آداب خواب‌ دیدن

چکیده:

یکی از پدیده‌ها در هنگام خواب ،رویا و خواب دیدن است که در اختیار انسان نیست، اما رعایت برخی از دستورات در این مورد زمینه را برای این پدیده فراهم می‌سازد. این دستورات را در آداب خواب دیدن ذکر کرده‌اند. خواب دیدن یا رؤیا، بخشی از نبوت است که در آن حقایقی برای انسان روشن می‌شود و انسان می‌تواند با شناخت آنها آداب زندگی را سامان دهد.

 

1- منشأ خواب و رؤیا

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَ‏ اللَّهَ‏ تَعَالَى‏ خَلَقَ‏ الرُّوحَ‏ وَ جَعَلَ‏ لَهَا سُلْطَاناً فَسُلْطَانُهَا النَّفْسُ فَإِذَا نَامَ الْعَبْدُ خَرَجَ الرُّوحُ وَ بَقِيَ سُلْطَانُهُ فَيَمُرُّ بِهِ جِيلٌ مِنَ الْمَلَائِكَةِ وَ جِيلٌ مِنَ الْجِنِّ  فَمَهْمَا كَانَ مِنَ الرُّؤْيَا الصَّادِقَةِ فَمِنَ الْمَلَائِكَةِ وَ مَهْمَا كَانَ مِنَ الرُّؤْيَا الْكَاذِبَة فَمِنَ الْجِن‏. (بحار الأنوار ج ‏40 ص 222)

همانا خداوند متعال روح را بيافريد و براى آن فرمانروايى قرار داد كه همانا نفْس است؛ پس هرگاه بنده بخوابد، روح از بدنش خارج شود و فرمانرواى آن در بدن بماند. در اين هنگام فوجى از فرشتگان و فوجى از جنّيان بر او مى‌گذرند؛ پس اگر از رؤياهاى راست باشد، از فرشتگان است. و اگر از خواب‌هاى دروغين باشد، از جنّيان سرچشمه مى‌گيرد.

 

أَبِي بَصِيرٍ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) جُعِلْتُ فِدَاكَ الرُّؤْيَا الصَّادِقَةُ وَ الْكَاذِبَةُ مَخْرَجُهُمَا مِنْ مَوْضِعٍ وَاحِدٍ قَالَ صَدَقْتَ أَمَّا الْكَاذِبَةُ الْمُخْتَلِفَةُ فَإِنَ‏ الرَّجُلَ‏ يَرَاهَا فِي‏ أَوَّلِ‏ لَيْلَةٍ فِي سُلْطَانِ الْمَرَدَةِ الْفَسَقَةِ وَ إِنَّمَا هِيَ شَيْ‏ءٌ يُخَيَّلُ إِلَى الرَّجُلِ وَ هِيَ كَاذِبَةٌ مُخَالِفَةٌ لَا خَيْرَ فِيهَا وَ أَمَّا الصَّادِقَةُ إِذَا رَآهَا بَعْدَ الثُّلُثَيْنِ مِنَ اللَّيْلِ مَعَ حُلُولِ الْمَلَائِكَةِ وَ ذَلِكَ قَبْلَ السَّحَرِ فَهِيَ صَادِقَةٌ لَا تَخْتَلِفُ‏ إِنْ شَاءَ اللَّهُ إِلَّا أَنْ يَكُونَ جُنُباً أَوْ يَكُونَ‏ عَلَى غَيْرِ طُهْرٍ أَوْ لَمْ يَذْكُرِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ حَقِيقَةَ ذِكْرِهِ فَإِنَّهَا تَخْتَلِفُ وَ تُبْطِئُ عَلَى صَاحِبِهَا. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 193)

ابوبصير: به امام صادق (علیه السلام) عرض كردم: قربانت گردم! خواب راست و دروغ از يكجا بر آيد (و به يك نحو است)؟ فرمود: آرى، امّا خواب‌هاى دروغ و پريشان آن است كه مرد در آغاز شب مى‌بيند؛ در آن وقت كه تحت تسلط شهوات و سركشان بدكار (از شياطين) است، و آن خواب‌ها چيزى نيست جز آنچه در خيال انسان مجسم شود و آنها دروغ و برخلاف در آيد. و اما خواب راست، آن است كه انسان پس از گذشتن دو سوم از شب، هنگام آمدن فرشته ها ببيند و آن پيش از سحر است و اين رؤياى صادقه (و خواب راست) است كه ان شاءالله تخلّف ندارد، مگر آنكه جُنُب باشد يا بدون طهارت (وضوء يا تيمم) خوابيده باشد و خدا را آنطور كه بايد ياد نكرده باشد، كه (در این حالت) آن خواب تخلّف دارد و دير تعبير شود.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: فَكِّرْ يَا مُفَضَّلُ فِي الْأَحْلَامِ كَيْفَ دَبَّرَ الْأَمْرَ فِيهَا فَمَزَجَ‏ صَادِقَهَا بِكَاذِبِهَا. (بحار الأنوار ج ‏3 ص 85)

اى مفضّل! در باره‌ی خواب‌ها و حكمتِ درهم ‏آميختگى راست و دروغ آن نيك بينديش.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ الْعِبَادَ إِذَا نَامُوا خَرَجَتْ أَرْوَاحُهُمْ إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا، فَمَا رَأَتِ الرُّوحُ فِي السَّمَاءِ الدُّنْيَا فَهُوَ الْحَقُ‏ وَ مَا رَأَتْ‏ فِي‏ الْهَوَاءِ فَهُوَ الْأَضْغَاثُ. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 43 )

هر گاه بندگان بخوابند، ارواحشان به آسمان دنیا پر مى‌كشد. آنچه روح در آسمان دنیا ببيند، حقيقى است و هرچه در فضا ببيند، رؤياهاى آشفته است.

 

2- اهمیّت خواب و رؤیا

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ لَا نُبُوَّةَ بَعْدِي‏ إِلَّا الْمُبَشِّرَاتُ قِيلَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ! وَ مَا الْمُبَشِّرَاتُ؟ قَالَ: الرُّؤْيَا الصَّالِحَة. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 192)

بعد از من رسالت، جز بشارت‌ها نیست. گفته شد: ای رسول خدا! آن بشارت‌ها چیست؟ حضرت فرمود: خواب‌دیدن‌های نیکو.

 

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) إِذَا  أَصْبَحَ قَالَ لِأَصْحَابِهِ: هَلْ مِنْ‏ مُبَشِّرَاتٍ‏؟ يَعْنِي‏ بِهِ‏ الرُّؤْيَا. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 177)

زمانی‌که صبح می‌شد، پیامبر (صلی الله علیه و آله) به یارانش می‌فرمود: آیا مژده ‌دهندگانی هست؟ و مقصود ایشان خواب و رؤیا بود. (یعنی آیا کسی خواب خوبی دیده است؟)

 

3- انواع خواب و رؤیا

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ الرُّؤْيَا ثَلَاثَةٌ؛ بُشْرَى‏ مِنَ‏ اللَّهِ‏ وَ تَحْزِينٌ مِنَ الشَّيْطَانِ وَ الَّذِي يُحَدِّثُ بِهِ الْإِنْسَانُ نَفْسَهُ فَيَرَاهُ فِي مَنَامِهِ. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 191)

خواب‌دیدن بر سه گونه است: خوابی که بشارت است از سوی خدا، خواب‌های آشفته و ناراحت کننده‌ی شیطانی و چیزی که انسان در فکر آن می‌باشد و در خواب می‌بیند.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: فَكِّرْ يَا مُفَضَّلُ فِي الْأَحْلَامِ. .. فَإِنَّهَا لَوْ كَانَتْ كُلُّهَا تَصْدُقُ، لَكَانَ‏ النَّاسُ‏ كُلُّهُمْ‏ أَنْبِيَاءَ وَ لَوْ كَانَتْ كُلُّهَا تَكْذِبُ لَمْ يَكُنْ فِيهَا مَنْفَعَةٌ  بَلْ كَانَتْ فَضْلًا لَا مَعْنَى لَهُ فَصَارَتْ تَصْدُقُ أَحْيَاناً فَيَنْتَفِعُ بِهَا النَّاسُ فِي مَصْلَحَةٍ يَهْتَدِي لَهَا أَوْ مَضَرَّةٍ يَتَحَذَّرُ مِنْهَا وَ تَكْذِبُ كَثِيراً لِئَلَّا يَعْتَمِدَ عَلَيْهَا كُلَّ الِاعْتِمَاد. (بحار الأنوار ج ‏3 ص 85)

ای مفضّل! درباره‌ی خواب‌دیدن‌ها بیندیش!… اگر تمام خواب‌ها راست بود، همه‌ی مردم، پيامبر [و از اخبار غيب آگاه‏] بودند و اگر تمام آنها نادرست بود، چيزى بى‏‌معنى بود و سودى نداشت. از اين رو، گاه راست است و مردم از آن سود مى‏‌برند و با آن به سوى نيكى مى‌‏روند و از بدى پرهيز می‌کنند، و بسيارى از آنها نيز دروغ است تا بر خواب‌ها اعتماد كامل نشود.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ أَلَا إِنَّهُ لَمْ يَبْقَ مِنْ مُبَشِّرَاتِ النُّبُوَّةِ إِلَّا الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ يَرَاهَا الْمُسْلِمُ أَوْ تُرَى لَهُ‏. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 192)

آگاه باشید، همانا از بشارت‌های پیامبری، جز خواب دیدنِ شایسته باقی نمانده، که آن را مسلمان در خواب می‌بیند، یا برای او در خواب دیده می‌شود.

 

4- خواب پیامبران

اَللهُ تَعالی: لَقَدْ صَدَقَ اللَّهُ رَسُولَهُ الرُّؤْيَا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ آمِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمْ وَ مُقَصِّرِينَ لَا تَخَافُونَ فَعَلِمَ مَا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذَلِكَ فَتْحًا قَرِيبًا.(فتح / 27)

بی‌تردید خدا رؤیای پیامبرش را به درستی تحقق بخشید [که در رؤیا وعده داده بود] شما به طور قطع در حال امن و امنیت در حالی که سرهایتان را تراشیده و موی [یا ناخن] کوتاه کرده‌اید و بیمی ندارید، وارد مسجدالحرام خواهید شد. خدا آنچه را که شما نمی‌دانستید [که وعده ورود به مسجدالحرام در سال آینده است.] دانست و پیش از آن، پیروزی نزدیکی (برای شما) قرارداد.

 

اَللهُ تَعالی: إِذْ قَالَ يُوسُفُ لِأَبِيهِ يَا أَبَتِ إِنِّي رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَبًا وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِي سَاجِدِينَ. (یوسف/4)

(ياد كن‌) زمانى را كه يوسف به پدرش گفت: اى پدر! من (در خواب‌) يازده ستاره را با خورشيد و ماه ديدم. ديدم (آنها) براى من سجده مى‌كنند.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: رُؤْيَا الْأَنْبِيَاءِ وَحْي‏. (بحار الأنوار ج ‏11 ص 64)

خواب‌دیدنِ پیامبران، وحی است.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) كَثِيرَ الرُّؤْيَا وَ لَا يَرَى‏ رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 182)

پيامبر خدا (صلی الله علیه و آله) زياد خواب مى‌ديد و هيچ خوابى نمى‌ديد، مگر آنكه مانند سپيده صبح آشكار مى‌شد.

 

5- خواب مؤمن

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ أَمَّا قَوْلُهُ {لَهُمُ الْبُشْرى‏ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا} (یونس/ 64) فَهِيَ الرُّؤْيَا الْحَسَنَةُ تُرَى لِلْمُؤْمِنِ فَيُبَشَّرُ بِهَا فِي دُنْيَاهُ. (بحار الأنوار  ج ‏58 ص 191)

پيامبر خدا (صلی الله علیه و آله) درباره آيه‌ی {آنان را در زندگی دنیا و آخرت مژده و بشارت است.} فرمود: آن بشارت، خوابِ خوبى است كه مؤمن مى‌بيند و به وسيله‌ی آن در دنيايش، نويد داده مى‌شود.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: رَأْيُ‏ الْمُؤْمِنِ‏ وَ رُؤْيَاهُ‏ جُزْءٌ مِنْ سَبْعِينَ جُزْءاً مِنَ النُّبُوَّةِ وَ مِنْهُمْ مَنْ يُعْطَى عَلَى الثُّلُث‏. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 191)

اعتقاد و خواب مؤمن، قسمتی از هفتاد قسم نبوّت است، و به بعضی از مؤمنان یک‌سوم مقام نبوت داده می‌شود.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ رُؤْيَا الْمُؤْمِنِ‏ تَجْرِي‏ مَجْرَى‏ كَلَامٍ تَكَلَّمَ بِهِ الرَّبُّ عِنْدَهُ. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 210)

خواب‌دیدن مؤمن، مانند کلامی است که خداوند نزد او گفته است.

 

عَنِ الْأَئِمَّةِ عَلَيْهِم السَّلَام: أَنَّ رُؤْيَا الْمُؤْمِنِ صَحِيحَةٌ لِأَنَ‏ نَفْسَهُ‏ طَيِّبَةٌ وَ يَقِينَهُ صَحِيحٌ وَ تَخْرُجُ فَتَتَلَقَّى مِنَ الْمَلَائِكَةِ فَهِيَ وَحْيٌ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْجَبَّارِ. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 176)

خواب‌دیدن مؤمن راست است، زیرا مؤمن وجودی پاک و اعتقادی صحیح دارد. (هنگام خواب) روحش خارج شده و با ملائکه دیدار می‌کند، پس خواب‌دیدن او وحی است از طرف خداوند عزیز و بسیار جبران کننده.

 

6- رؤیای صادقه

اَللهُ تَعالی: فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَا بُنَيَّ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانْظُرْ مَاذَا تَرَى قَالَ يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ. ( صافات/ 102)

هنگامی که با او به [جایگاه] سعی رسید، گفت: پسرکم! همانا من در خواب می‌بینم که تو را ذبح می‌کنم، پس با تأمل بنگر رأی تو چیست؟ گفت: پدرم!  آنچه به آن مأمور شده ای انجام ده، اگر خدا بخواهد مرا از شکیبایان خواهی یافت.

 

اَللهُ تَعالی: وَ إِذْ قُلْنَا لَكَ إِنَّ رَبَّكَ أَحَاطَ بِالنَّاسِ وَ مَا جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلَّا فِتْنَةً لِلنَّاسِ وَ الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ وَ نُخَوِّفُهُمْ فَمَا يَزِيدُهُمْ إِلَّا طُغْيَانًا كَبِيرًا. (اسراء/60)

و [ياد كن] هنگامى را كه به تو گفتيم به راستى پروردگارت بر مردم احاطه دارد و آن رؤيايى را كه به تو نمايانديم و [نيز] آن درخت لعنت‏ شده در قرآن را جز براى آزمايش مردم قرار نداديم و ما آنان را بيم مى‏‌دهيم، ولى جز بر طغيان بيشتر آنها نمى‏‌افزايد.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ فِي‏قَوْلِهِ تَعَالَى‏ {لَهُمُ الْبُشْرى‏ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا} (یونس/64) قَالَ: هِيَ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ يَرَاهَا الْمُؤْمِنُ لِنَفْسِهِ  أَوْ تُرَى لَهُ وَ هُوَ كَلَامٌ يُكَلِّمُ بِهِ رَبُّكَ عَبْدَهُ فِي الْمَنَام‏. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 193)

مقصود از آیه‌ی {در زندگى دنيا و در آخرت، مژده براى آنان است.} رؤیای صالحه و خوبی است که مؤمن برای خود می‌بیند، یا دیگران برای او می‌بینند و آن سخنی است که خدا با بنده‌اش در خواب می‌گوید.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ مِنَ اللَّهِ، فَإِذَا رَأَى أَحَدُكُمْ مَا يُحِبُّ فَلَا يُحَدِّثْ بِهِ إِلَّا مَنْ يُحِبُّ. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 174)

رؤياى خوب، از جانب خداست. پس هر گاه يكى از شما خوابى ديد كه آن را دوست دارد، آن خواب را به كسى كه جز دوست خود، نگويد.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ بُشْرَى مِنَ اللَّهِ. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 192)

خواب نیکو، بشارتی از سوی خدا است.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ خِيَارُكُمْ‏ أُولُو النُّهَى‏ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَنْ أُولُو النُّهَى فَقَالَ أُولُو النُّهَى أُولُو الْأَحْلَامِ الصَّادِقَةِ. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 190)

بهترین شما، خردمندان هستند. شخصی پرسید: ای رسول خدا ! چه کسانی صاحبان خرد هستند؟ فرمود: صاحبان خرد، آنها هستند که خواب‌های راست می‌بینند.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَنْ‏ رَآنِي‏ فِي‏ مَنَامِهِ‏  فَقَدْ رَآنِي‏ لِأَنَّ الشَّيْطَانَ لَا يَتَمَثَّلُ فِي صُورَتِي وَ لَا فِي صُورَةِ وَاحِدٍ مِنْ أَوْصِيَائِي وَ لَا فِي صُورَةِ أَحَدٍ مِنْ شِيعَتِهِمْ وَ إِنَّ الرُّؤْيَا الصَّادِقَةَ جُزْءٌ مِنْ سَبْعِينَ جُزْءاً مِنَ النُّبُوَّة. (بحار الأنوار ج ‏49 ص 283)

هر کس مرا در خواب ببیند، در حقیقت مرا دیده است. همانا شیطان به شکل من و به صورت هیچ یک از جانشینان من ظاهر نمی‌شود. و نیز به صورت يكى از شيعيان ايشان هم ظاهر نمی‌شود. و به درستى كه خواب راست، يك قسمت از هفتاد قسمت پيغمبرى است.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ أَمَّا الصَّادِقَةُ إِذَا رَآهَا بَعْدَ الثُّلُثَيْنِ‏ مِنَ‏ اللَّيْلِ‏ مَعَ حُلُولِ الْمَلَائِكَةِ وَ ذَلِكَ قَبْلَ السَّحَرِ فَهِيَ صَادِقَةٌ لَا تَخْتَلِفُ‏ إِنْ شَاءَ اللَّهُ إِلَّا أَنْ يَكُونَ جُنُباً أَوْ يَكُونَ‏  عَلَى غَيْرِ طُهْرٍ أَوْ لَمْ يَذْكُرِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ حَقِيقَةَ ذِكْرِهِ. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 193)

زمان خواب راست، موقعی است که دو سوم از شب بگذرد، که آن هنگامِ ورود فرشتگان است و این وقت، قبل از سحر است. چنین خوابی راست است؛ مگر این که بی وضو یا جُنُب باشد و یا اینکه به طور شایسته به یاد خدای عزیز و بلندمرتبه نباشد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ إِحْدَى‏ الْبِشَارَتَيْنِ‏. (عيون الحكم ص 26)

رؤیای خوب یکی از بشارت‌های خداست.

 

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَنَّهُ قَالَ لَهُ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ خُرَاسَانَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فِي الْمَنَامِ كَأَنَّهُ يَقُولُ لِي كَيْفَ أَنْتُمْ إِذَا دُفِنَ فِي أَرْضِكُمْ بَعْضِي فَاسْتُحْفِظْتُمْ وَدِيعَتِي وَ غُيِّبَ فِي ثَرَاكُمْ نَجْمِي فَقَالَ لَهُ الرِّضَا (عَلَيْهِ السَّلَامُ) أ َنَا الْمَدْفُونُ‏ فِي‏ أَرْضِكُمْ‏ وَ أَنَا بَضْعَةٌ مِنْ نَبِيِّكُمْ وَ أَنَا الْوَدِيعَةُ وَ النَّجْمُ‏. (بحار الأنوار ج ‏99 ص 32)

شخصی از اهل خراسان به امام رضا (علیه السلام) عرض کرد: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را در خواب دیدم، مثل اینکه به من می‌گوید: زمانی که پاره‌ی تن من در سرزمین شما مدفون شود، شما نگهبان ودیعه‌ی من باشید و ستاره‌ام در خاک شما مدفون و پنهان شود، چگونه خواهید بود؟ امام رضا (علیه السلام) فرمود: من در خاک شما مدفون می‌شوم، من پاره‌ی تن پیامبر (صلی الله علیه و آله) و ستاره و امانت او هستم.

 

7- خواب آشفته

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْمُسْتَثْقِلُ‏ النَّائِمُ‏ تُكَذِّبُهُ أَحْلَامُه‏. (تصنيف غرر الحكم ص 360)

کسی که با شکم سنگین بخوابد، خواب بی‌اساس می‌بیند.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) عَنِ الرَّجُلِ يَنَامُ‏ فَيَرَى‏ الرُّؤْيَا  فَرُبَّمَا كَانَتْ‏ حَقّاً وَ رُبَّمَا كَانَتْ بَاطِلًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ يَا عَلِيُّ  مَا مِنْ عَبْدٍ يَنَامُ إِلَّا عُرِجَ بِرُوحِهِ إِلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ فَمَا رَأَى عِنْدَ رَبِّ الْعَالَمِينَ فَهُوَ حَقٌّ ثُمَّ إِذَا أَمَرَ اللَّهُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ بِرَدِّ رُوحِهِ إِلَى جَسَدِهِ فَصَارَتِ الرُّوحُ بَيْنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ فَمَا رَأَتْهُ فَهُوَ أَضْغَاثُ أَحْلَام‏. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 158)

از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) درباره کسی که خواب می‌بیند و گاهی حق است و گاهی باطل، سؤال کردم. پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: ای علی! روحِ همه بندگان هنگام خواب به سوی خدا پرواز می‌کند. پس آنچه در خواب نزد خدا می‌بیند، حق است. و هنگامی که خدا به روح انسان امر می‌کند به طرف بدن برگردد، روح بین آسمان و زمین قرار می‌گیرد، آنچه در این هنگام می‌بیند، خواب‌های بی‌اساس و آشفته است.

 

اَلْعَسْكَرِيُّ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ‏ أَكْثَرَ الْمَنَامَ‏ رَأَى‏ الْأَحْلَامَ‏. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 190)

کسی که زیاد بخوابد، خواب های آشفته می‌بیند.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ الرُّؤْيَا مِنَ اللَّهِ وَ الْحُلُمُ مِنَ الشَّيْطَانِ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 220)

رؤيا (خواب‌هاى خوب و خوش) از جانب خداوند است و خواب‌هاى آشفته از جانب شيطان.

 

8- خواب دروغ

سُئِلَ الصَّادِقُ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) : إِنَّ رَجُلًا رَأَى رَبَّهُ فِي مَنَامِهِ فَمَا يَكُونُ ذَلِكَ فَقَالَ ذَلِكَ‏ رَجُلٌ‏ لَا دِينَ‏ لَهُ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى لَا يُرَى فِي الْيَقَظَةِ وَ لَا فِي الْمَنَامِ وَ لَا فِي الدُّنْيَا وَ لَا فِي الْآخِرَةِ. (روضة الواعظين ج ‏1 ص 34)

از امام صادق (علیه السلام) پرسیدند: مردی در عالم خواب، خدا را دیده است. تعبیرش چیست؟! حضرت فرمود: او مردی بی دین است، زیرا ذات پاک خدا، نه در خواب دیده می‌شود، نه در بیداری، نه در دنیا و نه در آخرت.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَنَّ دِينَ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى، أَعَزُّ مِنْ‏ أَنْ‏ يُرَى‏ فِي النَّوْمِ. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 237)

دين خداوند بزرگ و برتر، ارجمند‌تر از آن است كه در خواب ديده شود.

 

9- آثار خواب‌دیدن

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذَا كَانَ الْعَبْدُ عَلَى مَعْصِيَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ، وَ أَرَادَ اللَّهُ بِهِ‏ خَيْراً، أَرَاهُ‏ فِي‏ مَنَامِهِ‏ رُؤْيَا تُرَوِّعُهُ  فَيَنْزَجِرُ بِهَا عَنْ تِلْكَ الْمَعْصِيَةِ. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 167)

هرگاه بنده‌ای گرفتار گناه شود و خدای عزیز و بلندمرتبه نسبت به او اراده خیر کند، در خوابش رؤیایی به او نشان می‌دهد که او را بترساند و به این وسیله از آن معصیت باز داشته شود.

 

10- دفع خواب بد

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ لِدَفْعِ عَاقِبَةِ  الرُّؤْيَا الْمَكْرُوهَةِ أَنْ تَسْجُدَ عَقِيبَ‏ مَا تَسْتَيْقِظُ مِنْهَا بِلَا فَصْلٍ وَ تُثْنِيَ عَلَى اللَّهِ تَعَالَى بِمَا تَيَسَّرَ لَكَ مِنَ الثَّنَاءِ ثُمَّ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تَتَضَرَّعَ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى وَ تَسْأَلَهُ كِفَايَتَهَا وَ سَلَامَةَ عَاقِبَتِهَا فَإِنَّكَ لَا تَرَى لَهَا أَثَراً بِفَضْلِ اللَّهِ وَ رَحْمَتِهِ. (مستدرك الوسائل ج ‏5  ص 113)

براى دفع كردن عاقبت خواب‌هاى ناگوار، بعد از آنكه از آن خواب بيدار شدى بی‌درنگ به سجده برو و هر قدر مى‌توانى خدای بزرگ را ثنا كن. سپس بر محمد و آلش صلوات بفرست و به سوى خداوند بزرگ ناله كن و از او بخواه كه آن را از تو دفع كند و از عاقبتش تو را در سلامت بدارد، كه به فضل و رحمت الهى اثرى براى آن خواب نخواهى ديد.

 

11- تعبیر و تأویل خواب

اَللهُ تَعالی: وَ رَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا وَ قَالَ يَا أَبَتِ هَذَا تَأْوِيلُ رُؤْيَايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّي حَقًّا وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ وَجَاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطَانُ بَيْنِي وَ بَيْنَ إِخْوَتِي إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِمَا يَشَاءُ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ. (یوسف/100)

و پدر و مادرش را به تخت برنشانيد و [همه‌ی آنان] پيش او به سجده درافتادند و [يوسف] گفت: اى پدر! اين است تعبير خواب پيشين من. به يقين پروردگارم آن را راست گردانيد و به من احسان كرد، آنگاه كه مرا از زندان خارج ساخت و شما را از بيابان [كنعان به مصر] باز آورد، پس از آن كه شيطان ميان من و برادرانم را به هم زد. بى‌گمان پروردگار من نسبت به آنچه بخواهد صاحب لطف است؛ زيرا كه او داناى حكيم است.

 

اَللهُ تَعالی: وَ كَذَلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ وَ يُعَلِّمُكَ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ وَ يُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَ عَلَى آلِ يَعْقُوبَ. (یوسف/6)

و اين چنين پروردگارت تو را برمى‏‌گزيند و از تعبير خواب‌ها به تو مى‌آموزد و نعمتش را بر تو و بر خاندان يعقوب تمام مى‌‏كند.

 

اَللهُ تَعالی: وَ دَخَلَ مَعَهُ السِّجْنَ فَتَيَانِ قَالَ أَحَدُهُمَا إِنِّي أَرَانِي أَعْصِرُ خَمْرًا و َقَالَ الْآخَرُ إِنِّي أَرَانِي أَحْمِلُ فَوْقَ رَأْسِي خُبْزًا تَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْهُ نَبِّئْنَا بِتَأْوِيلِهِ إِنَّا نَرَاكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ. (یوسف/36)

دو جوان نيز با او به زندان افتادند. يكى از آن دو گفت: در خواب، خود را ديدم كه انگور مى‌فشارم. ديگرى گفت: خود را ديدم كه نان بر سر نهاده مى‌برم و پرندگان از آن مى‌خورند. ما را از تعبير آن آگاه كن، كه تو را از نیکوکاران مى‌بينيم.

 

اَللهُ تَعالی: وَ قَالَ الْمَلِكُ إِنِّي أَرَى سَبْعَ بَقَرَاتٍ سِمَانٍ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ وَ سَبْعَ سُنْبُلَاتٍ خُضْرٍ وَ أُخَرَ يَابِسَاتٍ يَا أَيُّهَا الْمَلَأُ أَفْتُونِي فِي رُؤْيَايَ إِنْ كُنْتُمْ لِلرُّؤْيَا تَعْبُرُونَ. (یوسف/43)

پادشاه [مصر] گفت: در خواب هفت گاو فربه را ديده‌ام كه آنها را هفت [گاو] لاغر مى‌خورند و هفت خوشه سبز ديدم و هفت خوشه خشك. اى سران قوم من! خواب مرا تعبير كنيد، اگر تعبير خواب مى‌دانيد.

 

عَنْ أَئِمَّتِنَا عَلیهِمُ السّلام: أَنَّ مَنْ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) أَوْ  أَحَداً مِنَ الْأَئِمَّةِ قَدْ دَخَلَ مَدِينَةً أَوْ قَرْيَةً فِي مَنَامِهِ فَإِنَّهُ أَمْنٌ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ أَوِ الْقَرْيَةِ مِمَّا يَخَافُونَ وَ يَحْذَرُونَ وَ بُلُوغٌ لِمَا يَأْمُلُونَ وَ يَرْجُونَ. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 176)

هر كه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) يا يكى از امامان را در خواب ببيند كه به شهری يا آبادى وارد شدند، تعبیر آن، امان مردم آن شهر و آبادی، از آنچه می‌ترسند و حذر دارند، و رسيدن به آنچه آرمان و اميد آنها است، می‌باشد.

 

12- زمان تعبیر خواب

(قِيلَ لِجَعْفَرٍ الصَّادِقِ عَلَيْهِ السَّلَامُ…) كَمْ تَتَأَخَّرُ الرُّؤْيَا ؟ فَقَالَ: خَمْسِينَ سَنَةً  لِأَنَّ النَّبِيَّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) رَأَى كَأَنَّ كَلْباً أَبْقَعَ وَلَغَ فِي دَمِهِ، فَأَوَّلَهُ بِأَنَّ رَجُلًا يَقْتُلَ الْحُسَيْنَ ابْنَ بِنْتِهِ… فَكَانَ الشِّمْرَ بْنَ ذِي الْجَوْشَنِ قَاتِلَ الْحُسَيْنِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) وَ كَانَ أَبْرَصَ فَتَأَخَّرَتِ‏ الرُّؤْيَا بَعْدَ خَمْسِينَ سَنَةً. (بحار الأنوار ج ‏62 ص 60)

شخصی از امام صادق (علیه السلام) پرسید: چقدر ممکن است بین رؤیا و وقوع آن فاصله بیفتد؟ حضرت فرمود: پنجاه سال. زیرا پیامبر (صلی الله علیه و آله) در خواب دیدند که سگی  (بیماریِ) برص داشت، پوزه‌اش را به خون حضرت آغشته کرد. پیامبر (صلی الله علیه و آله) این طور تعبیر کرد که: مردی فرزندم حسین (علیه السلام) را می کُشد… و همان طوری که پیامبر (صلی الله علیه و آله) دیده بود، شمربن ذی الجوشن قاتل امام حسین (علیه السلام) دچار بیماری برص (پیسی) بود. وقوع این تعبیر پنجاه سال به طول انجامید.

 

13- تعبیر خواب قِیلوله (نیمروزی)

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَسْرَعِهَا تَأْوِيلًا رُؤْيَا الْقَيْلُولَةِ. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 195)

تعبیر خواب قیلوله (نيمروزى) از همه‌ی خواب‌ها سریع‌تر انجام می‌گیرد.

 

وُلْدِ زَيْدِ بْنِ عَلِيٍّ: سَأَلْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فَقُلْتُ: حَدِّثْنِي عَنْ مَقْتَلِ ابْنِ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فَقَالَ: حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ أَبِيهِ عَلَيْهِ السَّلَام قَال‏: ثُمَ‏ سَارَ حَتَّى‏ نَزَلَ‏ الْعُذَيْبَ‏  فَقَالَ فِيهَا  قَائِلَةَ الظَّهِيرَةِ ثُمَّ انْتَبَهَ مِنْ نَوْمِهِ‏ بَاكِياً فَقَالَ لَهُ ابْنُهُ : مَا يُبْكِيكَ يَا أَبَهْ فَقَالَ : يَا بُنَيَّ إِنَّهَا سَاعَةٌ لَا تَكْذِبُ الرُّؤْيَا فِيهَا وَ إِنَّهُ عَرَضَ لِي فِي مَنَامٍ عَارِضٌ. فَقَالَ : تُسْرِعُونَ السَّيْرَ وَ الْمَنَايَا تَسِيرُ بِكُمْ إِلَى الْجَنَّة. (بحار الأنوار ج ‏44 ص 313)

فرزند زید ابن علی: از حضرت صادق (علیه السلام) پرسیدم: از مقتل فرزند رسول الله (صلی الله علیه و آله) برایم بگویید. او فرمود: پدرم از پدرش نقل کردکه آن حضرت به راه خود ادامه داد، تا آنكه در منزلگاه عُذَيب فرود آمد.

در آن جا به خواب قيلوله (نيمروزى) فرو رفت و سپس با چشمى گريان از خواب بيدار شد. فرزندش عرض كرد : پدر جان! چرا گريه مى‌كنى؟

فرمود : پسرم! اين ساعتى است كه خواب آن دروغ نيست. در خواب، كسى بر من آشكار شد و گفت : شما در رفتن شتاب مى‌كنيد و كاروان مرگ شما را به سوى بهشت مى‌برد.

 

14- بازگو کردن خواب

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ الرُّؤْيَا لَا تُقَصُّ‏ إِلَّا عَلَى‏ مُؤْمِنٍ‏ خَلَا مِنَ الْحَسَدِ وَ الْبَغْيِ‏. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 174)

خواب را به جز، براى مؤمنى كه حسادت و فساد ندارد، نبايد بازگو كرد.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ مِنَ اللَّهِ فَإِذَا رَأَى أَحَدُكُمْ مَا لَا يُحِبُّ فَلَا يُحَدِّثْ بِهَا أَحَداً فَإِنَّهَا لَنْ تَضُرَّهُ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 220)

خواب خوب، از طرف خداست و اگر یکی از شما خواب بد دید، به کسی نگوید که هرگز او را زیانی نرساند.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ الرُّؤْيَا عَلَى‏ رِجْلِ‏ طَائِرٍ مَا لَمْ يُعَبَّرْ فَإِذَا عُبِّرَتْ وَقَعَتْ قَالَ وَ أَحْسَبُهُ قَالَ وَ لَا تَقُصَّهَا إِلَّا عَلَى وَادٍّ أَوْ ذِي رَأْيٍ. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 175)

رؤیا بر پای پرنده ای است تا زمانی که تعبیر نشود؛ پس وقتی تعبیر شد، واقع می‌گردد. (راوی) گفت: و گمان می‌کنم (راوی) گفت: و رؤیا را تنها برای دوست دلسوز و یا شخص خردمند بازگو کن.

 

15- خواب آخر الزّمان

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ إِذَا اقْتَرَبَ‏ الزَّمَانُ‏ لَمْ‏ تَكَدْ رُؤْيَا الْمُؤْمِنِ تَكْذِبُ وَ أَصْدَقُهُمْ رُؤْيَا أَصْدَقُهُمْ حَدِيثاً. (بحار الأنوار ج ‏58 ص 192)

وقتی آخر الزمان فرا می‌رسد، هیچگاه خواب‌های مؤمن دروغ نیست؛ راست‌ترین رؤیا برای راستگوترین آنهاست.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:‏ رَأْيُ‏ الْمُؤْمِنِ‏ وَ رُؤْيَاهُ‏ فِي‏ آخِرِ الزَّمَانِ‏ عَلَى سَبْعِينَ جُزْءاً مِنْ أَجْزَاءِ النُّبُوَّةِ. (کافی ج ‏8 ص 90)

نظر مؤمن و رؤياى مؤمن در آخر الزمان، جزبى از هفتاد قسمت نبوّت است.

 

16- نمونه های خواب‌دیدن

دَاوُدَ عَنْ أَخِيهِ عَبْدِ اللَّهِ: بَعَثَنِي إِنْسَانٌ إِلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) زَعَمَ أَنَّهُ يَفْزَعُ فِي مَنَامِهِ مِنِ امْرَأَةٍ تَأْتِيهِ قَالَ فَصِحْتُ حَتَّى سَمِعَ الْجِيرَانُ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ): اذْهَبْ فَقُلْ لَهُ إِنَّكَ‏ لَا تُؤَدِّي‏ الزَّكَاةَ. فَقَالَ: بَلَى وَ اللَّهِ إِنِّي لَأُؤَدِّيهَا قَالَ : فَقُلْ لَهُ إِنْ كُنْتَ تُؤَدِّيهَا فَإِنَّكَ لَا تُؤَدِّيهَا إِلَى أَهْلِهَا. (بحار الأنوار ج ‏93 ص 21)

راوی گويد: كسى مرا نزد امام صادق (علیه السلام) فرستاد و ادّعا مى‌كرد از زنى كه در خوابش مى‌آيد، مى‌هراسد و مى‌گفت: شبى چنان نعره زدم كه همسايگان صدايم را شنيدند. امام صادق (علیه السلام) فرمود: بازگرد و به او بگو: آيا زكات دارايى‌ات را نمى‌پردازى‌؟ (چون فرموده‌ی امام علیه السلام را به او رسانيدم) گفت: به خدا سوگند! من بى‌ترديد زكاتم را مى‌پردازم. امام (علیه السلام) ديگر بار فرمود: پس به او بگو كه اگر آن را مى‌پردازى، بدون شک به مستحقّش نمى‌دهى.

 

17- خواب‌ندیدن

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ لَا يَحْزَنُ‏ أَحَدُكُمْ‏ أَنْ‏ تُرْفَعَ‏ عَنْهُ‏ الرُّؤْيَا فَإِنَّهُ إِذَا رَسَخَ فِي الْعِلْمِ رُفِعَتْ عَنْهُ الرُّؤْيَا. (بحار الأنوار ج ‏74 ص 154)
هيچ يك از شما براى خواب نديدن غمگين نباشد؛ زيرا هر گاه كسى در دانش راسخ شد، خواب ديدن از او برداشته مى‌شود.