آداب پوشش

آداب پوشش

 

چکیده

انسان مانند دیگر حیوانات نیست که بی نیاز از پوشش باشد و اسلام ضمن تأیید این نیاز، بر اهمیت آن تأکید کرده است و حدود و احکام  آن در آداب پوشش گردآوری شده است. انسان‌ها می‌توانند با رعایت آنها جامعه‌ای سالم و زندگی محفوظ از آسیب‌های اجتماعی داشته باشند و گزارش‌های تاریخی استفاده همیشگی انسان را از پوشش گواهی می‌دهد.

واژگان مرتبط: ستر، حجاب، جلباب، خمار.

 

1- معنی و مفهوم پوشش

مراد از پوشش، حجابی اسلامی است و حجاب در لغت به معنی مانع، و چیزی که بین دو چیز جدایی افکند. و در اصطلاح، لباسی را گویند که زن یا مرد هنگام معاشرت با دیگران یا هنگام عبادت، بدن خود را بپوشاند. (بنگرید به مفردات راغب و منابع فقهی)

 

2- اهمیت پوشش

اَللهُ تَعالی: یَا بَنِی آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَیْكُمْ لِبَاسًا یُوَارِی سَوْآتِكُمْ وَ رِیشًا وَ لِبَاسُ التَّقْوَى ذَلِكَ خَیْرٌ ذَلِكَ مِنْ آیَاتِ اللَّهِ لَعَلَّهُمْ یَذَّكَّرُونَ. (اعراف/26)

اى فرزندان آدم! در حقیقت ما براى شما لباسى فرو فرستادیم كه عورت‌هاى شما را پوشیده مى‌دارد و [براى شما] زینتى است و[لى] بهترین جامه [لباس] تقوا است این از نشانه‏‌هاى [قدرت] خداست، باشد كه متذكر شوند.

 

اَللهُ تَعالی: یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لِیَسْتَأْذِنْكُمُ الَّذِینَ مَلَكَتْ أَیْمَانُكُمْ وَ الَّذِینَ لَمْ یَبْلُغُوا الْحُلُمَ مِنْكُمْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ مِنْ قَبْلِ صَلَاةِ الْفَجْرِ وَ حِینَ تَضَعُونَ ثِیَابَكُمْ مِنَ الظَّهِیرَةِ وَ مِنْ بَعْدِ صَلَاةِ الْعِشَاءِ ثَلَاثُ عَوْرَاتٍ لَكُمْ…(نور/58)

اى كسانى كه ایمان آورده‌اید، قطعاً باید غلام و كنیزهاى شما و كسانى از شما كه به [سنِ‌] بلوغ نرسیده‌اند سه بار در شبانه روز از شما كسب اجازه كنند: پیش از نماز بامداد، و نیمروز كه جامه‌هاى خود را بیرون مى‌آورید، و پس از نماز شامگاهان. این سه وقت، وقت خلوت شماست.

 

اَللهُ تَعالی: …إِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ… (احزاب/53)

…و هنگامی كه چیزی از وسایل زندگی (به عنوان عاریت) از آنها (همسران پیامبر) می‏خواهید از پشت پرده بخواهید…

 

اَللهُ تَعالی: یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَ بَنَاتِكَ وَ نِسَاءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلَابِیبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ یُعْرَفْنَ فَلَا یُؤْذَیْنَ وَ كَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِیمًا. (احزاب/59)

ای پیامبر! به همسران و دخترانت و زنان مؤمنان بگو جلباب‌ها (روسری های بلند) خود را بر خویش فرو افكنند، این كار برای اینكه (از كنیزان و آلودگان) شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند بهتر است و خداوند همواره غفور و رحیم است.

 

أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ: اسْتَأْذَنَ‏ أَعْمَى‏ عَلَى‏ فَاطِمَةَ (عَلَیْهِا السَّلَام) فَحَجَبَتْهُ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه) لَهَا: لِمَ حَجَبْتِیهِ وَ هُوَ لَا یَرَاكِ؟ فَقَالَتْ (عَلَیْها السَّلَام): إِنْ لَمْ یَكُنْ یَرَانِی فَإِنِّی أَرَاهُ وَ هُوَ یَشَمُّ الرِّیحَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه): أَشْهَدُ أَنَّكِ بَضْعَةٌ مِنِّی. (بحار الأنوار ج ‏43 ص91)

شخصی كه نابینا بود از حضرت فاطمه (علیها سلام) اجازه خواست تا به حضور او برود، حضرت فاطمه اجازه داد ولی در طول ملاقات حجاب بر سر داشت. پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) به او فرمود: چرا حجاب داشتی، در حالی كه او تو را نمی‌دید؟ حضرت فاطمه گفت: اگر او مرا نمی‌بیند، من او را می بینم، و او بوی تن مرا نیز حس می‌كند. پیامبر فرمود: شهادت می‌دهم كه تو پاره‌ای از وجود من هستی.

 

فَاطِمَةُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: خَیْرٌ لِلنِّسَاءِ أَنْ‏ لَا یَرَیْنَ‏ الرِّجَالَ وَ لَا یَرَاهُنَّ الرِّجَال‏. (بحار الأنوار ج ‏43 ص 54)

بهترین چیز برای حفظ شخصیت زن، آن است که مردی را نبیند و نیز مورد مشاهده مردان قرار نگیرد.

 

أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ: صِیَانَةُ المَرْأَةِ أَنْعَمُ‏ لِحَالِهَا وَ أَدْوَمُ لِجَمَالِهَا. (عیون الحكم ص 303)

محفوظ داشتن زن، به حال او مفیدتر، و براى زیبایى‌اش پایدارتر است.

 

أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ (عَلَیْهِ السَّلَامُ) فِی وَصِیَّتِهِ لِابْنِهِ الْحَسَنِ (عَلَیْهِ السَّلَامُ):…فَاكْفُفْ عَلَیْهِنَّ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ بِحِجَابِكَ إِیَاهُنَ‏ فَإِنَ‏ شِدَّةَ الْحِجَابِ‏ أَبْقَى‏ عَلَیْهِن‏. (بحار الأنوار  ج ‏100 ص 252)

امیر المؤمنین (علیه السّلام) در وصیت خود به امام حسن (علیه السّلام) فرمود: آنها را در پشت پرده نگهدار تا چشمشان به نامحرم نیفتد، چرا که در پرده بودن، آنها را بهتر نگه می‌دارد.

 

‏ الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه‏‏‏:‏ إِنَّ اللَّهَ یَنْهَاكُمْ عَنِ التَّعَرِّی فَاسْتَحْیُوا مِنْ مَلَائِكَةِ اللَّهِ الَّذِینَ مَعَكُمْ الْكِرَامِ الْكَاتِبِینَ الَّذِینَ لَا یُفَارِقُونَكُمْ‏ إِلَّا عِنْدَ إِحْدَى ثَلَاثِ حَاجَاتٍ الْغَائِطِ وَ الْجَنَابَةِ وَ الْغُسْل‏. (بحار الأنوار ج ‏56  ص 200)

خداوند شما را از برهنگی نهی می­کند، پس شرم کنید از فرشتگانی که با شمایند و نویسندگانی گرامی هستند، و از شما جدا نمی­شوند، مگر در سه هنگام حاجت: غائط، جنابت، غسل.

 

أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ: إِذَا تَعَرَّى‏ أَحَدُكُمْ‏ نَظَرَ إِلَیْهِ‏ الشَّیْطَانُ‏ فَیَطْمَعُ فِیهِ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 80)

هر كس عریان شود، شیطان به او بنگرد و طمع کند.

 

3- پوشش زنان

اَللهُ تَعالی: وَ قُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَ یَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَ لْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُیُوبِهِنَّ وَ لَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِی إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِی أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَیْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِینَ غَیْرِ أُولِی الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِینَ لَمْ یَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَ لَا یَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِیُعْلَمَ مَا یُخْفِینَ مِنْ زِینَتِهِنَّ وَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِیعًا أَیُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ. (نور/31)

و به زنان با ایمان بگو دیدگان خود را [از هر نامحرمى] فرو بندند و پاكدامنى ورزند و زیورهاى خود را آشكار نگردانند، مگر آنچه كه طبعا از آن پیداست و باید روسرى خود را بر سینه خویش [فرو] اندازند و زیورهایشان را جز براى شوهرانشان یا پدرانشان یا پدران شوهرانشان یا پسرانشان یا پسران شوهرانشان یا برادرانشان یا پسران برادرانشان یا پسران خواهرانشان یا زنان [همكیش] خود یا كنیزانشان یا خدمتكاران مرد كه [از زن] بى ‏نیازند یا كودكانى كه بر عورت‌هاى زنان وقوف حاصل نكرده‏‌اند آشكار نكنند و پاهاى خود را [به گونه‏‌اى به زمین] نكوبند تا آنچه از زینتشان نهفته مى‌دارند معلوم گردد. اى مؤمنان! همگى [از مرد و زن] به درگاه خدا توبه كنید. امید كه رستگار شوید!

 

الْبَاقِرُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: فَاطِمَةُ سَیِّدَةُ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَ مَا كَانَ خِمَارُهَا إِلَّا هَكَذَا وَ أَوْمَأَ بِیَدِهِ‏ إِلَى‏ وَسَطِ عَضُدِهِ وَ مَا اسْتَثْنَى أَحَداً. (مكارم الأخلاق ص93)

همانا حضرت فاطمه (علیها السلام) سرور همه‌ی زنان اهل بهشت، مقنعه‌اش تا وسط بازوهای دستش می‌افتاد و کسی از این قاعده مستثنی نیست. (یعنی همه‌ی زنانِ مسلمان باید از آن حضرت تبعیّت کنند.)

 

الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (عَلَیْهِ السَّلَامُ) عَنِ‏ الذِّرَاعَیْنِ‏ مِنَ‏ الْمَرْأَةِ: أَ هُمَا مِنَ‏ الزِّینَةِ الَّتِی‏ قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالى‏: وَ لا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ.  (نور/31) قَالَ: نَعَمْ، وَ مَا دُونَ الْخِمَارِ مِنَ الزِّینَةِ، وَ مَا دُونَ السِّوَارَیْن.‏ (كافی ج ‏11 ص 196)

فضیل بن یسارگوید: از امام صادق (علیه السّلام) پرسیدم: آیا ساق دست‌های زنان از زینت است؟ زینتی که خدا فرموده است: {باید زنها آنها را آشکار نکنند؟} آن حضرت فرمود: آری (ساق دست زن باید پوشیده باشد) و نیز آنچه روسری آن را می‌پوشاند و بالاتر از جای دستبند (مثل ساق و آرنج و بازو) نیز از زینت محسوب می‌شود.

 

مَرْوَكِ بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ الصَّادِقُ (عَلَیْهِ السَّلَام):‏ قُلْتُ‏ لَهُ:‏ مَا لِلرَّجُلِ‏ أَنْ‏ یَرَى‏ مِنَ‏ الْمَرْأَةِ إِذَا لَمْ یَكُنْ لَهَا بِمَحْرَمٍ؟ قَالَ: الْوَجْهَ وَ الْكَفَّیْنِ وَ الْقَدَمَیْن‏. (بحار الأنوار ج ‏101 ص 35)

راوی از امام صادق (علیه السلام) نقل می‌کند: به ایشان گفتم: اگر مرد به زن مَحرم نباشد، چه قسمت‌هایی از بدن زن را می‌تواند ببیند؟ فرمود: صورت، دو دست از مچ به پایین و دو پا از مچ به پایین.

 

أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ ‏: كُنْتُ قَاعِداً فِی الْبَقِیعِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه) فِی یَوْمِ دَجْنٍ وَ مَطَرٍ  إِذْ مَرَّتِ امْرَأَةٌ عَلَى حِمَارٍ فَهَوَتْ‏ یَدُ الْحِمَارِ فِی وَ هْدَةٍ فَسَقَطَتِ الْمَرْأَةُ، فَأَعْرَضَ النَّبِیُّ (صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه) بِوَجْهِهِ، قَالُوا: یَا رَسُولَ اللَّهِ! إِنَّهَا مُتَسَرْوِلَةٌ، قَالَ: اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُتَسَرْوِلَاتِ ثَلَاثاً، یَا أَیُّهَا النَّاسُ اتَّخِذُوا السَّرَاوِیلَاتِ فَإِنَّهَا مِنْ أَسْتَرِ ثِیَابِكُمْ وَ حَصِّنُوا بِهَا نِسَاءَكُمْ إِذَا خَرَجْن‏. (مجموعه ورام ج ‏2 ص 78)

من و پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) در یك روز ابرى و بارانى در بقیع نشسته بودیم كه زنى سوار بر الاغ از آن جا گذشت و دست الاغش در گودالى فرو رفت و زن به زمین افتاد. پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) رویش را برگرداند. حاضران عرض كردند: اى رسول خدا ! آن زن شلوار به پا دارد. پیامبر سه بار فرمود: خدایا ! زنان شلوار پوش را بیامرز. اى مردم ! شلوار بپوشید كه شلوار پوشاترین جامه هاى شماست و زنان خود را در موقعى كه بیرون مى آیند با شلوار حفظ كنید.

 

الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَام: فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَ: {إِلَّا ما ظَهَرَ مِنْها.} (نور/31) قَالَ: الزِّینَةُ الظَّاهِرَةَ الْکُحْلُ وَ الْخَاتَمُ. (بحار الأنوار ج ‏101 ص 36)

همچنین از آن حضرت روایت شده که در توضیح {مگر آنچه که طبعاً از آن پیداست.} فرمود: زینت آشکار، یعنی سُرمه و انگشتری.

 

الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: الْخَاتَمُ وَ الْمَسَکَةُ وَ هُوَ الَّذِی یَظْهَرُ مِنَ الزِّینَةِ {وَ لا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَ.}(نور/31) الْقَلَائِدَ وَ الْقُرْطَةَ وَ الدَّمَالِیجَ وَ الْخَلَاخِیلَ. (بحار الأنوار ج ‏101 ص 36)

زینت آشکار، انگشتری و دستبند است و در {زیورهای خود را آشکار نگردانند.}، مقصود گلوبند، گوشواره، دستبند، النگو و خلخال است.

 

فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه) قَالَتْ لِأَسْمَاءَ: إِنِّی‏ قَدِ اسْتَقْبَحْتُ‏ مَا یُصْنَعُ‏ بِالنِّسَاءِ أَنَّهُ یُطْرَحُ عَلَى الْمَرْأَةِ الثَّوْبُ فَیَصِفُهَا لِمَنْ رَأَى، فَقَالَتْ أَسْمَاءُ: یَا بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ! أَنَا أُرِیكِ شَیْئاً رَأَیْتُهُ بِأَرْضِ الْحَبَشَةِ، قَالَ فَدَعَتْ بِجَرِیدَةٍ رَطْبَةٍ فَحَسَّنَتْهَا ثُمَّ طَرَحَتْ عَلَیْهَا ثَوْبا، فَقَالَتْ فَاطِمَهُ (عَلَیهَا السّلام): مَا أَحْسَنَ هَذَا وَ أَجْمَلَهُ لَا تُعْرَفُ بِهِ الْمَرْأَهُ مِنَ الرَّجُلِ. (بحار الأنوار ج ‏43 ص 189)

حضرت فاطمه دختر حضرت (محمّد صلی اللَّه علیه و آله) به اسماء بنت عمیس فرمود: من این عمل را زشت می‌دانم که یک پارچه روی جنازه‌ی زنان می‌اندازند. زیرا هر کسی از حجم و وصف آن جنازه آگاه می‌شود. اسماء گفت: ای دختر رسول خدا! من نظیر آن تابوتی را که در سرزمین حبشه دیده‌ام به تو نشان می‌دهم. آنگاه فرستاد تا شاخه‌های تازه خرما آوردند و با آنها تابوتی نیکو ساخت و پارچه‌ای روی آن انداخت. حضرت زهرای اطهر فرمود: چقدر این تابوت خوب است، زیرا اگر جنازه‌ای که در میان آن باشد، تشخیص داده نمی‌شود که جنازه زن است یا جنازه مرد.

 

4- پوشش دختران

البَاقرُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: لَا یَصْلُحُ‏ لِلْجَارِیَةِ إِذَا حَاضَتْ‏ إِلَّا أَنْ تَخْتَمِرَ إِلَّا أَنْ لَا تَجِدَه‏. (كافی ج ‏5  ص 532)

براى هیچ دخترخانم بالغى صلاح نیست كه بی‌روسرى ظاهر شود، مگر آنكه روسرى نداشته باشد.

(توجه: دراین‌‏صورت نمی‌تواند از خانه خارج شود، مگر آنكه ضرورت پیدا كند.)

 

ابْنِ الْحَجَّاجِ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْجَارِیَهِ الَّتِی لَمْ تُدْرِکْ مَتَی یَنْبَغِی لَهَا أَنْ تُغَطِّیَ رَأْسَهَا مِمَّنْ لَیْسَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَهَا مَحْرَمٌ وَ مَتَی یَجِبُ أَنْ تُقَنِّعَ رَأْسَهَا لِلصَّلَاهِ قَالَ لَا تُغَطِّی رَأْسَهَا حَتَّی تَحْرُمَ عَلَیْهَا الصَّلَاهُ. (بحار الأنوار ج ‏101 ص 35)

ابن الحجّاج: از امام صادق علیه السلام درباره دختری پرسیدم که بالغ نشده و اینکه چه زمانی باید سر خود را از نامحرم بپوشاند؟ و چه زمانی واجب است سرش را در نماز بپوشاند؟ فرمود: سر خود را نمی پوشاند تا زمانی که نماز برایش حرام گردد. [ظاهرا کنایه از حائض شدن است.]

 

5- پوشش زنان سالمند

اَللهُ تَعالی: وَالْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ اللَّاتِی لَا یَرْجُونَ نِكَاحًا فَلَیْسَ عَلَیْهِنَّ جُنَاحٌ أَنْ یَضَعْنَ ثِیَابَهُنَّ غَیْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِینَةٍ وَ أَنْ یَسْتَعْفِفْنَ خَیْرٌ لَهُنَّ وَاللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ(نور/60)

و بر زنان از كار افتاده‏ اى كه [دیگر] امید زناشویى ندارند گناهى نیست كه پوشش خود را كنار نهند [به شرطى كه] زینتى را آشكار نكنند و عفت ورزیدن براى آنها بهتر است و خدا شنواى داناست.

 

مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنِ الرِّضَا (عَلَیْهِ السَّلَام) سَأَلْتُهُ: عَنِ الرَّجُلِ یَحِلُُّ لَهُ‏ أَنْ‏ یَنْظُرَ إِلَى‏ شَعْرِ أُخْتِ‏ امْرَأَتِهِ؟‏ فَقَالَ: لَا إِلَّا أَنْ تَكُونَ مِنَ الْقَوَاعِدِ قُلْتُ لَهُ أُخْتُ امْرَأَتِهِ وَ الْغَرِیبَةُ سَوَاءٌ قَالَ: نَعَمْ، قُلْتُ: فَمَا لِی مِنَ النَّظَرِ إِلَیْهِ مِنْهَا؟ فَقَالَ: شَعْرُهَا وَ ذِرَاعُهَا. (وسائل الشیعه ج ‏20 ص 199)

احمدبن ‌ابی‌نصر گوید: از امام رضا (علیه السلام) پرسیدم: آیا مرد می‌تواند به موی خواهر زنش نگاه کند؟ امام فرمود: خیر، مگر اینکه جزو زنان از کار افتاده و سالخورده باشد (که امیدی به ازدواج ندارند.) به حضرت عرض کردم: یعنی خواهر زنش با زن بیگانه یکی هستند؟! امام فرمود: آری! عرض کردم: به کدام یک از اعضای زنان سالخورده می‌توانم نگاه کنم؟ امام فرمود: به مو و آرنج او.

 

الْحَلَبِیِّ: أَبِی عَبْدِ اللَّه‏( عَلَیْهِ السَّلَام) أَنَّهُ قَرَأَ :{أَنْ یَضَعْنَ ثِیابَهُنََّ.}(نور/60) قَالَ: الْخِمَارَ وَ الْجِلْبَابَ‏، قُلْتُ: بَیْنَ یَدَیْ مَنْ كَانَ‏؟ فَقَالَ: بَیْنَ یَدَیْ مَنْ كَانَ‏ غَیْرَ مُتَبَرِّجَةٍ بِزِینَةٍ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَهُوَ خَیْرٌ لَهَا. (كافی ج ‏5 ص 522)

حلبى: امام صادق (علیه السّلام) این آیه {زنان وانشسته مى‌توانند پوشش خود را بردارند.} تلاوت کرده و فرمود: منظور، خمار (روسرى) و جلباب (چادر) است.

گفتم: برداشتن این حجاب در مقابل چه كسى حلال است‌؟ فرمود: مقابل هركسى كه باشد. درحالى كه این زن خود را با زیورآلات نیاراسته باشد. و اگر این كار را نكند برایش بهتر است.

 

مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (عَلَیْهِ السَّلَام): ‏ فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ {وَ الْقَواعِدُ مِنَ النِّساءِ اللَّاتِی لا یَرْجُونَ نِكاحاً.}(نور/60) مَا الَّذِی یَصْلُحُ‏ لَهُنَّ‏ {أَنْ‏ یَضَعْنَ‏ مِنْ‏ ثِیَابِهِنَّ.}‏ (نور/60) قَالَ: الْجِلْبَابُ. (كافی ج ‏5 ص 522)

محمّد پسر ‌مسلم نقل می‌کند: از امام باقر (علیه السّلام) در مورد آیه: {و پیرزنانی که امید ازدواج آنها نیست.} سؤال شد منظور از {که پوشش خود را کنار نهند.} چه لباسی است که زنان سالخورده می‌توانند بردارند آن حضرت فرمود: منظور لباس روپوش است.

 

6- پوشش در برابر محارم

اَللهُ تَعالی: لَا جُنَاحَ عَلَیْهِنَّ فِی آبَائِهِنَّ وَلَا أَبْنَائِهِنَّ وَلَا إِخْوَانِهِنَّ وَلَا أَبْنَاءِ إِخْوَانِهِنَّ وَلَا أَبْنَاءِ أَخَوَاتِهِنَّ وَلَا نِسَائِهِنَّ وَلَا مَا مَلَكَتْ أَیْمَانُهُنَّ وَ اتَّقِینَ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَیْءٍ شَهِیدًا. (احزاب/55)

زنان را گناهى نیست اگر در نزد پدر و پسر و برادر و برادرزاده و خواهرزاده و زنان همدین و یا كنیزان خود بى‌حجاب باشند. و باید از خدا بترسید كه خدا بر هر چیزى ناظر است.

 

الْبَاقِرُ عَلَیْهِ السَّلَام: لَا بَأْسَ أَنْ یَنْظُرَ الرَّجُلُ إِلَى شَعْرِ أُمِّهِ أَوْ أُخْتِهِ أَوِ ابْنَتِه‏. (بحار الأنوار  ج ‏101 ص 37)

اشکال ندارد که مرد به موی مادر، خواهر یا دخترش نگاه کند.

 

7- پوشش مردان

اَللهُ تَعالی: قُلْ لِلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَ یَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِیرٌ بِمَا یَصْنَعُونَ (نور/ 30)

به مردان با ایمان بگو دیده فرو نهند و پاكدامنى ورزند كه این براى آنان پاكیزه‏‌تر است زیرا خدا به آنچه مى‌كنند، آگاه است.

 

أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَام: لَیْسَ‏ لِلرَّجُلِ‏ أَنْ‏ یَكْشِفَ‏ ثِیَابَهُ‏ عَنْ‏ فَخِذَیْهِ‏ وَ یَجْلِسَ بَیْنَ قَوْمٍ. (وسائل الشیعه ج‏5 ص23)

سزاوار نیست مرد لباسش را از روی ران‌ها کنار بزند و بین یک جماعتی بنشیند.

 

أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَام: نَهَانِی رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه) وَ لَا أَقُولُ نَهَاكُمْ‏ عَنِ‏ التَّخَتُّمِ‏ بِالذَّهَبِ وَ عَنْ ثِیَابِ الْقَسِّیِّ ‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 290)

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) مرا نهی کرد -و نمی گویم شما را نهی کرد- از پوشیدن انگشتر طلا، از جامه‌های قسی. (لباسی بود که از مصر آورده می‌شد و در بافت آن ابریشم به کار رفته بود.)

 

الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَام:‏ لَا یَلْبَسُ الرَّجُلُ‏ الذَّهَبَ‏ وَ لَا یُصَلِّی‏ فِیهِ‏ لِأَنَّهُ‏ مِنْ لِبَاسِ أَهْلِ الْجَنَّةِ. (بحار الأنوار ج ‏8 ص 172)

مرد لباس طلا نپوشد و در آن نماز نخواند، زیرا لباس طلا، لباس اهل بهشت است.

 

8- پوشش هنگام عبادت در آداب عبادت

أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَام: لَا یَقُومَنَّ أَحَدُكُمْ بَیْنَ یَدَیِ الرَّبِّ جَلَّ جَلَالُهُ وَ عَلَیْهِ ثَوْبٌ یَشِف‏. (بحار الأنوار ج ‏80 ص 184)

هیچ کدامتان نباید در حالی مقابل خداوندی که بلند است جلالت او،  بایستید، در حالی که لباس نازک و بدن‌نما به تن دارید.

 

أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَام: فِی‏ الْمَرْأَةِ تُصَلِّی‏ فِی‏ الدِّرْعِ‏ وَ الْخِمَارِ إِذَا كَانَا كَثِیفَیْنِ وَ إِنْ كَانَ مَعَهُمَا إِزَارٌ أَوْ مِلْحَفَةٌ فَهُوَ أَفْضَلُ. (بحار الأنوار ج ‏80 ص 188)

زن در یک لباس بلند و مقنعه ضخیم نماز بخواند و اگر همراه با آن دو، اِزار یا ملحفه‌ای به خود بگیرد، بهتر است.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه‏‏‏:‏ مُرْ نِسَاءَکَ لَا یُصَلِّینَ مُعَطَّلَاتٍ فَإِنْ لَمْ یَجِدْنَ فَلْیَعْقِدْنَ فِی أَعْنَاقِهِنَّ وَ لَوِ السَّیْرَ وَ مُرْهُنَّ فَلْیُغَیِّرْنَ أَکُفَّهُنَّ بِالْحِنَّاءِ وَ لَا یَدَعْنَهَا لِکَیْلَا یَشْتَبِهْنَ بِالرِّجَالِ. (بحار الأنوار ج‏ 80 ص 189)

زنانت را امر کن تا بدون زینت و زیور نماز نخوانند، پس اگر زیوری نداشتند، چیزی در گردن خود گره بزنند حتی اگر پاره ای پوست یا چَرم باشد، و آنها را امر کن تا دستان خود را حنا بندند و این کار را رها نکنند تا شبیه به مردان نباشند.

 

الْبَاقِرُ عَلَیْهِ السَّلَام: وَ یَجُوزُ لِلْمَرْأَةِ لُبْسُ‏ الدِّیبَاجِ‏ وَ الْحَرِیرِ فِی غَیْرِ صَلَاةٍ وَ إِحْرَامٍ وَ حُرِّمَ ذَلِكَ عَلَى الرِّجَالِ إِلَّا فِی الْجِهَادِ وَ یَجُوزُ أَنْ تَتَخَتَّمَ بِالذَّهَبِ وَ تُصَلِّیَ فِیهِ وَ حُرِّمَ ذَلِكَ عَلَى الرِّجَالِ. (بحار الأنوار ج ‏100 ص 256)

جایز است که زن لباس ابریشمی بر تن کند به غیر از زمان نماز و احرام. پوشیدن لباس ابریشم بر مردان حرام است، مگر در جهاد. جایز است که زن انگشتر طلا بر دست کرده و نماز گزارد، ولی برای مردان حرام است.

 

أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَام: لَا یَطُوفُ بِالْبَیْتِ عُرْیَانٌ‏ وَ لَا عُرْیَانَةٌ وَ لَا مُشْرِكٌ. (وسائل الشیعه  ج ‏13 ص 402)

هیچ شخص برهنه‌ای (چه مرد و چه زن) و هیچ مُشرکی نباید خانه [کعبه] را طواف کند.

 

الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَام:‏ فِی‏ الْحَدِیدِ إِنَّهُ‏ حِلْیَةُ أَهْلِ‏ النَّارِ وَ الذَّهَبِ‏ إِنَّهُ‏ حِلْیَةُ أَهْلِ‏ الْجَنَّةِ- وَ جَعَلَ اللَّهُ الذَّهَبَ فِی الدُّنْیَا زِینَةَ النِّسَاءِ فَحَرَّمَ عَلَى الرِّجَالِ لُبْسَهُ وَ الصَّلَاةَ فِیهِ… (وسائل الشیعه ج ‏4 ص 414)

آهن زیور و زینت اهل آتش است و طلا زینت اهل بهشت است و خداوند طلا را در دنیا زینت زنان قرار داده است و پوشیدن آن و نماز خواندن در آن را برای مردان حرام کرده است!

 

9- پوشش ناپسند

الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَام:‏ لَا یَنْبَغِی‏ لِلْمَرْأَةِ أَنْ‏ تُجَمِّرَ ثَوْبَهَا إِذَا خَرَجَتْ مِنْ بَیْتِهَا. (كافی ج ‏5 ص 519)

شایسته نیست كه زن مسلمان، آنگاه كه از خانه‌ی خویش بیرون مى‌رود، لباس خود را وسیله‌ی جلب توجّه دیگران کند.

 

الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَام:‏: لَا یَصْلُحُ‏ لِلْمَرْأَةِ الْمُسْلِمَةِ أَنْ تَلْبَسَ مِنَ الْخُمُرِ وَ الدُّرُوعِ مَا لَا یُوَارِی شَیْئا. (كافی ج ‏3 ص 396)

برای زن مسلمان شایسته نیست که سرپوش و مقنعه‌ها و پیراهن‌هایی که چیزی را نمی‌پوشاند، بپوشد. (یعنی نازک و بدن‌نما باشد.)

 

الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَام:‏ إِنَ‏ اللَّهَ‏ یُبْغِضُ‏ الشُّهْرَتَیْنِ شُهْرَةَ اللِّبَاسِ وَ شُهْرَةَ الصَّلَاة. (بحار الأنوار ج ‏81 ص 261)

خداوند دو نوع شهرت را منفور می­داند: شُهرت (که باعث انگشت نماشدن فرد شود.) لباس و شهرت نماز.

 

أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَام: أَوْحَى اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى إِلَى نَبِیٍّ مِنَ الْأَنْبِیَاءِ قُلْ‏ لِقَوْمِكَ:‏ لَا یَلْبَسُوا لِبَاسَ‏ أَعْدَائِی‏ وَ لَا یَطْعَمُوا مَطَاعِمَ أَعْدَائِی وَ لَا یَتَشَكَّلُوا بِمَشَاكِلِ أَعْدَائِی فَیَكُونُوا أَعْدَائِی. (مستدرك الوسائل ج ‏3 ص 210)

خداوند تبارک و تعالی به یکی از پیامبرانش وحی فرستاد: به امت خود بگو: لباس دشمنان مرا نپوشند. غذای دشمنان مرا نخورند و شبیه دشمنان من نشوند؛ که در این صورت آنها نیز دشمنان من خواهند بود.

 

زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِی (‏عَلَیْهِ السَّلَام): أَنَّهُ رَأَى رَجُلًا بِهِ تَأْنِیثٌ فِی مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه) فَقَالَ لَهُ: اخْرُجْ مِنْ مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ یَا مَنْ لَعَنَهُ رَسُولُ اللَّهِ. ثُمَّ قَالَ عَلِیٌّ (عَلَیْهِ السَّلَام): سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ‏(صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه) یَقُولُ: لَعَنَ‏ اللَّهُ‏ الْمُتَشَبِّهِینَ‏ مِنَ‏ الرِّجَالِ‏ بِالنِّسَاءِ وَ الْمُتَشَبِّهَاتِ مِنَ النِّسَاءِ بِالرِّجَالِ. (بحار الأنوار ج ‏76 ص 64)

زید بن علی از پدرانش از امیرالمؤمنین (علیه السلام) نقل می‌کند که حضرت در مسجد پیامبر (صلی الله علیه و آله) مردی را دید که حالت زنانه داشت. به او فرمود: ای کسی که رسول خدا او را لعنت کرده از مسجد رسول خدا بیرون برو! سپس حضرت فرمود: شنیدم رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می فرمود: لعنت خدا بر مردانی که شبیه زنان می‌شوند و بر زنانی که خود را مانند مردان می‌کنند.

 

10- آثار پوشش ناپسند

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه‏‏‏: لَیْلَةَ أُسْرِیَ بِی إِلَی السَّمَاءِ رَأَیْتُ نِسَاءً مِنْ نِسَاءِ أُمَّتِی فِی عَذَابٍ شَدِیدٍ فَأَنْکَرْتُ شَأْنَهُنَّ فَبَکَیْتُ لِمَا رَأَیْتُ مِنْ شِدَّةِ عَذَابِهِنَّ رَأَیْتُ امْرَأَةً مُعَلَّقَةً بِشَعْرِهَا یَغْلِی دِمَاغُ رَأْسِهَا… (بحار الأنوار ج ‏100 ص 246)

شبی که خداوند مرا به آسمان برد، زنانی از امّت خود را در عذابی شدید دیدم، از وضعیت آنها مبهوت شدم و از شدت عذاب آنها گریستم. زنی را دیدم که از مویش آویزان بود و مغز سرش می‌جوشید…

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه‏‏‏:‏ یَا عَلِیُّ! لَیْلَةَ أُسْرِیَ بِی إِلَى السَّمَاء… رَأَیْتُ‏ امْرَأَةً تَأْكُلُ‏ لَحْمَ‏ جَسَدِهَا وَ النَّارُ تُوقَدُ مِنْ‏ تَحْتِهَا… فَإِنَّهَا كَانَتْ تُزَیِّنُ بَدَنَهَا لِلنَّاس. (بحار الأنوار ج ‏8 ص 309)

یا علی! شبی که خداوند مرا به آسمان برد… زنی را دیدم که گوشت بدن خود را می‌خورد، در حالی که آتش جهنم از زیر آنها شعله‌ور بود… و همانا او که گوشت بدنش را می‌خورد، کسی بود که بدنش را برای مردم زینت می‌کرد.

 

الْحُسَیْنِ عَلَیْهِ السَّلَام: مَنْ‏ لَبِسَ‏ ثَوْباً یَشْهَرُهُ‏- كَسَاهُ‏ اللَّهُ‏ یَوْمَ‏ الْقِیَامَةِ ثَوْباً مِنَ النَّارِ. (كافی ج ‏6 ص 445)

هرکس لباسی بپوشد که او را مشهور و انگشت‌نما کند، خداوند در روز قیامت لباسی از آتش بر او خواهد پوشاند.

 

11- پوشش زنان در آخر الزمان

أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَام: قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ‏ یَظْهَرُ فِی آخِرِ الزَّمَانِ وَ اقْتِرَابِ السَّاعَةِ وَ هُوَ شَرُّ الْأَزْمِنَةِ نِسْوَةٌ كَاشِفَاتٌ عَادِیَاتٌ‏ مُتَبَرِّجَاتٌ مِنَ الدِّینِ خَارِجَاتٌ فِی الْفِتَنِ دَاخِلَاتٌ مَائِلَاتٌ إِلَى الشَّهَوَاتِ مُسْرِعَاتٌ إِلَى اللَّذَّاتِ مُسْتَحِلَّاتُ الْمُحَرَّمَاتِ فِی جَهَنَّمَ خَالِدَاتٌ. (وسائل الشیعه ج ‏20 ص 35)

در آخِرْ زمان و هنگام نزدیكى قیامت كه بدترینِ زمان‌هاست، زن‌هاى برهنه و لُخت، آشكار مى‌گردند كه از دین، فاصله گرفته و در فتنه‌ها داخل شده‌اند، تمایل به شهوات دارند و به سمت خوشى‌ها و لذّت‌ها شتابان‌اند، محرّمات را حلال مى‌شمرند، و در دوزخْ جاودانه‌اند.