آداب ناخن گرفتن

 

چکیده

بهداشت بدن شامل مواردی است که ناخن گرفتن از آن موارد بشمار می‌رود. آداب ناخن گرفتن، مجموعه‌ای از رهنمودهای اهل بیت علیهم السلام است که افراد با رعایت آنها از بهداشت و فواید آن برخوردار می‌‌گردند.

 

1- اهمیت ناخن گرفتن

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: احْتَبَسَ الْوَحْيُ عَلَی النَّبِيِّ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) قَالَ فَقِيلَ احْتَبَسَ عَنْكَ الْوَحْيُ يَا رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) وَ كَيْفَ لَا يَحْتَبِسُ عَنِّي الْوَحْيُ وَ أَنْتُمْ لَا تُقَلِّمُونَ أَظْفَارَكُمْ وَ لَا تَنْفُونَ رَوَائِحَكُمْ‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 119)

وحی بر پیغمبر (صلی الله علیه و آله) بند آمد. به ایشان عرض شد: یا رسول الله! وحی به تو قطع شد؟ فرمود: چگونه قطع نشود، با اینکه شما ناخن‌های‌تان را نمی‌گیرید و بوهای (بد) را از خود دور نمی کنید؟!

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مِنَ‏ السُّنَّةِ تَقْلِيمُ‏ الْأَظْفَارِ. (كافی ج ‏6 ص 490)

ناخن گرفتن سنّت مؤكد است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَ‏ أَسْتَرَ وَ أَخْفَی‏ مَا يُسَلِّطُ الشَّيْطَانَ‏ مِنِ ابْنِ آدَمَ أَنْ صَارَ أَنْ يَسْكُنَ تَحْتَ الْأَظَافِيرِ. (كافی ج ‏6 ص 490)

به‌ راستی كه مخفی‌ترين و پوشيده‌ترين جا برای تسلّط‍‌ شيطان بر آدميزاد زير ناخن‌ها است.

 

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّمَا قُصَّتِ الْأَظْفَارُ لِأَنَّهَا مَقِيلُ الشَّيْطَانِ وَ مِنْهُ يَكُونُ النِّسْيَانُ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 123)

همانا ناخن‌ها را باید گرفت، چون خوابگاه شیطانند و فراموشی آورند.

 

أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ  (عَلَيْهِ السَّلَامُ) قَالَ: قُلْتُ لَهُ مَا ثَوَابُ مَنْ أَخَذَ مِنْ شَارِبِهِ وَ قَلَّمَ أَظْفَارَهُ فِي كُلِّ جُمُعَةٍ قَالَ لَا يَزَالُ مُطَهَّراً إِلَی الْجُمُعَةِ الْأُخْرَی. (كافی ج ‏6 ص 490)

ابو بصیر: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: ثواب کسی که سبیل خود را کوتاه و ناخن‌های خود را در جمعه بگیرد، چیست؟ حضرت فرمود: پيوسته با طهارت باشد، تا جمعه ديگر.

 

2- آثار كوتاه كردن ناخن‌ها

2-1- افزایش روزی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: تَقْلِیمُ الْأَظْفَارِ یَمْنَعُ الدَّاءَ الْأَعْظَمَ وَ یُدِرُّ الرِّزْقَ وَ یُورِدُهُ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 119)

گرفتن ناخن‌ها جلوی درد بزرگ‌تر را می‌گیرد و روزی را گشوده و آن را به همراه می‌‌آورد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ تَقْلِيمُهُ يَوْمَ الْخَمِيسِ يُدِرُّ الرِّزْقَ دَر. (طب الائمه علیهم السلام ص 138)

ناخن گرفتن در روز پنجشنبه بر روزی می‌افزايد.

 

2-2- فقرزدایی

مُوسَی بْنِ‏ بَكْرٍ: قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) إِنَّ أَصْحَابَنَا يَقُولُونَ إِنَّمَا أَخْذُ الشَّارِبِ وَ الْأَظَافِيرِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ خُذْهَا إِنْ شِئْتَ فِي يَوْمِ الْجُمُعَةِ وَ إِنْ شِئْتَ فِي سَائِرِ الْأَيَّامِ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 121)

موسی بن بکر: به امام کاظم (علیه السّلام) عرض کردم: یاران ما می‌گویند: گرفتن سبیل و ناخن‌ها در همان روز جمعه است؟ فرمود: سبحان الله! آنها را بگیر؛ اگر خواهی در جمعه و اگرخواهی در هر روز دیگر.

 

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: تَقْلِيمُ الْأَظْفَارِ وَ الْأَخْذُ مِنَ الشَّارِبِ وَ غَسْلُ الرَّأْسِ بِالْخِطْمِيِّ يَنْفِي الْفَقْرَ وَ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 122)

ناخن گرفتن و کوتاه کردن سبیل و شستن سَر با خطمی،  فقر را می‌برد و روزی را زیاد می‌کند.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ قَصَّ أَظَافِيرَهُ يَوْمَ الْخَمِيسِ وَ تَرَكَ وَاحِدَةً لِيَوْمِ الْجُمُعَةِ نَفَی اللَّهُ عَنْهُ الْفَقْر. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 120)

هر که ناخن‌هایش را روز پنجشنبه بگیرد و یکی را برای روز جمعه باقی گزارد، خداوند فقر را از او بردارد.

 

2-3- درمان درد

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: تَقْلِیمُ الْأَظْفَارِ یَمْنَعُ الدَّاءَ الْأَعْظَمَ وَ یُدِرُّ الرِّزْقَ وَ یُورِدُهُ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 119)

گرفتن ناخن‌ها جلوی درد بزرگ‌تر را می‌گیرد و روزی را گشوده و آن را می‌‌آورد.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَنْ قَلَّمَ أَظْفَارَهُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ أَخْرَجَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ أَنَامِلِهِ الدَّاءَ وَ أَدْخَلَ فِيهَا الدَّوَاءَ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 120)

هر که روز جمعه ناخن‌هایش را بگیرد، خدا از بندهای انگشتش درد را به در آورد و درمان را در آنها فرو برد.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ وَ مَنْ قَلَّمَ أَظْفَارَهُ يَوْمَ السَّبْتِ أَوْ يَوْمِ الْخَمِيسِ وَ أَخَذَ مِنْ شَارِبِهِ عُوفِيَ مِنْ وَجَعِ الْأَضْرَاسِ وَ وَجَعِ الْعَيْن.‏ (بحار الأنوار ج ‏73 ص 120)

هر که روز شنبه و روز پنجشنبه ناخن‌هایش را بگیرد و سبیل خود را کوتاه کند، از درد دندان و درد چشم در عافیت بماند.

 

أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ع قَالَ: تَقْلِيمُ الْأَظْفَارِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ قَبْلَ الصَّلَاةِ يَمْنَعُ الدَّاءَ الْأَعْظَمَ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 121)

گرفتن ناخن‌ها در روز جمعه قبل از نماز، جلوی درد بزرگ‌تر را می‌گیرد.

 

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ أَدْمَنَ أَخْذَ أَظْفَارِهِ كُلَّ خَمِيسٍ لَمْ تَرْمَدْ عَيْنُهُ. (کافی ج 6 ص 491)

هر كس به گرفتن ناخن در هر پنج‏شنبه مداومت ورزد، چشم‏ درد نمی‏‌گيرد.

 

خَلَف: رَآنِي أَبُو الْحَسَنِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) بِخُرَاسَانَ فَقَالَ أَ لَا أَدُلُّكَ عَلَی شَيْ‏ءٍ إِنْ فَعَلْتَهُ لَمْ تَشْتَكِ عَيْنَكَ فَقُلْتُ بَلَی فَقَالَ خُذْ مِنْ أَظْفَارِكَ فِي كُلِّ خَمِيسٍ قَالَ فَفَعَلْتُ‏ فَمَا اشْتَكَيْتُ‏ عَيْنِي‏ إِلَی‏ يَوْمَ‏ أَخْبَرْتُكَ‏. (كافی ج ‏6 ص 491)

خلف: امام رضا (علیه السلام) كسی را ديد كه مبتلا به چشم درد بود. فرمود: می‌خواهی چيزی به تو بياموزم كه با انجام دادن آن هرگز چشم درد نگيری؟ عرض کرد: آری. حضرت فرمود: هر پنجشنبه ناخن‌هايت را بگير. آن شخص به دستور حضرت عمل كرد و هرگز به دردِ چشم مبتلا نشد.

 

3- زمان‌های ناخن گرفتن

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَنْ قَلَّمَ أَظْفَارَهُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ أَخْرَجَ اللَّهُ مِنْ أَنَامِلِهِ الدَّاءَ وَ أَدْخَلَ فِيهَا الدَّوَاءَ وَ رُوِيَ أَنَّهُ لَا يُصِيبُهُ جُنُونٌ وَ لَا جُذَامٌ وَ لَا بَرَص.‏ (بحار الأنوار ج ‏73 ص 120)

هر که روز جمعه ناخن‌هایش را بگیرد، خدا از بندهای انگشتش درد را به در آورد و درمان در آنها فرو برد. و روایت است که او به دیوانگی و خوره و پیسی دچار نشود.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ أَخَذَ أَظْفَارَهُ كُلَّ خَمِيسٍ لَمْ تَرْمَدْ عَيْنَاهُ وَ مَنْ أَخَذَهَا كُلَّ جُمُعَةٍ خَرَجَ مِنْ تَحْتِ كُلِّ ظُفُرٍ دَاءٌ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 121)

هر کس که هر پنجشنبه ناخن‌ها را بگیرد، چشم درد نگیرد و هر کس که هر جمعه ناخن‌ها را بگیرد، از زیر هر ناخن دردی بیرون شود.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَنْ قَلَّمَ أَظْفَارَهُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ لَمْ تَسْعَفْ أَنَامِلُهُ‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 122)

هر که روز جمعه ناخن‌هایش را بگیرد، انگشتانش ترکیده و ژولیده نشود.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ خُذْ مِنْ أَظْفَارِكَ وَ مِنْ شَارِبِكَ كُلَّ جُمُعَةٍ فَإِذَا كَانَتْ قِصَاراً فَحُكَّهَا فَإِنَّهُ لَا يُصِيبُكَ جُذَامٌ وَ لَا بَرَصٌ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 122)

هر جمعه از پایین سبیل خود بگیر، و ناخن‌های خویش را بگیر و اگر کوتاهند، آنها را سوهان بکش که خوره و پیسی به تو نرسد.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَنْ قَلَّمَ أَظْفَارَهُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ لَمْ تَسْعَفْ أَنَامِل. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 121)

هر که روز جمعه ناخن‌هایش را بگیرد، انگشتانش ترکیده و ژولیده نشود.

 

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ: قَلِّمُوا أَظْفَارَكُمْ يَوْمَ الثَّلَاثَاءِ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 120)

ناخن‌هایتان را روز سه شنبه بگیرید.

 

سُلَيْمَانُ بْنُ خَالِدٍ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) أَقُصُ‏ مِنْ‏ أَظْفَارِي‏ كُلَ‏ جُمُعَةٍ فَقَالَ إِنْ طَالَتْ. )بحار الأنوار ج ‏73 ص 121)

سلیمان بن خالد: به امام صادق (علیه السّلام) عرض کردم: ناخن‌هایم را هر جمعه بگیرم؟ فرمود: اگر بلند باشند.

 

4- چگونگی ناخن گرفتن

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنِ اقْتَصَّ فِي يَوْمِ الْأَرْبِعَاءِ يَبْتَدِئُ مِنَ الْإِبْهَامِ إِلَی الْخِنْصِرِ أَمِنَ مِنَ الرَّمَد. (مستدرک الوسائل ج 1 ص437)

هر كس روز چهارشنبه ناخن بگيرد و از انگشت كوچك دست راست شروع كرده و به انگشت كوچك دست چپ ختم كند، اين كار او را از چشم درد حفظ می‌كند.

 

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:‏ أَنَّ مَنْ يُقَلِّمُ أَظْفَارَهُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ يَبْدَأُ بِخِنْصِرِهِ مِنْ يَدِهِ الْيُسْرَی وَ يَخْتِمُ بِخِنْصِرِهِ مِنْ يَدِهِ الْيُمْنَی. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 122)

هر که روز جمعه ناخن ها را بگیرد، از انگشت کوچک دست چپ آغاز کند و به انگشت کوچک دست راست پایان دهد.

 

وَ عَنْهُ (أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ) أَنَّهُ كَانَ يُقَلِّمُ أَظْفَارَهُ كُلَّ خَمِيسٍ يَبْدَأُ بِالْخِنْصِرِ الْأَيْمَنِ ثُمَّ يَبْدَأُ بِالْأَيْسَرِ وَ قَالَ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ كَانَ كَمَنْ أَخَذَ أَمَاناً مِنَ الرَّمَدِ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 121)

اگر روز پنجشنبه از ناخن انگشت كوچك دست راست شروع و به انگشت بزرگ آن دست ختم كرده وسپس از انگشت كوچك دست چپ شروع وبه انگشت بزرگ همان دست ختم كند، از درد چشم امان خواهد يافت.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ قَصَّ أَظَافِيرَهُ يَوْمَ الْخَمِيسِ وَ تَرَكَ وَاحِداً لِيَوْمِ الْجُمُعَةِ نَفَی اللَّهُ عَنْهُ الْفَقْرَ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 121)

هر که ناخن‌هایش را روز پنجشنبه بگیرد و یکی را برای جمعه وانهد، خدا فقر را از او دور کند.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:‏ تَقْلِيمُ الْأَظْفَارِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ يُؤْمِنُ مِنَ الْجُذَامِ وَ الْبَرَصِ وَ الْعَمَی فَإِنْ لَمْ تَحْتَجْ فَحُكَّهَا حَكّاً. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 125)

ناخن گرفتن در روز جمعه امان است از خوره و پیسی و کوری و اگر نیاز نباشد، آنها را تا اندازه‌ای سوهان بزند.

 

5- ناخن گرفتن ممنوع

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَنَّهُ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) نَهَی عَنْ تَقْلِيمِ الْأَظَافِيرِ بِالْأَسْنَان‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 120)

حضرت رسول( صلی الله علیه و آله) از گرفتن ناخن با دندان نهی كرد.

 

فِيمَا أَوْصَی بِهِ النَّبِيُّ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) إِلَی عَلِيٍّ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) يَا عَلِيُّ ثَلَاثَةٌ مِنَ الْوَسْوَاسِ أَكْلُ الطِّينِ وَ تَقْلِيمُ الْأَظْفَارِ بِالْأَسْنَانِ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 120)

در وصیت پیغمبر (صلی الله علیه و آله) به علی (علیه السّلام) است که فرمود: یا علی! سه چیز از وسواس است: خوردن گِل، گرفتن ناخن‌ها با دندان‌ها و جویدن ریش.

 

6- تشويق زنان به بلند داشتن ناخن‌ها

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ يَا مَعْشَرَ الرِّجَالِ قُصُّوا أَظَافِيرَكُمْ وَ قَالَ لِلنِّسَاءِ طَوِّلْنَ أَظَافِيرَكُنَّ فَإِنَّهُ أَزْيَنُ لَكُنَ‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 125)

ای مردها! ناخن‌هایتان را بگیرید، و به زنان فرمود: ناخن‌هاتان را بلند نگهدارید که برایتان زیباتر است.

 

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ  (عَلَيْهِ السَّلَامُ)‏ قَالَ لِلرِّجَالِ قُصُّوا أَظَافِيرَكُمْ وَ لِلنِّسَاءِ اتْرُكْنَ فَإِنَّهُ أَزْيَنُ لَكُنَّ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص123)

امام صادق (علیه السّلام) به مردان فرمود: ناخن‌ها را بگیرید. و به زنان فرمود: آنها را وانهید که برای شما زیباتر است.

 

7- دفن کردن ناخن

أَبِي عَبْدِ اللَّهِ  (عَلَيْهِ السَّلَامُ)‏ أَنَّهُ نَظَرَ إِلَی الْمَقَابِرِ فَقَالَ يَا حَمَّادُ هَذِهِ كِفَاتُ الْأَمْوَاتِ وَ نَظَرَ إِلَی الْبُيُوتِ فَقَالَ هَذِهِ كِفَاتُ الْأَحْيَاءِ ثُمَّ تَلَا { أَ لَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ كِفاتاً- أَحْياءً وَ أَمْواتاً.} (مرسلات/ 25 – 26)  وَ رُوِيَ أَنَّهُ دَفْنُ الشَّعْرِ وَ الظُّفُر. (بحار الأنوار ج‏73 ص125)

امام صادق (علیه السّلام) به قبرها نگاه کرد و به حماد فرمود: اینها در بر گیرنده‌ی مُرده‌ها هستند. و به خانه‌ها نگاه کرد و فرمود: اینها در برگیرنده زنده‌‍‌هایند. سپس تلاوت کرد: {مگر زمین را محلّ اجتماع نگردانیدیم؟ چه برای مردگان چه زندگان.} و روایت است که مقصود از آن، دفن و خاک کردن مو و ناخن است.

 

الْحُسَيْنِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ آبَائِهِ (عَلَيْهِمُ السَّلَامُ) قَالَ: أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) بِدَفْنِ أَرْبَعَةٍ الشَّعْرِ وَ السِّنِّ وَ الظُّفُرِ وَ الدَّمِ‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص125)

حسین ابن زید به نقل از پدران خود (علیهم السلام): رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به ما فرمان داد به خاک کردن چهار چیز: مو دندان، ناخن و خون.

 

8- دعای ناخن گرفتن

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ أَخَذَ أَظْفَارَهُ وَ شَارِبَهُ كُلَّ جُمُعَةٍ وَ قَالَ حِينَ يَأْخُذُهُ بِسْمِ اللَّهِ وَ بِاللَّهِ وَ عَلَی سُنَّةِ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ لَمْ يَسْقُطْ مِنْهُ قُلَامَةٌ وَ لَا جُزَازَةٌ إِلَّا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِهَا عِتْقَ رَقَبَةٍ وَ لَمْ يَمْرَضْ إِلَّا الْمَرْضَةَ الَّتِي يَمُوتُ فِيهَا. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 120)

هر که ناخن‌های خود را بگیرد  و سبیل خویش را هر جمعه کوتاه کند و در هنگام گرفتن بگوید: «بسم الله و بالله و علی سنةِ محمد و آل محمد» ریزه‌ی ناخن و مویش نیفتد، جز آنکه خدا بدان ثواب آزاد کردن بنده‌ای را بنویسد، و بیمار نشود، جز مرضی که در اثر آن دنیا از دنیا برود.