آداب خانه

آداب خانه

 

چکیده

خانه، مکان سکونت انسان است و به لحاظ اینکه انسان در آن زندگی می‌کند و در کنار خانه‌های دیگران قرار می‌گیرد، دارای آداب گوناگون است. اسلام برای ایجاد آرامش روحی و بهره وری از خانه، توصیه‌های معنوی و غیر آن دارد. تلاوت قرآن در خانه و اختصاص مکانی خاص برای عبادت از جمله آداب خانه به شمار می‌رود.

 

1- معنی و مفهوم بَيْت

معنای بَيْت به معنای مسكن، اعمّ از آن كه از سنگ باشد يا موى و غيره‌ است. (مجمع البحرین)

به اطاق و خيمه نیز بیت گفته می‌شود. (مفردات راغب)

بيت، منزل و مأوى نظير هم‌ هستند و بيتِ شعر را از آن جهت بيت گويند كه حروف و كلام را جمع كرده است، مثل منزل كه اهلش را جمع می‌كند. (مجمع البیان)

 

2- اهمیّت خانه

اللهُ تَعالی: وَ اللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ بُيُوتِكُمْ سَكَنًا وَ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ جُلُودِ الْأَنْعَامِ بُيُوتًا تَسْتَخِفُّونَهَا يَوْمَ ظَعْنِكُمْ وَ يَوْمَ إِقَامَتِكُمْ وَ مِنْ أَصْوَافِهَا وَ أَوْبَارِهَا وَ أَشْعَارِهَا أَثَاثًا وَ مَتَاعًا إِلَى حِينٍ. (نحل/80)

و خدا برای سکونت (دائم) شما منزل‌هایتان را مقرر داشت و (برای سکونت موقت سفر) از پوست و موی چهارپایان خیمه‌ها را برای شما قرار داد تا وقت حرکت و سکون، سبک وزن و قابل انتقال باشد، و از پشم و کُرک و موی آنها اثاثیه‌ی منزل (مانند گلیم و نمد و قالی) و متاع و اسباب زندگانی (و لباس‌های فاخر) برای شما خلق فرمود که تا هنگامی معیّن از آن استفاده کنید.

 

3- تلاوت قرآن و ذکر خداوند در خانه

اللهُ تَعالی: وَاذْكُرْنَ مَا يُتْلَى فِي بُيُوتِكُنَّ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَالْحِكْمَةِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ لَطِيفًا خَبِيرًا. (احزاب/34)

و آنچه را كه از آيات خدا و [سخنان] حكمت[آميز] در خانه‌‏هاى شما خوانده مى‌شود ياد كنيد. در حقيقت ‏خدا همواره دقيق و آگاه است.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: مَثَلُ‏ الْبَيْتِ‏ الَّذِي‏ يُذْكَرُ فِيهِ اللَّهُ وَ الْبَيْتِ الَّذِي لَا يُذْكَرُ اللَّهُ فِيهِ كَمَثَلِ الْحَيِّ وَ الْمَيِّتِ. (مكارم الأخلاق ص 311)

مثال خانه‌ای که الله در آن ياد می‌شود و خانه‌ای که الله در آن ياد نمی‌گردد، مثال زنده و مرده است.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: فَإِنَّ الْبَيْتَ إِذَا كَثُرَ فِيهِ‏ تِلَاوَةُ الْقُرْآنِ كَثُرَ خَيْرُهُ وَ أَمْتَعَ أَهْلَهُ وَ أَضَاءَ لِأَهْلِ السَّمَاءِ كَمَا تُضِي‏ءُ نُجُومُ السَّمَاءِ لِأَهْلِ الدُّنْيَا. (بحار الأنوار  ج ‏89 ص 200)
خانه‌اى كه در آن قرآن فراوان خوانده شود، خير آن بسيار گردد و به اهل آن وسعت داده شود و براى آسمانيان بدرخشد، چنان كه ستارگان آسمان براى زمينيان مى‌درخشند.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: نَوِّرُوا بُيُوتَكُمْ‏ بِتِلَاوَةِ الْقُرْآن وَ لَا تَتَّخِذُوهَا قُبُوراً. (بحار الأنوار  ج ‏89 ص 200)

خانه‌های خویش را با تلاوت قرآن نورانی کنید و خانه‌های خود را جایگاه مُردگان نسازید.

 

أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَام: الْبَيْتُ الَّذِي يُقْرَأُ فِيهِ الْقُرْآنُ وَ يُذْكَرُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِيهِ تَكْثُرُ بَرَكَتُهُ وَ تَحْضُرُهُ الْمَلَائِكَةُ وَ تَهْجُرُهُ الشَّيَاطِينُ وَ يُضِي‏ءُ لِأَهْلِ السَّمَاءِ،كَمَا تُضِي‏ءُ الْكَوَاكِبُ‏ لِأَهْلِ الْأَرْضِ، وَ إِنَّ الْبَيْتَ الَّذِي لَا يُقْرَأُ فِيهِ الْقُرْآنُ وَ لَا يُذْكَرُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِيهِ تَقِلُّ بَرَكَتُهُ وَ تَهْجُرُهُ الْمَلَائِكَةُ وَ تَحْضُرُهُ الشَّيَاطِينُ. (كافی  ج ‏2 ص 610)

خانه‌اى كه در آن قرآن خوانده شود و ذكر خداى عزیز و بلندمرتبه (و ياد او) در آن بشود، بركتش بسيار گردد، و فرشتگان در آن بيايند و شياطين از آن دور شوند، و براى اهل آسمان مى‌درخشد، چنانچه ستارگان براى اهل زمين مى‌درخشند. و خانه‌اى كه در آن قرآن خوانده نشود و ذكر خداى عزیز و بلندمرتبه در آن نشود، بركتش كم شود، و فرشتگان از آن دور شوند و شياطين در آن حاضر گردند.

 

4- سلام و دعا هنگام ورود و خروج

الله تعالی: فَإِذَا دَخَلْتُمْ بُيُوتًا فَسَلِّمُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ تَحِيَّةً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُبَارَكَةً طَيِّبَةً كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ. (نور/61)

پس هرگاه به خانه‌هایی [که ذکر شد] وارد شُدید، بر خودتان سلام کنید که درودی است از سوی خدا [درودی] پربرکت و پاکیزه. خدا این گونه آیات را برای شما بیان می‌کند تا بیندیشید.

 

أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَام: إِذَا دَخَلَ‏ أَحَدُكُمْ‏ مَنْزِلَهُ‏ فَلْيُسَلِّمْ‏ عَلَى أَهْلِهِ، يَقُولُ:” السَّلَامُ عَلَيْكُمْ.” فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ أَهْلٌ فَلْيَقُلِ: ” السَّلَامُ عَلَيْنَا مِنْ رَبِّنَا” وَ لْيَقْرَأْ “قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ” حِينَ يَدْخُلُ مَنْزِلَهُ، فَإِنَّهُ يَنْفِي الْفَقْرَ. (بحار الأنوار ج ‏73  ص 166)

چون یکی از شما به منزلش در آید، باید به اهل خود سلام کند و بگوید: “السلام علیکم” و اگر اهلی ندارد، چون وارد خانه اش شود باید بگوید: “السَلامُ عَلَینا مِن رَبّنا” و سوره‌ی توحید را بخواند، زیرا فقر را ببرد.

 

أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَام: وَ لْیَقْرَأْ إِذَا خَرَجَ مِنْ بَیْتِهِ الْآیَاتِ مِنْ آخِر “آلِ عِمْرَانَ” وَ “آیَهَ الْکُرْسِیِّ” وَ  “إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ” وَ “أُمَّ الْکِتَابِ”  فَإِنَّ فِیهَا قَضَاءَ حَوَائِجِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَهِ.(بحار الأنوار ج ‏73  ص 166)

چون از خانه‌اش به در آید، آیه‌های آخر (سوره‌ی) آل عمران را بخواند (گویا مقصود آیه «آمَنَ الرَّسولُ» تا آخر سوره است.) همراه با آیه الکرسی و سوره‌ی قدر و سوره‌ی حمدکه باعث برآورده شدن حاجات دنیا و آخرت است.

 

أَبِي الصَّبَّاحِ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ (عَلَيْهِ السَّلَام) عَنْ ‏قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ :{ فَإِذا دَخَلْتُمْ بُيُوتاً فَسَلِّمُوا عَلى‏ أَنْفُسِكُمْ.} ‏(نور/61) الْآيَةَ، فَقَالَ:‏ هُوَ تَسْلِيمُ‏ الرَّجُلِ‏ عَلَى‏ أَهْلِ‏ الْبَيْتِ‏ حِينَ يَدْخُلُ ثُمَّ يَرُدُّونَ عَلَيْهِ فَهُوَ سَلَامُكُمْ عَلَى أَنْفُسِكُم‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 5)

ابی صباح: از امام باقر (علیه السّلام) از تفسیر آیه: {چون به خانه هایی [که گفته شد] درآمدید، به یکدیگر سلام کنید} تا آخر آیه، پرسیدم. حضرت فرمود: آن سلام بر خانواده است، هنگامی که داخل می‌شود. سپس آنها جوابش دهند و آن سلام بر خودش باشد.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: مَنْ قَالَ إِذَا خَرَجَ مِنْ بَيْتِهِ: “بِسْمِ اللَّهِ” قَالَ الْمَلَكَانِ: هُدِيتَ، فَإِنْ قَالَ: “لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ” قَالا: وُقِيتَ، فَإِنْ قَالَ: “تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ” قَالا :كُفِيتَ، فَيَقُولُ الشَّيْطَانُ : كَيْفَ لِي بِعَبْدٍ هُدِيَ وَ وُقِيَ وَ كُفِي‏. (بحار الأنوار  ج ‏73 ص 169)

هر که هنگام بیرون شدن از خانه اش بگوید: “بسم الله”؛ دو فرشته گویند: هدایت شدی! و اگر بگوید: “لا حول و لا قوه الا بالله”؛ گویند: محفوظ شدی! و اگر بگوید: توکل بر خدا، گویند: کفایت شدی! و شیطان بگوید: مرا چکار به بنده‌ای که هدایت شده و محفوظ شده و کفایت شده!

 

5- خبردادن به هنگام ورود به منزل

الباقرُ عَلَيْهِ السَّلَام : نَهَى رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه)‏‏‏ أَنْ‏ يَطْرُقَ‏ الرَّجُلُ‏ أَهْلَهُ‏ لَيْلًا إِذَا جَاءَ مِنَ الْغَيْبَةِ حَتَّى يُؤْذِنَهُمْ‏ .(بحار الأنوار  ج ‏73 ص 272)

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) نهی کرده از اینکه کسی چون از سفر باز می‌آید، شبانه بر خاندان خود در کوبد، جز آنکه به آنها خبر داده باشد.

 

6- اجازه خواهی هنگام ورود به خانه دیگران

الله تعالی: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ. (نور/27)

اى كسانى كه ايمان آورده‏ ايد! به خانه‌هايى كه خانه‌‏هاى شما نيست، داخل مشويد تا اجازه بگيريد؛ و بر اهل آن سلام گوييد. اين براى شما بهتر است. باشد كه پند گيريد.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: الِاسْتِئْذَانُ ثَلَاثَةٌ : أَوَّلَهُنَّ يَسْمَعُونَ وَ الثَّانِيَةَ يَحْذَرُونَ‏ وَ الثَّالِثَةَ إِنْ شَاءُوا أَذِنُوا وَ إِنْ شَاءُوا لَمْ يَفْعَلُوا فَيَرْجِعُ الْمُسْتَأْذِن‏. (بحار الأنوار  ج ‏73 ص 14)

اجازه گرفتن سه بار است: اول آنکه آن را بشنوند، دوم آماده شوند و در بار سوم اگر خواهند اجازه دهند و اگر نه، اجازه ندهند و اجازه گیرنده باید برگردد.

 

الباقرُ عَلَيْهِ السَّلَام: وَ مَنْ‏ بَلَغَ‏ الْحُلُمَ‏ مِنْكُمْ‏ فَلَا يَلِجُ‏ عَلَى‏ أُمِّهِ‏ وَ لَا عَلَى أُخْتِهِ وَ لَا عَلَى ابْنَتِهِ وَ لَا عَلَى مَنْ سِوَى ذَلِكَ إِلَّا بِإِذْنٍ وَ لَا يُؤْذَنُ لِأَحَدٍ حَتَّى يُسَلِّمَ، فَإِنَّ السَّلَامَ طَاعَةُ الرَّحْمَنِ. (وسائل الشيعه  ج ‏20 ص 216)

هرکسی که به سنّ بلوغ برسد نباید بدون اجازه، بر مادر، دختر و خواهرش و دیگران وارد شود و به کسی اجازه داده نمی‌شود مگر اینکه سلام کند،چرا که سلام فرمانبرداری از خداوند است.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: مَنِ‏ اطَّلَعَ‏ فِي‏ بَيْتٍ‏ بِغَيْرِ إِذْنِهِمْ فَقَدْ حَلَّ لَهُمْ أَنْ يَفْقَئُوا عَيْنَهُ. (مستدرك الوسائل ج ‏18 ص 235)

اگر کسی بدون اجازه به خانه‌ی قومی سرکشی کند، بر آنها جایز است که چشمش را کور کنند.

 

7- ساخت و ساز خانه

7-1-قربانی برای ساخت خانه

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: مَنْ بَنَى مَسْكَناً فَذَبَحَ كَبْشاً سَمِيناً وَ أَطْعَمَ لَحْمَهُ الْمَسَاكِينَ ثُمَّ قَالَ: اللَّهُمَّ ادْحَرْ عَنِّي مَرَدَةَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ وَ الشَّيَاطِينِ وَ بَارِكْ لِي فِي بِنَائِي، أُعْطِيَ مَا سَأَل‏. (بحار الأنوار  ج ‏73 ص 158)

هر که خانه‌ای بسازد و میشی بکشد که فربه باشد و گوشتش را به مستمندان بخوراند، سپس گوید: بار خدایا! از من سرکشان و آزار دهندگان پری و آدمی و همه شیطان‌ها را دور کن و ساختمان مرا مبارک ساز. آنچه که درخواست کرده، به او داده شود.

 

7-2- نکوهش ساخت خانه روی قبرها

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: لَا تَبْنُوا عَلَى الْقُبُورِ وَ لَا تُصَوِّرُوا سُقُوفَ الْبُيُوتِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه) كَرِهَ ذَلِكَ‏. (بحار الأنوار  ج ‏73 ص 159)

بر سر گورها خانه نسازید و بر سقف خانه‌ها صورت نکشید. همانا که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) آن را بد می‌شمرد.

 

7-3- تأمین مکان عبادت

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: اتَّخِذْ مَسْجِداً فِي‏ بَيْتِكَ‏ فَإِذَا خِفْتَ شَيْئاً فَالْبَسْ ثَوْبَيْنِ غَلِيظَيْنِ مِنْ أَغْلَظِ ثِيَابِكَ فَصَلِّ فِيهِمَا الْخَبَرَ. (بحار الأنوار  ج‏ 80 ص 176)

در خانه‌ی خود مسجدی قرار بده، و هرگاه از چیزی ترسیدی، دو تا از خشن‌ترین و ضخیم‌ترین لباسهایت را بپوش و در آن مسجد نماز بخوان…

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: كَانَ عَلِيٌّ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) قَدْ جَعَلَ‏ بَيْتاً فِي‏ دَارِهِ‏ لَيْسَ‏ بِالصَّغِيرِ وَ لَا بِالْكَبِيرِ لِصَلَاتِهِ..‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص161)

برای علی (علیه السّلام) در خانه‌اش اتاقی بود، نه کوچک و نه بزرگ برای نمازش…

 

7-4- نکوهش ساختمان بلند

الباقرُ عَلَيْهِ السَّلَام: ابْنِ بَيْتَكَ سَبْعَةَ أَذْرُعٍ فَمَا كَانَ فَوْقَ ذَلِكَ سَكَنَتْهُ الشَّيَاطِينُ إِنَّ الشَّيْطَانَ لَيْسَ فِي السَّمَاءِ وَ لَا فِي الْأَرْضِ إِنَّمَا يَسْكُنُونَ الْهَوَاءَ. (بحار الأنوار  ج ‏73 ص 154)

اتاقت را تا هفت ذراع بساز؛ آنچه بالاتر از آن است شیاطین در آن جا گیرند. شیاطین نه در آسمانند و نه در زمین، همانا آنها در هوا مسکن دارند. (هر زراع حدود 45 سانتی متراست.)

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: إِنَّ اللَّهَ وَكَّلَ مَلَكاً بِالْبِنَاءِ، يَقُولُ لِمَنْ رَفَعَ سَقْفاً فَوْقَ ثَمَانِيَةِ أَذْرُعٍ : أَيْنَ تُرِيدُ يَا فَاسِق! (بحار الأنوار  ج ‏73 ص 150)

همانا خدا فرشته‌ای بر خانه سازی گمارده و به کسی که سقف اتاق را از هشت ذراع بالاتر برد گوید: ای فاسق! قصد کجا داری؟

 

7-5- وسعت خانه

أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَام: إِنَّ لِلدَّارِ شَرَفاً وَ شَرَفُهَا السَّاحَةُ الْوَاسِعَةُ وَ الْخُلَطَاءُ الصَّالِحُونَ وَ إِنَّ لَهَا بَرَكَةً وَ بَرَكَتُهَا جَوْدَةُ مَوْضِعِهَا وَ سَعَةُ سَاحَتِهَا وَ حُسْنُ جِوَارِ جِيرَانِهَا. (بحار الأنوار  ج ‏73 ص 154)

خانه شرفی دارد و آن وسعت فضای آن و معاشران خوب است. و برکتی هم دارد و برکتش خوبی جای آن و وسعت فضای آن و همسایه های خوب است.

 

الباقرُ عَلَيْهِ السَّلَام : مِنْ‏ شَقَاءِ الْعَيْشِ‏ ضِيقُ الْمَنْزِلِ . (بحار الأنوار ج ‏73 ص 153)

از سختى زندگى، تنگى منزل است.

 

‏ الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: ارْفَعْ‏ صَوْتَكَ‏ مَا اسْتَطَعْتَ‏ وَ سَلِ اللَّهَ أَنْ يُوَسِّعَ عَلَيْكَ. (كافی  ج ‏6 ص 526)

با صدای بلند از خداوند به طور جدی بخواه كه خانه‌ات توسعه پيدا كند.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: ثَلَاثَةٌ لِلْمُؤْمِنِ فِيهَا رَاحَةٌ دَارٌ وَاسِعَةٌ تُوَارِي‏ عَوْرَتَهُ‏ وَ سُوءَ حَالِهِ مِنَ النَّاسِ … (كافی ج ‏5 ص 328)

در سه چيز براى مؤمن راحتی است: خانه‌ی وسيعى كه عيب و بدحالى او را از مردم بپوشاند،…

 

مِنْ كَلَامٍ لَهُ (أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ) بِالْبَصْرَةِ وَ قَدْ دَخَلَ عَلَى الْعَلَاءِ بْنِ زِيَادٍ الْحَارِثِيِّ يَعُودُهُ وَ هُوَ مِنْ أَصْحَابِهِ، فَلَمَّا رَأَى سَعَةَ دَارِهِ، قَالَ: مَا كُنْتَ تَصْنَعُ بِسَعَةِ هَذِهِ الدَّارِ فِي الدُّنْيَا أَمَا أَنْتَ إِلَيْهَا فِي الْآخِرَةِكُنْتَ أَحْوَجَ بَلَى إِنْ شِئْتَ بَلَغْتَ بِهَا الْآخِرَةَ تَقْرِي فِيهَا الضَّيْفَ وَ تَصِلُ فِيهَا الرَّحِمَ وَ تُطْلِعُ مِنْهَا الْحُقُوقَ مَطَالِعَهَا، فَإِذَا أَنْتَ قَدْ بَلَغْتَ بِهَا الْآخِرَة. (بحار الأنوار  ج ‏73 ص 155)

پس از جنگ بصره آن حضرت (امیر المؤمنین علیه السلام) بر علاء بن زیاد وارد شد که از یاران امام بود. وقتی خانه‌ی بسیار مجلل و وسیع او را دید، فرمود: با این خانه‌ی وسیع در دنیا چه می‌کنی، در حالی که در آخرت به آن نیازمندتری؟ آری، اگر بخواهی می‌توانی با همین خانه به آخرت برسی! در این خانه‌ی وسیع، مهمانان را پذیرایی کنی، به خویشاوندان با نیکوکاری بپیوندی و حقوقی را که بر گردن تو است به صاحبان حق برسانی، پس آنگاه با همین خانه‌ی وسیع، به آخرت نیز می‌توانی برسی.

 

7-6- محکم سازی در آداب خانه

الله تعالی: وَ كانُوا يَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبالِ بُيُوتاً آمِنِينَ. (حجر/82)

در دل كوه‌ها خانه‌هايى مى‌تراشيدند كه در آن در امنيّت بودند.

 

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: مَنْ بَنَى فَاقْتَصَدَ فِي بِنَائِهِ لَمْ يُؤْجَر. (بحار الأنوار  ج ‏73 ص 150)

هر که ساختمانی بسازد و از آن کم گذارد، اجری ندارد.

 

7-7- ساخت خانه ها روبروی هم

الله تعالی: وَ أَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى وَ أَخِيهِ أَنْ تَبَوَّآ لِقَوْمِكُمَا بِمِصْرَ بُيُوتًا وَ اجْعَلُوا بُيُوتَكُمْ قِبْلَةً وَ أَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ. (یونس/87)

و به موسى و برادرش وحى كرديم كه شما دو تن براى قوم خود در مصر خانه‌هايى ترتيب دهيد و سراهايتان را رو به روى هم قرار دهيد و نماز برپا داريد و مؤمنان را مژده ده.

 

7-8- دیوارکشیدن در بام

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه) أَنْ يُبَاتَ عَلَى سَطْحٍ غَيْرِ مُحَجَّرٍ. (كافی  ج ‏6 ص 530)

پیامبر(صلی الله علیه و آله) از خوابیدن بر پشت بامی که دیوار ندارد، نهی کرده است.

 

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فِي‏ السَّطْحِ‏ يُبَاتُ‏ عَلَيْهِ‏ غَيْرَ مُحَجَّرٍ، فَقَالَ: يُجْزِيهِ أَنْ يَكُونَ مِقْدَارُ ارْتِفَاعِ الْحَائِطِ ذِرَاعَيْن‏. (بحار الأنوار  ج ‏73 ص 188)

امام صادق علیه السّلام درباره‌ی بام بدون دیواره که شب بر آن بخوابند، فرمود: بلندی دیواره تا دو زراع بس است.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: مَنْ بَاتَ عَلَى سَطْحٍ غَيْرِ مُحَجَّرٍ فَأَصَابَهُ شَيْ‏ءٌ فَلَا يَلُومَنَّ إِلَّا نَفْسَهُ. (كافی ج ‏6  ص 530)

کسی که روی پشت بام بدون دیوار بخوابد و چیزی به او اصابت کند، غیر از خود را ملامت نکند.

 

7-9- سرویس بهداشتی در آداب خانه

‏ الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: أَ لَيْسَ‏ مِنْ‏ حُسْنِ‏ التَّقْدِيرِ فِي بِنَاءِ الدَّارِ أَنْ يَكُونَ الْخَلَاءُ فِي أَسْتَرِ مَوْضِعٍ فِيهَا. (بحار الأنوار  ج ‏3 ص 76)

آیا نمی‌بینی که از نیکویی اندازه‌ی خانه که آدمی بنا می‌کند، آن است که مستراح در پنهان‌ترین جاهای خانه باشد؟

 

8- فروش خانه

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: مَنْ‏ بَاعَ‏ دَاراً فَلَمْ يَجْعَلْ ثَمَنَهَا فِي مِثْلِهَا لَمْ يُبَارَكْ لَهُ فِي ثَمَنِهَا. (مستدرك الوسائل ج ‏13 ص 295)

هر که خانه‌ای بفروشد و با پول آن خانه‌ی دیگر نخرد، در آن پول برکت نیابد.

 

9- جابه جایی غیرضروری

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: مِنْ مُرِّ الْعَيْشِ‏ النُّقْلَةُ مِنْ دَارٍ إِلَى دَارٍ وَ أَكْلُ خُبْزِ الشِّرَى‏.(كافی ج ‏6 ص531)

از سختى زندگى، انتقال از يك خانه به خانه‌ی ديگر و خوردن نان خشكيده است.

 

10- نگهداری یتیم

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: خَيْرُ بُيُوتِكُمْ‏ بَيْتٌ فِيهِ يَتِيمٌ يُحْسَنُ إِلَيْهِ وَ شَرُّ بُيُوتِكُمْ بَيْتٌ يُسَاءُ إِلَيْهِ. (مستدرك الوسائل ج ‏2 ص 474)

بهترين خانه‌هاى مسلمانان، خانه‌اى است كه در آن يتيمى باشد و به او نيكى كنند و بدترين خانه‌هاى مسلمانان، (خانه‌اى است كه در آن يتيمى باشد) و با او بدى كنند.

 

11- خانه خراب

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: ثَلَاثَةٌ لَا يَتَقَبَّلُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُمْ بِالْحِفْظِ رَجُلٌ نَزَلَ فِي بَيْتٍ خَرِب  وَ …  (بحار الأنوار ج ‏73 ص 157)

سه چیز باشند که خدای عزیز و بلندمرتبه حفاظت آنها را نپذیرد: کسی که در خانه‌ی خراب منزل کند و …

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: أَرْبَعٌ‏ لَا تَدْخُلُ‏ بَيْتاً وَاحِدَةٌ مِنْهُنَ‏ إِلَّا خَرِبَ وَ لَمْ يُعْمَرْ بِالْبَرَكَةِ؛ الْخِيَانَةُ وَ السَّرِقَةُ وَ شُرْبُ الْخَمْرِ وَ الزِّنَا. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 170)

چهار چیز است که یکی از آنها هم اگر در خانه‌ای درآید، ویرانش می‌کند و به برکت آباد نمی‌شود: خیانت، دزدی، شراب‌خواری، و زنا.

 

‏ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَام: الْحَجَرُ الْغَصْبُ فِي الدَّارِ رَهْنٌ‏ عَلَى‏ خَرَابِهَا. (بحار الأنوار ج ‏101 ص 258)

سنگ غصبى در خانه، ضامن ويرانى آن خانه است.

 

12- نظافت و بهداشت

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: بَيْتُ الشَّيَاطِينِ مِنْ بُيُوتِكُمْ بَيْتُ الْعَنْكَبُوت‏.(كافی ج ‏6 ص 532)

خانه‌ی شياطين در خانه‌هاى شما، همان خانه‌ی عنكبوت است.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: لَا تُبَيِّتُوا الْقُمَامَةَ فِي بُيُوتِكُمْ وَ أَخْرِجُوهَا نَهَاراً فَإِنَّهَا مَقْعَدُ الشَّيْطَان‏.(بحار الأنوار ج ‏73 ص 175)

خاکروبه را شب در خانه وانگذارید و روز آن را بیرون برید که نشیمن شیطان است.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: لَا تَذَرُوا مِنْدِيلَ الْغَمَرِ فِي الْبَيْتِ فَإِنَّهُ مَرْبِضٌ لِلشَّيْطَان‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص176)

دستمال چرک‌گیری را در جا ننهید که خوابگاه شیطان است.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: اکْنُسُوا أَفْنِیَتَکُمْ وَ لَا تَشَبَّهُوا بِالْیَهُودِ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 176)

آستانه‌ی خانه‌ی خود را جارو کنید و مانند یهود نباشید.

 

13- نصب درب و پرده

أَنَّهُ (أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَام) کَرِهَ أَنْ یَبِیتَ الرَّجُلُ فِی بَیْتٍ لَیْسَ لَهُ بَابٌ وَ لَا سِتْرٌ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 157)

او  (امیر المؤمنین علیه السلام) بد داشت کسی شب را در خانه‌ی بی در و بی پرده بماند.

 

14- روشنایی

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه) أَنْ يَدْخُلَ بَيْتاً مُظْلِماً إِلَّا بِمِصْبَاحٍ. (كافی ج ‏6 ص 531)

پيامبر خدا (صلّى اللّه عليه و آله) مكروه مى‌داشت كه بدون چراغ وارد خانه‌ی تاريك شوند.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: أَطْفِئُوا سُرُجَكُمْ فَإِنَّ الْفُوَيْسِقَةَ تُضْرِمُ الْبَيْتَ عَلَى أَهْلِهِ الْخَبَرَ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 164)

چراغ دان‌ها را خاموش کنید تا موش، خانه را بر اهل آن به آتش نکشد.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: إِنَّ اللَّهَ كَرِهَ لَكُمْ أَرْبَعاً وَ عِشْرِينَ خَصْلَةً وَ نَهَاكُمْ عَنْهَا وَ عَدَّهَا إِلَى أَنْ قَالَ: وَ كَرِهَ أَنْ يَدْخُلَ الرَّجُلُ الْبَيْتَ الْمُظْلِمَ إِلَّا أَنْ يَكُونَ بَيْنَ يَدَيْهِ سِرَاجٌ أَوْ نَار. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 165)

خدا براى شما بيست و چهار خصلت را بد دارد و شما را از آنها نهى كرده است و آنها را بر شمرد تا فرمود: و بد دارد كسى در خانه تاريك در آيد، جز آنكه پيش او چراغى يا آتشى باشد.

 

15- نگهداری مجسمه

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: إِنَّ جَبْرَئِيلَ أَتَانِي، فَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ إِنَّ رَبَّكَ يُقْرِئُكَ السَّلَامَ وَ يَنْهَى عَنْ تَزْوِيقِ الْبُيُوتِ قَالَ أَبُو بَصِيرٍ قُلْتُ وَ مَا التَّزْوِيقُ قَالَ تَصَاوِيرُ التَّمَاثِيل‏.(بحار الأنوار  ج ‏73 ص 159)

جبرئیل برمن فرود آمد و گفت: ای محمد! پروردگارت تو را درود گوید و از نقاشی در خانه‌ها نهی کند. ابو بصیر (راوی حدیث) گوید: گفتم: (تزویق) نقاشیِ خانه چیست؟ فرمود: صورت مجسمه‌ها است.

 

16- نگهداشتن حیوانات اهلی

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: اتَّخَذُوا فِي بُيُوتِكُمْ الدَّوَاجِنَ يَتَشَاغَلُ بِهَا الشَّيْطَانُ عَنْ صِبْيَانِكُمْ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 163)

حیوانات اهلی در خانه‌هایتان داشته باشید که شیطان‌ها به آنها سرگرم شوند و از کودکان کناره گیری کنند.

 

الکاظِم عَلَيْهِ السَّلَام:  لَا يَنْبَغِي أَنْ يَخْلُوَ بَيْتُ أَحَدِكُمْ مِنْ ثَلَاثَةٍ وَ هُنَّ عُمَّارُ الْبَيْتِ الْهِرِّ وَ الْحَمَامِ وَ الدِّيكِ فَإِنْ كَانَ مَعَ الدِّيكِ أَنِيسَةٌ وَ إِلَّا فَلَا بَأْسٌ لِمَنْ لَا يَقْدِرُهَا. (بحار الأنوار  ج ‏73 ص 163)

نشاید که خانه‌ی هر یک از شماها از سه چیز تهی باشد که آنها آباد کننده‌ی خانه باشند: گربه و کبوتر و خروس، و اگر با خروس، مرغی هم باشد چه بهتر، وگرنه باکی نیست بر کسی که توانا بر آن نیست.

 

الْجَعْفَرِيُّ قَالَ: رَأَيْتُ أَبَا الْحَسَنِ عَلَيْهِ السَّلَام فِي بَيْتِهِ زَوْجُ حَمَامٍ أَمَّا الذَّكَرُ فَأَخْضَرُ وَ أَمَّا الْأُنْثَى فَسَوْدَاءُ وَ رَأَيْتُهُ عَلَيْهِ السَّلَام يَفُتُّ لَهُمَا الْخُبْزَ وَ يَقُولُ: يَتَحَرَّكَانِ مِنَ اللَّيْلِ فَيُؤْنِسَانِ وَ مَا مِنِ انْتِفَاضَةٍ يَنْتَفِضَانِهَا مِنَ اللَّيْلِ إِلَّا اتَّقَى مَنْ دَخَلَ الْبَيْتَ مِنْ عَرَمَةِ الْأَرْض.‏ (بحار الأنوار  ج ‏73 ص 163)

جعفری: در خانه امام کاظم (علیه السّلام) یک جفت کبوتر دیدم که نر آن سبز بود و ماده آن سیاه. و دیدم که آن حضرت به دست خود برایشان نان خرد می‌کرد و می‌فرمود: شبانه پرواز می‌کنند و مونس می‌شوند، و در شب هر پر و بالی بزنند، هر که در خانه است از فرورفتن زمین آن محفوظ بماند.

 

17- آثار خانه داری

1-17- رفع فقر

الباقرُ عَلَيْهِ السَّلَام: كَنْسُ‏ الْبَيْتِ‏ يَنْفِي‏ الْفَقْر. (بحار الأنوار  ج ‏73  ص177)

جارو کردنِ خانه، فقر را از بین می‌برد.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: السِّرَاجُ‏ قَبْلَ‏ مَغِيبِ‏ الشَّمْسِ يَنْفِي الْفَقْرَ وَ يَزِيدُ فِي الرِّزْق‏. (بحار الأنوار  ج ‏73 ص 165)

افروختن چراغ پيش از غروب آفتاب، فقر را از بین می‌برد و روزى را افزایش می‌دهد.

 

أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَام: نَظِّفُوا بُيُوتَكُمْ‏ مِنْ حَوْكِ الْعَنْكَبُوتِ فَإِنَّ تَرْكَهُ فِي الْبَيْتِ يُورِثُ الْفَقْر. (بحار الأنوار  ج ‏73 ص 175)

آستانه‌ی خانه‌های خود را از تار عنکبوت پاک کنید که ترک این کار در خانه‌ها، فقر می‌آورد.

 

أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: تَرْکُ نَسْجِ الْعَنْکَبُوتِ فِی الْبَیْتِ یُورِثُ الْفَقْرَ وَ تَرْکُ الْقُمَامَهِ فِی الْبَیْتِ یُورِثُ الْفَقْرَ وَ قَالَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: کَسْحُ الْفِنَاءِ یَزِیدُ فِی الرِّزْقِ. (بحار الأنوار  ج ‏73  ص176)

وانهادن تار عنکبوت در خانه فقر آورد. و وانهادن خاکروبه در خانه فقر آورد. و حضرت فرمود: جاروب کردن جلوی خانه، روزی را می‌افزاید.

 

2-17- رفع عذاب

الصَّادِقِ عَلَيْهِ السَّلَام: أَيُّمَا امْرَأَةٍ رَفَعَتْ مِنْ بَيْتِ زَوْجِهَا شَيْئاً مِنْ مَوْضِعٍ إِلَى مَوْضِعٍ تُرِيدُ بِهِ صَلَاحاً إِلَّا نَظَرَ اللَّهُ إِلَيْهَا وَ مَنْ‏ نَظَرَ اللَّهُ‏ إِلَيْهِ‏ لَمْ‏ يُعَذِّبْهُ‏. (بحار الأنوار  ج‏ 100 ص 251)

هر زنی که در منزل شوهرش، برای اصلاح کاری، چیزی را از مکانی برداشته و به جایی دیگر منتقل کند، خداوند به روی او خواهد نگریست و هر کس که خداوند به رویش بنگرد، عذابش نخواهد داد.

 

3-17- نزول برکت

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: إِذَا دَخَلَ‏ أَحَدُكُمْ‏ بَيْتَهُ‏ فَلْيُسَلِّمْ‏ فَإِنَّهُ يُنْزِلُهُ الْبَرَكَةَ وَ تُؤْنِسُهُ الْمَلَائِكَةُ الْخَبَرَ. (بحار الأنوار  ج ‏73 ص7)

چون یکی از شما به خانه‌اش وارد شود، سلام گوید که همانا برکت فرود آید و فرشته‌ها با او همدم شوند…

 

18- عدم ورود فرشتگان به خانه

الباقرُ عَلَيْهِ السَّلَام: قالَ جَبْرَئِيلُ (عَلَيْهِ السَّلَام):‏ یَا رَسُولَ اللهِ إِنَّا لَا نَدْخُلُ بَيْتاً فِيهِ صُورَةُ إِنْسَانٍ وَ لَا بَيْتاً يُبَالُ فِيهِ وَ لَا بَيْتاً فِيهِ كَلْب‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 159)

جبرئیل به رسو ل خدا عرض کرد: ای رسول خدا! ما فرشته‌ها در خانه‌ای که تصویر انسانی باشد، مکانی که در آن ادرار کنند و خانه‌ای که سگی در آن باشد، داخل نمی‌شویم.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: كُلُ‏ بَيْتٍ‏ لَا يَدْخُلُ‏ فِيهِ الضَّيْفُ لَا يَدْخُلُهُ الْمَلَائِكَةُ. (بحار الأنوار  ج ‏72 ص 461)

هر خانه که مهمان در آن نیاید، فرشته ها در آن نمی آیند.

 

19- دفع آزار شیطان

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه‏‏‏: خَمِّرُوا آنِیَتَکُمْ وَ أَوْکِئُوا أَسْقِیَتَکُمْ وَ أَجِیفُوا أَبْوَابَکُمْ وَ احْبِسُوا مَوَاشِیَکُمْ وَ أَهَالِیکُمْ مِنْ حَیْثُ تَجِبُ الشَّمْسُ إِلَی أَنْ تَذْهَبَ فَحْمَهُ الْعِشَاءِ إِنَّ الشَّیْطَانَ لَا یَکْشِفُ غِطَاءً وَ لَا یَحُلُّ وِکَاءً. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 174)

سر ظرف‌های خود را سرپوش نهید، بند مشک‌های آب خود را محکم ببندید، درب‌های خانه خود را پیش کنید (ببندید)، حیوانات خود و اهل خود را از وقتی که خورشید غروب می‌کند تا تاریکی شب می‌رود نگه دارید، که شیطان روپوش را برندارد و بند (درب) را باز نکند.

 

عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) ‏ أَتَى رَجُلٌ‏ فَشَكَا إِلَيْهِ قَالَ أَخْرَجَتْنَا الْجِنُّ مِنْ مَنَازِلِنَا يَعْنِي عُمَّارَ مَنَازِلِهِمْ فَقَالَ اجْعَلُوا سُقُوفَ بُيُوتِكُمْ سَبْعَةَ أَذْرُعٍ وَ اجْعَلُوا الْحَمَامَ فِي أَكْنَافِ الدَّارِ، قَالَ الرَّجُلُ: فَفَعَلْنَا فَمَا رَأَيْنَا شَيْئاً نَكْرَهُهُ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 162)

روایت است که مردی نزد امام باقر (علیه السّلام) آمد و شکایت کرد که جن، ما را از منزل هامان بیرون کرده است. و مقصودش عمارت منازلشان بود. آن حضرت فرمود: بلندی سقف خانه‌های خود را هفت ذراع بگیرید و کبوتر در کناره‌های خانه نگهدارید. آن مرد گفت: چنین کردیم و دیگر چیزی که بد داشتیم، ندیدیم.

 

الصَّادِقِ عَلَيْهِ السَّلَام: إِنَّ الشَّيْطَانَ أَشَدَّ مَا يَهُمُّ بِالْإِنْسَانِ إِذَا كَانَ وَحْدَهُ. (كافی ج ‏6 ص 534)

بیشترین اهتمام شیطان به انسان هنگامی است که تنها (و در خلوت) باشد.