آداب پرهیزکاری و تقوا

 

چکیده

تقوا، نگهداری خدا به واسطه‌ی دوری از ناخشنودی او است که در قرآن و روایات توصیه‌ی زیادی به آن شده و دارای آثار دنیوی و اخروی است. رعایت آداب پرهیزکاری و تقوا وظیفه‌ی متّقین است و به طور مسّلم آنان در بهشت خواهند بود.

 

1- معنی و مفهوم تقوا و پرهیزکاری

تقوی به معنای پرهیز کردن است. تَقْوی اسم است از اَتْقاء و هر دو به معنای پرهیز کردن است.
تقوی آن است که خود را از شی‌ء مخوف در وِقايَه و حفظ قرار دهیم این حقیقت تقوی است؛ سپس خوف را تقوی و تقوی را خوف گویند. (مفردات راغب ص 88)

 

2- تفسیر تقوا    

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: التَّقْوَی اجْتِنَابٌ. (تصنيف غرر الحكم  ص 268)

پرهيزکاری، اجتناب و دوری است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْمُتَّقِي مَنِ اتَّقَی الذُّنُوبَ وَ الْمُتَنَزِّهُ مَنْ تَنَزَّهَ عَنِ الْعُيُوبِ. (تصنيف غرر الحكم ص 268)

پرهيزکار كسی است كه از گناهان بپرهيزد، و پاكيزه كسی است كه از عيب‌ها پاكيزه باشد.

 

الصَّادِقُ (عَلَيْهِ السَّلَامُ)‏ : أَنْ لَا يَفْقِدَكَ اللَّهُ حَيْثُ أَمَرَكَ وَ لَا يَرَاكَ حَيْثُ نَهَاكَ. (بحار الأنوار ج ‏67 ص 285)

تقوا، یعنی این که خداوند تو را در کنار دستورهای خود حاضر  ببیند و در مواردی که نهی شده است، تو را نبیند.

 

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ  (عَلَيْهِ السَّلَامُ) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ‏ عَزَّ وَ جَلَ‏ {اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ‏.} (آل عمران/102) قَالَ يُطَاعُ فَلَا يُعْصَی وَ يُذْكَرُ فَلَا يُنْسَی وَ يُشْكَرُ فَلَا يُكْفَرُ. (بحار الأنوار ج‏67 ص 292)

(راوی گوید:)درباره فرمایش خداوند عزیز و بلندمرتبه: { از خداوند پروا كنيد، آن گونه كه سزاوار تقوای اوست.} از حضرت صادق (علیه السّلام) سؤال کردم. فرمود: به این ترتیب که اطاعت او شود و معصیتش نشود، همیشه در یاد او باشد و فراموش نشود و سپاسگزاری شود و ناسپاسی نشود.

 

3- اهمیّت و لزوم پرهیزکاری

اَللهُ تَعالی: تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوی‏ وَ اتَّقُونِ يا أُولِي الْأَلْبابِ‏. (بقره/ 197)

و برای خود توشه برگيريد كه در حقيقت، بهترين توشه، پرهيزگاری است، و ای خردمندان! از من پروا كنيد.

 

اَللهُ تَعالی: وَ لِبَاسُ التَّقْوَی ذَلِكَ خَيْرٌ ذَلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ. (أعراف/ 26)

جامه‌ی پرهيزکاری از هر جامه‌ای بهتر است. و اين يكی از آيات خداست؛ باشد كه پند گيرند.

 

3-1- سرمایه گزاری پاک

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: التَّقْوَی أَزْكَی زِرَاعَةٍ. (تصنيف غرر الحكم ص 268)

پرهيزكاری، پاكيزه‌ترين زراعت است.

 

3-2- شعار دل

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: طُوبَی لِمَنْ أَشْعَرَ التَّقْوَی قَلْبَهُ. (تصنيف غرر الحكم ص 269)

خوشا به حال كسی كه تقوا را شعار دل خويش قرار داده است.

 

3-3- کار نیک

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مُتَّقِي الْمَعْصِيَةِ كَفَاعِلِ الْبِرِّ. (تصنيف غرر الحكم ص 270)

پرهیز کننده از گناه، همچون کسی است که کار نیکی انجام داده است.

 

3-4- محکم ترین شالوده

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: التَّقْوَی أَقْوَی أَسَاسٍ. (تصنيف غرر الحكم ص271)

پرهیزکاری، محكم‌ترين شالوده است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا يَهْلِكُ عَلَی التَّقْوَی سِنْخُ أَصْلٍ وَ لَا يَظْمَأُ عَلَيْهَا زَرْعٌ. (تصنيف غرر الحكم ص 272)

بنيان محكمی كه بر روی پرهيزكاری است، هرگز تباه نشود و كِشته قومی كه ريشه در تقوا دارد، هرگز بی‌آب نماند.

 

3-5- خُلق و خوی انبیاء

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: عَلَيْكَ بِالتُّقَی فَإِنَّهُ خُلُقُ الْأَنْبِيَاءِ. (تصنيف غرر الحكم ص 270)

بر تو باد به پرهيزکاری! به درستی که پرهيزکاری خُلق و خوی انبیاء است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: عَلَيْكَ بِالتَّقْوَی فَإِنَّهُ أَشْرَفُ نَسَبٍ. (تصنيف غرر الحكم ص 270)

بر تو باد پرهيزکاری! همانا كه آن شريف‌ترين آقایی است.

 

3-6- راست‏ ترين وعده ها

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: ارْغَبُوا فِيمَا وَعَدَ اللَّهُ الْمُتَّقِينَ فَإِنَّ أَصْدَقَ الْوَعْدِ مِيعَادُهُ. (تصنيف غرر الحكم ص 274)

رغبت كنيد در آنچه خداوند به پرهيزكاران وعده داده است. همانا كه به حقيقت راست‏‌ترين وعده‌‏ها، وعده‌ی او است.

 

3-7- بهترین توشه

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: عَلَيْكُمْ بِالتَّقْوَی فَإِنَّهُ خَيْرُ زَادٍ وَ أَحْرَزُ عَتَادٍ. (تصنيف غرر الحكم ص 272)

بر شما باد پرهیزکاری! همانا که آن بهترین توشه و محکم‌ترین وسیله‌ی آماده شده است.

 

3-8- بالاترین شرافت

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا شَرَفَ أَعْلَی مِنَ التَّقْوَی. (تصنيف غرر الحكم ص 270)

هيچ شرافتی، بالاتراز تقوا نیست.

 

3-9- با ارزش ترین لباس

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: ثَوْبُ التُّقَی أَشْرَفُ الْمَلَابِسِ. (تصنيف غرر الحكم ص 270)

لباس تقوا، با ارزش‌ترين و برترين لباس‌هاست.

 

4- عوامل تقوا

‏ اَللهُ تَعالی: وَ اذْكُرُوا ما فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ‏. (بقره/63)

و آنچه را در آن [قرآن‌] است به خاطر داشته باشيد، باشد كه به تقوا گراييد.

 

اَللهُ تَعالی: هَذَا بَيَانٌ لِلنَّاسِ وَ هُدًی وَ مَوْعِظَةٌ لِلْمُتَّقِينَ. (مائده/ 46)

اين [قرآن‌] برای مردم، بيان و برای پرهيزکاران رهنمود و اندرزی است.

 

4-1- ریسمان محکم الهی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: فَاعْتَصِمُوا بِتَقْوَی اللَّهِ، فَإِنَّ لَهَا حَبْلًا وَثِيقاً عُرْوَتُهُ وَ مَعْقِلًا مَنِيعاً ذِرْوَتُهُ.(نهج البلاغه خطبه 190)

پس به ريسمان تقوا چنگ زنيد، كه پرهيزکاری را ريسمانی است با دستگيره‌های محكم و پناهگاهی است با بلندايی استوار و نفوذ ناپذير.

 

4-2- عمل به واجبات

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اعْمَلْ بِفَرَائِضِ اللَّهِ تَکُنْ أَتْقَی النَّاس‏. ( کافی ج ۲ ص ۸۲)

به واجبات الهی عمل کن تا پرهیزکارترین مردمان باشی.

 

4-3- دوری از محرمات

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا تَقْوَی كَالْكَفِّ عَنِ الْمَحَارِمِ. (تصنيف غرر الحكم ص 273)

تقوايی مثل خودداری از محرمات نيست.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذَا اتَّقَيْتَ فَاتَّقِ مَحَارِمَ اللَّهِ. (تصنيف غرر الحكم ص 273)

هرگاه حذر كنی، پس حذر كن از حرام‌های خدا.

 

4-4- پارسایی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْوَرَعُ أَسَاسُ التَّقْوَی. (تصنيف غرر الحكم ص 268)

پارسایی، ریشه‌ی پرهیزکاری است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: كَثْرَةُ التُّقَی عُنْوَانُ وُفُورِ الْوَرَعِ. (تصنيف غرر الحكم ص 268)

پرهیزکاریِ بسيار، نشانه‌ی وفور پارسايی است.

 

5- نشانه‌های پرهیزکاران

اَللهُ تَعالی: الم ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدیً لِلْمُتَّقِينَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ وَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِما أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَ ما أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَ بِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ أُولئِكَ عَلی‏ هُدیً مِنْ رَبِّهِمْ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ‏. (بقره/ 1- 5)

الم. اين است كتابی كه در [حقانيت‌] آن هيچ ترديدی نيست؛ [و] مايه‌ی هدايت پرهیزکاران است: آنان كه به غيب ايمان می‌آورند، و نماز را بر پا می‌دارند، و از آنچه به ايشان روزی داده‌ايم انفاق می‌كنند؛ و آنان كه بدانچه به سوی تو فرود آمده، و به آنچه پيش از تو نازل شده است، ايمان می‌آورند؛ و آنانند كه به آخرت يقين دارند. آنان برخوردار از هدايتی از سوی پروردگار خويشند؛ و آنان همان رستگارانند.

 

اَللهُ تَعالی: وَ الَّذِي جاءَ بِالصِّدْقِ وَ صَدَّقَ بِهِ أُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ‏. (زمر/ 33)

و كسی كه سخن راست آورد و آن را تصديق كرد، آنان پرهيزکارانند.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ تَمامُ التَّقوی اَن تَتَعَلَّمَ ما جَهِلتَ وَ تَعمَلَ بِما عَلِمتَ. (مجموعه ورام ج ۲ ص ۱۲۰)

کمال تقوا این است که آنچه را نمی‌دانی بیاموزی و بدانچه می‌دانی عمل کنی.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ أَتْقَی النَّاسِ مَنْ قَالَ الْحَقَّ فِيمَا لَهُ وَ عَلَيْهِ‏. (بحار الأنوار ج‏67 ص 288)

پرهیزکارترین مردم آن کس است که با صراحت حق را بگوید، چه به سود او باشد یا بر زیان او.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لِلْمُتَّقِي ثَلَاثُ عَلَامَاتٍ إِخْلَاصُ الْعَمَلِ وَ قَصْرُ الْأَمَلِ وَ اغْتِنَامُ الْمَهَلِ. (تصنيف غرر الحكم ص 274)

برای پرهيزکار سه علامت هست: اخلاص در کارها، کوتاه کردن آرزوها و غنیمت شمردن فرصت‌ها.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: عِنْدَ حُضُورِ الشَّهَوَاتِ وَ اللَّذَّاتِ يَتَبَيَّنُ وَرَعُ‏ الْأَتْقِيَاءِ. (تصنيف غرر الحكم ص 273)

هنگام حاضر بودن شهوت‌ها و لذت‌ها، پارساییِ پرهيزکاران، آشکار می‌شود.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لِلْمُتَّقِي هُدًی فِي رَشَادٍ وَ تَحَرُّجٌ عَنْ فَسَادٍ وَ حِرْصٌ فِي إِصْلَاحِ مَعَادٍ. (تصنيف غرر الحكم ص274)

برای پرهيزکار(خصوصیاتی است): راهنمایی در راه راست، باز ایستادن از فساد و تلاش در اصلاح معاد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: التَّقِيُ‏ سَابِقٌ‏ إِلَی‏ كُلِ‏ خَيْرٍ مَنْ غَرَسَ أَشْجَارَ التُّقَی جَنَی ثِمَارَ الْهُدَی‏. (بحار الأنوار ج ‏75 ص 90)

پرهیزکار در هر کار نیک سبقت می‌گیرد. هر که درخت پرهيزکاری بکارد، میوه‌ی هدایت می‌چیند.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَبَرُّكُمْ أَتْقَاكُمْ. (تصنيف غرر الحكم ص 269)

نيكوكارترین شما پرهيزکارترین شماست.

 

6- آثار پرهیزکاری

6-1- محبوبیت نزد خدا 

اَللهُ تَعالی: وَ اللَّهُ وَلِيُّ الْمُتَّقِينَ‏. (جاثية/ 18)

و خدا دوستدار پرهيزکاران است.

 

اَللهُ تَعالی: بَلی‏ مَنْ أَوْفی‏ بِعَهْدِهِ وَ اتَّقی‏ فَإِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ‏. (آل عمران/ 76)

آری، هر كه به پيمان خود وفا کرده و پرهيزکاری کند، بی‌ترديد خداوند، پرهيزکاران را دوست دارد.

 

‏ اَللهُ تَعالی: إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ‏. (حجرات/ 13)

در حقيقت ارجمندترين شما نزد خدا، پرهيزکارترين شماست.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَ يَسُرُّكَ أَنْ تَكُونَ مِنْ حِزْبِ اللَّهِ الْغَالِبِينَ اتَّقِ اللَّهَ سُبْحَانَهُ وَ أَحْسِنْ فِي كُلِّ أُمُورِكَ فَ{إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَ الَّذِينَ هُمْ مُحْسِنُونَ‏.}(نحل/ 128). (تصنيف غرر الحكم ص 269)

آيا اين  كه تو  در گروه خدا باشی كه غالبند، شاد می‏‌شوی ؟ بترس از خدا! – كه پاك است او- و در همه كارهای خود احسان كن. {همانا خدا با آنان است که پرهيزکار و نيكوكارند.}

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ التَّقْوَی مُنْتَهَی رِضَی اللَّهِ مِنْ عِبَادِهِ وَ حَاجَتُهُ مِنْ خَلْقِهِ فَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي إِنْ أَسْرَرْتُمْ عَلِمَهُ وَ إِنْ أَعْلَنْتُمْ كَتَبَهُ. (تصنيف غرر الحكم ص 269)

بدرستی كه پرهيزگاری، نهايت خشنودی خداست از بندگان خود، و نهايت‏ خواسته‌ی اوست از خلق خود. پس بپرهيزيد از خدایی كه اگر امری را پنهان كنيد، آن را می‌داند، و اگر آشكار كنيد، آن را می‌‏نويسد!

 

6-2- خشنودی خدا

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی أَوْصَاكُمْ بِالتَّقْوَی وَ جَعَلَهَا رِضَاهُ مِنْ خَلْقِهِ فَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي أَنْتُمْ بِعَيْنِهِ وَ نَوَاصِيكُمْ بِيَدِهِ. (تصنيف غرر الحكم ص 269)

همانا خداوند شما را به پرهيزکاری توصیه کرده است و آن را وسیله‌ی خشنودی خود از بندگان خود قرار داده است. پس پروا داشته باشید از خداوندی که همیشه پیش چشم او هستید و بر شما مسلّط است!

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّكُمْ إِلَی أَزْوَادِ التَّقْوَی أَحْوَجُ مِنْكُمْ إِلَی أَزْوَادِ الدُّنْيَا. (تصنيف غرر الحكم ص 269)

بدرستی كه شما به توشه‌های پرهيزکاری محتاج‌تريد به سمت خود، از توشه‏‌های دنيا به سوی خودتان.

 

6-3- پاداش در دنیا

اَللهُ تَعالی: الَّذِينَ آمَنُوا وَ كانُوا يَتَّقُونَ لَهُمُ الْبُشْری‏ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ‏. (يونس/ 63)

همانان كه ايمان آورده و پرهيزکاری ورزيده‌اند، در زندگی دنيا و در آخرت، مژده برای آنان است.

 

اَللهُ تَعالی: أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ كَالْمُفْسِدِينَ فِي الْأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ كَالْفُجَّارِ. (ص/ 28)

آيا كسانی را كه ايمان آورده‌اند و كارهای شايسته كرده‌اند، همانند فسادكنندگان در زمين قرار خواهيم داد؟ يا پرهيزکاران را چون گناهكاران؟

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَنِ اتَّقَی اللَّهَ عَاشَ قَوِيّاً وَ سَارَ فِي بِلَادِ عَدُوِّهِ آمِناً. (بحار الأنوار ج ‏67 ص 283)

کسی که از خدا پروا داشته باشد، در زندگی نیرومند، و در سرزمین دشمن هم در امن و امان است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ التَّقْوَی عِصْمَةٌ لَكَ فِي حَيَاتِكَ وَ زُلْفَی لَكَ بَعْدَ مَمَاتِكَ. (تصنيف غرر الحكم ص 274)

راستی كه پرهيزكاری در زمان حياتت نگهبان تو است و بعد از مرگت موجب قُرب منزلت تو می‌شود.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَا نَقَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَبْداً مِنْ ذُلِّ الْمَعَاصِي إِلَی عِزِّ التَّقْوَی إِلَّا أَغْنَاهُ مِنْ غَيْرِ مَالٍ وَ أَعَزَّهُ مِنْ غَيْرِ عَشِيرَةٍ وَ آنَسَهُ مِنْ غَيْرِ بَشَرٍ. (بحار الأنوار ج‏67 ص 282)

خدای عزیز و بلندمرتبه، بنده‌ای را از ذلت  گناهان به عزّت پرهیزکاری نبرد، مگر اینکه او را بی‌مال و بی‌نیاز گرداند، و بی‌قوم عزیز کند و بدون آدمیزاد با خود مانوسش سازد.

 

6-4- پاداش در آخرت

اَللهُ تَعالی: وَ سارِعُوا إِلی‏ مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ‏. (آل عمران/ 133)

و برای نيل به آمرزشی از پروردگار خود، و بهشتی كه پهنايش [به قدر] آسمان‌ها و زمين است [و] برای پرهيزگاران آماده شده است، بشتابيد.

 

اَللهُ تَعالی: وَ لَأَجْرُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ لِلَّذِينَ آمَنُوا وَ كانُوا يَتَّقُونَ‏. (يوسف/ 57)

و البته اجر آخرت، برای كسانی كه ايمان آورده و پرهيزکاری می‌كنند، بهتر است.

 

اَللهُ تَعالی: يَوْمَ‏ نَحْشُرُ الْمُتَّقِينَ إِلَی الرَّحْمنِ وَفْداً. (مريم/ 86)

[ياد كن‌] روزی را كه پرهيزکاران را به سوی [خدای‌] رحمان، گروه گروه محشور می‌كنيم.

 

اَللهُ تَعالی: وَ إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ لَحُسْنَ مَآبٍ جَنَّاتِ عَدْنٍ مُفَتَّحَةً لَهُمُ الْأَبْوابُ‏. (ص/ 49 و 50)

و پرهيزكاران را بازگشتی نيكوست؛ بهشت‌های جاويدان كه درِ آن به رويشان گشاده است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: التَّقْوَی ذَخِيرَةُ مَعَادٍ. (تصنيف غرر الحكم ص 272)

پرهیزکاری، ذخیره‌ی معاد است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: التَّقْوَی ظَاهِرُهُ شَرَفُ الدُّنْيَا وَ بَاطِنُهُ شَرَفُ الْآخِرَةِ. (تصنيف غرر الحكم ص 274)

پرهيزکاری، ظاهرش شرافت دنيا و باطنش شرافت آخرت است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: سَادَةُ أَهْلِ الْجَنَّةِ الْأَتْقِيَاءُ الْأَبْرَارُ. (تصنيف غرر الحكم ص 271)

سروران اهل بهشت، تقوا پيشگانِ نيكوكارند.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَلَا وَ إِنَّ التَّقْوَی مَطَايَا ذُلُلٌ حُمِلَ عَلَيْهَا أَهْلُهَا وَ أُعْطُوا أَزِمَّتَهَا فَأَوْرَدَتْهُمُ الْجَنَّةَ. (نهج البلاغه خطبه 16)

هان ای مردم! پرهيزکاری مَركب‌های راهوار است كه مهارشان به دست سواره‌های آنها سپرده شده، در نتيجه آنان را وارد بهشت می‌کنند.

 

6-5- بی‌نیازی از دیگران

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ أَخْرَجَهُ اللَّهُ مِنْ ذُلِّ الْمَعْصِيَةِ إِلَی عِزِّ التَّقْوَی أَغْنَاهُ اللَّهُ بِلَا مَالٍ وَ أَعَزَّهُ بِلَا عَشِيرَةٍ وَ آنَسَهُ بِلَا بَشَرٍ وَ مَنْ خَافَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَخَافَ اللَّهُ مِنْهُ كُلَّ شَيْ‏ءٍ وَ مَنْ لَمْ يَخَفِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَخَافَهُ اللَّهُ مِنْ كُلِّ شَيْ‏ءٍ. (بحار الأنوار ج ‏67 ص 289)

آن کس که خداوند او را از پستیِ معصیت نجات دهد و به حالت ارجمندیِ تقوا برساند؛ بی‌نیازش می‌سازد، بدون داشتن مال و ثروت. عزیز و محترم  می‌دارد، بدون داشتن قبیله و فامیل. و مأنوسش می‌سازد، بدون همراه داشتن کسی. و هر کس که از خدای عزیز و بلندمرتبه بترسد، خداوند همه چیز را از او می‌ترساند و هیبت او را در دل همه چیز قرار می‌دهد. و آن کس که از خدای عزیز و بلندمرتبه نترسد، خدا او را از همه چیز می‌ترساند.

 

6-6- کرامت

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَكُونَ أَكْرَمَ النَّاسِ فَلْيَتَّقِ اللَّهَ وَ مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَكُونَ أَتْقَی النَّاسِ فَلْيَتَوَكَّلْ عَلَی اللَّهِ. (بحار الأنوار ج ‏67 ص 290)

هر کس که می‌خواهد گرامی‌ترین مردم باشد، باید از خدا پروا داشته باشد، و هر کس که دوست دارد پرهيزکارترینِ مردم باشد، باید اعتمادش فقط بر خدا باشد.

 

اَلسّجادُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا حَسَبَ لِقُرَشِيٍّ وَ لَا عَرَبِيٍّ إِلَّا بِتَوَاضُعٍ وَ لَا كَرَمَ إِلَّا بِتَقْوَی‏. (بحار الأنوار ج ‏67 ص 288)

نسبت قریشی و نسبت عربی ارزشی ندارد، مگر به تواضع. و کرامتی نیست مگر به پرهيزکاری.

 

6-7- قبولی اعمال

يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَی وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ (حجرات/13)

هان ای مردم! همانا ما شما را از يك مرد و يك زن آفريده‏‌ايم و شما را به هيئت اقوام و قبايلی در آورده‏‌ايم تا با يكديگر انس و آشنايی يابيد، بی‏‌گمان گرامی‏‌ترين شما در نزد خداوند، پرهيزگارترين شماست. همانا كه خداوند دانای آگاه است‏.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏… فَإِنَّهُ لَا يَقِلُّ عَمَلٌ بِالتَّقْوَی وَ كَيْفَ يَقِلُّ عَمَلٌ يُتَقَبَّلُ لِقَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ‏ {إِنَّما يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ.} (مائده/27). (بحار الأنوار ج ‏67 ص 286)

… چون عملی که توأم با تقوا باشد، ارزش خود را از دست نمی‌دهد. چطور می‌شود آن عملی را که خدا پذیرفته است، کم ارزش شمرد؟ مگر نه این است که خداوند می‌فرماید: {خدا فقط از تقواپيشگان می‌پذيرد.}

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: بِالتَّقْوَی تَزْكُو الْأَعْمَالُ. (تصنيف غرر الحكم ص 274)

با پرهيزکاری، اعمال را پاكيزه كنيد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ أَشْعَرَ قَلْبَهُ التَّقْوَی فَازَ عَمَلُهُ. (تصنيف غرر الحكم ص 271)

هر کس تقوا را در کانون قلب خويش قرار دهد، کارهای نيک او به پیروزی رسد.

 

6-8- دینداری

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: يُسْتَدَلُّ عَلَی دِينِ الرَّجُلِ بِحُسْنِ تَقْوَاهُ وَ صِدْقِ وَرَعِهِ. (تصنيف غرر الحكم ص 271)

از خوبی پرهيزكاری و راستی پارسایی انسان، به دين او پی برده می‌‏شود.

 

6-9- رستگاری

‏اَللهُ تَعالی: وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ‏. (بقره/ 189)

و از خدا پروا داشته باشید! اميد است كه رستگار شويد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اتَّقِ تَفُزْ. (تصنيف غرر الحكم ص 271)

باتقوا باش! تا رستگار شوی!

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: تَوَقَّ مَعَاصِيَ اللَّهِ تُفْلِحْ. (تصنيف غرر الحكم ص 271)

از نافرمانی‌ها (برابر) خدا پرهيز كن تا رستگار گردی!

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنِ اتَّقَی اللَّهَ فَازَ وَ غَنِيَ. (تصنيف غرر الحكم ص 271)

هر كه از خدا پروا داشته باشد، رستگار شده و بی‏‌نياز گردد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ أَحَبَّ فَوْزَ الْآخِرَةِ فَعَلَيْهِ بِالتَّقْوَی. (تصنيف غرر الحكم ص 271)

هر که رستگاری آخرت را دوست دارد، پس رعایت پرهیزکاری برای او لازم است.

 

6-10- دوری از نیرنگ دشمنان

اَللهُ تَعالی: وَ إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا لا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئاً. (آل عمران/ 120)

و اگر صبر كنيد و پرهيزکاری کنید، نيرنگشان هيچ زيانی به شما نمی‌رساند.

 

6-11-  سپاسگزاری

اَللهُ تَعالی: فَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ‏. (آل عمران/ 123)

پس، از خدای پروا داشته باشید، باشد كه سپاسگزار شويد.

 

6-12- فرجام نیک

اَللهُ تَعالی: وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ‏. (أعراف/ 127)

و سرانجام نيك، از آن پرهيزکاران است.

 

6-13- تشخیص حقیقت

اَللهُ تَعالی: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً وَ يُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ‏. (أنفال/ 29)

ای كسانی كه ايمان آورده‌ايد! اگر از خدا پروا داريد، برای شما [نيروی‌] تشخيص [حق از باطل‌] قرار می‌دهد؛ و گناهانتان را از شما می‌زدايد؛ و شما را می‌آمرزد؛ و خدا دارای بخشش بزرگ است.

 

اَللهُ تَعالی: إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذا مَسَّهمْ طائِفٌ مِنَ الشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا فَإِذا هُمْ مُبْصِرُونَ‏. (أعراف/ 200)

كسانی كه پرهيزکاری می‌كنند، چون از شيطان وسوسه‌ای به آنها برسد، خدا را ياد می‌كنند، و ناگهان بينا شوند.

 

زَيْدِ بْنِ أَبِي أُسَامَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ‏ {إنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ مِنَ الشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا فَإِذا هُمْ مُبْصِرُونَ‏. }(أعراف 201) قَالَ هُوَ الذَّنْبُ يَهُمُّ بِهِ الْعَبْدُ فَيَتَذَكَّرُ فَيَدَعُهُ‏. (بحار الأنوار ج ‏67 ص 287)

زید بن اسامه: از حضرت صادق (علیه السّلام) درباره تفسیر این سخن خداوند پرسیدم: {اهل تقوا هنگامی که تماسی از طرف شیطان نسبت به ایشان رخ دهد، متذکر شده و با بصیرت کامل راه را می‌بینند.} حضرت فرمود: به این معناست که بنده گرایشی به گناه پیدا می‌کند، ولی متذکّر خدا شده و آن گناه را رها  می‌کند.

 

6-14- نجات

اَللهُ تَعالی: وَ أَنْجَيْنَا الَّذِينَ آمَنُوا وَ كانُوا يَتَّقُونَ‏. (نمل/ 13)

آنهايی را كه ايمان آورده بودند و پرهيزکار بودند، نجات داديم.

 

اَللهُ تَعالی: وَ يُنَجِّي اللَّهُ الَّذِينَ اتَّقَوْا بِمَفازَتِهِمْ لا يَمَسُّهُمُ السُّوءُ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ‏. (زمر/ 61)

و خدا كسانی را كه تقوا پيشه كرده‌اند، به [پاس‌] كارهايی كه مايه‌ی رستگاری‌شان بوده، نجات می‌دهد. عذاب به آنان نمی‌رسد و غمگين نخواهند گرديد.

 

اَللهُ تَعالی: وَ نَجَّيْنَا الَّذِينَ آمَنُوا وَ كانُوا يَتَّقُونَ‏. (سجده/ 18)

ما كسانی را كه ايمان آورده بودند و پرهيزکار بودند، نجات داديم.

 

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اِنَّ اللّه عَز و جَلَّ یَقی بِالتَّقوی عَنِ العَبدِ ما عَزُبَ عَنهُ عَقلُهُ وَ یُجَلّی بِالتَّقوی عَنهُ عَماهُ وَ جَهلَهُ. (کافی ج ۸ ص ۵۲)

همانا خدای عزیز و بلندمرتبه به وسیله‌ی پرهيزکاری، بنده را از آنچه که عقلش به آن نمی‌رسد حفظ می‌کند، و کور دلی و نادانی او را بر طرف می‌سازد.

 

6-15- گشایش

اَللهُ تَعالی: وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ‏. (طلاق/ 2 و 1)

و هر كه از خدا بترسد، برای او راهی برای بيرون‌شدن قرار خواهد داد، و از جايی كه حسابش را نمی‌كند، به او روزی می‌رساند.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ لَوْ أَنَّ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ كَانَتَا رَتْقاً عَلَی عَبْدٍ ثُمَّ اتَّقَی اللَّهَ لَجَعَلَ اللَّهُ لَهُ مِنْهُمَا فَرَجاً وَ مَخْرَجاً. (بحار الأنوار ج ‏67 ص 285)

اگر تمام درهای آسمان و زمین به روی بنده‌ای بسته شود، ولی این بنده پرهیزکاری کند، همانا خداوند راه رهایی از آن را فراهم کرده و توسعه و گشایشی برای او قرار می‌دهد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنِ اتَّقَی اللَّهَ سُبْحَانَهُ جَعَلَ لَهُ مِنْ كُلِّ هَمٍّ فَرَجاً وَ مِنْ كُلِّ ضِيقٍ مَخْرَجاً. (تصنيف غرر الحكم ص 272)

هر كس تقوای خدای سبحان را رعايت كند، خداوند، برای او از هر غمی گشايشی و از هر تنگنايی راه نجاتی فراهم می‌كند.

 

6-16- بخشش الهی

اَللهُ تَعالی: وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يُكَفِّرْ عَنْهُ سَيِّئاتِهِ وَ يُعْظِمْ لَهُ أَجْراً. (طلاق/ 5)

و هر كس از خدا پروا كند، بديی‌‌هايش را از او بزدايد و پاداشش را بزرگ گرداند.

 

6-17- اصلاح دین

الْعَالِمِ  (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فِي تَفْسِيرِ هَذِهِ الْآيَةِ {وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ.} (طلاق/ 2) ‏ قَالَ‏ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً فِي دِينِهِ‏ وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ‏ فِي دُنْيَاهُ. (بحار الأنوار ج ‏67 ص 293)

حضرت عالم (موسی بن جعفر علیه السّلام) در تفسیر آیه { و هر كه از خدا بترسد، برای او راهی برای بيرون‌شدن قرار خواهد داد، و از جايی كه حسابش را نمی‌كند، به او روزی می‌رساند.} فرمود: یعنی از تحیّر در امور دینی نجاتش می‌دهد و در امور زندگی دنیوی، از جاهایی که گمانش را نمی‌برد، روزی‌اش را می‌رساند.

 

6-18- دریافت روزی

اَللهُ تَعالی: وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ‏. (طلاق/ 2 و 1)

و هر كه از خدا بترسد، برای او راهی برای بيرون‌شدن قرار خواهد داد، و از جايی كه حسابش را نمی‌كند، به او روزی می‌رساند.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَوْ أَنَّ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ کَانَتَا عَلَی عَبْدٍ رَتْقاً ثُمَّ اتَّقَی اللَّهَ لَجَعَلَ لَهُ مِنْهَا مَخْرَجاً وَ رَزَقَهُ مِنْ حَیْثُ لا یَحْتَسِبُ. (عیون الحکم ص ۴۱۶)

اگر آسمان‌ها و زمین راه را بر بنده‌ای ببندند و او تقوای الهی پیشه کند، خداوند حتما راه گشایشی برای او فراهم خواهد کرد و از جایی که گمان ندارد، روزی‌اش خواهد داد.

 

6-19- طول عمر

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَنْ سَرَّهُ أَنْ یُنْسَأَ لَهُ فِی عُمُرِهِ وَ یُوَسَّعَ لَهُ فِی رِزْقِهِ فَلْیَتَّقِ اللَّهَ وَ لْیَصِلْ رَحِمَه‏.(بحار الأنوار ج ۷۱ ص ۱۰۲)

هر کس دوست دارد که عمرش طولانی و روزی‌اش زیاد شود، تقوای الهی پیشه کند و صله رحم کنید.

 

6-20- آسان شدن کارها

‏ اَللهُ تَعالی: وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْراً. (طلاق/ 4)

و هر كس از خدا پروا دارد [خدا] برای او در كارش تسهيلی فراهم سازد.

 

6-21- عزت

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: التَّقْوَی تُعِزُّ. (تصنيف غرر الحكم  ص 274)

تقوا، عزت می‌بخشد.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ أَخْرَجَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ ذُلِّ الْمَعَاصِي إِلَی عِزِّ التَّقْوَی أَغْنَاهُ اللَّهُ بِلَا مَالٍ وَ أَعَزَّهُ بِلَا عَشِيرَةٍ وَ آنَسَهُ بِلَا أَنِيسٍ. (وسائل الشيعه ج ‏15 ص 241)

كسی كه خدای عزیز و بلندمرتبه او را از ذلّت گناهان به سوی عزّت و ارجمندی تقوا فرستاد او را بدون مال بی‏‌نيازی بخشيد و بدون قوم و قبيله عزّت داد و بدون مونس آرامش بخشيد.

 

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ أَرَادَ أَنْ يَكُونَ أَعَزَّ النَّاسِ فَلْيَتَّقِ اللَّهَ فِي سِرِّهِ وَ عَلَانِيَتِهِ. (بحار الأنوار ج ‏67 ص 293)

هر کس می‌خواهد عزیزترین مردم باشد، باید در نهان و آشکار از خدا پروا داشته باشد.

 

6-22- محافظت الهی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: التَّقْوَی حِصْنٌ حَصِينٌ لِمَنْ لَجَأَ إِلَيْهِ. (تصنيف غرر الحكم ص 270)

پرهيزكاری، دژی تسخير ناشدنی است، برای كسی كه بدان پناه برد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: التَّقْوَی آكَدُ سَبَبٍ بَيْنَكَ وَ بَيْنَ اللَّهِ إِنْ أَخَذْتَ بِهِ وَ جُنَّةٌ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ. (تصنيف غرر الحكم ص 270)

تقوا را اگر چنگ زنی، محكم‌ترين رشته ميان تو و خداست و محافظی است در برابر عذاب دردناك.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنِ اتَّقَی اللَّهَ وَقَاهُ. (تصنيف غرر الحكم ص272)

هر كه از خدا پروا كند، خداوند او را حفظ کند.

 

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اِنَّ اللّه عَزّ َوَ جَلَّ یَقی بِالتَّقوی عَنِ العَبدِ ما عَزُبَ عَنهُ عَقلُهُ وَ یُجَلّی بِالتَّقوی عَنهُ عَماهُ وَ جَهلَهُ. (کافی ج ۸ ص ۵۲)

خداوند عزیز و بلندمرتبه، به وسیله‌ی تقوا، انسان را از آنچه عقلش به آن نمی‌رسد، حفظ می‌کند و کوردلی و نادانی را از او دور می‌کند.

 

6-23- غلبه بر شیطان

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَشْعِرْ قَلْبَكَ التَّقْوَی وَ خَالِفِ الْهَوَی تَغْلِبِ الشَّيْطَانَ. (تصنيف غرر الحكم ص 274)

پرهیزکاری را شعار دل خود گردان، و با خواهش‌های خود مخالفت کن تا بر شیطان چیره شوی.

 

6-24- دوری از گناه

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: بِالتَّقْوَی قُرِنَتِ الْعِصْمَةُ. (تصنيف غرر الحكم ص 269)

با پرهیزکاری، خویشتن‌داری از گناه همراه شده است.

 

6-25- سرفرازی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا تَضَعْ مَنْ رَفَعَتْهُ التَّقْوَی. (تصنيف غرر الحكم ص 275)

پست مگردان كسی را كه او پرهيزکاری بلندش كرده است.

 

7- آثار عدم تقوا

اَللهُ تَعالی: وَ إِذا قِيلَ لَهُ اتَّقِ اللَّهَ أَخَذَتْهُ الْعِزَّةُ بِالْإِثْمِ فَحَسْبُهُ جَهَنَّمُ وَ لَبِئْسَ الْمِهادُ. (بقره/ 206)

و چون به او گفته شود: از خدا پروا كن! نخوت، وی را به گناه كشاند. پس جهنم برای او بس است، و چه بد بستری است.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ لَا یَزَالُ النَّاسُ بِخَیْرٍ مَا أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْکَرِ{وَ تَعَاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْوی.}‏ (مائده/2) فَإِذَا لَمْ یَفْعَلُوا ذَلِکَ نُزِعَتْ مِنْهُمُ الْبَرَکَاتُ وَ سُلِّطَ بَعْضُهُمْ عَلَی بَعْضٍ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُمْ نَاصِرٌ فِی الْأَرْضِ وَ لَا فِی السَّمَاءِ. (تهذیب الاحکام ج ۶ ص ۱۸۱)

تا زمانی که مردم، امر به معروف و نهی از منکر کنند{و در کارهای نیک و پرهيزکاری با يكديگر همكاری كنيد.}، در خیر و سعادت خواهند بود، اما اگر چنین نکنند، برکت‌ها از آنان گرفته شود و گروهی بر گروه دیگر سلطه پیدا کنند. نه در زمین یاوری دارند و نه در آسمان!

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ مَنْ فَارَقَ التَّقْوَی أُغْرِيَ بِاللَّذَّاتِ وَ الشَّهَوَاتِ وَ وَقَعَ فِي تِيهِ السَّيِّئَاتِ وَ لَزِمَهُ كَبِيرُ التَّبِعَاتِ. (تصنيف غرر الحكم ص 274)

هر كه از تقوا جدا شود، شيفته لذّت‌ها و شهوات گردد و در بيابانِ سرگردان كننده گناهان بيفتد و پيامدهای ناگوار سختْ دامنگيرش شود.