی بن موسی الرضا (علیه السلام) رسیدم و جماعتی از یاران خاص ایشان را دیدم که آنها را برای افطار به همراه خود نگهداشته‌اند. و مقداری غذا به خانه‌هاشان فرستاده‌اند…

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:… وَ ذَلِكَ يَوْمُ صِيَامٍ وَ قِيَامٍ وَ إِطْعَامِ الطَّعَامِ وَ صِلَةِ الْإِخْوَانِ وَ فِيهِ مَرْضَاةُ الرَّحْمَنِ وَ مَرْغَمَةُ الشَّيْطَانِ. (بحار الأنوار ج‏ 95ص323)

عید غدیر، روز روزه و نماز و اطعام و دیدار برادران است و در آن رضایِ خداوند و به خاک مالی [بینی] شیطان است.

 

13- پوشیدن لباس های پاکیزه و فاخر

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: … فَإِذَا كَانَ صَبِيحَةُ ذَلِكَ الْيَوْمِ وَجَبَ الْغُسْلُ فِي صَدْرِ نَهَارِهِ وَ أَنْ يَلْبَسَ الْمُؤْمِنُ أَنْظَفَ ثِيَابِهِ وَ أَفْخَرَهَا… (بحار الأنوار ج‏ 95 ص 301)

بنابراین، وقتی صبح این روز فرا رسید، واجب است مؤمن در آغاز روز غسل کند و پاکیزه‌ترین و بهترین لباس خود را بپوشد…

 

14- دیدار برادران دینی

قَالَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فِي يَوْمِ عید الْغَدِير: ِ… وَ مَنْ زَارَ فِيهِ مُؤْمِناً أَدْخَلَ اللَّهُ قَبْرَهُ سَبْعِينَ نُوراً وَ وَسَّعَ فِي قَبْرِهِ وَ يَزُورُ قَبْرَهُ كُلَّ يَوْمٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ وَ يُبَشِّرُونَهُ بِالْجَنَّةِ. (زاد المعاد – مفتاح الجنان ص 204)

حضرت امیر المؤمنین (علیه السلام) در روز عید غدیر فرمود:… و کسی که برادر مؤمنش  را دیدار کند، خداوند هفتاد نور در قبر داخل می‌کند و قبرش را وسیع می‌کند و قبر او را هر روز هفتاد هزار ملک زیارت می‌کند و به او بشارت بهشت می‌دهند.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: … وَ ذَلِكَ يَوْمُ صِيَامٍ وَ قِيَامٍ وَ إِطْعَامِ الطَّعَامِ وَ صِلَةِ الْإِخْوَانِ وَ فِيهِ مَرْضَاةُ الرَّحْمَنِ وَ مَرْغَمَةُ الشَّيْطَانِ. (بحار الأنوار ج ‏95 ص323)

… و در این روز (عید غدیر)، روزه و نماز و اطعام و دیدار برادران است و در آن رضای خداوند و به خاک مالی [بینی] شیطان است.

 

15- تبسم

قَالَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فِي يَوْمِ عید الْغَدِيرِ… :  وَ هُوَ يَوْمُ التَّبَسُّمِ فِي وُجُوهِ النَّاسِ مِنْ أَهْلِ الْإِيمَانِ فَمَنْ‏ تَبَسَّمَ‏ فِي‏ وَجْهِ‏ أَخِيهِ‏ يَوْمَ‏ الْغَدِيرِ نَظَرَ اللَّهُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِالرَّحْمَةِ وَ قَضَی لَهُ أَلْفَ حَاجَةٍ وَ بَنَی لَهُ قَصْراً فِي الْجَنَّةِ مِنْ دُرَّةٍ بَيْضَاءَ وَ نَضَّرَ وَجْهَه‏.. (زاد المعاد – مفتاح الجنان ص 203)

حضرت امیر المؤمنین (علیه السلام) در روز عید غدیر فرمود:… و این روز تبسّم در صورت‌های اهل ایمان است. پس کسی که در صورت برادرش در روز غدیر تبسّم کرد، خداوند در روز قیامت به او نگاه مهربانانه می‌افکند و هزار حاجت او رابرآورده می‌کند و برای او قصری از جواهر سفید بنا می‌کند و صورتش را زیبا می‌کند.

 

16- نیکی به برادران و برآوردن حاجات آنها

قَالَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فِي يَوْمِ عید الْغَدِيرِ… : وَ مَنِ‏ اسْتَدَانَ‏ لِإِخْوَانِهِ‏ وَ أَعَانَهُمْ‏ فَأَنَا الضَّامِنُ عَلَی اللَّهِ إِنْ بَقَّاهُ قَضَاهُ وَ إِنْ قَبَضَهُ حَمَلَهُ عَنْهُ… (بحار الأنوار ج ‏94 ص 112)

حضرت امیر المؤمنین (علیه السلام) در روز عید غدیر فرمود:…و کسی که برای برادران خود وام بگیرد و به آنها کمک کند، من خود ضامن او در پیشگاه خدا هستم؛ اگر او را باقی نگهدارد قرضش را ادا می‌کند و اگر جان او را بگیرد مسئولیتش را بر عهده می‌گیرد…

 

أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) الْجُمُعَةُ وَ الْغَدِيرُ فَصَعِدَ الْمِنْبَرَ … :عُودُوا رَحِمَكُمُ اللَّهُ بَعْدَ انْقِضَاءِ مَجْمَعِكُمْ بِالتَّوْسِعَةِ عَلَی عِيَالِكُمْ وَ الْبِرِّ بِإِخْوَانِكُمْ… وَ الْبِرُّ فِيهِ يُثْمِرُ الْمَالَ وَ يَزِيدُ فِي الْعُمُرِ وَ التَّعَاطُفُ فِيهِ يَقْتَضِي رَحْمَةَ اللَّهِ وَ عَطْفَهُ وَ هَبُوا لِإِخْوَانِكُمْ وَ عِيَالِكُمْ مِنْ فَضْلِهِ بِالْجَهْدِ مِنْ جُودِكُمْ وَ بِمَا تَنَالُهُ الْقُدْرَةُ مِنِ اسْتِطَاعَتِكُمْ وَ أَظْهِرُوا الْبِشْرَ فِيمَا بَيْنَكُمْ وَ السُّرُورَ فِي مُلَاقَاتِكُمْ وَ الْحَمْدَ لِلَّهِ عَلَی مَا مَنَحَكُمْ وَ عُودُوا بِالْمَزِيدِ مِنَ الْخَيْرِ عَلَی أَهْلِ التَّأْمِيلِ لَكُمْ وَ سَاوُوا بِكُمْ ضُعَفَاءَكُمْ فِي مَآكِلِكُمْ وَ مَا تَنَالُهُ الْقُدْرَةُ مِنِ اسْتِطَاعَتِكُمْ عَلَی حَسَبِ إِمْكَانِكُمْ فَالدِّرْهَمُ فِيهِ بِمِائَتَيْ أَلْفِ دِرْهَمٍ وَ الْمَزِيدُ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ. (بحار الأنوار ج‏37 94 ص 117)

حضرت امیر المؤمنین (علیه السلام) در روز جمعه و غدیر بر فراز منبر فرمود:… پس از آنکه مجلس تمام شد با گشاده دستی بر خانواده خویش و نیکی به برادران خود بازگردید… و به یکدیگر نیکی کنید تا خداوند انس و الفتتان را محکم کند. از این نعمت خدا بهره بگیرید، همان‌طور که خداوند با ثوابی چندین برابر عیدهای پیش و پس از آن به شما سود رسانیده و تنها در چنین عیدی چنین ثوابی به شما بخشیده است. نیکی در این روز به مال برکت می‌دهد و عمر را زیاد می‌کند و مهربانی به یکدیگر رحمت و مهربانی پروردگار را می‌طلبد. از فضیلت این روز هر چه می‌توانید و با هر آنچه در توان دارید به برادران و خانواده خویش بخشش کنید. میان خویش آشکارا شادی کنید و در دیدار با یکدیگر شادمانی خویش را نشان دهید. خدا را سپاس برای آنچه به شما بخشیده است. با نیکی هر چه بیشتر بر کسانی که به شما چشم امید دوخته‌اند به راه درست بازگردید و ضعیفان را در غذای خویش و هر آنچه استطاعت آن را دارید و برایتان امکان دارد، سهیم و برابر کنید. اگر در این روز یک درهم ببخشید، گویی که دویست هزار درهم بخشیده‌اید و پاداش بیشتر از جانب خدای عزیز و بلندمرتبه است.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ… :ثُمَّ كُلْ وَ اشْرَبْ وَ أَظْهِرِ السُّرُورَ وَ أَطْعِمْ إِخْوَانَكَ وَ أَكْثِرْ بِرَّهُمْ وَ اقْضِ حَوَائِجَ إِخْوَانِكَ إِعْظَاماً لِيَوْمِكَ وَ خِلَافاً عَلَی مَنْ أَظْهَرَ فِيهِ الِاغْتِمَامَ وَ الْحُزْنَ ضَاعَفَ اللَّهُ حُزْنَهُ وَ غَمَّهُ‏. (بحار الأنوار ج‏ 95 ص302)

… آنگاه بنوش و اظهار شادمانی کن و به برادرانت اطعام کن و برای بزرگداشت این روز به آنان بسیار نیکویی کن و نیازهای آنان را برآورده ساز.

 

17- هدیه دادن

الْفَيَّاضُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ الطُّوسِيُ‏: حَضَرْتُ مَجْلِسَ مَوْلَانَا عَلِيِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فِي يَوْمِ الْغَدِيرِ وَ بِحَضْرَتِهِ جَمَاعَةٌ مِنْ خَوَاصِّهِ قَدِ احْتَبَسَهُمْ عِنْدَهُ لِلْإِفْطَارِ مَعَهُ قَدْ قَدَّمَ إِلَی مَنَازِلِهِمْ الطَّعَامَ وَ الْبُرَّ وَ أَلْبَسَهُمُ الصِّلَاةَ وَ الْكِسْوَةَ حَتَّی الْخَوَاتِيمَ وَ النِّعَالَ. (بحار الأنوار ج‏ 95 ص322)

فیاض بن محمد بن طوسی: در روز غدیر به خدمت مولایمان علی بن موسی الرضا (علیه السلام) رسیدم و جماعتی از یاران خاص ایشان را دیدم که آنها را برای افطار به همراه خود نگهداشته‌اند. و مقداری غذا و هدیه به خانه‌هاشان فرستاده‌اند و هدیه و لباس، حتی انگشتری و کفش نیز به آنها عطا کرده بودند.

 

18- اظهار سرور و شادی

أَبِي هَارُونَ الْعَبْدِيِّ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ)  فِي الْيَوْمِ الثَّامِنَ عَشَرَ مِنْ‏ ذِي‏ الْحِجَّةِ فَوَجَدْتُهُ‏ صَائِماً… فَقَالَ إِنَّهُ يَوْمُ عِيدٍ وَ فَرَحٍ وَ سُرُورٍ وَ صَوْمٍ شُكْراً لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ … (بحار الأنوار ج‏ 95ص298)

ابی هارون عبدی: در روز هجدهم ذیحجه به محضر امام صادق (علیه السلام) وارد شدم و دیدم که روزه است… فرمودند: این روز، روز عید و شادمانی و خوشحالی و روزه داری جهت سپاسگزاری از خداوند عزیز و بلندمرتبه است …

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّهُ يَوْمُ عِيدٍ وَ مَسَرَّاتٍ وَ أَفْرَاحٍ. (زاد المعاد – مفتاح الجنان ص 209)

همانا این روز، عید و شادی‌ها و خوشحالی‌هاست.

 

19- برائت از دشمنان اهل بیت علیهم السلام

الْحَسَنُ بْنُ رَاشِدٍ: قُلْتُ لِمَوْلَانَا أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) جُعِلْتُ فِدَاكَ لِلْمُسْلِمِينَ عِيدٌ غَيْرُ الْعِيدَيْنِ قَالَ نَعَمْ يَا حَسَنُ أَعْظَمُهُمَا وَ أَشْرَفُهُمَا قَالَ قُلْتُ وَ أَيُّ يَوْمٍ هُوَ قَالَ يَوْمٌ نُصِبَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) عَلَماً لِلنَّاسِ قُلْتُ وَ أَيُّ يَوْمٍ هُوَ قَالَ يَوْمُ ثَمَانِيَةَ عَشَرَ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مَا يَنْبَغِي أَنْ نَصْنَعَ فِيهِ قَالَ تَصُومُهُ وَ تُكْثِرُ الصَّلَاةَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَيْتِهِ وَ تَبَرَّأُ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِمَّنْ ظَلَمَهُمْ حَقَّهُمْ… (بحار الأنوار ج ‏95 ص 322)

حسن بن راشد: از مولایمان امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: فدایت شوم! آیا مسلمانان غیر از عید فطر و قربان عید دیگری دارند؟ فرمود: آری، عیدی بسیار بزرگ‌تر و گرامی‌تر. عرض کردم: و آن چه روزی است؟ فرمود: آن روز که امیر مؤمنان (علیه السلام) پرچم هدایت مردم گردید. عرض کردم: چه روزی؟ فرمود: هجدهم ذیحجه. عرض کردم: فدایت گردم! شایسته است چه کاری انجام دهیم؟ فرمود: روزه بگیر و بر محمد و آل محمد بسیار درود فرست و از آنان که در حق آنان ظلم کردند در نزد خدای عزیز و بلندمرتبه بیزاری بجوی…

 

20- تبریک گویی به یکدیگر

قَالَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فِي يَوْمِ عید الْغَدِيرِ… : وَ إِذَا تَلَاقَيْتُمْ فَتَصَافَحُوا بِالتَّسْلِيمِ وَ تَهَانَئُوا النِّعْمَةَ فِي هَذَا الْيَوْمِ… (بحار الأنوار ج‏ 94 ص 112)

وقتی همدیگر را دیدید، با یکدیگر دست دهید و به هم سلام کنید و به نعمت این روز به یکدیگر تهنیت بگوید…

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ:…وَ هُوَ يَوْمُ التَّهْنِيَةِ يُهَنِّي بَعْضُكُمْ بَعْضاً. (زاد المعاد – مفتاح الجنان ص 204)

و این روز تهنیت است. تبریک بعضی از شما به بعضی دیگر.

 

21- دعا در عید غدیر

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:  …فَإِذَا كَانَ صَبِيحَةُ ذَلِكَ الْيَوْمِ وَجَبَ الْغُسْلُ فِي صَدْرِ نَهَارِهِ وَ أَنْ يَلْبَسَ الْمُؤْمِنُ أَنْظَفَ ثِيَابِهِ وَ أَفْخَرَهَا وَ يَتَطَيَّبَ إِمْكَانَهُ وَ انْبِسَاطَ يَدِهِ ثُمَّ يَقُولَ- اللَّهُمَّ إِنَّ هَذَا الْيَوْمَ شَرَّفْتَنَا فِيهِ بِوَلَايَةِ وَلِيِّكَ عَلِيٍّ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ جَعَلْتَهُ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ وَ أَمَرْتَنَا بِمُوَالاتِهِ وَ طَاعَتِهِ وَ أَنْ نَتَمَسَّكَ بِمَا يُقَرِّبُنَا إِلَيْكَ وَ يُزْلِفُنَا لَدَيْكَ أَمْرُهُ وَ نَهْيُهُ اللَّهُمَّ قَدْ قَبِلْنَا أَمْرَكَ وَ نَهْيَكَ وَ سَمِعْنَا وَ أَطَعْنَا لِنَبِيِّكَ وَ سَلَّمْنَا وَ رَضِينَا فَنَحْنُ مَوَالِي عَلِيٍّ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ أَوْلِيَاؤُهُ كَمَا أَمَرْتَ نُوَالِيهِ وَ نُعَادِي مَنْ يُعَادِيهِ وَ نَبْرَأُ مِمَّنْ تَبَرَّأَ مِنْهُ وَ نُبْغِضُ مَنْ أَبْغَضَهُ وَ نُحِبُّ مَنْ أَحَبَّهُ وَ عَلِيٌّ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ مَوْلَانَا كَمَا قُلْتَ وَ إِمَامُنَا بَعْدَ نَبِيِّنَا (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) كَمَا أَمَرْتَ… (بحار الأنوار ج 95 ص 301)

…بنابراین، وقتی صبح این روز فرا رسید، واجب است مؤمن در آغاز روز غسل کند و پاکیزه‌ترین و بهترین لباس خود را بپوشد و تا آن جا که می‌تواند، خود را خوشبو کند، سپس بگوید:

خداوندا! این روز، همان روزی است که ما را با ولایت ولیّ خود، حضرت علی که درودهای خدا بر او باد، برتری بخشیدی و او را امیر مؤمنان قرار دادی و ما را به اقرار به سرپرستی و اطاعت از او دستور دادی و اینکه به امر و نهی‌­ای که ما را به تو نزدیک می‌کند و مقرّب درگاهت قرار می‌دهد، چنگ زنیم. خدایا! امر و نهی تو را پذیرفتیم و از پیامبرت اطاعت کردیم و تسلیم او شدیم و از او خشنود گشتیم و همان گونه که دستور دادی، از موالی و دوستداران حضرت علی، درودهای خدا بر او هستیم؛ با دوستان او دوست و با دشمنان او دشمنیم و از هرکس که از او بیزاری بجوید بیزاریم و از هر کس که کینه او را داشته باشد، کینه داریم و دوستداران او را دوست داریم و همان گونه که فرمودی و امر کردی، حضرت علی، درود خدا بر او، مولا و امام ما بعد از پیامبرت (صلی الله علیه و آله) است…

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ أَنَّ مِنَ السُّنَنِ أَنْ يَقُولَ الْمُؤْمِنُ فِي يَوْمِ الْغَدِيرِ مِائَةَ مَرَّةٍ “الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَ كَمَالَ دِينِهِ وَ تَمَامَ نِعْمَتِهِ بِوَلَايَةِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ  (عَلَيْهِ السَّلَامُ).” (بحار الأنوار ج‏ 95 ص 321)

از آداب روز غدیر آن است که مؤمن در روز غدیر صد مرتبه بگوید: “سپاس خدایی را که کمال دین و اتمام نعمت خود را با ولایت امیر مؤمنان علی بن ابی طالب (علیه السلام) قرار داد.”