آداب عطر زدن

 

چکیده:

یکی از ابعاد بهداشت فردی، استفاده از عطرهاست. در آداب عطر زدن، زمان و آثار آن را ذکر کرده ایم و در روایات، با رعایت شرایط، توصیه های فراوان به آن شده است. عطر زدن، سنتی است که با گذشت سالیان دراز از اهمیت آن کاسته نشده است.

 

۱- معنی و مفهوم عطر زدن

عطرزدن. [ ع ِ زَ دَ ] به عطری خود را مُعطّر ساختن. تعطیر کردن. تطییب کردن.(لغت نامه دهخدا)

عِطر به هر ماده خوش‌بو‌یی گفته می‌شود که به صورت پاشیدن، مالیدن، بُخور کردن و دود کردن به کار می‌رود. (لغت‌نامه دهخدا)

 

۲- اهمیت عطر زدن

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ: الطِّيبُ‏ مِنْ‏ أَخْلَاقِ‏ الْأَنْبِيَاءِ. (کافی ج ۶ ص ۵۱۰)

عطر زدن از اخلاق پيامبران است.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْعِطْرُ مِنْ سُنَنِ الْمُرْسَلِينَ. (کافی ج ۶ ص۵۱۰)

عطر زدن از شيوه‌ی پيامبران است.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) يُنْفِقُ‏ فِي‏ الطِّيبِ‏ أَكْثَرَ مِمَّا يُنْفِقُ‏ فِي‏ الطَّعَامِ‏. (کافی ج ۶ ص ۵۱۲)

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) برای عطر، بیشتر از آنچه برای غذا است، هزینه می‌کرد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَنَّ النَّبِيَّ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) كَانَ لَا يَرُدُّ الطِّيبَ وَ الْحَلْوَاءَ (كافی ج ‏۶ ص ۵۱۳)

پيامبر (صلی الله عليه و آله) عطر و شيرينی را (كه به ايشان تعارف می‌شد) ردّ نمی‌كرد.

 

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا يَنْبَغِي لِلرَّجُلِ أَنْ يَدَعَ الطِّيبَ فِي كُلِّ يَوْمٍ فَإِنْ لَمْ يَقْدِرْ عَلَيْهِ فَيَوْمٌ وَ يَوْمٌ لَا فَإِنْ لَمْ يَقْدِرْ فَفِي كُلِّ جُمُعَةٍ وَ لَا يَدَعْ. (کافی ج ۶ ص ۵۱۰)

شايسته نيست كه انسان از عطر زدن كوتاهی كند؛ و اگر هر روز نتواند؛ يك روز در ميان عطر بزند؛ و اگر نتواند، هفته‏‌ای يك بار در روز جمعه عطر بزند و فراموش نكند.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَا أَنْفَقْتَ‏ فِي‏ الطِّيبِ‏ فَلَيْسَ‏ بِسَرَفٍ‏. (کافی ج ۶ ص ۵۱۲)

آنچه در راه بوی خوش مصرف شود، اسراف نمی‌باشد.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ اِقْبَلُوا الْكَرَامَةَ وَ أَفْضَلُ الْكَرَامَةِ الطِّيبُ أَخَفُّهُ حَمْلًا وَ أَطْيَبُهُ رِيحاً. (تحف العقول ص ۶۰)

هديه و گرامیداشت را بپذيريد و بهترين هديه‌‏ها عطر است كه از همه سبك‌بارتر و خوشبوتر است.

 

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ: يُعْرَفُ مَوْضِعُ جَعْفَر (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فِي الْمَسْجِدِ بِطِيبِ‏ رِيحِهِ‏ وَ مَوْضِعِ‏ سُجُودِهِ‏. (مکارم الاخلاق ص ۴۲)

جای حضرت صادق (علیه السلام) در مسجد، از بوی عطر و اثر سجده‏‌ی حضرت، شناخته می‏‌شد.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الطِّيبُ فِي الشَّارِبِ مِنْ أَخْلَاقِ الْأَنْبِيَاءِ وَ كَرَامَةُ الْكَاتِبَيْنِ. (مکارم الاخلاق ص ۴۲)

عطر بر شارب ماليدن، از اخلاق انبياء و گرامیداشت دو فرشته‌ی کاتب است.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: كَانَتْ لِلنَّبِيِّ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) مُسْكَةٌ إِذَا هُوَ يَتَوَضَّأُ أَخَذَهَا بِيَدِهِ وَ هِيَ رَطْبَةٌ فَكَانَ إِذَا خَرَجَ عَرَفُوا أَنَّهُ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ). (مکارم الاخلاق ص ۴۲)

پيغمبر (صلی الله علیه و آله) مُشكی داشت كه پس از وضوء به دست می‏‌ماليد؛ به طوری كه وقتی از خانه بيرون می‌رفت مردم می‏‌فهميدند كه اين پيغمبر است كه می‌‏آيد!

 

كَانَتْ لِعَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ (عَلَيْهِمَا السَّلَامُ) قَارُورَةُ مِسْكٍ فِي مَسْجِدِهِ فَإِذَا دَخَلَ لِلصَّلَاةِ أَخَذَ مِنْهُ فَتَمَسَّحَ بِهِ. (كافی ج ‏۶ ص ۵۱۵)

علی بن الحسین (علیهما السلام) در مسجدشان (جایگاه نمازشان) شیشه‌ای از مُشک داشتند. وقتی برای نماز وارد می‌شدند، مقداری از آن را بر می‌داشتند و بر خود می‌مالیدند.

 

۳- عطر زدن ممدوح

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا حَقُّ الزَّوْجِ عَلَی الْمَرْأَةِ قَالَ… وَ عَلَيْهَا أَنْ تَطَيَّبَ بِأَطْيَبِ طِيبِهَا،… (کافی ج ۵ ص ۵۰۸)

زنی نزد پيامبر (صلی الله عليه و آله) آمد و عرض كرد: يا رسول اللّه! حق مرد بر زن چيست؟ حضرت فرمود:… و اينكه خود را برای او بيارايد و با بهترين عطرها خوشبو كند.

 

۴- عطر زدن ممنوع

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا يَجُوزُ لَهَا أَنْ تَتَطَيَّبَ إِذَا خَرَجَتْ مِنْ بَيْتِهَا… (خصال ج ۲ ص ۵۸۷)

جايز نيست زن با بوی عطر از خانه‌اش بيرون برود.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ أَيُّمَا امْرَأَةٍ تَطَيَّبَتْ ثُمَّ خَرَجَتْ مِنْ بَيْتِهَا فَهِيَ تُلْعَنُ حَتَّی تَرْجِعَ إِلَی بَيْتِهَا مَتَی مَا رَجَعَتْ. (مکارم الاخلاق ص۴۳)

هر زنی كه بوی خوش بكار برد و از خانه‏‌اش بيرون رود، مورد لعن خداوند است، تا آنكه به خانه باز گردد.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:… فَإِنَّهُ لَايَنْبَغِي لِلْمُحْرِمِ أَنْ يَتَلَذَّذَ بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ. (کافی ج ۸ ص ۴۲۷)

در حال احرام، لذّت بردن از بوی عطر ممنوع است.

 

۵- آثار

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: صَلَاةُ مُتَطَيِّبٍ أَفْضَلُ مِنْ سَبْعِينَ صَلَاةً بِغَيْرِ طِيبٍ. (کافی ج ۶ ص۵۱۱)

يك نماز با عطر، بهتر از هفتاد نماز بدون عطر است.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ الطِّيبُ‏ يَشُدُّ الْقَلْبَ‏. (کافی ج ۶ ص ۵۱۰)

بوی خوش قلب را تقويت می‌كند.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَا طَابَتْ‏ رَائِحَةُ عَبْدٍ إِلَّا زَادَ عَقْلُه‏. (مستدرک الوسائل ج ۱ص ۴۱۸)

هيچكس خوشبو نگرديد، مگر اينكه بر عقلش افزوده شد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الطِّيبُ‏ نُشْرَةٌ وَ الْعَسَلُ نُشْرَةٌ وَ الرُّكُوبُ نُشْرَةٌ وَ النَّظَرُ إِلَی الْخُضْرَةِ نُشْرَةٌ. (بحار الانوار ج ۶۳ ص ۲۹۰)

بوی خوش، نشاط و شادمانی دارد و عسل، نشاط دارد، و سواری و ديدار سبزه هم نشاط دارند.

 

۶- زمان عطر زدن

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ ‏قَالَ لِي حَبِيبِي جَبْرَئِيلُ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) تَطَيَّبْ‏ يَوْماً وَ يَوْماً لَا وَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ لَا بُدَّ مِنْهُ وَ لَا تَتْرُكْ لَهُ. (کافی ج ۶ ص ۵۱۱)

دوست من جبرئيل (علیه السلام) به من گفت: يك روز در ميان، خود را معطّر ساز، و روزهای جمعه عطر زدن را ترك مكن.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ لِعَلِيٍّ: يَا عَلِيُّ عَلَيْكَ بِالطِّيبِ فِي كُلِّ جُمُعَةٍ فَإِنَّهُ مِنْ سُنَّتِي وَ تُكْتَبُ لَكَ حَسَنَاتُهُ مَا دَامَ يُوجَدُ مِنْكَ رَائِحَتُهُ. (مکارم الاخلاق ص۴۳)

يا علی! (علیه السلام) بر تو باد به بوی خوش (عطر زدن) در هر جمعه! كه اين سنّت و روش من است و تا زمانی كه از آن بويی استشمام گردد، برايت ثواب‌ها نوشته شود.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ لِيَتَطَيَّبْ‏ أَحَدُكُمْ‏ يَوْمَ‏ الْجُمُعَةِ وَ لَوْ مِنْ قَارُورَةِ امْرَأَتِهِ. (کافی ج ۶ ص ۵۱۱)

باید هر يك از شما روز جمعه خود را خوشبو كند، اگر چه لازم باشد، از شيشه‌ی عطر همسر خود استفاده کند.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: قَالَ عُثْمَانُ بْنُ مَظْعُونٍ لِرَسُولِ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) قَدْ أَرَدْتُ‏ أَنْ‏ أَدَعَ‏ الطِّيبَ‏ وَ أَشْيَاءَ ذَكَرَهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) لَا تَدَعِ الطِّيبَ فَإِنَّ الْمَلَائِكَةَ تَسْتَنْشِقُ رِيحَ الطِّيبِ مِنَ الْمُؤْمِنِ فَلَا تَدَعِ الطِّيبَ فِي كُلِّ جُمُعَةٍ.

عثمان بن مظعون به رسول خدا (صلی الله علیه و آله) گفت: می‏‌خواهم عطر زدن و چند چيز ديگر را – كه نام برد- ترك كنم! رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: عطر را فرو مگذار، كه فرشتگان بوی عطر مؤمن را استنشاق می‏‌كنند، و استعمال عطر را در روزهای جمعه ترك مكن.

 

۷- دعای عطر زدن

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَأْخُذَ دُهْناً تَدَّهِنُ بِهِ فَقُلِ: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الزِّينَةَ وَ الدِّينَ وَ أَعُوذُ بِكَ مِنَ الشَّيْنِ وَ الشَّنَآنِ. (بحار الانوار ج ۷۳ ص ۱۴۵)

هر گاه خواستی عطری برگيری و بخود بمالی بگو: بار خدايا! من از تو زينت و دين می‌خواهم، و از زشتی و دشمنی به تو پناه می‌برم .

 

۸- عطر زدنِ روزه دار

عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) الصَّائِمُ يَشَمُّ الرَّيْحَانَ وَ الطِّيبَ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ. (کافی ج ۴ ص ۱۱۲)

محمد بن مسلم: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: آیا برای روزه دار جایز است که ریحان و عطر ببوید؟ فرمود: اشکالی ندارد.

 

الصادق علیه السلام: مَن تَطَيَّبَ بِطِيبٍ أوَّلَ النَّهارِ و هُوَ صَائمٌ لَم يَفقِدْ عَقلَهُ. (ثواب الاعمال ص۵۳)

هر كه در حال روزه‏‌داری در آغاز روز با عطر، خويشتن را خوشبو سازد، خِردش از كف نرود.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَنَّ عَلِيّاً صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ كَرِهَ الْمِسْكَ‏ أَنْ يَتَطَيَّبَ بِهِ الصَّائِمُ. (کافی ج ۴ ص ۱۱۲)

همانا علی صلوات الله علیه کراهت داشتند كه در حال روزه، خود را با مُشكِ آهو معطر سازند.

 

۹- انواع عطر

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ عَلَيْكُمْ بِهَذَا الْعُودِ الْهِنْدِيِّ فَإِنَّ فِيهِ سَبْعَةَ أَشْفِيَةٍ وَ أَطْيَبَ الطِّيبِ الْمِسْكُ. (مکارم الاخلاق ص۴۳)

بر شما باد به عود هندی! كه در آن هفت شفا است، و بهترين عطر، مُشك است.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:‏ اَلطِّيِّبُ: الْمِسْكُ وَ الْعَنْبَرُ وَ الزَّعْفَرَانُ وَ الْعُودُ. (كافی ج ‏۶ ص ۵۱۳)

عطر: مشک و عنبر و زعفران و عود است.

 

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) عَنِ الْمِسْكِ هَلْ يَجُوزُ اشْتِمَامُهُ ؟ فَقَالَ إِنَّا لَنَشَمُّهُ. (كافی ج ‏۶ ص ۵۱۵)

از امام صادق (علیه السلام) درباره مشک پرسیدم که آیا بوییدن آن جایز است؟ فرمود: بله، آن را می‌بوییم.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ ادَّهِنُوا بِالْبَنَفْسَجِ فَإِنَّهُ بَارِدٌ فِي الصَّيْفِ وَ حَارٌّ فِي الشِّتَاءِ- وَ قَالَ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) – فَضْلُ الْبَنَفْسَجِ عَلَی الْأَدْهَانِ كَفَضْلِ الْإِسْلَامِ عَلَی سَائِرِ الْأَدْيَانِ. (بحار الانوار ج ۷۳ ص ۱۴۵)

پيغمبر (صلی الله علیه وآله) فرمود: با بنفشه عطر بزنيد كه خنك است در تابستان‏، و گرم است در زمستان. و فرمود: برتری عطر بنفشه بر ديگر عطرها چون برتری اسلام است بر ديگر دين‌ها.