آداب دوری از شیطان

 

چکیده

یکی از آفریده‌های الهی، شیطان است،که به علت عصیان از فرمان خدا، مورد غضب خداوند قرار گرفت. خداوند متعال و پیشوایان الهی در باره‌ی او توصیه‌هایی کرده‌اند که در آداب دوری از شیطان گرد آمده است. می‌توان گفت همه‌ی گناهان و ناهنجاری‌ها در جامعه با وسوسه‌های شیطان شکل می‌گیرد. وظیفه‌ی ما بندگان این است که از شرّ او به خدا پناه ببریم.

 

واژه های مرتبط

شیاطین، ابلیس، رانده شده، متمرّد، شیطنت

 

۱-معنی و مفهوم

شیطان از واژگان در قرآن کریم به معنای دور شده و متمرّد است. (قاموس قرآن) و (راغب اصفهانی)

منظور از خطابات قرآن از شیطان، ابلیسی است که به حضرت آدم سجده نکرد. (قاموس قرآن)

 

۲-اهمیّت

اللهُ تَعالی: إِنَّ الشَّيْطَانَ لِلْإِنْسَانِ عَدُوٌّ مُبِينٌ. (یوسف/۵)

همانا شیطان، برای انسان دشمنی آشکار است.

 

اللهُ تَعالی: … أَفَتَتَّخِذُونَهُ وَ ذُرِّيَّتَهُ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِي وَ هُمْ لَكُمْ عَدُوٌّ … (کهف/۵۰)

آیا او (شیطان) و ذرّیه‌ی او را اولیاء و سرپرست خود قرار می‌دهید در حالی که آنها برای شما دشمن هستند.

 

۳- جولانگاه شیطان

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: … شَرَّ بِقَاعِ الْأَرْضِ الْأَسْوَاقُ وَ هُوَ مَيْدَانُ إِبْلِيسَ يَغْدُو بِرَايَتِهِ وَ يَضَعُ كُرْسِيَّهُ وَ يَبُثُّ ذُرِّيَّتَهُ فَبَيْنَ مُطَفِّفٍ فِي قَفِيزٍ أَوْ طَائِشٍ فِي مِيزَانٍ أَوْ سَارِقٍ فِي ذِرَاع‏ أَوْ كَاذِبٍ فِي سِلْعَتِهِ … (بحار الانوار  ج ۱۰۰ ص ۹۷)

و بدترین مکان زمین، بازار است که جولانگاه شیطان بوده و او هر بامداد پرچم خویش را در آنجا برمی­‌افرازد و تخت خویش را در آن می‌نهد و اولادش را پراکنده می‌کند؛ آنان کسانی هستند که پیمانه را کم دهند، یا کفه ترازو را سبک گیرند، یا از مترِ پارچه بدزدند، یا درباره­ کالایی دروغ گویند…

 

۴-کارهای شیطان

4-1- آراستن

اللهُ تَعالی: وَ كَذَٰلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَیٰ بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا  وَ لَوْ شَاءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ  فَذَرْهُمْ وَ مَا يَفْتَرُونَ. (انعام/۱۱۲)

و اینگونه برای هر پیامبری دشمنانی از شیاطین انس و جن قرار دادیم، که برای فریب مردم همواره گفتاری باطل، ولی به ظاهر آراسته و دلپسند به یکدیگر القاء می‌کنند، و اگر پروردگارت می‌خواست چنین نمی‌کردند، پس واگذار آنان را و آنچه به دروغ به هم می‌بافند.

 

اللهُ تَعالی: وَ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ فَهُمْ لَا يَهْتَدُونَ. (نمل/۲۴)

و شیطان، اعمال [زشتشان] را برای آنان آراسته و در نتیجه، آنان را از راه [حق] بازداشت؛ به این سبب هدایت نمی‌یابند.

 

اللهُ تَعالی: … الشَّيْطَانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَ أَمْلَیٰ لَهُمْ. (محمد/۲۵)

شیطان، زشتی‌هایشان را در نظرشان آراست و آنان را در آرزوهای دور و دراز انداخت.

 

4-2- دشمنی با انسان ها

اللهُ تَعالی: يَا بَنِي آدَمَ لَا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ كَمَا أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوْآتِهِمَا إِنَّهُ يَرَاكُمْ هُوَ وَ قَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لَا تَرَوْنَهُمْ إِنَّا جَعَلْنَا الشَّيَاطِينَ أَوْلِيَاءَ لِلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ. (اعراف/۲۷)

ای فرزندان آدم! شیطان، شما را نفریبد، چنانکه پدر و مادرتان را [با فریبکاریش] از بهشت بیرون کرد، لباسشان را از اندامشان برمی‌کشید تا شرمگاهشان را به آنان بنمایاند، او و دار و دسته‌اش شما را از آنجا که شما آنان را نمی‌بینید، می‌بینند. ما شیاطین را سرپرست و یاران کسانی قرار دادیم که ایمان نمی‌آورند.

 

اللهُ تَعالی: إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَ الْبَغْضَاءَ … (مائده/۹۱)

همانا بدرستی که شیطان می‌خواهد میان شما دشمنی و کینه [سخت] اندازد.

 

4-3- اغواگری و گمراه کنندگی

اللهُ تَعالی: قَالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ. (ص/۸۲)

شیطان گفت: به عزتت سوگند! که همه آنها را اغوا خواهم کرد.

 

۴-۴- وعده های دروغ

اللهُ تَعالی: يَعِدُهُمْ وَ يُمَنِّيهِمْ  وَ مَا يَعِدُهُمُ الشَّيْطَانُ إِلَّا غُرُورًا. (نساء/۱۲۰)

شیطان به آنان وعده [دروغ] می‌دهد، و در آرزوها‌[ی سراب‌وار] می‌اندازد و شیطان به آنها جز غرور وعده نمی‌دهد.

 

4-5- فرمان به بدی

اللهُ تَعالی: الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَ يَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشَاءِ. (بقره/۲۶۸)

شیطان، شما را [به هنگام انفاق مال با ارزش] وعده‌ی فقر می‌دهد و شما را به فحشاء امر می‌کند.

 

اللهُ تَعالی: …وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذَانَ الْأَنْعَامِ وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ وَ مَنْ يَتَّخِذِ الشَّيْطَانَ وَلِيًّا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْرَانًا مُبِينًا. (نساء/۱۱۹)

…و آنان را وادار می‌کنم که گوش‌های چهارپایان را [به نشانه‌ی حرام بودن بهره گیری از آنان] بشکافند، و فرمانشان می‌دهم که آفرینش خدایی را تغییر دهند [به این صورت که جنسیت مرد را به زن و زن را به مرد برگردانند، و فطرت پاکشان را به شرک بیالایند، و زیبایی‌های طبیعی، روحی، جسمی خود را به زشتی‌ها تبدیل کنند]. و هر کس شیطان را به جای خدا سرپرست و یار خود گیرد، همانا به زیان آشکاری دچار شده است.

 

اللهُ تَعالی: …وَ مَنْ يَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ وَ الْمُنْكَرِ … (نور/۲۱)

ای مؤمنان! از گام‌های شیطان پیروی نکنید؛ و هر که از گام‌های شیطان پیروی کند [هلاک می‌شود] زیرا شیطان به کار بسیار زشت و عمل ناپسند فرمان می‌دهد.

 

4-6- حیله گری

اللهُ تَعالی: إِنَّ كَيْدَ الشَّيْطَانِ كَانَ ضَعِيفًا. (نساء/۷۶)

همانا کید و حیله‌ی شیطان ضعیف است.

 

4-7- فراموش ساختن

اللهُ تَعالی: فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَ مَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ. (کهف/۶۳)

(یونس:) من ماهی را فراموش كردم، و جز شيطان، [كسی‌] آن را از ياد من نبُرد، تا به يادش باشم.

 

اللهُ تَعالی:… فَأَنْسَاهُ الشَّيْطَانُ ذِكْرَ رَبِّهِ … (یوسف/۴۲)

شیطان، ذکر خدا را از یاد او می‌برد.

 

4-8- خشم ممنوع!

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْغَضَبُ مِفْتَاحُ كُلِّ شَرٍّ و قال: إِنَّ إِبْلِيسَ‏ كَانَ مَعَ الْمَلَائِكَةِ، وَ كَانَتِ الْمَلَائِكَةُ تَحْسِبُ أَ نَّهُ مِنْهُمْ، وَ كَانَ فِي عِلْمِ اللَّهِ أَ نَّهُ لَيْسَ مِنْهُمْ، فَلَمَّا أُمِرَ بَالسُّجُودِ لِآدَمَ حَمِيَ وَ غَضِبَ، فَأَخْرَجَ اللَّهُ مَا كَانَ ‏فِي نَفْسِهِ بِالْحَمِيَّةِ وَ الْغَضَبِ. (بحار الانوار ج ۷۰ ص ۲۶۶)

غضب، كليد هر شرّی مي‌باشد، و فرمود: ابليس همراه ملائكه بود (و عبادت خدا می‌‏كرد) و ملائكه گمان می‏‌داشتند كه او از جنس آنها است، ولی خدا می‏‌دانست كه جزء آنها نيست؛ و چون خداوند سبحان، به ملائكه دستور سجده برای آدم داد، ابليس سرپيچی و (از روی تكبّر) غضب كرد. پس خداوند آنچه را كه در وجود آن ملعون بود به صورت خودخواهی و غضب خارج و آشكار کرد.

 

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ هذَا الْغَضَبَ جَمْرَةٌ مِنَ الشَّيْطَانِ‏، تُوقَدُ فِي قَلْبِ‏ ابْنِ آدَمَ‏، وَ إِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا غَضِبَ احْمَرَّتْ عَيْنَاهُ‏، وَ انْتَفَخَتْ أَوْدَاجُهُ‏، وَ دَخَلَ الشَّيْطَانُ فِيهِ، فَإِذَا خَافَ أَحَدُكُمْ ذلِكَ مِنْ نَفْسِهِ، فَلْيَلْزَمِ الْأَرْضَ، فَإِنَّ رِجْزَ الشَّيْطَانِ لَيَذْهَبُ‏ عَنْهُ‏ عِنْدَ ذلِكَ. (بحار الانوار ج ۶۰ ص ۲۶۵)

اين غضب (خشمی كه در وجود شماست) شراره‌‏ای است شيطانی كه در دل آدميزاد شعله‏‌ور می‌‏شود، و چون كسی از شما خشمگين شود، چشمانش سرخ شود و رگ‌های گردنش ورم كند و شيطان در وجودش درآيد، پس هر گاه كسی از شما از اين حالت خويش بترسد، به زمين بچسبد، زيرا وسوسه شيطان در آن هنگام از او دور شود.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: … اِحْذَرِ الْغَضَبَ فَإِنَّهُ جُنْدٌ عَظِيمٌ مِنْ جُنُودِ إِبْلِيسَ… ‏(نهج البلاغه نامه ۶۹)

از خشم بپرهيز، كه خشم سپاهی بزرگ از سپاهيان ابليس است‏.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَيْسَ لِإِبْلِيسَ وَهَقٌ أَعْظَمُ مِنَ الْغَضَبِ. (تصنیف غرر الحکم ص۳۰۲)

برای شيطان، كمندی عظيم‌‏تر از خشم نیست.

 

4-9- حسد ورزی

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: يَقُولُ إِبْلِيسُ لِجُنُودِهِ أَلْقُوا بَيْنَهُمُ الْحَسَدَ وَ الْبَغْيَ فَإِنَّهُمَا يَعْدِلَانِ‏ عِنْدَ اللَّهِ الشِّرْك‏. (کافی ج ۲ ص۳۲۷)

شيطان به لشكرهای خود گويد: ميان افراد آدميزاد حسد و ستم افكنيد، زيرا اين دو در نزد خداوند با شرك برابرند.

 

۴-۱۰- عجله و شتاب کاری

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: الْأَنَاةُ مِنَ اللَّهِ وَ الْعَجَلَةُ مِنَ الشَّيْطَانِ. (تحف العقول ۴۳)

سنجیده کاری و آرامش از خداوند، و عجله و شتابزدگی از ابليس است.

 

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ هَمَّ بِشَيْ‏ءٍ مِنَ الْخَيْرِ فَلْيُعَجِّلْهُ فَإِنَّ كُلَّ شَيْ‏ءٍ فِيهِ تَأْخِيرٌ فَإِنَّ لِلشَّيْطَانِ فِيهِ نَظْرَةً. (کافی ج ۲ ص ۱۴۳)

هر كس قصد كار خيری كند، بايد در انجام آن شتاب کند، زيرا هر كار خيری به تأخیر افتد، به راستی شيطان را در آن نظری است.

 

۴-۱۱- دوستی مال

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ الشَّيْطَانَ يُدِيرُ ابْنَ آدَمَ فِي كُلِّ شَيْ‏ءٍ فَإِذَا أَعْيَاهُ‏ جَثَمَ‏ لَهُ‏ عِنْدَ الْمَالِ فَأَخَذَ بِرَقَبَتِهِ. (کافی ج ۲  ص ۳۱۵)

براستی شيطان آدمی را در هر چيز می‌‏چرخاند (و به هر گناهی پيشنهاد می‏‌كند.). همين كه او را خسته كرد، در كنار مال كمين می‏‌كند، و چون بدان جا رسد، گريبانش را می‏‌گيرد.

 

۴-۱۲- تمّلق و چاپلوسی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: … إِيَّاكَ‏ وَ الْإِعْجَابَ بِنَفْسِكَ وَ الثِّقَةَ بِمَا يُعْجِبُكَ مِنْهَا وَ حُبَّ الْإِطْرَاءِ فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ أَوْثَقِ فُرَصِ الشَّيْطَانِ فِي نَفْسِهِ لِيَمْحَقَ مَا يَكُونُ مِنْ إِحْسَانِ الْمُحْسِن… ‏(تحف العقول ص۱۴۷)

مبادا هرگز دچار خود پسندی گردی! و به خوبی‌های خود اطمینان کنی و ستایش را دوست داشته باشی که اینها از بهترین فرصت‌های شیطان برای هجوم آوردن به توست و کردار نیکو کاران را نابود سازد.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: قَالَ إِبْلِيسُ لَعَنَهُ اللَّهُ لِجُنُودِهِ إِذَا اسْتَمْكَنْتُ مِنِ ابْنِ آدَمَ فِي ثَلَاثٍ لَمْ أُبَالِ مَا عَمِلَ فَإِنَّهُ غَيْرُ مَقْبُولٍ مِنْهُ إِذَا اسْتَكْثَرَ عَمَلَهُ وَ نَسِيَ ذَنْبَهُ وَ دَخَلَهُ الْعُجْبُ‏. (بحار الانوار ج ۶۹ ص ۳۱۵)

شيطان به لشكريانش گفت: هر گاه در فرزند آدم سه خصلت پيدا شد، من از اعمال او باكی ندارم و می‏‌دانم كه مورد قبول قرار نخواهد گرفت، هر گاه اعمالش را زياد بداند و گناهانش را فراموش كند و عُجب در او پديد آيد.

 

4-13- اتکاء به خود

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الثِّقَةُ بِالنَّفْسِ مِنْ أَوْثَقِ فُرَصِ الشَّيْطَان‏. (تصنیف غرر الحکم ص۳۰۲)

اتکاء به نفس کردن ( و خدا را فراموش کردن) از استوارترین کمین‌های شیطان است.

 

۴-۱۴- نگاه های حرام

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: … لَمْحَ الْعُيُونِ‏ مَصَائِدُ الشَّيْطَان‏… ‏(تحف العقول ص۱۵۱)

چشم‏‌چرانی دام‌های شيطان است‏.

 

۴-۱۵- سرگردانی و به تردید افکندن

اللهُ تَعالی: … كَالَّذِي اسْتَهْوَتْهُ الشَّيَاطِينُ فِي الْأَرْضِ حَيْرَانَ. (انعام/۷۱)

مانند کسی که شیاطین عقلش را ربوده‌اند، در زمین سرگردان [و بی‌هدف و گمراه] است.

 

4-16- میگساری و قمار بازی

اللهُ تَعالی: إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَيْسِرُ وَ الْأَنْصَابُ وَ الْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ. (مائده/۹۰)

ای اهل ایمان! جز این نیست که همه‌ی مایعات مست کننده و قمار و بت‌هایی که [برای پرستش] نصب شده و پاره چوب‌هایی که به آن تفأل زده می‌شود، پلید و از کارهای شیطان است؛ پس از آنها دوری کنید تا رستگار شوید.

 

۵- عوامل حفاظت از شیطان

اللهُ تَعالی: وَ لَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَ جَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ… (ملک/۵)

همانا ما آسمان دنیا را با چراغ‌هایی آراستیم و آنها را تیرهایی برای راندن شیطان‌ها قرار دادیم.

 

5-1- استعاذه

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ إِبْلِيسَ عَلَيْهِ لَعَائِنُ‏ اللَّهِ‏ يَبُثُّ جُنُودَ اللَّيْلِ‏ مِنْ حَيْثُ تَغِيبُ الشَّمْسُ وَ تَطْلُعُ‏ فَأَكْثِرُوا ذِكْرَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِي هَاتَيْنِ السَّاعَتَيْنِ وَ تَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنْ شَرِّ إِبْلِيسَ وَ جُنُودِهِ وَ عَوِّذُوا صِغَارَكُمْ فِي تِلْكَ السَّاعَتَيْنِ فَإِنَّهُمَا سَاعَتَا غَفْلَةٍ. (کافی ج ۲ ص ۵۲۲)

همانا ابليس- كه لعنت‏های خداوند بر او باد- لشكرهای شبانه خود را از آنجا كه خورشيد غروب كند و از آنجا كه برآيد (به اطراف) پراكنده كند. پس در اين دو ساعت بسيار ذكر خدای عزیز و بلندمرتبه را  گویيد، و از شر ابليس و لشكريانش به خدا پناه بريد، و خردسالان خود را در اين دو ساعت به خدا بسپاريد، زيرا كه اين دو ساعت، ساعت‌های غفلت است (كه مردمان در اين دو ساعت از ياد خدا بيرون روند.).

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: … إذا دَخَلْتُ سوقُكَ فَقُلْ: اَللّهُمَّ اِنِّی اَسْأَلُکَ مِنْ خَيْرِها وَ خَيْرِ اَهْلِها وَ أعوذُ بكَ مِن شرِّها وَ شرِّ أَهلِها… (جامع أحاديث الشيعه ج ۲۳ ص ۲۴۲)

هنگام ورود به بازار، اين دعا را بخوان: خدايا! من خير بازار و خير اهلش را از تو درخواست می‏‌كنم و از شرّ آن و شرّ اهلش به تو پناه می‏‌برم…

 

۶-محبوب های شیطان

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ تَخَلَّی عَلَی قَبْرٍ أَوْ بَالَ قَائِماً أَوْ بَالَ فِي مَاءٍ قَائِمٍ‏ … فَأَصَابَهُ شَيْ‏ءٌ مِنَ الشَّيْطَانِ لَمْ يَدَعْهُ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ وَ أَسْرَعُ مَا يَكُونُ الشَّيْطَانُ إِلَی الْإِنْسَانِ وَ هُوَ عَلَی بَعْضِ هَذِهِ الْحَالاتِ… (وسائل الشیعه ج ۱ ص ۳۲۹)

كسی كه در قبرستان قضای حاجت كند يا ايستاده ادرار كند، يا در آب ادرار کند … شيطان بر او چيره شود، تا وقتی خدا نخواهد شيطان رهايش نسازد، و سريع‌ترين راه مسلّط شدن شيطان بر انسان يكی از اين حالات است…

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَا مِنْ أَحَدٍ يَمُوتُ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَحَبَّ إِلَی إِبْلِيسَ مِنْ مَوْتِ فَقِيه‏. (کافی ج ۱ ص ۳۸)

مرگ هيچ كس نزد شيطان، محبوب‌تر از مرگ عالِم نيست.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إذا جامع أحدكم فليقل: (بِسْمِ اللَّهِ وَ بِاللَّهِ اللَّهُمَّ جَنِّبْنی الشَّیطانَ وَ جَنِّبِ الشَّیطانَ ما رَزَقْتَنِی.) قال فان قضی اللَّه بينهما ولداً لا يضرّه الشيطان بشي‏ء أبداً. (جامع أحاديث الشيعه ج ‏۲۵ ص ۴۱۸)

هركس از شما كه می‌‏خواهد آميزش كند بگويد: با نام خدا و برای خدا. خدايا! شيطان را از من دور ساز و شيطان را از فرزندی كه به من می‌‏دهی نيز دور ساز. حضرت افزود: پس از اين دعا، اگر خداوند به آن زن و شوهر فرزندی دهد، شيطان نمی‏‌تواند هرگز به او آسيبی برساند.

 

۷- مغبوض های شیطان

۷-۱- متوسل به اهل بیت علیهم السلام بودن

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: … إِنَّ ذِكْرَنَا مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ إِنَّا إِذَا ذُكِرْنَا ذُكِرَ اللَّهُ وَ إِذَا ذُكِرَ عَدُوُّنَا ذُكِرَ الشَّيْطَانُ. (کافی ج ۲ ص ۱۸۶)

همانا ياد ما ياد خداست‏، هر گاه ما ياد شويم، خدا ياد شود و چون دشمن ما ياد شود، شيطان ياد شود.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: أَنَّ الشَّيْطَانَ اثْنَان‏ شَيْطَانُ الْجِنِّ وَ يَبْعُدُ بِلَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ وَ شَيْطَانُ الْإِنْسِ وَ يَبْعُدُ بِالصَّلَاةِ عَلَی النَّبِيِّ وَ آلِهِ. (بحار الانوار ج ۹۲ ص ۱۳۷)

همانا شیطان دو تا است. شیطان جن، که با گفتن «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ» دور می‌گردد و شیطان انس که با گفتن صلوات بر پیامبر و آل او «اللهم صل علی محمد و آل محمد» دور می‌شود.

 

7-2- نیکی به مؤمنین

إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) أَحْسِنْ‏ يَا إِسْحَاقُ‏ إِلَی‏ أَوْلِيَائِي‏ مَا اسْتَطَعْتَ فَمَا أَحْسَنَ مُؤْمِنٌ إِلَی مُؤْمِنٍ وَ لَا أَعَانَهُ إِلَّا خَمَشَ وَجْهَ إِبْلِيسَ وَ قَرَّحَ قَلْبَهُ‏. بحار الأنوار ج ‏71 ص301) 

اسحاق ابن عمار: امام صادق علیه السلام (به من) فرمود: ای اسحاق! تا توانی به دوستانم نيكی كن؛ زيرا هر مؤمنی نسبت به مؤمن ديگر احسان كند و او را ياری کند، چهره‌ی ابليس را خراشيده و دلش را زخم كرده است.

 

۸- عدم تسلّط شیطان بر بندگان

اللهُ تَعالی: وَ قَالَ الشَّيْطَانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَ مَا كَانَ لِيَ عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلَا تَلُومُونِي وَ لُومُوا أَنْفُسَكُمْ مَا أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَ مَا أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ إِنِّي كَفَرْتُ بِمَا أَشْرَكْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ إِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ. (ابراهیم/۲۲)

و چون كار از كار گذشت [و داوری صورت گرفت‌] شيطان می‌گويد: «در حقيقت، خدا به شما وعده داد وعده‌ی راست، و من به شما وعده دادم و با شما خلاف كردم، و مرا بر شما هيچ تسلّطی نبود، جز اينكه شما را دعوت كردم و اجابتم کردید. پس مرا ملامت نكنيد و خود را ملامت كنيد. من فريادرس شما نيستم و شما هم فريادرس من نيستيد. من به آنچه پيش از اين مرا [در كار خدا] شريك می‌دانستيد كافرم.» آری! ستمكاران عذابی پردرد خواهند داشت.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَبْتَلِي الْمُؤْمِنَ بِكُلِّ بَلِيَّةٍ وَ يُمِيتُهُ بِكُلِّ مِيتَةٍ وَ لَا يَبْتَلِيهِ بِذَهَابِ عَقْلِهِ‏ أَ مَا تَرَی أَيُّوبَ كَيْفَ سُلِّطَ إِبْلِيسُ عَلَی مَالِهِ وَ عَلَی وُلْدِهِ وَ عَلَی أَهْلِهِ وَ عَلَی كُلِّ شَيْ‏ءٍ مِنْهُ‏ وَ لَمْ يُسَلَّطْ عَلَی عَقْلِهِ تُرِكَ لَه. ‏(کافی ج ۲ ص ۲۵۶)

خدای عزیز و بلندمرتبه مؤمن را به هر بلایی مبتلا كند و به هر مرگی بميراند. ولی به رفتن عقلش مبتلا نكند. مگر ايوب را نمی‏‌بينی كه خدا چگونه شيطان را بر مال و فرزند و همسر او و هر چه داشت مسلّط كرد، ولی بر عقلش مسلّط نكرد، تا با آن خدا را بيگانگی بپرستد؟