آداب انگشتری

آداب انگشتری

 

چکیده

انگشتری، از جمله لباس‌های آدمیان است، که برای زینت می‌پوشند و گاهی دارای نوشته است و از فلزات گونه گون ساخته می‌شود. آداب انگشتری مجموعه‌ای از توصیه های دینی، در پیرامون آن است، که رعایت آنها، آثار دنیوی و اخروی، در پی دارد.

 

۱- معنی و مفهوم انگشتری

انگشتر حلقه ای از جنس فلزات ارزشمند است، که برای زینت در انگشت می کنند.(بنگرید به: لغتنامه دهخدا)

 

۲- اهمیت انگشتری

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ مِنَ‏ السُّنَّةِ لُبْسَ‏ الْخَاتَمِ‏. (بحار الأنوار ج‏ 75 ص 249)

انگشتری به دست کردن، بی شکّ از سنّت است.

 

۳- جنس انگشتری

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: كَانَ خَاتَمُ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) مِنْ وَرِقٍ‏. (بحار الأنوار ج ‏16 ص 122)

انگشتری رسول خدا (صلی الله علیه و آله) از نقره بود.

 

۴- نوشته های انگشتری

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ كَانَ نَقْشُ خَاتَمِهِ‏ “{ما شاءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ‏ } (کهف/39) أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ ” فَذَكَرَ فِي ذَلِكَ ثَوَاباً عَظِيماً. (مكارم الأخلاق ص91)

هر كس نقش انگشتریش چنین باشد: ” ما شاء اللَّه لا قوّة الّا باللَّه استغفر اللَّه ” –  هر چه خداوند خواهد، و هيچ نيرويی جز نيروی خدا نيست-  در آن ثوابی بس بزرگ خواهد بود.

 

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ كَانَ نَقْشُ خَاتَمِهِ آيَةً مِنْ كِتَابِ اللَّهِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ. (مكارم الأخلاق ص91)

هر كس نقش انگشتریش آيه‌‏ای از كتاب خدا باشد، خداوند او را بيامرزد.

 

اَلسّجادُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ صَاغَ خَاتَماً عَقِيقاً فَنَقَشَ فِيهِ ” مُحَمَّدٌ نَبِيُّ اللَّهِ وَ عَلِيٌّ وَلِيُّ اللَّهِ ” وَقَاهُ اللَّهُ مِيتَةَ السَّوْءِ وَ لَمْ يَمُتْ إِلَّا عَلَی الْفِطْرَةِ. (ثواب الأعمال ص 174)

كسی كه بر خاتم عقيق انگشتری خود اين نقش را حك كند: «محمّد نبیّ اللَّه و علیّ ولیّ اللَّه» خداوند او را از مرگ بد در امان می‌‏دارد و نمی‏‌ميرد، مگر بر فطرت (الهی).

 

عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الصَّيْمَرِيِّ الْكَاتِبِ‏ إِنَّهُ ذَكَرَ لِعَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الرِّضَا (عَلَيْهِ السَّلَامُ) أَنَّهُ لَا يُولَدُ لَهُ فَتَبَسَّمَ وَ قَالَ اتَّخِذْ خَاتَماً فَصُّهُ فَيْرُوزَجٌ وَ اكْتُبْ عَلَيْهِ‏ {رَبِّ لا تَذَرْنِي فَرْداً وَ أَنْتَ خَيْرُ الْوارِثِينَ}‏ ( أنبياء/ 89) قَالَ فَفَعَلْتُ ذَلِكَ فَمَا أَتَی عَلَيَّ حَوْلٌ حَتَّی رُزِقْتُ مِنْهَا وَلَداً ذَكَراً. (وسائل الشيعه ج ‏5 ص 95)

صیمری به امام هادی (علیه السلام) عرض کرد که بچه‌دار نمی‌شود. امام (علیه السلام) تبسّم کرد و فرمود: انگشتری با نگین فیروزه بگیر و روی آن بنویس {رب لا تذرنی فردا و انت خیر الوارثین}. – {پروردگارا! مرا تنها مگذار و تو بهترين ارث برندگانی.}  صیمری می‌گوید: این کار را انجام دادم. یک‌سال طول نکشید که صاحب فرزند پسر شدم.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ أَرَادَ أَنْ يَكْثُرَ مَالُهُ وَ وُلْدُهُ وَ يُوَسَّعَ رِزْقُهُ عَلَيْهِ فَلْيَتَّخِذْ فَصّاً مِنْ عَقِيقٍ وَ لْيَنْقُشْ عَلَيْهِ‏ {ما شاءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ إِنْ تَرَنِ أَنَا أَقَلَّ مِنْكَ مالًا وَ وَلَداً} (کهف/39) أَوْ نَفَراً وَ {اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كانَ غَفَّاراً } (نوح/10). (جامع الأخبار ص 134)

هر كه می‌خواهد مال او و فرزندان بسيار شود  و روزی او برایش زیاد شود، او بايد نگينی از عقيق بگيرد و بر آن نقش كند: {ما شاءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ إِنْ تَرَنِ أَنَا أَقَلَّ مِنْكَ مالًا وَ وَلَداً } – آنچه خدا بخواهد و هیچ نیرویی جز به وسیله‌ی خدا نیست؛ اگر مرا از جهت ثروت و فرزند کمتر از خودت می‌بینی. – و بخواند { از پروردگارتان آمرزش بخواهيد كه او همواره آمرزنده است. }

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ كَتَبَ عَلَی خَاتَمِهِ: “{ما شاءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ}(کهف/39)  أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ ” أَمِنَ مِنَ الْفَقْرِ الْمُدْقِعِ. (هداية الأمة ج 2 ص 141)

هر كس روی انگشتریش اين عبارت را بنويسد: “ما شاءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ ” – آنچه خدا بخواهد و هیچ نیرویی جز به وسیله‌ی خدا نیست، از خدا طلب آمرزش می‌كنم.  – از فقری كه او را خوار و سر افكنده سازد‌، در امان می‌ماند.

 

۵- نوشته های انگشتری پیامبران

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ: … وَ كَانَ نَقْشُ خَاتَمِ مُحَمَّدٍ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) ” لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ “. (بحار الأنوار ج ‏11 ص 62)

نقش انگشتری حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) ” لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ “. بود.

 

الْحُسَيْنِ بْنِ خَالِدٍ: قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ  (عَلَيْهِ السَّلَامُ) مَا كَانَ نَقْشُ خَاتَمِ آدَمَ  (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فَقَالَ ” لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ” (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ). هَبَطَ بِهِ آدَمُ مَعَهُ مِنَ الْجَنَّةِ. (بحار الأنوار ج ‏11 ص 62)

حسین ابن خالد: از موسی بن جعفر(علیه السلام) در مورد نقش انگشتری آدم سؤال شد. ایشان فرمود: ” لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ” آدم با این انگشتری از بهشت (برروی زمین) فرود آمده بود.

 

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ:… وَ كَانَ نَقْشُ خَاتَمِ مُوسَی (عَلَيْهِ السَّلَامُ) حَرْفَيْنِ اشْتَقَّهُمَا مِنَ التَّوْرَاةِ ” اصْبِرْ تُؤْجَرْ اصْدُقْ تَنْجُ “. (بحار الأنوار ج ‏11 ص 62)

نقش انگشتری موسی (علیه السلام) آن دو جمله‌ی  برگرفته شده از تورات بود: ” صبر کن! پاداش داده می­شوی. راست بگو! نجات پیدا می­کنی.”

 

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ:… وَ كَانَ نَقْشُ خَاتَمِ سُلَيْمَانَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) ” سُبْحَانَ‏ مَنْ‏ أَلْجَمَ‏ الْجِنَّ بِكَلِمَاتِهِ‏ “. (بحار الأنوار ج ‏11 ص 62)

نقش انگشتری سلیمان (علیه السلام) : “پاک و منزه است خدا، کسی که جن را با کلماتش رام کرد.”

 

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ:…  وَ كَانَ نَقْشُ خَاتَمِ عِيسَی (عَلَيْهِ السَّلَامُ) حَرْفَيْنِ اشْتَقَّهُمَا مِنَ الْإِنْجِيلِ ” طُوبَی لِعَبْدٍ ذُكِرَ اللَّهُ مِنْ أَجْلِهِ وَ وَيْلٌ لِعَبْدٍ نُسِيَ اللَّهُ مِنْ أَجْلِهِ “. (بحار الأنوار ج ‏11 ص 62)

نقش انگشتری عیسی (علیه السلام) نیز دو جمله از انجیل بود: ” خوشا به حال بنده ای که خداوند را به خاطر خودش یاد کند! و وای بر بنده ای که به خاطر نفس خود خداوند را فراموش کند!”.

 

۶- نوشته های انگشتری معصومین علیهم السلام

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ:…  وَ كَانَ نَقْشُ خَاتَمِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) ” الْمُلْكُ لِلَّهِ “. (بحار الأنوار ج ‏11 ص 62)

نقش انگشتری امیرالمؤمنین (علیه السلام)  ” الْمُلْكُ لِلَّهِ “- پادشاهی از آنِ خداست. – بود.

 

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ:…  وَ كَانَ نَقْشُ خَاتَمِ الْحَسَنِ  (عَلَيْهِ السَّلَامُ) ” الْعِزَّةُ لِلَّهِ “. (بحار الأنوار ج ‏11 ص 62)

نقش انگشتری حسن (علیه السلام) ” الْعِزَّةُ لِلَّهِ ” – عزت برای خداست.- بود.

 

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: كَانَ لِلْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ  (عَلَيْهِ السَّلَامُ) خَاتَمَانِ نَقْشُ أَحَدِهِمَا ” لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ عُدَّةٌ لِلِقَاءِ اللَّهِ ” وَ نَقْشُ الْآخَرِ  {إِنَّ اللَّهَ بالِغُ أَمْرِهِ } (طلاق/3).  (بحار الأنوار ج‏ 43 ص 247)

امام حسین (علیه السلام) دو انگشتری داشت که نقش یکی از آنها ” لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ عُدَّةٌ لِلِقَاءِ اللَّهِ ” – لا اله الا الله، زاد و توشه‌ی لقاء الهی است – بود و نقش دیگری” إِنَّ اللَّهَ بالِغُ أَمْرِهِ ” – {خدا كار خود را به اجرا می‌رساند} -.

 

مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ: سَأَلْتُ الصَّادِقَ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) عَنْ خَاتَمِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) إِلَی مَنْ صَارَ وَ ذَكَرْتُ لَهُ إِنِّي سَمِعْتُ أَنَّهُ أُخِذَ مِنْ إِصْبَعِهِ فِيمَا أُخِذَ قَالَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) لَيْسَ كَمَا قَالُوا إِنَّ الْحُسَيْنَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) أَوْصَی إِلَی ابْنِهِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) وَ جَعَلَ خَاتَمَهُ فِي إِصْبَعِهِ وَ فَوَّضَ إِلَيْهِ أَمْرَهُ كَمَا فَعَلَهُ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) بِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) وَ فَعَلَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ بِالْحَسَنِ وَ فَعَلَهُ الْحَسَنُ بِالْحُسَيْنِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) ‏ ثُمَّ صَارَ ذَلِكَ الْخَاتَمُ إِلَی أَبِي (عَلَيْهِ السَّلَامُ) بَعْدَ أَبِيهِ وَ مِنْهُ صَارَ إِلَيَّ فَهُوَ عِنْدِي وَ إِنِّي لَأَلْبَسُهُ كُلَّ جُمُعَةٍ وَ أُصَلِّي فِيهِ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ فَدَخَلْتُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ هُوَ يُصَلِّي فَلَمَّا فَرَغَ مِنَ الصَّلَاةِ مَدَّ إِلَيَّ يَدَهُ فَرَأَيْتُ فِي إِصْبَعِهِ خَاتَماً نَقْشُهُ ” لَا إِلَهَ‏ إِلَّا اللَّهُ‏ عُدَّةٌ لِلِقَاءِ اللَّهِ‏ ” فَقَالَ هَذَا خَاتَمُ جَدِّي أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ(عَلَيْهِما السَّلَامُ). (بحار الأنوار ج‏ 43 ص 247)

محمّد بن مسلم: از امام جعفر صادق (علیه السّلام) پرسیدم که انگشتری امام حسین (علیه السّلام) به چه کسی رسید؟ من شنیده ام که آن هم با اشیایی که غارت کردند، به تاراج رفت؟ فرمود: این طور نیست که می گویند. بلکه امام حسین (علیه السّلام) علی بن الحسین (علیه السّلام) را وصی خود قرار داد و انگشتری خود را به دست وی سپرد، همچنان که رسول خدا (صلی اللَّه علیه و آله) این عمل را با حضرت امیر المؤمنین (علیه السّلام) انجام داد و آن بزرگوار هم این کار را به امام حسن و آن حضرت هم به امام حسین واگذار کرد. سپس آن انگشتری بعد از امام سجاد به پدرم امام باقر و بعد از آن حضرت به من رسید. آن انگشتری فعلا نزد من است و من هر جمعه آن را می پوشم و نماز می‌خوانم.

محمّد بن مسلم می گوید: «یک روز جمعه نزد حضرت صادق رفتم. وقتی آن بزرگوار از نماز فراغت حاصل کرد و دست مبارک خود را به سوی من دراز کرد، من انگشتری را در انگشت آن حضرت دیدم که نقش آن ” لَا إِلَهَ‏ إِلَّا اللَّهُ‏ عُدَّةٌ لِلِقَاءِ اللَّهِ‏ ” -لا اله الا الله زاد و توشه‌ی لقاء الهی است-  بود. آنگاه فرمود: این انگشتری جدم امام حسین (علیه السّلام) است.

 

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ كَانَ نَقْشُ خَاتَمِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ (عَلَيْهِمَا السَّلَامُ) ” خَزِيَ وَ شَقِيَ قَاتِلُ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ ” (عَلَيْهِمَا السَّلَامُ). (بحار الأنوار ج‏ 43 ص  247)

نقش انگشتری حضرت علی بن الحسین (علیه السّلام) این بود: ” خَزِيَ وَ شَقِيَ قَاتِلُ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ “(عَلَيْهِمَا السَّلَامُ) – قاتل حسین ابن علی (علیهما السلام) خوار و بدبخت شد.-

 

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ:… وَ كَانَ نَقْشُ خَاتَمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) ” اللَّهُ وَلِيِّي‏ وَ عِصْمَتِي مِنْ خَلْقِهِ “. (بحار الأنوار ج ‏11 ص 62)

نقش انگشتری جعفر بن محمد (علیه السلام) چنین بود: ” اللَّهُ وَلِيِّي‏ وَ عِصْمَتِي مِنْ خَلْقِهِ ” – خداوند سرپرست و محافظِ من در برابر خلقش است-.

 

وَ رُوِيَ:  وَ نَقْشُ خَاتَمِ أَبِي الْحَسَنِ: ” حَسْبِيَ اللَّهُ ” وَ فِيهِ وَرْدَةٌ وَ هِلَالٌ فِي أَعْلَاهُ. (هداية الأمه ج 2 ص 142)

و روایت شده است نقش انگشتری امام کاظم (علیه السلام)  “حسبی الله”  – خداوند مرا کفایت می­‌کند- بود و در بالای آن نقش گُل و هلال بود.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: كَانَ فِي خَاتَمِ أَبِي مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ وَ كَانَ خَيْرَ مُحَمَّدِيٍّ رَأَيْتُهُ بِعَيْنِي ” الْعِزَّةُ لِلَّهِ “‏. (بحار الأنوار ج‏ 46 ص 223)

نقش انگشتری پدرم محمد بن علی (علیهما السلام) که بهترین فرد محمدی نسبی بود که با چشم خود دیده بودم ” الْعِزَّةُ لِلَّهِ ” – عزت برای خداست-  بود.

 

نَقْشُ خَاتَمِ الرِّضَا (عَلَيْهِ السَّلَامُ)‏: ” ما شاءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ “. (هداية الأمه ج 2 ص 141)

و نوشته‌ی انگشتری امام رضا (علیه السلام): ” ما شاءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ  ” – آنچه خدا بخواهد، هیچ توان و نیرویی نیست جز به خدا-  بود.

 

۷- جنس نگین انگشتری

۷-۱- عقیق *

سَلْمَانَ الْفَارِسِيِّ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) لِعَلِيٍّ (عَلَيْهِ السَّلَامُ)‏ يَا عَلِيُّ تَخَتَّمْ بِالْيَمِينِ تَكُنْ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَنِ الْمُقَرَّبُونَ‏ قَالَ جَبْرَئِيلُ وَ مِيكَائِيلُ قَالَ بِمَا أَتَخَتَّمُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ بِالْعَقِيقِ‏ الْأَحْمَرِ فَإِنَّهُ أَقَرَّ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ بِالْوَحْدَانِيَّةِ وَ لِي بِالنُّبُوَّةِ وَ لَكَ يَا عَلِيُّ بِالْوَصِيَّةِ وَ لِوُلْدِكَ بِالْإِمَامَةِ وَ لِمُحِبِّيكَ بِالْجَنَّةِ وَ لِشِيعَةِ وُلْدِكَ بِالْفِرْدَوْسِ‏. (بحار الأنوار ج‏ 27 ص 280)

سلمان فارسی: پیامبر اکرم (صلّی اللَّه علیه و آله) به علی (علیه السّلام) فرمود:  ای علی! انگشتری در دست راست بکن که از مقرّبین خواهی بود. عرض کرد: یا رسول اللَّه! مقرّبین کیانند؟ فرمود: جبرئیل و میکائیل. عرض کرد: یا رسول اللَّه! چه چیز را نگین انگشتری بگیرم؟ فرمود: عقیق قرمز؛ زیرا آن اقرار به یکتایی خدا و نبوّت من و وصایت تو و امامت فرزندانت کرده و نیز برای محبین تو به بهشت و برای شیعیان فرزندانت به فردوس برین اقرار کرده است.

 

* عقيق: جوهر (گوهر) سرخ كه در يمن يافت می‏‌شود، و نوعی از آن در سواحل دريايی روم به دست می‌‏آيد كه تيره رنگ است و خط‌های سفيدی در آن به نظر می‏‌رسد، عقيق جگری، نوع مرغوب آن است كه به رنگ جگر می‌‏باشد.(فرهنگ آنندراج  ج 4 ص 2971)

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنِ اتَّخَذَ خَاتَماً فَصُّهُ عَقِيقٌ لَمْ يَفْتَقِرْ وَ لَمْ يُقْضَ لَهُ‏ {إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ.}‏ (بقره/152). (ثواب الأعمال ص 173)

كسی كه انگشتری به دست خود كند كه نگين آن عقيق باشد، (به بركت آن) تنگدست‏ نخواهد شد، و حاجت‌هايش برآورده نمی‌‏شود، {مگر به بهترين صورت.}

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْعَقِيقُ حِرْزٌ فِي السَّفَرِ. (ثواب الأعمال ص 174)

عقيق، ايمنی است در سفر.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: تَخَتَّمُوا بِالْعَقِيقِ يُبَارِكِ اللَّهُ عَلَيْكُمْ وَ تَكُونُوا فِي أَمْنٍ مِنَ الْبَلَاءِ. (ثواب الأعمال ص 174)

انگشتری عقيق به دست كنيد كه خدا شما را بركت دهد، و از بلا در امان باشيد.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ تَخَتَّمُوا بِالْعَقِيقِ فَإِنَّهُ يَنْفِي الْفَقْرَ وَ الْيُمْنَی أَحَقُّ بِالزِّينَةِ. (جامع الأخبار  ص 133)

انگشتری عقيق را  به دست کنید كه آن فقر را می‌برد و دست راست به زينت سزاوارتر است.

 

وَ رُوِيَ‏ رَكْعَتَانِ بِالْعَقِيقِ أَفْضَلُ مِنْ أَلْفٍ بِغَيْرِهِ. (جامع الأخبار ص 134)

و روايت شده كه دو ركعت با عقيق، برتر است از هزار ركعت به غير آن.

 

۷-۲- فيروزه ‏*

الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ مِهْرَانَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِي الْحَسَنِ مُوسَی (عَلَيْهِ السَّلَامُ) وَ فِي إِصْبَعِهِ خَاتَمٌ فَصُّهُ فَيْرُوزَجٌ نَقْشُهُ ” اللَّهُ الْمَلِكُ ” فَأَدَمْتُ النَّظَرَ إِلَيْهِ فَقَالَ لِي مَا لَكَ تُدِيمُ النَّظَرَ إِلَيْهِ فَقُلْتُ بَلَغَنِي أَنَّهُ كَانَ لِعَلِيٍّ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) خَاتَمٌ فَصُّهُ فَيْرُوزَجٌ نَقْشُهُ ” اللَّهُ الْمَلِكُ ” فَقَالَ أَ تَعْرِفُهُ فَقُلْتُ لَا قَالَ هَذَا هُوَ تَدْرِي مَا سَبَبُهُ قُلْتُ لَا قَالَ هَذَا حَجَرٌ أَهْدَاهُ جَبْرَئِيلُ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فَوَهَبَهُ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) أَ تَدْرِي مَا اسْمُهُ قُلْتُ فَيْرُوزَجٌ قَالَ هَذَا بِالْفَارِسِيَّةِ فَمَا اسْمُهُ بِالْعَرَبِيَّةِ قُلْتُ لَا أَدْرِي قَالَ اسْمُهُ الظَّفَرُ. (بحار الأنوار ج‏ 42 ص 70)

حسن پسر علی بن مهران: خدمت موسی بن جعفر (علیه السلام) رسیدم که در انگشتشان یک انگشتری که نگینش فیروزه و نوشته‌ی روی آن ” اللَّهُ الْمَلِکُ ” – خداوند پادشاه است – بود، دیدم و به آن خیره شدم. حضرت به من فرمود: تو را چه شده که به آن خیره می‌شوی؟ گفتم: به من گفته شده که امیر المؤمنین (علیه السلام) انگشتری داشت که نگینش فیروزه و نوشته‌اش ” الله الملک ” بود پس حضرت فرمود: آیا آن را می‌شناسی؟ گفتم: خیر، فرمود: این همان است. می‌دانی علتش چیست؟ گفتم: خیر. فرمود: این سنگی است که جبرئیل به رسول خدا (صلی الله علیه و آله) داد و ایشان نیز به امیرالمؤمنین (علیه السلام) بخشید. آیا می دانی اسمش چیست؟ گفتم: فیروزه. فرمود: این کلمه فارسی است. معنی آن به عربی چیست؟  گفتم: نمی‌دانم. فرمود: معنی‌اش پیروزی و ظفر است.

* فيروزه: نام جوهری ( گوهری) كه معدن آن در نيشابور است و معرّب آن فيروزج است كه انواع بسياری دارد: فيروزه بو اسحاقی، بادامی و رگدار كه فيروزه بو اسحاقی بهترين و فيروزه رگدار( بر خلاف ساير سنگها) بسيار قيمتی است.( فرهنگ آنندراج ج ۴ ص ۳۱۹)

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَا افْتَقَرَتْ كَفٌّ تَخَتَّمَتْ بِالْفَيْرُوزَجِ. (ثواب الأعمال ص 174)

دستی كه در آن انگشتری فيروزه باشد، فقير نمی‌‏شود.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ ‏قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ إِنِّي لَأَسْتَحِي مِنْ عَبْدٍ يَرْفَعُ يَدَهُ وَ فِيهَا خَاتَمٌ‏ فَصُّهُ‏ فَيْرُوزَجٌ‏ فَأَرُدُّهَا خَائِبَةً. (بحار الأنوار ج ‏90 ص 353)

خداوند سبحان فرمود: من حیا می‌کنم از بنده‌ای که دست خود را بلند کند و حال آنکه در دست او انگشتری باشد که نگین آن فیروزه باشد. پس آن دست را ناامید برگردانم.

 

۷-۳- جَزع يمانی *‏

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: تَخَتَّمُوا بِالْجَزْعِ الْيَمَانِيِّ فَإِنَّهُ يَرُدُّ كَيْدَ مَرَدَةِ الشَّيَاطِينِ. (ثواب الأعمال ص 175)

انگشتری جَزع يمانی را در دست خود كنيد كه شرّ شيطان‌های نافرمان را از شما دور می‌‏سازد.

* نوع ديگر نگین، جَزْع ،  یا مُهره سليمانی نام دارد كه سفيد و سياه رنگ است و خواصّ بيشماری برای آن ذكر كرده‏اند.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) وَ فِي يَدِهِ خَاتَمٌ فَصُّهُ جَزْعٌ يَمَانِيٌّ فَصَلَّی بِنَا فِيهِ فَلَمَّا قَضَی‏ صَلَاتَهُ‏ دَفَعَهُ‏ إِلَيَّ وَ قَالَ يَا عَلِيُّ تَخَتَّمْ بِهِ فِي يَمِينِكَ وَ صَلِّ فِيهِ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ الصَّلَاةَ فِي الْجَزْعِ سَبْعُونَ صَلَاةً وَ أَنَّهُ يُسَبِّحُ وَ يَسْتَغْفِرُ وَ أَجْرُهُ لِصَاحِبِهِ‏. (بحار الأنوار ج ‏80 ص 188)

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) از خانه نزد ما آمد، در حالی که در دستش انگشتری که نگین آن مُهره یَمانی داشت. پس با آن، نماز جماعت را بر ما خواند. وقتی نمازش تمام شد، آن را به من داد و فرمود: ای علی! آن را در دست راستت قرار بده و با آن نماز بخوان. آیا نمی دانی که نماز با جَزْع برابر با هفتاد نماز است و جَزْع تسبیح و استغفار می‌گوید و پاداش آن برای صاحبش نوشته می‌شود؟

 

۷-۴- زمرّد *

أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ نَصْرٍ صَاحِبِ الْأَتْرَاكِ وَ كَانَ يَقُومُ بِبَعْضِ أُمُورِ الْمَاضِي [اَلْكَاظِمُ عَلَيْهِ السَّلَامُ] قَالَ: قَالَ يَوْماً وَ أَمْلَاهُ عَلَيَّ مِنْ كِتَابِ التَّخَتُّمِ التَّخَتُّمُ بِالزُّمُرُّدِ يُسْرٌ لَا عُسْرَ فِيهِ. (ثواب الأعمال ص 176)

احمد بن محمد بن نصر كه برخی از كارها [ی حضرت موسی بن جعفر عليه السّلام] را انجام می‏‌داد، نقل كرده است: روزی حضرت در حالی كه از كتابی می‏‌خواند به من‏ فرمود- و من می‏‌نوشتم- : انگشتری زمرّد در دست كردن، باعث گشايش است كه هيچ سختی و دشواری را به دنبال ندارد.

* زمرد، گوهری سبز رنگ كه گويند به ديدن آن مار كور می‏‌شود و انگشتری آن برای جلوگيری از بيماری صرع، مؤثّر است. و انواع زيادی دارد: ذبابی، ريحانی، فستقی و صابونی.( آنندراج  ج 3  ص 224)

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ ‏التَّخَتُّمُ بِالزُّمُرُّدِ يَنْفِي الْفَقْرَ. (مكارم الأخلاق ص 89)

انگشتری زمرّد، فقر را بر طرف می‌‏كند.

 

۷-۵- ياقوت *‏

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: تَخَتَّمُوا بِالْيَوَاقِيتِ فَإِنَّهُ يَنْفِي الْفَقْرَ. (ثواب الأعمال  ص 175)

انگشتری ياقوت در دست كنيد، زيرا كه تنگدستی را از بين می‏‌برد.

* ياقوت، گوهر معروفی است و چهار رنگ معروف دارد: سرخ و زرد و كبود و سپيد؛ و ياقوت سرخ دارای هفت رنگ است: بهرمانی، رمانی، ارغوانی، دردی، خمری، خلی، لحمی( گوشتی)، و بعضی جگری نوشته‏‌اند. ياقوت در نقاط مختلف به دست می‏آيد و اسامی آن: ياقوت اسكندری، ياقوت سيلانی، ياقوت گرگانی، ياقوت مياندار، ياقوت ناروان( رمانی)، و ياقوت نرم كه ياقوت كم قيمتی است. (فرهنگ آنندراج  ج 7 ص 61)

 

۷-۶- بلور *

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: نِعْمَ الْفَصُّ الْبِلَّوْرُ. (مكارم الأخلاق ص 89)

بلور، خوب نگينی است.

* بلور، گوهری است معروف و سنگی سفيد رنگ و برّاق و خام و ناب از صفات اوست. در زبان فارسی اين واژه را بدون تشديد تلفظ می‏‌كنند. (فرهنگ آنندراج  ج 1 ص 765)

 

۷-۷- دُرّ نجف

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أُحِبُّ لِكُلِّ مُؤْمِنٍ أَنْ يَتَخَتَّمُ بِخَمْسَةِ خَوَاتِيمَ: بِالْيَاقُوتِ، وَ بِالْعَقِيقِ، وَ بِالْفَيْرُوزَجِ، وَ بِالْحَدِيدِ الصِّينِيِّ، وَ مَا يُظْهِرُهُ اللَّهُ بِالذَّكَوَاتِ‏ الْبِيضِ بِالْغَرِيَّيْنِ. (هداية الأمة إلی أحكام الأئمة عليهم السلام  ج 2 ص 141)

دوست دارم برای هر مومن پنج انگشتری به دست کند: با یاقوت و با عقیق و با فیروزه و با آهن چینی و ديگر  آنچه خداوند ظاهر کرده دُرّ سفيد است كه در غَريّين (نجف) است.

 

۷-۸- زبرجد

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ ‏تَخَتَّمُوا بِالزَّبَرْجَدِ فَإِنَّهُ يُسْرٌ لَا عُسْرَ فِيهِ. (مكارم الأخلاق ص 89)

انگشتری زبرجد به دست كنيد كه نوعی راحتی است كه در آن سختی وجود ندارد.

 

۸- انگشتری های ممنوع

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ ‏ مَا طَهَّرَ اللَّهُ يَداً فِيهَا خَاتَمٌ مِنْ حَدِيدٍ. (مكارم الأخلاق ص 86)

خداوند دستی را كه در آن انگشتری از آهن باشد، پاكيزه نخواهد كرد.

 

أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ آبَائِهِ (عَلَيْهِمُ السَّلَامُ) قَالَ: أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) بِسَبْعٍ وَ نَهَانَا عَنْ سَبْعٍ عَنْ خَاتَمِ الذَّهَبِ… (مكارم الأخلاق ص 86)

حضرت صادق (علیه السلام) از قول آباء و اجداد گراميش نقل می‌كند كه پيغمبر (صلی الله علیه و آله) ما را به هفت چيز امر كرد و از هفت چيز نهی فرمود: از انگشتری طلا (نهی کرد)…

 

۹- شکل انگشتری

أَبِي خَدِيجَةَ: الْفَصُّ مُدَوَّرٌ وَ قَالَ هَكَذَا كَانَ خَاتَمُ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ). (بحار الأنوار ج ‏16 ص 122)

ابی خدیجه: نگینِ انگشتری دایره و گِرد است. انگشتری رسول خدا (صلی الله علیه و آله) این­‌چنین بود.

 

إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِيدِ: وَ أُخْرِجَ إِلَيْنَا خَاتَمُ أَبِي الْحَسَنِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ)  فَكَانَ نَقْشُهُ‏ حَسْبِيَ اللَّهُ‏ وَ فِيهِ وَرْدَةٌ فِي أَسْفَلِ الْكِتَابِ وَ هِلَالٌ فِي أَعْلَاهُ. (مكارم الأخلاق ص 90)

ابراهيم بن عبد الحميد: انگشتری حضرت کاظم (علیه السلام) را برای ما آوردند که نقش آن چنین بود: (حسبی اللَّه) و در پايينِ نوشته، شكل گُلی‏ و در بالای آن، هلال نقش شده بود.

 

عَبْدِ اللَّهِ‏ بْنِ سِنَانٍ: ذَكَرْنَا خَاتَمَ‏ رَسُولِ‏ اللَّهِ‏ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ)‏ فَقَالَ‏ تُحِبُّ‏ أَنْ‏ أُرِيَكَهُ‏ فَقُلْتُ‏ نَعَمْ‏ فَدَعَا بِحُقٍ‏ مَخْتُومٍ‏ فَفَتَحَهُ وَ أَخْرَجَهُ فِي قُطْنَةٍ فَإِذَا حَلْقَةُ فِضَّةٍ وَ فِيهِ فَصٌّ أَسْوَدُ عَلَيْهِ مَكْتُوبٌ سَطْرَانِ ” مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ” قَالَ ثُمَّ قَالَ إِنَّ فَصَّ النَّبِيِّ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) أَسْوَدُ. (بحار الأنوار ج ‏16 ص 122)

عبدالله بن سنان: در حضور رسول خدا (صلی الله علیه و آله) از انگشتری ایشان یاد کردیم. حضرت فرمود: می­‌خواهی آن را نشانت دهم؟ عرض کردم: بله. ایشان دستور داد و جعبه کوچک دربسته‌­ای را آوردند. حضرت جعبه را باز کرد و انگشتری را از میان پنبه بیرون آورد. حلقه­‌اش از نقره بود و نگینی سیاه داشت که بر آن در دو سطر نوشته شده بود: ” محمد رسول الله “. نگین انگشتری پیامبر (صلی الله علیه و آله) سیاه بود.

 

 

۱۰- انگشتان مناسبِ انگشتری

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَنَّ النَّبِيَّ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) كَانَ يَتَخَتَّمُ بِيَمِينِهِ‏. (بحار الأنوار ج ‏16 ص 122)

پیامبر (صلی الله علیه و آله) انگشتری را در دست راست خود می­‌کرد .

 

اَلْعَسْكَرِيُّ عَلَيْهِ السَّلَامُ:  عَلَامَاتُ‏ الْمُؤْمِنِ‏ خَمْسٌ‏ صَلَاةُ إِحْدَی وَ خَمْسِينَ وَ زِيَارَةُ الْأَرْبَعِينَ وَ التَّخَتُّمُ فِي الْيَمِينِ وَ تَعْفِيرُ الْجَبِينِ وَ الْجَهْرُ بِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ . (بحار الأنوار ج ‏95 ص 348)

مؤمن پنج نشانه دارد: خواندن پنجاه و یک رکعت نماز در شبانه روز، زیارت اربعین و انگشتری در دست راست قرار دادن، پیشانی بر خاک نهادن و قرائت بسم الله الرحمن الرحیم با صدای بلند.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ أَنْهَی أُمَّتِي عَنِ التَّخَتُّمِ فِي السَّبَّابَةِ وَ الْوُسْطَی. (مكارم الأخلاق ص 93)

امّت من از اينكه انگشتری را به انگشت‏ وسط و سبّابه كنند، نهی شده‌‏اند.

 

عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَخِي مُوسَی (عَلَيْهِ السَّلَامُ) عَنِ الْخَاتَمِ يُلْبَسُ فِي الْيَمِينِ فَقَالَ إِنْ شِئْتَ‏ فِي الْيَمِينِ وَ إِنْ شِئْتَ فِي الْيَسَارِ. (وسائل الشيعه ج ‏5 ص 79)

علی ابن جعفر: از برادرم امام موسی بن جعفر (عليه السّلام) در باره انگشتری در دست راست پرسیدم، ایشان فرمود: اگر خواستی در دست راست و اگر خواستی در دست چپ، قرار بده.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا تَخَتَّمُوا بِغَيْرِ الْفِضَّةِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) قَالَ مَا طَهُرَتْ‏ يَدٌ فِيهَا خَاتَمُ‏ حَدِيدٍ وَ مَنْ نَقَشَ عَلَی خَاتَمِهِ اسْمَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَلْيُحَوِّلْهُ عَنِ الْيَدِ الَّتِي يَسْتَنْجِي بِهَا فِي الْمُتَوَضَّإ. (بحار الأنوار ج ‏10 ص 90)

به جز انگشتری نقره، انگشتری دیگر به دست نکنید که پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: دستی که در آن انگشتری آهن است، پاک نمی شود. و هر که بر انگشتریش اسم خدای عزیز و بلندمرتبه نقش کرده، به هنگام دستشویی رفتن بایستی آن را از دستی که با آن خود را می‌شوید، درآورد.

 

۱۱- بخشش انگشتری توسط امیرالمؤمنین علیه السلام در رکوع

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) كَانَ يُصَلِّي ذَاتَ يَوْمٍ فِي مَسْجِدِهِ فَمَرَّ بِهِ فَقِيرٌ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) هَلْ تُصُدِّقَ عَلَيْكَ بِشَيْ‏ءٍ قَالَ نَعَمْ مَرَرْتُ بِرَجُلٍ رَاكِعٍ فَأَعْطَانِي خَاتَمَهُ وَ أَشَارَ بِيَدِهِ فَإِذَا هُوَ بِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فَنَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ {إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ.}‏ (مائده/55) فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) هُوَ وَلِيُّكُمْ مِنْ بَعْدِي. (بحار الأنوار  ج ‏35 ص  198)

روزی رسول خدا (صَلی الله علیهِ و آله) در مسجد خود نماز می­‌خواند که فقیری بر وی گذر کرد. رسول خدا (صَلی الله علیهِ و آله) به وی فرمود: آیا صدقه به تو داده شد؟ عرض کرد: بلی، نزد مردی در حال رکوع رفتم و او انگشتری خویش را به من داد و با دست خود وی را نشان داد و معلوم گشت آن شخص، علی بن ابی طالب (علیه السّلام) است. آنگاه آیه: { ولیّ شما، تنها خدا و پيامبر اوست و كسانی كه ايمان آورده‌اند: همان كسانی كه نماز برپا می‌دارند و در حال ركوع زكات می‌دهند. }. نازل گردید. پس رسول خدا (صَلی الله علیهِ و آله) فرمود: او پس از من ولیّ شماست.

 

۱۲- تعدّد انگشتری ها

الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أُحِبُّ لِكُلِّ مُؤْمِنٍ أَنْ يَتَخَتَّمُ بِخَمْسَةِ خَوَاتِيمَ: بِالْيَاقُوتِ، وَ بِالْعَقِيقِ، وَ بِالْفَيْرُوزَجِ، وَ بِالْحَدِيدِ الصِّينِيِّ، وَ مَا يُظْهِرُهُ اللَّهُ بِالذَّكَوَاتِ‏ الْبِيضِ بِالْغَرِيَّيْنِ. وَ قَالَ: مَنْ‏ تَخَتَّمَ‏ بِهِ‏ وَ نَظَرَ إِلَيْهِ‏ كُتِبَ‏ لَهُ‏ بِكُلِ‏ نَظْرَةٍ زَوْرَةٌ. (هداية الأمة إلی أحكام الأئمة عليهم السلام ج 2 ص 141)

دوست دارم برای هر مؤمن پنج انگشتری به دست کند: با یاقوت و با عقیق و با فیروزه و با آهن چینی و ديگر آنچه خداوند ظاهر کرده دُرّ نجف سفيد است كه در غَريّين (كه اصل نجف) است. هر کسی آن ‌را در دستش کرده و به آن نگاه کند، خداوند متعال در هر نگاه او ثواب “زَورَه‌ای” در نامه عملش می‌نویسد. (مراد از «زوره»، حج و عمره است.)