آداب ماه رجب

چکیده

رجب از ماه‌های حرام است و دارای اعمال خاصی است. بخشی از آن اعمال در آداب ماه رجب آمده است. رجب به عنوان ماه خدا هم شهرت دارد.

 

واژهای مرتبط

رجب، اصب، اصم، نماز، روزه، دعا، توبه، حج عمره

 

1- معنی و مفهوم

رَجَب یا رَجَبُ المُرَجَّب، هفتمین ماه قمری است. در متون دینی بر انجام عبادت‌هایی مانند روزه و عمره در این ماه تأکید شده است.

رَجَب به معنای بزرگ داشتن و تعظیم است  (مجمع البحرین) و به ماهی گفته می‌شود که مورد احترام و بزرگداشت قرار دارد. بر پایه منابع لغوی، عرب‌ها از دوران جاهلیت این ماه را گرامی می‌داشتند و به سبب حرمت آن از جنگ و درگیری پرهیز می‌کردند. (مجمع البحرین) پس از ظهور اسلام، بر جایگاه و اهمیت مذهبی این ماه افزوده شد. (با استفاده از ویکی شیعه)

2- علت نامگذاری

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏ وَ سُمِّيَ شَهْرُ رَجَبٍ شَهْرَ اللَّهِ الْأَصَبَّ لِأَنَّ الرَّحْمَةَ عَلَى أُمَّتِي تُصَبُّ صَبّاً فِيهِ وَ يُقَالُ الْأَصَمُّ لِأَنَّهُ نَهَى فِيهِ عَنْ قِتَالِ الْمُشْرِكِينَ وَ هُوَ مِنَ الشُّهُورِ الْحُرُمِ. (بحار الأنوار ج ‏94 ص 38)

ماه رجب ماه اصبّ نامیده شده است؛ زیرا در این ماه رحمت بر امّت من پیوسته فرو می‌ریزد و به آن اصمّ گفته می‌شود؛ زیرا خداوند در این ماه از پیکار با مشرکین نهی کرده و آن از ماه‌های حرام است.

3- اهمیت ماه

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏ … وَ إِنَ‏ اللَّهَ‏ عَزَّ وَ جَلَ‏ اخْتَارَ مِنَ‏ الشُّهُورِ شَهْرَ رَجَبٍ‏ وَ شَعْبَانَ وَ شَهْرَ رَمَضَان‏. (بحار الأنوار ج ‏93 ص 373)

و همانا خداوند عزیز و بلندمرتبه از میان [همه] ماه‌ها، ماه رجب و شعبان و رمضان را برگزید.

وَ رُوِيَ عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) أَنَّهُ يَصُومُهُ وَ يَقُولُ رَجَبٌ شَهْرِي وَ شَعْبَانُ شَهْرُ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) وَ رَمَضَانُ شَهْرُ اللَّهِ. (جامع الأخبار ص 82)

روایت است که امیرالمؤمنین علی (علیه‌السلام) ماه رجب را روزه می‌گرفت و می‌فرمود که رجب، ماه من است و شعبان، ماه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و رمضان، ماه خداوند است.

اَلْكَاظِمُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: رَجَبٌ نَهَرٌ فِي الْجَنَّةِ أَشَدُّ بَيَاضاً مِنَ اللَّبَنِ وَ أَحْلَى مِنَ الْعَسَلِ مَنْ صَامَ يَوْماً مِنْ رَجَبٍ سَقَاهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ ذَلِكَ النَّهَرِ. (بحار الأنوار ج‏94 ص 37)

رجب نام رودی در بهشت است که از شیر سفیدتر و از عسل شیرین‌تر است. کسی که روزی را از رجب روزه بدارد، خداوند عزیز و بلندمرتبه از آن رود به او می‌نوشاند.

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏ اِنَّ اللهَ تَبارَکَ وَ تَعالی نَصَبَ فِی السَّماءِ السَّابِعۀِ مَلَکاً یقالَ لَه الدّاعی. فَاِذا دَخَلَ شَهرُ رَجَبٍ، یَنادی ذلِک المَلَکُ، کُلَّ لَیلَةٍ مِنهُ اِلی الصَّباحِ: طُوبی لِلذّاکِرینَ! طُوبی لِلطائعِینَ! وَ یقولُ الله تَعالی: اَنا جَلیسُ مَن جالَسنی وَ مَطیع مَن اَطاعَنی وَ غافِرُ مَنِ استَغفَرنی اَلشَّهرُ شهری وَ العبدُ عبدی وَ الرَّحمَةُ رَحمَتی فَمَن دَعانی فِی هذا الشَّهرِ اَجَبتَهُ وَ مَن سَأَلنی اَعطَیتُهُ وَ مَن استَهدانی هدَیتُه وَ جعَلَتُ هذا الشَّهرَ حَبلاً بَینی وَ بَینَ عِبادی فَمن اعتَصَمَ بِهِ وَصَلَ اِلَیَّ. (مستدرک الوسائل ج 7 ص 535)

به راستی خداوند بزرگ و برتر، ملکی را در آسمان هفتم قرار داده است که به او داعی [دعوت کننده] می‌گویند. هنگامی که ماه رجب فرا می‌رسد، هر شب تا صبح ندا می‌دهد که خوشا به حال ذاکرین [خدا]، خوشا به حال طاعت کنندگان و خدای متعال می‌فرماید: من همنشین کسی هستم که با من همنشین باشد و از کسی که از من اطاعت کند، اطاعت می‌کنم و می‌بخشم کسی را که طلب استغفار کند؛ [زیرا] ماه [رجب] ماه من است و بنده، بنده من است و رحمت، رحمت من است. هر کس مرا در این ماه بخواند، او را اجابت می‌کنم و هر کس از من [چیزی] درخواست کند، به او عطا می‌کنم و کسی که از من هدایت بخواهد، او را هدایت می‌کنم. این ماه [رجب] را ریسمانی بین خودم و بندگانم قرار دادم. پس کسی که به وسیله‌ی این ماه [به این ریسمان] چنگ بزند، به [قرب] من خواهد رسید.

عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ اَلْعَبَّاسِ‌: كَانَ رَسُولُ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‌) إِذَا جَاءَ شَهْرُ رَجَبٍ‌ جَمَعَ اَلْمُسْلِمِينَ حَوْلَهُ وَ قَامَ فِيهِمْ خَطِيباً فَحَمِدَ اَللَّهَ وَ أَثْنَى عَلَيْهِ وَ ذَكَرَ مَنْ كَانَ قَبْلَهُ مِنَ اَلْأَنْبِيَاءِ (عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ) فَصَلَّى عَلَيْهِمْ ثُمَّ قَالَ أَيُّهَا اَلْمُسْلِمُونَ‌ قَدْ أَظَلَّكُمْ شَهْرٌ عَظِيمٌ مُبَارَكٌ وَ هُوَ شَهْرُ اَلْأَصَبِّ يَصُبُّ فِيهِ اَلرَّحْمَةَ عَلَى مَنْ عَبَدَهُ إِلاَّ عَبْداً مُشْرِكاً أَوْ مُظْهِرَ بِدْعَةٍ فِي اَلْإِسْلاَمِ‌ أَلاَ إِنَّ فِي شَهْرِ رَجَبٍ‌ لَيْلَةً مَنْ حَرَّمَ اَلنَّوْمَ عَلَى نَفْسِهِ وَ قَامَ فِيهَا حَرَّمَ اَللَّهُ جَسَدَهُ عَلَى اَلنَّارِ وَ صَافَحَهُ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ وَ يَسْتَغْفِرُونَ لَهُ إِلَى يَوْمٍ مِثْلِهِ فَإِنْ عَادَ عَادَتِ اَلْمَلاَئِكَةُ. (بحار الأنوار ج ۹۴ ص ۴۷)

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) همیشه اینگونه بود [که] هرگاه ماه رجب فرا می‌رسید، مسلمانان اطراف او حلقه می‌زدند و حضرت نیز به پا می‌خاست و خطبه می‌خواند. حضرت بعد از حمد و ثنای خداوند و یادی از پیامبران گذشته و قبل از خود و فرستادن درود بر آنها، می‌فرمود: ای مسلمانان! ماه بزرگ و با برکتی بر شما سایه افکنده است، و آن ماه اصب [و رجب] است که رحمت [الهی] فرو می‌ریزد بر کسی که او را پرستش کند؛ مگر بنده مشرک یا کسی که بدعتی را در اسلام اظهار و ایجاد کرده است. به راستی در ماه رجب، شبی است که هر کسی در آن شب، بیدار باشد و نماز گزارد خداوند جسدش را بر آتش حرام می‌کند و هزار ملک با او مصافحه می‌کند و هزار ملک تا همانند آن روز [در سال بعد] برای او استغفار می‌کنند. پس اگر برگشت، ملائکه نیز بر می‌گردد.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اِذا کان یوم القِیامَةِ نَادی مُنادٍ مِن بُطنانِ العَرشِ اَینَ الرَّجَبیُّونَ فَیقُومُ اناسٌ تُضیءُ وُجوهُهم لِاَهلِ الجَمع عَلی رُؤسِهِم تیجانُ الملکِ وَ ذَکرَ ثواباً جَزیلاً اِلی اَن قالَ هذا لِمَن صامَ مِن رَجبٍ شیئاً وَ لَو یَوماً فِی اَوّلِهِ اَو وَسَطِه اَو آخِرِه. (وسائل الشیعه ج 1 ص 479)

هنگامی که روز قیامت برپا شود، منادی از بطن عرش ندا می‌دهد: کجایند رجبیون؟! پس مردمانی که چهره‌هایشان برای جمعیت [قیامت] می‌درخشد بر می‌خیزند و بر سرهای آنان تاج شاهی قرار دارد و آن گاه حضرت، پاداش فراوانی را نام برد تا فرمود: این پاداش‌ها برای کسی است که در ماه رجب روزه گرفته باشد، گرچه یک روز از اوّلش و یا یک روز از وسطش و یا یک روز از آخرش.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: كَانَ النَّبِيُّ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‌) إِذَا نَظَرَ إِلَى الْهِلَالِ رَفَعَ يَدَيْهِ ثُمَّ قَالَ بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَ‏ أَهِلَّهُ‏ عَلَيْنَا بِالْأَمْنِ‏ وَ الْإِيمَانِ‏ وَ السَّلَامَةِ وَ الْإِسْلَامِ رَبِّي وَ رَبُّكَ اللَّهُ‏. (بحار الأنوار ج ‏92 ص 344)

هرگاه پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) به هلال نگاه می­کردند، دستانشان را بلند می­کردند و فرمود: به نام خدا، خداوندا! آن را با امنیت و ایمان و سلامتی و اسلام بر ما آغاز کن، پروردگار من و تو خداست.

4- اعمال ماه رجب

4-1- غسل

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏ مَنْ أَدْرَكَ شَهْرَ رَجَبٍ فَاغْتَسَلَ فِي أَوَّلِهِ وَ فِي وَسَطِهِ وَ فِي آخِرِهِ خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ كَيَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ‏. (بحار الأنوار ج ‏94 ص 46)

کسی که ماه رجب را درک کند و در اول و وسط و آخر آن غسل کند، همچون روزی که از مادر زاده شده، از گناهانش پاک شود.

 

4-2- نماز

وَ وَرَدَ فِيهَا الصَّلَاةُ عِشْرِينَ رَكْعَةً، كُلُّ رَكْعَتَيْنِ بِتَسْلِيمٍ، وَ تَقْرَأُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ سُورَةَ الْفَاتِحَةِ وَ سُورَةَ التَّوْحِيدِ مَرَّةً وَاحِدَةً لِتَأْمَنَ مِنْ مَصَائِبِ الدُّنْيَا وَ عَذَابِ الْآخِرَةِ. (زاد المعاد – مفتاح الجنان ص 20)

و در نماز (ماه رجب) چنین آمده است که بیست رکعت  به شکل دو رکعتی با سلام آخر است و در هر رکعت سوره‌ی حمد با یک بار توحید خوانده می شود تا از مصیبت‌های دنیا و عذاب آخرت در امنیت باشد.

 

4-3- دعا

عَنْ مُحَمَّدٍ السَّجَّادِ فِي حَدِيثٍ طَوِيلٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) جُعِلْتُ فِدَاكَ هَذَا رَجَبٌ عَلِّمْنِي فِيهِ دُعَاءً يَنْفَعُنِي اللَّهُ بِهِ قَالَ فَقَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) اكْتُبْ‏ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‏ وَ قُلْ فِي كُلِّ يَوْمٍ مِنْ رَجَبٍ صَبَاحاً وَ مَسَاءً وَ فِي أَعْقَابِ صَلَوَاتِكَ فِي يَوْمِكَ وَ لَيْلَتِكَ- يَا مَنْ‏ أَرْجُوهُ‏ لِكُلِ‏ خَيْرٍ وَ آمَنُ سَخَطَهُ عِنْدَ كُلِّ شَرٍّ يَا مَنْ يُعْطِي الْكَثِيرَ بِالْقَلِيلِ يَا مَنْ يُعْطِي مَنْ سَأَلَهُ يَا مَنْ يُعْطِي مَنْ لَمْ يَسْأَلْهُ وَ مَنْ لَمْ يَعْرِفْهُ تَحَنُّناً مِنْهُ وَ رَحْمَةً أَعْطِنِي بِمَسْأَلَتِي إِيَّاكَ جَمِيعَ خَيْرِ الدُّنْيَا وَ جَمِيعَ خَيْرِ الْآخِرَةِ وَ اصْرِفْ عَنِّي بِمَسْأَلَتِي إِيَّاكَ جَمِيعَ شَرِّ الدُّنْيَا وَ شَرِّ الْآخِرَةِ فَإِنَّهُ غَيْرُ مَنْقُوصٍ مَا أَعْطَيْتَ وَ زِدْنِي مِنْ فَضْلِكَ يَا كَرِيمُ- قَالَ ثُمَّ مَدَّ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) يَدَهُ الْيُسْرَى فَقَبَضَ عَلَى لِحْيَتِهِ وَ دَعَا بِهَذَا الدُّعَاءِ وَ هُوَ يَلُوذُ بِسَبَّابَتِهِ الْيُمْنَى ثُمَّ قَالَ بَعْدَ ذَلِكَ- يَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِكْرَامِ يَا ذَا النَّعْمَاءِ وَ الْجُودِ- يَا ذَا الْمَنِّ وَ الطَّوْلِ حَرِّمْ شَيْبَتِي عَلَى النَّارِ. (بحار الأنوار ج ‏95 ص 390)

از محمد سجاد در حدیثی طولانی نقل شده است: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: فدایت شوم! ماه رجب فرا رسید. دعایی به من بیاموز که در این ماه بخوانم و خداوند به من سود برساند. حضرت فرمود: بنویس: به نام خداوند بخشنده مهربان. و در هر روز از ماه رجب، به هنگام صبح و شام و در تعقیب نمازهای روز و شب بگو:

ای خدایی که برای هر نیکی به تو امید می‌بندم و به هنگام هر بدی از خشم تو امان می‌جویم! ای خدایی که در برابر کم، بسیار می‌بخشی! ای خدایی که که به هر کس از تو نیاز خواهد، بخشش می‌کنی! ای خدایی که به هرکس از تو درخواست نکند و حتی تو را نشناسد، نیز از سر دلسوزی و مهرورزی بخشش می‌کنی! اکنون به من که از تو خواستارم، همه‌ی نیکی‌های دنیا و آخرت را عطا کن و از من که از تو درخواست می‌کنم، همه بدی‌های دنیا و آخرت را دور دار؛ زیرا آنچه تو بخشیدی کاستی نمی‌پذیرد و از فضلت بر من بیفزا، ای بزرگوار!

سپس امام صادق (علیه السلام) دست چپ خود را بالا بردند و محاسن خویش را در دست گرفته و دعای یاد شده را خواند، در حالی که انگشت اشاره دست راست خود را حرکت می‌داد و به خدا پناه می‌برد و در ادامه‌ی دعا فرمود: ای صاحب شکوه و بزرگی! [ای دارنده نعمت و بخشش]، ای بخشنده و عطاکننده! محاسن مرا بر آتش جهنم حرام گردان!

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: خَابَ الْوَافِدُونَ عَلَى غَيْرِكَ وَ خَسِرَ الْمُتَعَرِّضُونَ إِلَّا لَكَ وَ ضَاعَ الْمُلِمُّونَ إِلَّا بِكَ وَ أَجْدَبَ الْمُنْتَجِعُونَ إِلَّا مَنِ انْتَجَعَ فَضْلَكَ بَابُكَ مَفْتُوحٌ لِلرَّاغِبِينَ وَ خَيْرُكَ مَبْذُولٌ لِلطَّالِبِينَ وَ فَضْلُكَ مُبَاحٌ لِلسَّائِلِينَ وَ نَيْلُكَ مُتَاحٌ لِلْآمِلِينَ وَ رِزْقُكَ مَبْسُوطٌ لِمَنْ عَصَاكَ وَ حِلْمُكَ مُعْتَرِضٌ لِمَنْ نَاوَاكَ عَادَتُكَ الْإِحْسَانُ إِلَى الْمُسِيئِينَ وَ سَبِيلُكَ الْإِبْقَاءُ عَلَى الْمُعْتَدِينَ اللَّهُمَّ فَاهْدِنِي هُدَى الْمُهْتَدِينَ وَ ارْزُقْنِي اجْتِهَادَ الْمُجْتَهِدِينَ وَ لَا تَجْعَلْنِي مِنَ الْغَافِلِينَ الْمُبْعَدِينَ وَ اغْفِرْ لِي يَوْمَ الدِّينِ. (زاد المعاد – مفتاح الجنان ص 16)

آنان که بر غیرِ تو وارد شدند ناکام شدند و آنان که به غیرِ تو روی آوردند زیان دیدند و آنان که به درگاهِ غیرِ تو فرود آمدند تباه گشتند، و آنان که از غیرِ فضلِ تو طلب کردند، بی‌برگ‌و‌نوا شدند درب رحمتت بر مشتاقان باز است و خیر تو به جویندگان عطا شده است و فضل و احسانت بر درخواست‌کنندگان مباح است و وصالِ تو برای آرزومندان میسّر و مهیّاست و خوانِ روزی‌ات [حتی] برای آنکه نافرمانی‌ات کرده، گسترانیده شده و بردباری‌ات بر آنکه به دشمنی‌ات برخواسته، شامل است. احسان و نیکی به بدکاران، روش و عادت توست و مدارا با متجاوزان شیوه‌ی توست. پس خداوندا! مرا به راهِ رَه‌یافتگانْ رهنمون شو و تلاش سختکوشان را روزی‌ام فرما! و مرا از غافلانِ رانده از درگاهت قرار مده و در روز جزا مرا بیامرز!

 

4-4- روزه

اَلْكَاظِمُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: رَجبُ، شَهرٌ عَظیمٌ یضاعَفُ فیه الحَسَناتُ وَ یمحو فیهِ السیّئاتُ. مَن صامَ یَوماً منَ رَجَبٍ تَباعَدَت عَنهُ النّارُ مَسیرَة مِاَئةِ سَنَةٍ وَ مَن صامَ ثلاثَةَ ایّامٍ وَجَبتْ لَهُ الجَنَّةُ. (بحارالانوار ج 94 ص 37)

رجب، ماه بزرگی است که حسنات در آن دو برابر و گناهان در آن محو می‌شود. هر کس یک روز از ماه رجب را روزه بگیرد، به اندازه‌ی مسیر صد سال جهنّم از او دور می‌شود. کسی که سه روز از ماه رجب روزه بگیرد، بهشت برایش واجب می‌شود.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏ مَنْ صَامَ يَوْماً مِنْ رَجَبٍ إِيمَاناً وَ احْتِسَاباً غُفِرَ لَه‏. (وسائل الشيعه ج ‏10 ص 478)

هركس يك روز از رجب را مؤمنانه و خالصانه روزه بگيرد، آمرزيده خواهد بود.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏ ‏ إِنَّ فِي الْجَنَّةِ قَصْرٌ لَا يَدْخُلُهُ إِلَّا صُوَّامُ رَجَبٍ. (بحار الأنوار ج ‏94 ص 46)

در بهشت قصرى است كه جز روزه داران ماه رجب وارد آن نمى‌شوند.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏ مَنْ صَامَ رَجَباً كُلَّهُ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ رِضَاهُ وَ مَنْ كَتَبَ لَهُ رِضَاهُ لَمْ يُعَذِّبْهُ. (وسائل الشيعه  ج ‏10 ص 480)

هر كس تمام ماه رجب را روزه بگيرد، خداوند ، خشنودى خود را برايش مى‌نويسد، و كسى كه خداوند، خشنودى خود را براى او نوشته باشد، دچار عذاب او نمى‌شود.

4-5- خواندن سوره توحید

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏ مَنْ قَرَأَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ مِائَةَ مَرَّةً بُورِكَ لَهُ وَ عَلَى وُلْدِهِ وَ أَهْلِهِ وَ جِيرَانِهِ وَ مَنْ قَرَأَهَا فِي رَجَبٍ- بَنَى اللَّهُ تَعَالَى لَهُ اثْنَيْ عَشَرَ قَصْراً فِي الْجَنَّةِ مُكَلَّلَةً بِالدُّرِّ وَ الْيَاقُوتِ وَ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَلْفَ أَلْفِ حَسَنَةٍ… (إقبال الأعمال ج ۲ ص ۶۴۸)

هركس  صد بار «قُلْ هُوَ اَللّهُ أَحَدٌ» بخواند، او و فرزندان و خاندان و همسايگانش مبارك و پرخير و بركت مى‌گردند و هركس آن را در ماه رجب بخواند، خداوند متعال  دوازده  كاخ آراسته به مرواريد و ياقوت در بهشت براى او بنيان مى‌نهد و يك ميليون عمل نيك براى او مى‌نويسد…

4-6- حجّ عُمره

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) أَنَّهُ سُئِلَ أَيُ‏ الْعُمْرَةِ أَفْضَلُ‏ عُمْرَةٌ فِي‏ رَجَبٍ‏ أَوْ عُمْرَةٌ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ فَقَالَ لَا بَلْ عُمْرَةٌ فِي رَجَبٍ أَفْضَلُ. (وسائل الشيعه ج‏14 ص 301)

از امام صادق (علیه السلام) سؤال شد: کدام عمره برتر است؟ آیا عمره رجب برتر است یا عمره رمضان؟ حضرت فرمود: خیر، بلکه عمره‌ی ماه رجب برتر است.

 

4-7- صدقه

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: … وَ مَنْ‏ تَصَدَّقَ‏ بِصَدَقَةٍ فِي‏ رَجَبٍ‏ ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ أَكْرَمَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي الْجَنَّةِ مِنَ الثَّوَابِ بِمَا لَا عَيْنٌ رَأَتْ وَ لَا أُذُنٌ سَمِعَتْ وَ لَا خَطَرَ عَلَى قَلْبِ بَشَر. (بحار الأنوار ج‏94 ص 33)

و هركس در ماه رجب صدقه‌اى خالصانه براى خدا بدهد، خداوند روز قيامت در بهشت، ثوابى به او عطا كند كه هيچ چشمى نديده و هيچ گوشى نشنيده و به قلب هيچ بشرى خطور نكرده باشد.

4-8- ذکر لا اله الا الله

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏ مَنْ قَالَ فِيهِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَلْفَ مَرَّةٍ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ مِائَةَ أَلْفِ حَسَنَةٍ وَ بَنَى اللَّهُ لَهُ مِائَةَ مَدِينَةٍ فِي الْجَنَّةِ. (وسائل الشيعه  ج ‏10 ص 484)

هر کس در آن (ماه رجب) هزار بار لا اله الا الله بگوید، برای او صد هزار بار نیکی نوشته می‌شود صد شهر در بهشت برای او ساخته می‌شود.

 

4-9- تسبیح الهی

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏ يُسَبِّحُ اَللَّهَ كُلَّ يَوْمٍ مِنْ شَهْرِ رَجَبٍ‌ إِلَى تَمَامِ ثَلاَثِينَ يَوْماً بِهَذَا اَلتَّسْبِيحِ مِائَةَ مَرَّةٍ سُبْحَانَ اَلْإِلَهِ اَلْجَلِيلِ سُبْحَانَ مَنْ لاَ يَنْبَغِي اَلتَّسْبِيحُ إِلاَّ لَهُ سُبْحَانَ اَلْأَعَزِّ اَلْأَكْرَمِ سُبْحَانَ مَنْ لَبِسَ اَلْعِزَّ وَ هُوَ لَهُ أَهْلٌ. (ثواب الأعمال  ص ۵۸)

در هر روز از ماه رجب تا پايان سى روز، صد مرتبه خداوند را با اين تسبيح بستايد : پاكا معبود بزرگ ! پاكا آنكه تسبيح ، جز او را نسزَد ! پاكا آن عزيزترينِ ارجمندترين! پاكا آنكه جامه‌ی عزّت در پوشيده و همو شايسته آن است!

 

4-10- استغفار  و توبه

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏ مَنْ قَالَ فِي رَجَبٍ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ وَ أَتُوبُ إِلَيْهِ مِائَةَ مَرَّةٍ وَ خَتَمَهَا بِالصَّدَقَةِ خَتَمَ اللَّهُ لَهُ بِالرَّحْمَةِ وَ الْمَغْفِرَةِ وَ مَنْ قَالَهَا أَرْبَعَمِائَةِ مَرَّةٍ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَجْرَ مِائَةِ شَهِيدٍ فَإِذَا لَقِيَ اللَّهَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَقُولُ اللَّهُ لَهُ قَدْ أَقْرَرْتَ بِمُلْكِي فَتَمَنَّ عَلَيَّ مَا شِئْتَ حَتَّى أُعْطِيَكَ فَإِنَّهُ لَا مُقْتَدِرَ غَيْرِي. (وسائل الشيعه ج ‏10 ص 484)

هر كس در ماه رجب صدبار بگويد: استغفر اللّٰه الّذى لا اله الّا هُوَ وحدَهُ لا شريكَ له واتُوبُ اليه و آن را با صدقه ختم كند خداوند عاقبت او را به آمرزش و رحمت ختم کند و كسى كه آن را چهارصد بار بگويد، خدا برايش پاداش صد شهيد نويسد و چون روز قيامت خدا را ملاقات كند، خداوند به او گويد: تو، به پادشاهى من اقرار كردى. پس هر چه دوست دارى از من بخواه تا به تو بدهم، زيرا جز من صاحب قدرتى نيست.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏ ‏ رَجَبٌ شَهْرُ الِاسْتِغْفَارِ لِأُمَّتِي أَكْثِرُوا فِيهِ الِاسْتِغْفَارَ فَإِنَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ وَ شَعْبَانُ شَهْرِي اسْتَكْثِرُوا فِي رَجَبٍ مِنْ قَوْلِ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ سَلُوا اللَّهَ الْإِقَالَةَ وَ التَّوْبَةَ فِيمَا مَضَى وَ الْعِصْمَةَ فِيمَا بَقِيَ مِنْ آجَالِكُمْ… (بحار الأنوار ج ‏94 ص 38)

رجب ماه استغفار امت من است. در این ماه بسیار استغفار کنید که خداوند آمرزنده و مهربان است. شعبان ماه من است. در رجب ذکر «استغفر الله» را بسیار بگویید و از خدا بخواهید از خطایتان بگذرد و توبه‌ی شما را از گناهان گذشته­تان بپذیرد و برای باقی عمر از خدا طلب پرهیزکاری و پاکی کنید.

4-11- شب زنده داری

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ مَنْ أَحْيَا لَيْلَةً مِنْ لَيَالِي رَجَبٍ أَعْتَقَهُ اللَّهُ مِنَ النَّارِ وَ قَبِلَ شَفَاعَتَهُ فِي سَبْعِينَ أَلْفَ رَجُلٍ مِنَ الْمُذْنِبِينَ. (روضة الواعظين ج ‏2 ص 400)

و هركس يك شبِ ماه رجب را احيا كند، خداوند او را از دوزخ رها مى‌سازد و شفاعت وى را درباره هفتادهزار گناهکار خواهد پذيرفت.

 

4-12- لیلة الرغایب و اعمال آن

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏ لَا تَغْفُلُوا عَنْ‏ أَوَّلِ‏ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ مِنْهُ فَإِنَّهَا لَيْلَةٌ تُسَمِّيهَا الْمَلَائِكَةُ لَيْلَةَ الرَّغَائِبِ… إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَإِذَا فَرَغَ مِنْ صَلَاتِهِ صَلَّى عَلَيَّ سَبْعِينَ مَرَّةً يَقُولُ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ النَّبِيِّ الْأُمِّيِّ وَ عَلَى آلِهِ ثُمَّ يَسْجُدُ وَ يَقُولُ‏ فِي سُجُودِهِ سَبْعِينَ مَرَّةً سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلَائِكَةِ وَ الرُّوحِ ثُمَّ يَرْفَعُ رَأْسَهُ وَ يَقُولُ‏ رَبِّ اغْفِرْ وَ ارْحَمْ‏ وَ تَجَاوَزْ عَمَّا تَعْلَمُ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَلِيُّ الْأَعْظَمُ ثُمَّ يَسْجُدُ سَجْدَةً أُخْرَى فَيَقُولُ فِيهَا مِثْلَ مَا قَالَ فِي السَّجْدَةِ الْأَوْلَى ثُمَّ يَسْأَلُ اللَّهَ حَاجَتَهُ‏. (بحار الأنوار ج ‏95 ص 396)

از اولین شب جمعه ماه رجب غافل نشوید و آن شبی است که فرشته‌­ها آن را شب آرزوها می­نامند…

سپس حضرت فرمود: بعد از نماز، هفتاد بار بر من صلوات فرستد، بدین صورت: خدایا! بر محمد پیامبر امی و خاندان او درود فرست. سپس به سجده می­رود و هفتاد مرتبه می­گوید: پاک و منزه است پروردگار فرشتگان و روح. سپس سرش را بالا می­گیرد و می­گوید: پروردگارا! بیامرز و رحم کن و درگذر از آنچه می­دانی. به راستی که تو بلندمرتبه و بزرگی! سپس دوباره به سجده رود و همان ذکر سجده اول را تکرار کند و سپس حاجتش را از خداوند بخواهد.

4-13- زیارت مشاهد

اَلْبَزَنْطِيِّ‌ : سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فِي أَيِّ شَهْرٍ تَزُورُ الْحُسَيْنَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فَقَالَ فِي النِّصْفِ مِنْ رَجَبٍ وَ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ. (بحار الأنوار ج ۹۸ ص ۹۶)

بزنطی: از ابا الحسن رضا (علیه السلام) پرسیدم که در چه ماهی به زیارت حسین (علیه السلام) برویم؟ فرمود: در نیمه رجب و نیمه شعبان.

أَبَا الْقَاسِمِ الْحُسَيْنَ بْنَ رَوْحٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: زُرْ أَيَ‏ الْمَشَاهِدِ كُنْتَ‏ بِحَضْرَتِهَا فِي‏ رَجَبٍ‏ تَقُولُ إِذَا دَخَلْتَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَشْهَدَنَا مَشْهَدَ أَوْلِيَائِهِ فِي رَجَبٍ وَ أَوْجَبَ عَلَيْنَا مِنْ حَقِّهِمْ مَا قَدْ وَجَبَ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى مُحَمَّدٍ الْمُنْتَجَبِ وَ عَلَى أَوْصِيَائِهِ الْحُجُبِ اللَّهُمَّ فَكَمَا أَشْهَدْتَنَا مَشْهَدَهُمْ فَأَنْجِزْ لَنَا مَوْعِدَهُمْ وَ أَوْرِدْنَا مَوْرِدَهُمْ غَيْرَ مُحَلَّئِينَ عَنْ وِرْدٍ فِي دَارِ الْمُقَامَةِ وَ الْخُلْدِ وَ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ إِنِّي قَدْ قَصَدْتُكُمْ وَ اعْتَمَدْتُكُمْ بِمَسْأَلَتِي وَ حَاجَتِي‏… (بحار الأنوار ج ‏99 ص 195)

جناب ابوالقاسم حسين‌بن‌روح (كه نايب خاصّ حضرت صاحب‌الامر (عليه السلام) است.) روايت كرده كه آن‌ حضرت فرمود: در ماه رجب در هر زيارتگاهي از زيارتگاه‌های شريف كه باشی به اين زيارت، صاحبِ ‌مزار را زيارت كن:

ستایش خدای را که توفیق حضور در زیارتگاه اولیائش را در ماه رجب به ما داد و حقوقِ واجب آنان را بر ما لازم کرد و درود خدا بر محمّدِ برگزیده، و اوصیای او که حاجبان و پاسبانان درگاه اویند پروردگارا! هم‌چنان‌ که ما را به حضور در زیارتگاهشان نایل ساختی، به وعده‌ی آنان در حقّ ما وفا کن، و ما را به منزلگاهشان وارد ساز، بدون آنکه از هیچ آبشخواری در اقامتگاه و سرای ابدی رانده شویم و سلام خدا بر شما باد! همانا من به‌ سوی شما روی آوردم و با خواسته و حاجتم آهنگِ شما  کردم…