آداب افزایش رزق و روزی

آداب افزایش رزق و روزی

 

چکیده

خدای منّان و رزّاق، وقتی مخلوقات را آفرید، روزیِ آنها را نیز بر عهده گرفت. چنان که فرمود:

{وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَی اللَّهِ رِزْقُها وَ يَعْلَمُ مُسْتَقَرَّها وَ مُسْتَوْدَعَها كُلٌّ فِي كِتابٍ مُبِينٍ.} (هود/6)

{و هيچ جنبنده‏ای در زمين نيست، مگر آنكه؛ روزی او بر خداست و او قرارگاه دایمی و جايگاه موقّت او را می‏‌داند، همه در كتاب آشكاری ثبت است.} اما دستوراتی در قرآن و سنّت، به عنوان آداب افزایش رزق و روزی داریم که عمل به آنها توصیه شده است و از آداب زندگی مسلمانان بشمار می‌آید. البته رزق و روزی منحصر در امور مادی و تغذیه نیست و شامل غیر آنها نیز می‌شود.

 

1- معنی و مفهوم رزق

رزق: در لغت به معنی عطا و بخشش مستمر است (مفردات راغب اصفهانی) و از آن تعبیر به روزی هم می‌شود.

مفهوم اصطلاحی: به هر چیزی که مایه‌‌ی دوام حیات مخلوقات زنده است، رزق گویند. در واقع رزق موهبت و بخششی است از ناحیه خدای متعال به بندگانش، بدون اینکه استحقاق آن را داشته باشند. (المیزان ج3 ص137)

 

2- ایمان و تقوا

الله تعالی: وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُری‏ آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ وَ لكِنْ كَذَّبُوا. (اعراف/96)

و اگر مردم شهرها و آبادی‌‏ها ايمان آورده و تقوا پيشه كرده بودند، به تحقیق (درهای) بركات آسمان و زمين را برآنان می‌‏گشوديم، ولی آنان (آيات ما را) تكذيب كردند.

 

نكته‏: بَرَكاتٍ، جمع بركت، به موهبت‌‏های ثابت و پايدار گفته می‌‏شود، در مقابل چيزهای گذرا. در معنای «بركت»، كثرت، خير و افزايش وجود دارد. بركات، شامل بركت‏‌های مادّی و معنوی می‌‏شود، مثل بركت در عمر، دارايی، علم، كتاب و …  (تفسیر نور ج 3  ص 122)

 

الله تعالی: وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ. (طلاق/ 3 و 2)

و هركس كه از خدا پروا كند، خداوند برای او راه بيرون شدن و رهايی (از هر گونه مشكل) را قرار می‏‌دهد و او را از جايی كه گمان ندارد روزی می‏‌دهد.

 

3- نماز

سُئِلَ النَّبِيُّ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) عَنِ الصَّلَاةِ فَقَالَ الصَّلَاةُ مِنْ‏ شَرَائِعِ‏ الدِّينِ‏ وَ فِيهَا مَرْضَاةُ الرَّبِ‏ عَزَّ وَ جَلَّ وَ هِيَ مِنْهَاجُ الْأَنْبِيَاءِ وَ لِلْمُصَلِّي حُبُّ الْمَلَائِكَةِ وَ هُدًی وَ إِيمَانٌ وَ نُورُ الْمَعْرِفَةِ وَ بَرَكَةٌ فِي الرِّزْقِ وَ رَاحَةٌ لِلْبَدَنِ وَ كَرَاهَةُ الشَّيْطَانِ وَ … (بحار الأنوار ج ‏79 ص 188)

از پیامبر (صلی الله علیه و آله) درباره نماز سؤال شد. حضرت در پاسخ فرمود: نماز از شرایع دین است و خشنودی پروردگار عزیز و بلندمرتبه در آن است و طریق انبیاست. نمازگزار از محبت فرشتگان و هدایت و ایمان و نور معرفت و برکت در روزی و آسایش بدن و بیزاری از شیطان و … برخوردار است.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: صَلاةُ اللَّيْلِ تُحسِنُ الْوَجْهَ، وَتُحْسِنُ الْخُلْقَ، وَ تُطِيبُ الرّيحَ، وَ تُدِرُّ الرِّزْقَ، وَ تَقْضِی الدَّيْنَ، وَتَذْهَبُ بالْهَمِّ، وَتَجْلُو الْبَصَرَ. (وسائل الشیعه ج 5 ص 272)

نماز شب، انسان را خوش سيما و خوش اخلاق و خوشبو می‌كند، و روزی را زياد، و قرض را ادا می‌كند و غم را می‌برد و ديد انسان را نورانی می‌كند.

 

4- تعقیبات نماز صبح و عصر

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ التَّعْقِيبُ بَعْدَ الْغَدَاةِ وَ بَعْدَ الْعَصْرِ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ. (بحار الأنوار  ج‏73 ص 314)

و تعقیب پس از نماز صبح و عصر روزی را می‌افزاید.

 

5- ازدواج

الله تعالی: وَ أَنْكِحُوا الْأَيامی‏ مِنْكُمْ وَ الصَّالِحِينَ مِنْ عِبادِكُمْ وَ إِمائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَراءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ. (نور/ 32)

پسران و دختران بی‏‌همسر و غلامان و كنيزان شايسته‌ی (ازدواج) خود را همسر دهيد. اگر تنگدست باشند، خداوند از لطف خود بی‌نيازشان می‏‌گرداند و خداوند، گشايش‌گر داناست.

نكته‏ ها: ايامی، جمع أيم، بر وزن قَيّم، يعنی كسی كه همسر ندارد، خواه مرد باشد يا زن، باكره باشد يا بيوه‏.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:  مَنْ تَرَكَ التَّزْوِيجَ مَخَافَةَ الْفَقْرِ فَقَدْ أَسَاءَ الظَّنَ‏ بِاللَّهِ‏ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ: {إِنْ يَكُونُوا فُقَراءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ‏.} (من لا يحضره الفقيه  ج ‏3 ص 385)

هركه از ترس تهیدستی ازدواج نكند ، به خداوند عزیز و بلندمرتبه گمان بد برده است. خدای عزیز و بلندمرتبه می‌فرمايد: اگر تهيدست باشند، خداوند از فضل خود توانگرشان می‌سازد.

 

6- توبه و طلب آمرزش

الله تعالی: وَ يا قَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّماءَ عَلَيْكُمْ مِدْراراً وَ يَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلی‏ قُوَّتِكُمْ وَ لا تَتَوَلَّوْا مُجْرِمِينَ. (هود/52)

و (هُود ادامه داد) ای قوم من! از پروردگارتان طلب آمرزش كنيد، سپس به سوی او باز گرديد و توبه کنید تا او از آسمان پی در پی بر شما باران بفرستد، (چنانكه گويی همه‏‌ی آسمان در حال ريزش است) و نيرويی بر نيروی شما بيفزايد، و (از راه حق) به خاطر گناه اعراض نكنيد و روی برنتابيد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اَلِاسْتِغْفَارُ يَزِيدُ فِي‏ الرِّزْقِ‏. (بحار الأنوار ج ‏90 ص 275)

طلب آمرزش، روزی را زیاد می‌کند.

 

7- گشاده‌رویی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: فِي سَعَةِ الْأَخْلَاقِ‏ كُنُوزُ الْأَرْزَاقِ‏. (بحار الأنوار ج ‏75 ص 36)

گنجینه‌های روزی، در گشاده‌رویی نهفته است.

 

8- خوش‌ اخلاقی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: حُسْنُ الْأَخْلَاقِ يُدِرُّ الْأَرْزَاقَ وَ يُونِسُ‏ الرِّفَاقَ‏  (غرر الحكم ص 346)

خوش‌اخلاقی، روزی‌ها را زیاد می‌کند و میان دوستان انس و الفت پدید می‌آورد.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَ‏ اللَّهَ‏ يُحِبُ‏ الْجَمَالَ‏ وَ التَّجَمُّلَ‏ وَ يَكْرَهُ‏ الْبُؤْسَ‏ وَ التَّبَاؤُسَ‏ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا أَنْعَمَ عَلَی عَبْدٍ نِعْمَةً أَحَبَّ أَنْ يَرَی عَلَيْهِ أَثَرَهَا قِيلَ وَ كَيْفَ ذَلِكَ قَالَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) يُنَظِّفُ ثَوْبَهُ وَ يُطَيِّبُ رِيحَهُ وَ يُحْسِنُ دَارَهُ وَ يَكْنُسُ أَفْنِيَتَهُ حَتَّی إِنَّ السِّرَاجَ قَبْلَ مَغِيبِ الشَّمْسِ يَنْفِي الْفَقْرَ وَ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ. (بحار الأنوار ج ‏76 ص 295)

خداوند زیبایی و آراستگی را دوست دارد، و نکبت و بد حالی را مکروه می‌دارد . همانا وقتی خدای عزیز و بلندمرتبه نعمتی را به بنده‌ای می‌دهد دوست دارد اثر آن را ببیند. عرض شد: چگونه؟ فرمود: لباسش را پاکیزه کند، بویش را خوش کند، خانه‌اش را نیکو کند، حیاط خانه‌اش را جارو کند. حتی روشن کردن چراغ قبل از غروب خورشید، فقر را از بین می‌برد و روزی را زیاد می‌کند.

 

9- زیارت سید الشهداء علیه السلام

عَبْدِ الْمَلِكِ الْخَثْعَمِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) قَالَ: قَالَ لِي يَا عَبْدَ الْمَلِكِ لَا تَدَعْ‏ زِيَارَةَ الْحُسَيْنِ‏ بْنِ‏ عَلِيٍ‏ (عَلَيْهِمَا السَّلَامُ) وَ مُرْ أَصْحَابَكَ بِذَلِكَ يَمُدُّ اللَّهُ فِي عُمُرِكَ وَ يَزِيدُ اللَّهُ فِي رِزْقِكَ وَ يُحْيِيكَ اللَّهُ سَعِيداً وَ لَا تَمُوتُ إِلَّا سَعِيداً وَ يَكْتُبُكَ سَعِيداً.(بحار الأنوار ج ‏98 ص 45)

عبدالملک خثعمی: امام صادق (علیه السلام) به من فرمود: ای عبدالملک! زیارت حسین بن علی (علیهما السلام) را نادیده مگیر و اصحابت را به این کار امر کن که خداوند بر عمر تو می‌­افزاید و روزی‌­ات را زیاد می­‌کند و خوشبخت زندگی می­‌کنی و با حالی خوش درخواهی گذشت و نامت را در میان خوشبختان می­‌نویسد.

 

10- عدالت در آداب افزایش رزق و روزی

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ النَّاسَ يَسْتَغْنُونَ إِذَا عُدِلَ بَيْنَهُمْ وَ تُنْزِلُ السَّمَاءُ رِزْقَهَا وَ تُخْرِجُ‏ الْأَرْضُ‏ بَرَكَتَهَا بِإِذْنِ اللَّهِ. (وسائل الشيعه ج ‏15 ص 153)

اگر در ميان مردم عدالت برقرار شود، همه بی‌نياز می‌شوند و به اجازه‌ی خداوند، آسمان روزی خود را، فرو می‌فرستد و زمين بركت خويش را بيرون می‌ريزد.

 

11- اطعام

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ الرِّزْقُ‏ أَسْرَعُ‏ إِلَی‏ مَنْ‏ يُطْعِمُ‏ الطَّعَامَ‏ مِنَ‏ السِّكِّينِ فِي السَّنَامِ. (بحار الأنوار ج ‏71 ص 359)

کسی که اطعام می‌­کند، روزی به سوی او شتابان­‌تر است از کاردی که در کوهان شتر فرو می‌­رود.

 

12- صدقه

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) لِمُحَمَّدٍ ابْنِهِ: كَمْ فَضَلَ مَعَكَ مِنْ تِلْكَ النَّفَقَةِ؟ قَالَ: أَرْبَعُونَ دِينَاراً. قَالَ: اخْرُجْ وَ تَصَدَّقْ بِهَا. قَالَ: إِنَّهُ لَمْ يَبْقَ مَعِي غَيْرُهَا. قَالَ: تَصَدَّقْ بِهَا فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يُخْلِفُهَا، أَمَا عَلِمْتَ أَنَ‏ لِكُلِ‏ شَيْ‏ءٍ مِفْتَاحاً وَ مِفْتَاحَ‏ الرِّزْقِ‏ الصَّدَقَةُ فَتَصَدَّقْ بِهَا. فَفَعَلَ فَمَا لَبِثَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) إِلَّا عَشَرَةً حَتَّی جَاءَهُ مِنْ مَوْضِعٍ أَرْبَعَةُ آلَافِ دِينَارٍ فَقَالَ: يَا بُنَيَّ أَعْطَيْنَا لِلَّهِ أَرْبَعِينَ دِينَاراً فَأَعْطَانَا اللَّهُ أَرْبَعَةَ آلَافِ دِينَارٍ. (بحار الأنوار ج ‏47 ص 16)

امام صادق (علیه السلام) به فرزندش محمد فرمود: چه مقدار از آن خرجی نزد تو هست؟ گفت: چهل دینار. فرمود: آن را بیرون بیاور و در راه خدا صدقه بده! گفت: غیر از این چیز دیگری نداریم! فرمود: آن را در راه خدا بده، همانا خداوند عزیز و بلندمرتبه آن را جایگزین می‌کند؛ مگر نمی‌دانی که هر چیزی کلیدی دارد و کلید روزی، صدقه است؟ پس آن را صدقه بده. فرزند حضرت آن کار را انجام داد. ده روز نگذشت که از طریقی، چهل هزار دینار به حضرت رسید. سپس حضرت فرمود: فرزندم! ما چهل دینار برای خداوند دادیم، خداوند چهل هزار دینار به ما عنایت فرمود.

شایان ذکر است:  امام صادق (علیه السلام) فرمود: از راه صدقه دادن روزیتان را فرود آورید.

 

13- صله ارحام

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: صِلَهُ الْأَرْحَامِ تُزَکِّی الْأَعْمَالَ وَ … تُوَسِّعُ لَهُ فِی رِزْقِهِ وَ تُحَبِّبُ فِی أَهْلِ بَیْتِهِ فَلْیَتَّقِ اللَّهَ وَ لْیَصِلْ رَحِمَهُ (بحار الانوار ج 71 ص 117)

صله ارحام اعمال را پاک می­‌کند، و …، روزی را فراوان می­‌سازد، و محبت در خاندان به وجود می­‌آورد. پس باید از خدا بترسید و صله­ رحم کنید.

 

14- نیکی به خانواده

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ‏ حَسُنَ‏ بِرُّهُ‏ بِأَهْلِ‏ بَيْتِهِ‏ زِيدَ فِي‏ رِزْقِهِ‏. (بحار الأنوار ج ‏71 ص 87)

هر کس به خانواده‌اش خوب نیکی کند، روزی‌اش افزون می­‌شود.

 

15- حُسن همجواری

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: حُسْنُ الْجِوَارِ یَزِیدُ فِی الرِّزْقِ. (بحار الأنوار ج ‏71 ص 153)

خوش­ همسایگی (حسن همجواری، همسایه‌ی خوب بودن)، روزی را فراوان می­‌کند.

 

16- حُسن نیت

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وُصُولُ‏ الْمَرْءِ إِلَی‏ كُلِ‏ مَا يَبْتَغِيهِ‏ مِنْ‏ طِيبِ‏ عَيْشِهِ‏ وَ أَمْنِ سَرْبِهِ وَ سَعَةِ رِزْقِهِ بِنِيَّتِهِ وَ سَعَةِ خُلُقِهِ. (غرر الحکم ص 731)

انسان، با حُسن نیّت (نیت خوب) و اخلاق خوب، به تمام آنچه در جستجوی آن است، از زندگی خُوش و امنیتِ محیط و روزی زیاد، دست می‌یابد.

 

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ:  نِیَّهُ الْمُؤْمِنِ خَیْرٌ مِنْ عَمَلِهِ لِأَنَّهُ یَنْوِی خَیْراً مِنْ عَمَلِهِ وَ نِیَّهُ الْفَاجِرِ شَرٌّ مِنْ عَمَلِهِ وَ کُلُّ عَامِلٍ یَعْمَلُ عَلَی نِیَّتِهِ وَ نَرْوِی نِیَّهُ الْمُؤْمِنِ خَیْرٌ مِنْ عَمَلِهِ لِأَنَّهُ یَنْوِی مِنَ الْخَیْرِ مَا لَا یُطِیقُهُ وَ لَا یَقْدِرُ عَلَیْهِ وَ رُوِیَ مَنْ حَسُنَتْ نِیَّتُهُ زَادَ اللَّهُ فِی رِزْقِهِ وَ … ( بحار الأنوار ج ‏67 ص 210)

نیت مؤمن بهتر از عمل او است. چون او چیزهایی را که خیلی بهتر از اعمال خارجی اوست نیت می‌کند. و نیت فاجر بدتر از عمل او است. و هر عامل و انجام دهنده کاری، مطابق نیت خود کار می‌کند.  و برای ما روایت شده که نیت مؤمن از عملش بهتر است، چون مؤمن کارهایی را که قدرت و توانایی آن را ندارد نیت می‌کند و آرزو دارد. و روایت شده که هر کس حسن نیت داشته باشد، خداوند روزی‌اش را زیاد می‌گرداند. و …

 

17- یاری رساندن به برادر دینی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مُوَاسَاهُ الْأَخِ فِی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ تَزِیدُ فِی الرِّزْقِ (بحار الأنوار ج ‏71 ص 396)

یاری رساندن (همراهی کردن) به برادر دینی در راه رضای خدای عزیز و بلندمرتبه، بر روزی می­‌افزاید.

 

18- ترک حرص

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: ترْکُ الْحِرْصِ یَزِیدُ فِی الرِّزْق. (بحار انوار ج 72 ص314 )

ترک کردن حرص، رزق را زیاد می‌کند.

 

19- انفاق

اَللهُ تَعالی: قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ يَقْدِرُ لَهُ وَ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْ‏ءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ وَ هُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ. (سبا/39)

بگو: بدون شك، پروردگارم برای هر كس از بندگانش كه بخواهد روزی را گشايش می‏‌دهد، و يا برای او تنگ (و محدود) می‏‌گرداند و هر چه را (در راه او) انفاق كرديد، پس او (عوضش را) جايگزين می‏‌كند و او بهترين روزی‏ دهندگان است.

 

20 – ادای امانت و راستی

اَلْكَاظِمُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ مَنِ اقْتَصَدَ وَ قَنِعَ بَقِيَتْ عَلَيْهِ النِّعْمَةُ وَ مَنْ بَذَّرَ وَ أَسْرَفَ زَالَتْ عَنْهُ النِّعْمَةُ وَ أَدَاءُ الْأَمَانَةِ وَ الصِّدْقُ‏ يَجْلِبَانِ‏ الرِّزْقَ‏ وَ الْخِيَانَةُ وَ الْكَذِبُ يَجْلِبَانِ الْفَقْرَ وَ النِّفَاقَ وَ … (بحار الأنوار  ج ‏75 ص 296)

و هر کس که میانه‌روی کند نعمت بر او دوام یابد، و هر کس که ولخرجی کند و اسراف کند، نعمتش زوال یابد. ادای امانت و راستی و درستی، رزق و روزی می‌‌آورد و خیانت و نادرستی فقر و نفاق و دورویی …

 

21 – شُکر

الله تعالی: وَ إِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ. (ابراهیم/7)

و (نيز به يادآور) هنگامی كه پروردگارتان اعلام فرمود: همانا اگر شكر كنيد، قطعاً (نعمت‏‌های) شما را می‏‌افزايم و اگر ناسپاسی كنيد، البتّه عذاب من سخت است.

شایان ذکر است: شكر نعمت مراحلی دارد:

الف: شكر قلبی، كه انسان همه‏‌ی نعمت‏‌ها را از خداوند بداند.

ب: شكر زبانی، نظير گفتن‏ «الْحَمْدُ لِلَّهِ».

ج: شكر عملی، كه با انجام عبادات و صرف كردن عمر و اموال در مسير رضای خدا و خدمت به مردم به دست می‌‏آيد.

امام صادق (عليه السلام) فرمود: شكر نعمت، دوری از گناه است و نيز فرمود: شكر آن است كه انسان نعمت را از خدا بداند (نه از زيركی و علم و عقل و تلاش خود يا ديگران) و به آنچه خدا به او داده راضی باشد و نعمت‏‌های الهی را وسيله‌‏ی گناه قرار ندهد، شكر واقعی آن است كه انسان نعمت خدا را در مسير خدا قرار دهد. (تفسیر نور ج 4 ص 389)

 

22- اعتدال، میانه‌روی و قناعت

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: … وَ لَا كَنْزَ أَغْنَی‏ مِنَ‏ الْقَنَاعَةِ وَ لَا مَالَ‏ أَذْهَبُ‏ لِلْفَاقَةِ مِنَ الرِّضَا بِالْقُوتِ وَ مَنِ اقْتَصَرَ عَلَی بُلْغَةِ الْكَفَافِ فَقَدِ انْتَظَمَ الرَّاحَةَ وَ … (بحار الأنوار ج ‏66  ص 332)

… و هیچ گنجی بی‌­نیاز کننده­‌تر از قناعت و هیچ مالی مثل رضایت به قسمَتِ خود، از بین بَرنده‌ی فقر نیست و هر کس که به حد کفایت خود بسنده کند، راحتی و آرامش را به دست آورده و …

 

23- تلاوت سوره ذاریات

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ قَرَأَ سُورَةَ وَ الذَّارِيَاتِ‏ فِي‏ يَوْمِهِ‏ أَوْ فِي‏ لَيْلَتِهِ‏ أَصْلَحَ‏ اللَّهُ‏ لَهُ‏ مَعِيشَتَهُ‏ وَ أَتَاهُ‏ بِرِزْقٍ‏ وَاسِعٍ‏ وَ نَوَّرَهُ فِي قَبْرِهِ بِسِرَاجٍ يَزْهَرُ إِلَی يَوْمِ الْقِيَامَةِ. (وسائل الشيعه ج ‏6 ص 249)

هر كه سوره‌ی ذاريات را در روز يا شب تلاوت كند، خداوند امور زندگيش را نيكو گرداند و او را روزی‌ِ فراخ دهد و مزارش را به چراغی كه تا روز رستاخيز فروزان است روشن سازد.

 

24- دعا در آداب افزایش رزق و روزی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ:  شَكَوْتُ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) دَيْناً كَانَ عَلَيَّ فَقَالَ يَا عَلِيُّ قُل: اللَّهُمَ‏ أَغْنِنِي‏ بِحَلَالِكَ‏ عَنْ‏ حَرَامِكَ‏ وَ بِفَضْلِكَ‏ عَمَّنْ سِوَاكَ. (بحار الأنوار ج ‏92 ص 301)

به نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله) از قرضی که بر گردنم بود، شکایت کردم، حضرت فرمود: ای علی! بگو: خدایا با حلال خود مرا از حرام بی ­نیاز کن و به فضل خود مرا از غیر خود بی­‌نیازدار.

 

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: ادْعُ فِي طَلَبِ الرِّزْقِ فِي الْمَكْتُوبَةِ وَ أَنْتَ سَاجِدٌ يَا خَيْرَ الْمَسْئُولِينَ وَ يَا خَيْرَ الْمُعْطِينَ ارْزُقْنِي وَ ارْزُقْ‏ عِيَالِي‏ مِنْ‏ فَضْلِكَ‏ الْوَاسِعِ‏ فَإِنَّكَ‏ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ‏. (کافی ج 2 ص551)

برای طلب رزق، در سجده‌ی نماز واجب بگو: ای بهترین کسی که مردم از او حاجت می طلبند! و ای بهترین بخشندگان! به من و عیالم از فضل گسترده‌ی خودت روزی بده که تو دارای فضل عظیمی.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَجْعَلَ النُّورَ فِي بَصَرِي وَ الْبَصِيرَةَ فِي دِينِي وَ الْيَقِينَ فِي قَلْبِي وَ الْإِخْلَاصَ فِي عَمَلِي وَ السَّلَامَةَ فِي‏ نَفْسِي‏ وَ السَّعَةَ فِي‏ رِزْقِي‏ وَ الشُّكْرَ لَكَ‏ أَبَداً مَا أَبْقَيْتَنِي‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 94)

خدایا! به حق محمد و آل محمد از تو می‌خواهم که رحمت فرستی بر محمد و آل محمد، و نور در چشمم نَهی و بینایی در دینم بخشی و یقین در دلم و اخلاص در علم و سلامت در نفسم و فراوانی در رزقم و شکرت را تا مرا زنده داری.

 

اَلْكَاظِمُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: قُلْ فِي دُبُرِ الْفَجْرِ إِلَى أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ- سُبْحانَ اللهِ العَظیمِ وَ بِحَمْدِهِ أَسْتَغْفِرُ اللهَ وَ أَسْأَلُهُ مِنْ فَضْلِهِ. (کافی ج 2 ص 550)

بعد از نماز صبح تا طلوع آفتاب این ذکر را بگو: منزّه است خدایی که با عظمت است و به حمد و ستایش او مشغولم. از خداوند آمرزش می‌طلبم و از فضل و عنایت او تقاضا می‌کنم.

 

25- عوامل کاهش روزی 

25-1- بد اخلاقی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ‏ سَاءَ خُلُقُهُ‏ ضَاقَ‏ رِزْقُهُ.‏ (غرر الحکم  ص 592)

هركه اخلاقش بد باشد، روزيش تنگ شود.

 

25-2- گناه

اللهُ تَعالی: وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا قَرْيَةً كانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً يَأْتِيها رِزْقُها رَغَداً مِنْ كُلِّ مَكانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذاقَهَا اللَّهُ لِباسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِما كانُوا يَصْنَعُونَ. (نحل/112)

و خداوند (برای شما) قريه‌‏ای را مثال می‏‌زند كه امن و آرام بود، روزی‌اش از هر سو فراوان می‏‌رسيد، امّا (مردم آن قريه) نعمت‏‌های خدا را ناسپاسی كردند، پس خداوند به (سزای) آنچه انجام می‏‌دادند، پوشش فراگيرِ گرسنگی و ترس را بر آنان چشانيد.

 

25-3 – زکات ندادن

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: … وَ إِذَا مَنَعُوا الزَّكَاةَ مَنَعَتِ‏ الْأَرْضُ‏ بَرَكَتَهَا مِنَ‏ الزَّرْعِ‏ وَ الثِّمَارِ وَ الْمَعَادِنِ كُلِّهَا وَ إِذَا … لَمْ يَتَّبِعُوا الْأَخْيَارَ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي سَلَّطَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ شِرَارَهُمْ فَيَدْعُو خِيَارُهُمْ فَلَا يُسْتَجَابُ لَهُمْ.  (بحار الأنوار  ج ‏70 ص 366)
… و هر گاه (مردم) از دادن زکات امتناع کنند، زمین برکات خود را در زراعت و میوه‌جات و معادن از آنان بازمی‌دارد. و هر گاه … از نیکان اهل بیت من پیروی نکنند، خداوند دشمنانشان را بر آنان مسلّط می‌کند، آنگاه نیکانشان دعا می‌کنند و دعایشان مستجاب نمی‌شود.

 

25-4- تبذیر و زیاده روی در معیشت

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ مَنْ قَدَّرَ مَعِیشَتَهُ رَزَقَهُ اللَّهُ وَ مَنْ بَذَّرَ مَعِیشَتَهُ حَرَمَهُ اللَّهُ. (بحار الأنوار  ج ‏75 ص 36)

هر که در زندگی حساب داشته باشد، خدا او را روزی می‌بخشد و هر که تبذیر و زیاده روی در معیشت خود کند، خداوند محرومش می‌­کند.

 

25-5- ناشُکری

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لِیَکُنْ طَلَبُکَ الْمَعِیشَهَ فَوْقَ کَسْبِ الْمُضَیِّعِ دُونَ طَلَبِ الْحَرِیصِ الرَّاضِی بِالدُّنْیَا الْمُطْمَئِنِّ إِلَیْهَا وَ لَکِنْ أَنْزِلْ نَفْسَکَ مِنْ ذَلِکَ بِمَنْزِلَهِ الْمُنْصِفِ الْمُتَعَفِّفِ تَرْفَعْ نَفْسَکَ عَنْ مَنْزِلَهِ الْوَاهِی الضَّعِیفِ وَ تَکْتَسِبْ مَا لَا بُدَّ لِلْمُؤْمِنِ مِنْهُ إِنَّ الَّذِینَ أُعْطُوا الْمَالَ ثُمَّ لَمْ یَشْکُرُوا لَا مَالَ لَهُمْ.  (بحار الانوار  ج 100 ص 33)

باید طلب تو برای روزی و گذران زندگی، بیشتر از انسان­‌های اسراف ­کار و کمتر از اشخاص حریص و  دنیادوست و دل به دنیا داده، باشد. پس خود را در کار و کسب، در حد انسانِ منصف و پرهیزکار قرار ده، و از اشخاص سست و ناتوان بالاتر ببر، و به کسب آنچه که مورد نیاز شخص مؤمن است بپرداز. همانا کسانی که به آنان نعمت عطا می­‌شود، اما شکر آن را به جای نمی‌­آورند، [دیگر] نعمتی به آنان داده نمی‌شود.

 

25-6- حرام خواری

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:‏ كَثْرَةُ السُّحْتِ‏ يَمْحَقُ‏ الرِّزْقَ‏. ( بحار الأنوار ج ‏75 ص 190)

حرام‌خواریِ بسیار، روزی معیّن را نیست و نابود می‌سازد.

 

26 – عوامل فقر زدایی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: تَرْكُ نَسْجِ الْعَنْكَبُوتِ فِي الْبُيُوتِ يُورِثُ الْفَقْرَ وَ الْبَوْلُ فِي الْحَمَّامِ يُورِثُ الْفَقْرَ وَ الْأَكْلُ عَلَی الْجَنَابَةِ يُورِثُ الْفَقْرَ … وَ تَرْكُ الْقُمَامَةِ فِي الْبَيْتِ يُورِثُ الْفَقْرَ وَ الْيَمِينُ الْفَاجِرَةُ يُورِثُ الْفَقْرَ وَ الزِّنَا يُورِثُ الْفَقْرَ وَ إِظْهَارُ الْحِرْصِ يُورِثُ الْفَقْرَ وَ النَّوْمُ بَيْنَ الْعِشَاءَيْنِ يُورِثُ الْفَقْرَ وَ النَّوْمُ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ يُورِثُ الْفَقْرَ وَ اعْتِيَادُ الْكَذِبِ يُورِثُ الْفَقْرَ وَ كَثْرَةُ الِاسْتِمَاعِ إِلَی الْغِنَاءِ يُورِثُ الْفَقْرَ. (بحار الانوار ج 73 ص314)

وانهادن (باقی گذاردن) تار عنکبوت در خانه‌ها فقر آورَد. ادرار کردن در حمام فقر می‌‌آورد. خوردن در حال جنابت فقر می‌آورد. … وانهادن خاکروبه در خانه فقر می‌آورد. سوگند دروغ فقر می‌آورد. زنا فقر می‌آورد. حرص آشکار فقر می‌آورد. خواب میان نماز مغرب و عشاء فقر می‌آورد. خواب پیش از طلوع خورشید فقر می‌آورد. عادت به دروغ فقر می‌آورد. و زیاد گوش دادن به موسیقی فقر می‌آورد.

 

26-1- قرائت سوره ممتحنه

اَلسّجادُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ قَرَأَ سُورَةَ الْمُمْتَحِنَةِ فِي‏ فَرَائِضِهِ‏ وَ نَوَافِلِهِ‏ امْتَحَنَ‏ اللَّهُ‏ قَلْبَهُ‏ لِلْإِيمَانِ‏ وَ نَوَّرَ لَهُ بَصَرَهُ وَ لَا يُصِيبُهُ فَقْرٌ أَبَداً وَ … (بحار الأنوار ج ‏82  ص1)

هر کس سوره‌ی ممتحنه را در نمازهای واجب و مستحب بخواند، خداوند قلبش را برای ایمان می­‌آزماید و چشم او را نورانی می­‌گرداند و هرگز فقیر نمی‌­شود و ..

 

26-2- قرائت سوره واقعه (در آداب افزایش رزق و روزی)

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:‏ مَنْ قَرَأَ فِي كُلِّ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ الْوَاقِعَةَ أَحَبَّهُ‏ اللَّهُ‏ وَ أَحَبَّهُ‏ إِلَی‏ النَّاسِ أَجْمَعِينَ وَ لَمْ يَرَ فِي الدُّنْيَا بُؤْساً أَبَداً وَ لَا فَقْراً وَ لَا فَاقَةً وَ لَا آفَةً مِنْ آفَاتِ الدُّنْيَا وَ كَانَ مِنْ رُفَقَاءِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) وَ هَذِهِ السُّورَةُ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) خَاصَّةً لَمْ يَشْرَكْهُ فِيهَا أَحَدٌ. (بحار الأنوار  ج ‏89 ص 307)

هر کس در شب‌های جمعه، سوره‌ی واقعه را بخواند، خداوند او را دوست می‌دارد و محبوب همه‌ی مردم می‌گرداند و در دنیا با هیچ سختی و فقر و نیازی رو به رو نخواهد شد و به هیچ مصیبتی از مصیبت‌های دنیا دچار نمی‌گردد و از دوستان علی (علیه السلام )به شمار می‌آید. این سوره مخصوص امیرالمؤمنین (علیه السلام) است و هیچ کس در این سوره با او مشارکت ندارد.