آداب سلام کردن

آداب سلام کردن

 

چکیده

سلام کردن از آموزه های قرآنی و سنّت در باب شروع ارتباط با دیگران است که دارای پاداش فراوان می‌باشد.

آداب سلام کردن مجموع رهنمودهای الهی در این موضوع است که انسان‌ها با رعایت آنها از آثار سلام کردن مثل امنیت و آرامش روانی بهره‌مند می‌گردند.

 

1- معنی و مفهوم سلام

سلام  کلمه ٔ دعایی مأخوذ از تازی، به معنی بهی که در درود بر کسی گویند یعنی سلامت و بی گزند باشید. (لغت نامه دهخدا)

مفهوم این واژه که در آغاز گفتگو به کار می‌رود، به معنی تحیت و در احترام مرد نظامی به حالت خبردار و بالا بردن دست راست و قرار دادن نوک انگشت وسط رو به شقیقه، به شکلی که کف دست راست رو به جلو است. (فرهنگ عمید)

سلام، یعنی: کار من و کار تو، رضایت و ترک یکدیگر است. با این کلمه‌ به یکدیگر سلام می‌گفتند، بدون اینکه مرتکب گناه یا معصیتی شده باشند. در دوران پیش از اسلام، اعراب برای احوالپرسی به یکدیگر می‌گفتند: صبح بخیر، آنها همچنین می‌گفتند: سلام علیکم، گویی نشانه‌ی صلح بود و اینکه در آنجا جنگی نخواهد بود. سپس در اسلام به معنی صلح محدود و دستور گسترش آن داده شد. (لسان العرب ج12 ص289)

سلام درخواست سلامتی برای کسی است که به او سلام می‌شود و درود درخواست حیات است…  (مجمع البحرین ج1 ص609)

وقتی مسلمانی می‌گوید: السلام علیک، برای مخاطبش دعا کرده است… که از هر آسیبی در امان باشد . (مجمع البحرین ج1 ص 608)

 

2- اهمیت سلام دادن

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ أَ لَا أُخْبِرُكُمْ‏ بِخَيْرِ أَخْلَاقِ‏ أَهْلِ‏ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ قَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ إِفْشَاءُ السَّلَامِ فِي الْعَالَمِ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 1)

به شما خبر ندهم از بهترین اخلاق اهل دنیا و آخرت؟ گفتند: آری ای رسول خدا! فرمود: فاش کردن سلام در همه جهان.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ إذا تَلاقَيتُم فَتَلاقَوا بِالتَّسليمِ و التّصافُحِ ، و إذا تَفَرَّقتُم فَتَفَرَّقُوا بِالاستِغفارِ . (بحار الانوار ج 73 ص 20)
هر گاه به هم روبرو شدید، با سلام كردن و دست دادن برخورد كنيد و چون جدا شديد ، با آمرزش خواهى [براى يكديگر] از هم جدا شويد .

 

اَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: السَّلَامُ سَبْعُونَ‏ حَسَنَةً تِسْعَةٌ وَ سِتُّونَ لِلْمُبْتَدِي وَ وَاحِدَةٌ لِلرَّادِّ. (بحار الأنوار  ج ‏73 ص1)

سلام، هفتاد حسنه دارد که شصت و نه تا از آنِ سلام کننده و یکی از آنِ جوابگو است.

 

2-1- سلام، نام خداوند

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: … وَ السَّلَامُ اسْمُ مِنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ تَعَالَى أَوْدَعَهُ خَلْقَهُ لِيَسْتَعْمِلُوا …

… و سلام‏ يكى از نام‌هاى پروردگار متعال است كه آن را به مردم تعليم فرموده است … ‏

 

2-2- سلام بر انبیاء (صلوات الله علیهم اجمعین)

الله تعالی: قِيلَ يَا نُوحُ اهْبِطْ بِسَلَامٍ مِنَّا وَبَرَكَاتٍ عَلَيْكَ وَعَلَى أُمَمٍ مِمَّنْ مَعَكَ … (هود/48)

گفته شد: اى نوح! با درودى از ما و بركت‌هايى بر تو و بر گروه‌هايى كه با توهستند، فرود آى…

 

2-3- سلام بر اهل بهشت

الله تعالی: ادْخُلُوها بِسَلامٍ ذلِكَ يَوْمُ الْخُلُودِ.  (ق/34)

(به آنان گويند:) به سلامت وارد بهشت شويد. اين روز (براى شما) جاودانه است‏.

 

2-4- سلام از اهل بهشت  

الله تعالی: وَ أُدْخِلَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ تَحِيَّتُهُمْ فِيها سَلامٌ. (ابراهیم/23)

و كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده‌اند به بهشتهايى درآورده مى‌شوند كه از زير [درختان‌] آن جويبارها روان است كه به اذن پروردگارشان در آنجا جاودانه به سر مى‌برند، و درودشان در آنجا سلام است.

 

2-5- سرزنش بُخْل در سلام

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ … وَ إِنَّ أَبْخَلَ النَّاسِ مَنْ بَخِلَ بِالسَّلَامِ. (بحار الانوار ج73 ص4)

… و بخیل ترین مردم آن است که از سلام کردن بخل ورزد.

 

3- سلام ورود

الله تعالی: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُيُوتاً غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَ تُسَلِّمُوا عَلى‏ أَهْلِها ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ. (نور/27)

اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! به خانه‏هايى كه منزل شما نيست، وارد نشويد، مگر آنكه اجازه بگيريد و بر اهل آن سلام كنيد. اين به نفع شماست، شايد پند گيريد.

اِستیناس: اجازه خواستن و اعلام ورود است.

 

الله تعالی: لَيْسَ عَلَى الْأَعْمى‏ حَرَجٌ وَ لا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَ … فَإِذا دَخَلْتُمْ بُيُوتاً فَسَلِّمُوا عَلى‏ أَنْفُسِكُمْ تَحِيَّةً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُبارَكَةً طَيِّبَةً كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآياتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ. (نور/61)

بر نابينا و لَنگ و بيمار و بر خودتان ايرادى نيست و … پس، وقتی که وارد خانه‌‏اى شُديد، پس بر يكديگر سلام كنيد، كه تحيّتى است الهى و مبارك و پسنديده. خداوند آيات خود را اين چنين براى شما بيان مى‌‏كند، شايد كه بينديشيد.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ يَا أَنَسُ سَلِّمْ عَلَى مَنْ‏ لَقِيتَ‏ يَزِيدُ اللَّهُ‏ فِي‏ حَسَنَاتِكَ وَ سَلِّمْ فِي بَيْتِكَ يَزِيدُ اللَّهُ فِي بَرَكَتِكَ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 1)

ای اَنَس! به هر کس که روبرو می‌شوی سلام کن، تا خدا بر حسناتت بیفزاید، و در خانه‌ی خودت سلام کن تا خدا بر برکت تو بیفزاید.

 

4- سلام پیش از کلام

قَالَ لَهُ (اَلحُسَیْنُ عَلَيْهِ السَّلَامُ) رَجُلٌ ابْتِدَاءً كَيْفَ أَنْتَ عَافَاكَ اللَّهُ فَقَالَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) لَهُ السَّلَامُ قَبْلَ الْكَلَامِ عَافَاكَ اللَّهُ ثُمَّ قَالَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) لَا تَأْذَنُوا لِأَحَدٍ حَتَّى‏ يُسَلِّمَ‏. (بحار الأنوار ج ‏75 ص 116)

مردی پیش از هر سخنی به امام حسین (علیه السّلام) گفت: حالت چطور است؟ خدا تو را سلامت بدارد، آن حضرت به او فرمود: سلام بر هر سخن مقدّم است. خداوند سلامتت دهد. سپس فرمود: به هیچ کس تا سلام نکند، اجازه سخن ندهید.

 

5- پیش سلام بودن

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ مَنْ‏ لَقِيَ‏ عَشَرَةً مِنَ‏ الْمُسْلِمِينَ‏ فَسَلَّمَ‏ عَلَيْهِمْ‏ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ عِتْقَ رَقَبَةٍ. (بحار الأنوار ج ‏73  ص 1)

هر که به ده مسلمان برخورد کند و به آنها سلام کند، خدا ثواب آزاد کردن بنده‌ای را بر او بنویسد.

 

اَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لِكُلِ‏ دَاخِلٍ‏ دَهْشَةٌ فَابْدَءُوا بِالسَّلَامِ. (تصنيف غرر الحكم  ص 435)

هر وارد شونده‌اى سرگشته است؛ پس شما آغاز به سلام كنيد.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ)‏ خَمْسٌ‏ لَا أَدَعُهُنَ‏ حَتَّى‏ الْمَمَاتِ…‏ وَ التَّسْلِيمُ عَلَى الصِّبْيَانِ لِتَكُونَ سُنَّةً مِنْ بَعْدِي‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 10)

پنچ چيز است كه تا زنده‌ام رهايشان نمى‌كنم ··· و سلام كردن به كودكان تا بعد از من سنّت شود.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مِنَ‏ التَّوَاضُعِ‏ أَنْ تُسَلِّمَ عَلَى مَنْ لَقِيتَ. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 117)

سلام کردن تو به هر کسی که به او برمی خوری، از تواضع است.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ لِيُسَلِّمِ‏ الرَّاكِبُ‏ عَلَى‏ الْمَاشِي‏ وَ إِذَا سَلَّمَ مِنَ الْقَوْمِ وَاحِدٌ أَجْزَأَ عَنْهُمْ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 1)

سواره بر پیاده سلام کند، و هنگامی که یکی از میان جمعی سلام کند، از طرف همه کافی است.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: يُسَلِّمُ‏ الصَّغِيرُ عَلَى‏ الْكَبِيرِ، وَ الْمَارُّ عَلَى الْقَاعِدِ، وَ الْقَلِيلُ عَلَى الْكَثِيرِ. (كافی ج ‏4 ص 705)

كوچك‌تر به بزرگ‌تر سلام كند، و رهگذر به نشسته و عدّه كمتر به عدّه زيادتر.

 

6- سلام ممنوع

6-1- به نمازگزار

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذَا دَخَلْتَ الْمَسْجِدَ وَ الْقَوْمُ یُصَلُّونَ فَلَا تُسَلِّمْ عَلَیْهِمْ وَ سَلِّمْ عَلَی النَّبِیِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) ثُمَّ أَقْبِلْ عَلَی صَلَاتِکَ…. (بحار الأنوار  ج ‏73 ص 8)

چون به مسجد درآمدی و مردم در نماز بودند، به آنها سلام مکن و بر پیغمبر (صلی الله علیه و آله) سلام بگو و به نمازت رو کن،…

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا تُسَلِّمُوا عَلَى الْمُصَلِّي لِأَنَّ الْمُصَلِّيَ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يَرُدَّ السَّلَامَ لِأَنَّ التَّسْلِيمَ مِنَ الْمُسْلِمِ تَطَوُّعٌ وَ الرَّدُّ فَرِيضَةٌ. (بحار الأنوار ج‏81 ص 288)

بر شخص نمازگزار سلام نکنید که نمی تواند سلام را پاسخ بگوید، زیرا سلام کردن توسط سلام کننده اختیاری است و جواب سلام واجب است.

 

6-2- به فاسق، ربا خوار، همجنس باز، و …

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا تُسَلِّمُوا … عَلَى عَبَدَةِ الْأَوْثَانِ وَ لَا عَلَى مَوَائِدِ شَرَابِ الْخَمْرِ و…لَا عَلَى الْمُخَنَّثِ وَ لَا عَلَى الشَّاعِرِ الَّذِي يَقْذِفُ الْمُحْصَنَاتِ وَ… لَا عَلَى‏ آكِلِ‏ الرِّبَا وَ … لَا عَلَى الَّذِي فِي الْحَمَّامِ وَ لَا عَلَى الْفَاسِقِ الْمُعْلِنِ بِفِسْقِهِ. (بحار الأنوار ج‏81 ص 288)

سلام نکنید … بر بت پرست، و بر سفره های شراب خوار و … بر همجنس باز و بر شاعری که زنان شوهردار را بد نام  کند. بر ربا خوار و …  بر کسی که در حمام است  و بر فاسقی که فسق خود را علنی می سازد، نیز سلام مکن.

 

6-2- به شراب خوار

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ سَلِّمُوا عَلَى الْيَهُودِ وَ النَّصَارَى وَ لَا تُسَلِّمُوا عَلَى شَارِبِ الْخَمْرِ. (بحار الأنوار ج ‏76 ص 123)

به یهودی و مسیحی سلام کنید و ولی به شرابخوار نه.

 

7- سلام به افراد در حال گفتگو

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: … وَ إِذَا دَخَلْتَ عَلَی قَوْمٍ جُلُوسٍ یَتَحَدَّثُونَ فَسَلِّمْ عَلَیْهِمْ  (بحار الأنوار ج ‏73 ص 8)

… و چون بر مردمی وارد شدی که در حال گفتگو بودند، بر آنها سلام کن.

 

8- پاسخ سلام

 الله تعالی: وَ إِذا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْها أَوْ رُدُّوها …  (نساء/86)

و هرگاه شما را به درودى خوش آمد گفتند، پس شما به بهتر از آن تحيّت گوييد يا (لااقّل) همانند آن را (در پاسخ) باز گوييد، ….

تحیت : سلام گفتن (لغتنامه دهخدا)

9- سلام بر فقیر

اَلرِّضا عَلَیْهِ السّلَامٌ: مَنْ لَقِيَ فَقِيراً مُسْلِماً فَسَلَّمَ عَلَيْهِ خِلَافَ‏ سَلَامِهِ‏ عَلَى‏ الْغَنِيِ‏ لَقِيَ‏ اللَّهَ‏ عَزَّ وَ جَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ هُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ. (بحار الأنوار ج ‏69 ص 1)

هر کس آنطور که به ثروتمند سلام می‌کند، به فقیر سلام نکند، خدای عزیز و بلندمرتبه را در روز قیامت ملاقات می‌کند، در حالی‌که خدا بر او خشمگین است.

 

10- پیشینه سلام

الله تعالی: … رُسُلُنا إِبْراهِيمَ بِالْبُشْرى‏ قالُوا: سَلاماً قالَ: سَلامٌ … (هود/69)

و همانا فرستادگان ما (كه فرشتگانى به صورت انسان بودند)، ابراهيم را مژده آورده و گفتند: سلام، (ابراهيم نيز) گفت: سلام …

 

فی کتابِ الله: وَ السَّلامُ عَلَيَّ يَوْمَ وُلِدْتُ وَ يَوْمَ أَمُوتُ وَ يَوْمَ أُبْعَثُ حَيًّا. (مریم/33)

(از زبان حضرت عیسی علیه السلام): و درود بر من، روزى كه زاده شدم و روزى كه مى‌‏ميرم و روزى كه زنده برانگيخته می‌شوم.

 

كَانَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) … ‏ وَ قَوْلُهُمْ: لَهُ إِذَا أَتَوْهُ أَنْعِمْ‏ صَبَاحاً وَ أَنْعِمْ مَسَاءً وَ هِيَ تَحِيَّةُ أَهْلِ الْجَاهِلِيَّةِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ‏: وَ إِذا جاؤُكَ حَيَّوْكَ بِما لَمْ يُحَيِّكَ بِهِ اللَّهُ‏ (مجادله/8) فَقَالَ: لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) قَدْ أَبْدَلَنَا اللَّهُ بِخَيْرٍ مِنْ ذَلِكَ تَحِيَّةِ أَهْلِ الْجَنَّةِ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ … (بحار الأنوار ج‏17 ص 15)

اصحاب وقتی نزد رسول خدا (که درود خداوند بر او و خاندانش باد) … می‌­آمدند به ایشان می­‌گفتند: صبح به خیر و یا عصر به خیر، و این تحیت اهل جاهلیت بود. پس خداوند نازل فرمود: و چون به نزد تو آيند، تو را بدانچه خدا به آن [شيوه‌] سلام نگفته سلام مى‌دهند. و رسول خدا (که درود خداوند بر او و خاندانش باد) به آنان فرمود: خداوند به جای این تحیتی که می‌گویید، سخنی بهتر برایمان گذارده و آن «السلام علیکم» تحیت اهل بهشت است…