فهرست مطالب
آداب فتوّت و جوانمردی
چکیده
فتوّت و جوانمردی از صفات پسندیده است که بر اساس آن مردم نسبت به یکدیگر خیرخواهی میکنند و با رعایت آداب فتوت و جوانمردی، شخصیت انسانی خود را بروز می دهند و سعی میکنند که از کارهای ناپسند عمومی خودداری کنند و این رفتار به انسان کمک میکند که در مسیر انجام واجبات و ترک محرّمات گام بردارد.
1- معنی و مفهوم فتوّت و مروّت
فتوّت: از کلمه فَتیٰ مشتق شده است به معنی ایمان، سخاوت و کرامت است. و در سوره کهف آیه ۱۰ از آن رو به اصحاب کهف، فتیٰ گفته است که دارای ایمان بودند با اینکه سن آنها پیر بود.(بنگرید: به مجمع البحرین)
و در فارسی به معنای جوانمردی هم می گویند. (منتهی الارب)
مروّت: یعنی انجام کارهای خیر، کمک به دیگران و دور نگهداشتن خود از کارهای پست، که آدمی را فرومایه جلوه میدهد، مثل غذا خوردن در کوچه، یا لباس نامناسب پوشیدن. (بنگرید: به مجمع البحرین)
در لغتنامه دهخدا در معنی مروّت آمده است: مردی . مردانگی . جوانمردی .بزرگواری . انصاف . عیاری . رجولیت . فتوت
مروت نپاید اگر چیز نیست
همان جاه نزد کسش نیز نیست . (فردوسی )
2- تفسیر مروّت
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْمُرُوءَةُ بَثُّ الْمَعْرُوفِ وَ قِرَى الضُّيُوفِ. (تصنیف غرر الحکم ص ۲۵۸)
مروّت آدمی، پراكنده كردن احسان (کارهای خوب) است و مهمانى كردن مهمانان.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: ثَلَاثٌ هُنَّ جِمَاعُ الْمُرُوءَةِ عَطَاءٌ مِنْ غَيْرِ مَسْأَلَةٍ وَ وَفَاءٌ مِنْ غَيْرِ عَهْدٍ وَ جُودٌ مَعَ إِقْلَالٍ. (تصنیف غرر الحکم ص ۲۵۹)
مروّت آدمی، در سه چیز جمع است: بخشش بدون تقاضا، وفاداری بدون عهد و پیمان و بخشش و سخاوت با وجود تنگدستی.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: ثَلَاثٌ هُنَّ الْمُرُوءَةُ جُودٌ مَعَ قِلَّةٍ وَ احْتِمَالٌ مِنْ غَيْرِ مَذَلَّةٍ وَ تَعَفُّفٌ عَنِ الْمَسْأَلَة. (تصنیف غرر الحکم ص ۲۵۹)
سه چیز است که عین مروّت است: بخشش در حال تنگدستی، تحمل و صبوری بدون آن که انسان زیر بار ذلّت برود و خودداری از خواهش و درخواست.
3- اهمیت فتوّت و مروّت
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْمُرُوَّةُ اسْمٌ جَامِعٌ لِسَائِرِ الْفَضَائِلِ وَ الْمَحَاسِنِ. (عیون الحکم ص۶۷)
فتوّت، نامی است جامع برای همهی فضیلتها و خوبیها.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مِنْ أَفْضَلِ الدِّينِ الْمُرُوَّةُ وَ لَا خَيْرَ فِي دِينٍ لَا مُرُوَّةَ فِيهِ. (عیون الحکم ص ۴۷۳)
مروّت و جوانمردی، از فضیلتهای برترِ هر دین و آیینی است و هر آیینی که مروّت ندارد، خیری در آن نیست. (لازمه خیر در دین را جوانمردی میداند.)
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَا تَزَيَّنَ الْإِنْسَانُ بِزِينَةٍ أَجْمَلَ مِنَ الْفُتُوَّةِ. (غرر الحکم ص ۶۹۵ )
آرايش نيافته انسان به زينتى، زيباتر از جوانمردى.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مِيزَةُ الرَّجُلِ عَقْلُهُ وَ جَمَالُهُ مُرُوَّتُهُ. (غرر الحکم ص۷۰۴)
امتیاز آدمی به عقل اوست و زیبایی او به مروّتش است.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَا حَمَلَ الرَّجُلُ حِمْلًا أَثْقَلَ مِنَ الْمُرُوَّةِ. (غرر الحکم ص ۶۹۵)
آدمی، باری به سنگینی مروّت بر دوش نکشیده است.
4- عوامل مروّت
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مُرُوَّةُ الرَّجُلِ عَلَى قَدْرِ عَقْلِهِ. (غرر الحکم ص ۷۰۵)
مروّت هر کس، به قدر و اندازهی عقل و اندیشه اوست.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا أَدَبَ لِمَنْ لَا عَقْلَ لَهُ وَ لَا مُرُوَّةَ لِمَنْ لَا هِمَّةَ لَه … (بحار الانوار ج ۷۵ ص ۱۱۱)
ادب نيست هر كسى را كه او را عقل نيست، و مروت نيست كسى را كه او را همت نيست.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: عَلَى قَدْرِ شَرَفِ النَّفْسِ تَكُونُ الْمُرُوءَة. (غرر الحکم ص ۴۵۱)
مروّت و مردانگى، بهاندازهی شرافت نفْس (بزرگوارى) بستگى دارد.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْعِفَّةُ أصْلُ الْفُتُوَّةِ. (عيون الحكم ص ۳۳)
پاکدامنی اساس جوانمردی است.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَصْلُ الْمُرُوءَةِ الْحَيَاءُ وَ ثَمَرَتُهَا الْعِفَّةُ. ( تصنیف غررالحکم ص ۲۵۸)
اساس جوانمردی، شرم وحیا و ثمرهی آن پاکدامنی است.
5- آثار مروّت
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَحْسَنُ الْمُرُوَّةِ حِفْظُ الْوُدِّ. (غرر الحکم ص ۱۹۲)
بهترین جوانمردی، حفظ و تداوم دوستی است.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أفْضَلُ الْأدَبِ حِفْظُ الْمُرُوَّهِ. (غرر الحکم ص ۱۹۲)
باارزشترین ادب، حفظ جوانمردی است.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَمْ يَتَّصِفْ بِالْمُرُوَّةِ مَنْ لَمْ يَرْعَ ذِمَّةَ أَوْلِيَائِهِ وَ يُنْصِفْ أَعْدَاءَه. (تصنیف غرر الحکم ص ۲۵۹)
از صفت مردانگی به دور است کسی که پیمان با دوستان خود را رعایت نکند و با دشمنانش انصاف نداشته باشد.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَحْسَنُ الْمُرُوَّةِ حِفْظُ الْوُدِّ. (غرر الحکم ص ۱۹۲)
بهترین جوانمردی، حفظ و تداوم دوستی است.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أفْضَلُ الْأدَبِ حِفْظُ الْمُرُوَّهِ. (غرر الحکم ص ۱۹۲)
باارزشترین ادب، حفظ جوانمردی است.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَمْ يَتَّصِفْ بِالْمُرُوَّةِ مَنْ لَمْ يَرْعَ ذِمَّةَ أَوْلِيَائِهِ وَ يُنْصِفْ أَعْدَاءَه. (تصنیف غرر الحکم ص ۲۵۹)
از صفت مردانگی به دور است کسی که پیمان با دوستان خود را رعایت نکند و با دشمنانش انصاف نداشته باشد.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْمُرُوَّةُ تَحُثُ عَلَى الْمَكَارِمِ.(غررالحکم ص ۶۹)
مروّت، آدمی را به صفات عالی بر میانگیزاند.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَشْرَفُ الْمُرُوءَةِ مِلْكُ الْغَضَبِ وَ إِمَاتَةُ الشَّهْوَة. (تصنیف غرر الحکم ص ۲۵۸)
برترين مروّت و مردانگی، مالك شدن خشم است و ميرانيدن خواهش است.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ صَبَرَ عَلَى شَهْوَتِهِ تَنَاهَى فِي الْمُرُوَّةِ. (تصنیف غرر الحکم ص ۲۵۹)
هر كه در برابر شهوت و خواهش خويش پايدارى بورزد، مردانگى را به نهايت رساند.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَعَ الثَّرْوَةِ تَظْهَرُ الْمُرُوَّةُ. (غرر الحکم ص ۷۰۳)
جوانمردی، هنگام دارایی آشکار میشود.
6- نشانههای مروّت
۶-۱- راستگویی
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا مُرُوَّةَ لِكَذُوبٍ وَ لَا رَاحَةَ لِحَسُودٍ. (بحار الانوار ج ۷۰ ص ۲۵۶)
دروغگو مردانگى ندارد، و حسود آسايش ندارد.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مِلَاكُ الْمُرُوَّةِ صِدْقُ اللِّسَانِ وَ بَذْلُ الْإِحْسَانِ.(غرر الحکم ص ۸۲۴)
ملاک مروّت، راستگویی و نیکوکاری است.
۶-۲- آبروداری و پنهان داشتن فقر و بیماری
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَلْمُرُوةُ اِجتِنابُ الرَّجلِ ما یَشینُهُ وَ اکْتِسابُهُ ما یَزینُهُ. (غرر الحکم ص۳۶۴)
مروّت عبارت است از پرهیز از آنچه که آدمی را زشت می کند و به دست آوردن آنچه که آدمی را زینت میدهد.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِخْفَاءُ الْفَاقَةِ وَ الْأَمْرَاضِ مِنَ الْمُرُوءَة. (تصنیف غرر الحکم ص ۲۵۸)
پنهان داشتن پريشانى و امراض از مردى و مروّت است.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَفْضَلُ الْمُرُوءَةِ اسْتِبْقَاءُ الرَّجُلِ مَاءَ وَجْهِه. (تصنیف غرر الحکم ص ۲۵۸)
برترين مروّت و مردانگى، آنست كه مرد آبرويش را نگهدارد.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَيْسَ لِمَلُولٍ مُرُوَّة. (تصنیف غرر الحکم ص ۲۵۹)
شخص اندوهگین، مروّت و جوانمردی ندارد.
۶-۳- وفای به عهد
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: بِالصِّدْقِ وَ الْوَفَاءِ تَكْمُلُ الْمُرُوَّةُ لِأَهْلِهَا. (غرر الحکم ص۳۰۳)
با راستی و وفای به عهد، مروّت و جوانمردی انسان کامل میگردد.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مِن تَمامِ الْمُرُوَّةُ إِنْجَازُ الْوَعْدِ. (غرر الحکم ص۸۲۳)
از کامل بودن مروّت، عمل کردن به وعده است.
۶-۴- خوشرویی و حُسن اخلاق
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَوَّلُ الْفُتُوَّةِ الْبِشْرُ وَ آخِرُهَا اسْتِدَامَةُ الْبِرِّ. (تصنیف غرر الحکم ج ۲۵۸)
ابتدای جوانمردی خوشرویی و پایان آن ادامه داشتن نیکی است.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَوَّلُ الْمُرُوَّةِ طَلَاقَةُ الْوَجْهِ وَ آخِرُهَا التَّوَدُّدُ إِلَى النَّاسِ. (غرر الحکم ص ۲۱۱)
آغاز مروّت و مردانگی، گشاده رویی و پایان آن، دوستی با مردم است.
۶-۵- فرمانبرداری خداوند و تقوا
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَوَّلُ الْمُرُوَّةِ طَاعَةُ اللَّهِ وَ آخِرُهَا التَّنَزُّهُ عَنِ الدَّنَايَا. (غرر الحکم ص ۲۰۵ )
ابتدای مروّت طاعت خداوند و نهایت آن دوری از زشتیهاست.
۶-۶- صله رحم
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مِنْ أَفْضَلِ الْمُرُوَّةِ صِلَةُ الرَّحِمِ. (غرر الحکم ص ۸۲۲ )
از برترین جوانمردی ها، صله رحم است.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْوَفَاءُ حِفْظُ الذِّمَامِ وَ الْمُرُوءَةُ تَعَهُّدُ ذَوِي الْأَرْحَام. (غرر الحکم ص ۱۲۲)
وفاداری، نگهدارىِ حرمت مردم است و مروت و مردانگى، بعهده گرفتن تعهدات خويشاوندان است.
۶-۷- عدل و احسان در آداب فتوّت و جوانمردی
خَرَجَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ)عَلَى أَصْحَابِهِ وَ هُمْ يَتَذَاكَرُونَ الْمُرُوءَةَ- فَقَالَ أَيْنَ أَنْتُمْ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ- قَالُوا يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فِي أَيِّ مَوْضِعٍ فَقَالَ فِي قَوْلِهِ {إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ}(نحل/90) فَالْعَدْلُ الْإِنْصَافُ وَ الْإِحْسَانُ التَّفَضُّلُ. (وسائل الشیعه ج ۱۱ ص ۴۳۴)
امیرالمؤمنین علیه السلام نزد اصحاب خود رفتند و آنها مشغول به صحبت در مورد مروّت و جوانمردی بودند. حضرت پرسیدند: شما در کجا بسر می برید؟ مگر کتاب خدا را ندیده اید؟ اصحاب پرسیدند: ای امیرالمؤمنین، در کجای کتاب خدا؟ گفتند در قول خداوند: {خدا به عدل و احسان و بخشش فرمان مىدهد.} همانا عدل، انصاف است و احسان، تفضل است.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَشْرَفُ الْمُرُوءَةِ حُسْنُ الْأُخُوَّة. (تصنیف غرر الحکم ص ۲۵۸)
برترين مروّت و مردانگی، نيكویى کردن به برادران است.
۶-۸- رعایت شرم و حیا
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: يُسْتَدَلُ عَلَى الْمُرُوَّةِ بِكَثْرَةِ الْحَيَاءِ وَ بَذْلِ النَّدَى وَ كَفِ الْأَذَى.(غرر الحکم ص ۸۲۴)
از نشانههای مروّت و فتوّت آدمی، کثرت شرم و حيا، و بذل احسان و عطا، و بازداشتن آزار و اذیت است.
امیرالمؤمنین علیه السلام: ثَلَاثٌ فِيهِنَ الْمُرُوءَةُ غَضُّ الطَّرْفِ وَ غَضُّ الصَّوْتِ وَ مَشْيُ الْقَصْد. (غرر الحکم ص ۳۳۰)
مردانگی در سه چیز است: پایین انداختن نگاه، پایین آوردن صدا و راه رفتن با اعتدال.
۶-۹- زینت بخشی در آداب فتوّت و جوانمردی
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْمُرُوَّةُ الْقَنَاعَةُ وَ التَّجَمُّلُ [التَّحَمُّلُ]. (تصنیف غررالحکم ج ۳۹۱)
مروّت و مردى، قناعت كردن و زينت دادن خود به آن است.
۶-۱۰- دوری از ریا و تزویر
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: جماعُ أَلْمرُوَّةِ، أَن لا تعْمَلَ فِی السِّرِ ما تَسْتَحیْی مِنْهُ فِی الْعَلانِیَةَ. (غرر الحکم ص ۳۴۰)
نهایت مروّت، آن است که در پنهان، کاری نکنی که آشکارا از انجام آن پروا داری.
۶-۱۱- دادگری و عفو و بخشش
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْفُتُوَّةُ نَائِلٌ مَبْذُولٌ وَ أَذًى مَكْفُوف. (تصنیف غرر الحکم ص ۲۵۹)
جوانمردی [به]بخشندگی و نیازُردنِ مردم است.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: نِظَامُ الْفُتُوَّةِ احْتِمَالُ عَثَرَاتِ الْإِخْوَانِ وَ حُسْنُ تَعَهُّدَاتِ الْجِيرَانِ. (غرر الحکم ص ۷۲۳)
نظام جوانمردى و مردانگی، تحمل لغزشهای برادران و رسیدگی شایسته به همسایگان است.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْمُرُوَّةُ: الْعَدْلُ فِي الْإِمْرَةِ وَ الْعَفْوُ فِي الْقُدْرَةِ وَ الْمُوَاسَاةُ فِي الْعِشْرَةِ.(عیون الحکم ص ۶۹)
مردانگی: عدالت در فرمانروایی و گذشت با قدرت و یاری کردن در معاشرت است.
۶-۱۲- دینداری در آداب فتوّت و جوانمردی
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مُرُوَّةُ الْعَاقِلِ دِينُهُ وَ حَسَبُهُ أَدَبُه. (تصنیف غرر الحکم ص ۸۵ )
مروّت عاقل، ديندارى اوست، و حسب او ادب اوست.
۶-۱۳- یاری رساندن و دوری از ستم
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَفْضَلُ الْمُرُوَّةِ مُوَاسَاةُ الْإِخْوَانِ بِالْأَمْوَالِ وَ مُسَاوَاتُهُمْ فِي الْأَحْوَال. (غرر الحکم ص۲۱۳)
افزونترين مروّت و مردانگی، مواسات برادران است به اموال، و برابرى کردن با ايشان در احوال.
۶-۱۴- رعایت حقوق دوستان و انصاف با دشمن
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَمْ يَتَّصِفْ بِالْمُرُوَّةِ مَنْ لَمْ يَرْعَ ذِمَّةَ أَوِدَّائِهِ وَ يُنْصِفْ أَعْدَائَهُ. (غرر الحکم ص۵۶۲)
مروّت و مردانگی ندارد کسی که حقوق دوستان خود را مراعات نکند، و با دشمنان خود با انصاف رفتار نکند.
7- آسیبهای مروّت
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: بَخَسَ مُرُوَّتَهُ مَنْ ضَعُفَ يَقِينُه. (بحارالانوار ج۷۵ ص ۳۸)
هر كس که یقینش ضعيف باشد، جوانمردى خود را ناچيز کرده است.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْحِرْصُ يُزْرِي بِالْمُرُوَّةِ. (غررالحکم ص۵۶۲)
حرص، مروّت را معیوب میکند.
ثبت دیدگاه