آداب همسرداری

 

چکیده

خانواده از ارتباط مرد و زن شکل می‌گیرد و استواری آن بستگی به ارتباط سالم آن دارد. آداب همسرداری ارتباط استوار را میان همسران بوجود می‌آورد. البته زن بر مرد و مرد بر زن حقوقی دارند که در این مجموعه گردآوری شده است.

 

واژه های مرتبط

همسر،زوج، زوجه، ازدواج، زن، مرد،، فرزند، حقوق، مهربانی، محبت، شوهرداری

 

1- اهمیت همسرداری

اَللهُ تَعالى: ‏ هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ …(بقره / 187)

آنان (زنان) لباس شما هستند و شما لباس آنان هستید …

 

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: كُلُّ‏ مَنِ‏ اشْتَدَّ لَنَا حُبّاً، اشْتَدَّ لِلنِّسَاءِ حُبّاً . (بحار الأنوار ج ‏63  ص 287)

هر كس بیشتر دوستدار ما (خاندان عصمت و طهارت) باشد، به زن‌ها (همسرانش) نیز بیشتر محبت می‌كند.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ كُلَّمَا ازْدَادَ الْعَبْدُ إِیمَاناً ازْدَادَ حُبّاً لِلنِّسَاء. (بحار الأنوار ج ‏100 ص 228 )

هر چه ایمان بنده زیاد شود، محبت (وی) به زن‌ها (همسرانش) نیز زیاد می‌شود.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ وَ الرَّجُلُ‏ رَاعٍ‏ عَلَى‏ أَهْلِ‏ بَیْتِهِ‏ وَ هُوَ مَسْئُولٌ عَنْهُمْ فَالْمَرْأَةُ رَاعِیَةٌ عَلَى أَهْلِ بَیْتِ بَعْلِهَا وَ وُلْدِهِ وَ هِیَ مَسْئُولَةٌ عَنْهُمْ .(مجموعه ورام ج ‏1 ص 6)

مرد، سرپرست خانواده است و نسبت به آنان، بازخواست می‌شود. زن نیز مسئول خانه‌ی شوهر و فرزندان اوست و در برابر آنها، بازخواست می‌شود.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ جِهَادُ الْمَرْأَةِ حُسْنُ‏ التَّبَعُّلِ‏ لِزَوْجِهَا. (بحار الأنوار ج ‏100 ص247)

جهاد زن، نیكو شوهردارى برای همسرش است.

 

2- آرامش بخشی

 اَللهُ تَعالى:‏ هُوَ الَّذِی خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَ جَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا لِیَسْكُنَ إِلَیْهَا … (اعراف /189)

او کسی است که شما را از یک تن آفرید، و همسرش را از او پدید آورد تا در کنارش آرامش یابد…

 

اَلسّجادُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: أَمَّا حَقُّ الزَّوْجَةِ فَأَنْ تَعْلَمَ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَهَا لَكَ‏ سَكَناً وَ أُنْساً فَتَعْلَمَ أَنَّ ذَلِكَ نِعْمَةٌ مِنَ اللَّهِ عَلَیْكَ فَتُكْرِمَهَا وَ تَرْفُقَ بِهَا. (بحار الأنوار ج ‏71 ص 5)

حقّ زن این است، كه بدانى خداوند عزیز و بلندمرتبه، او را مایه‌ی آرامش و انس تو قرار داده و این نعمتى از جانب اوست، پس به او احترام بگذار و با او مدارا کن.

 

3- ابراز محبت 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ قَوْلُ‏ الرَّجُلِ‏ لِلْمَرْأَةِ إِنِّی‏ أُحِبُّكِ ‏، لَا یَذْهَبُ‏ مِنْ‏ قَلْبِهَا أَبَداً. (کافی ج ‏5 ص 569)

این‌كه مرد به همسرش بگوید: «من تو را دوست دارم.» هیچگاه از قلب همسرش بیرون نخواهد رفت.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ هِبَةُ الرَّجُلِ‏ لِزَوْجَتِهِ تَزِیدُ فِی عِفَّتِهَا. (من لا یحضره الفقیه  ج ‏4 ص 381)

هدیّه‌ی مرد به همسرش، عفّت او را می‌افزاید.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ كُلُّ لَهْوِ الْمُؤْمِنِ‏ بَاطِلٌ، إِلَّا فِی ثَلَاثٍ فِی تَأْدِیبِهِ الْفَرَسَ وَ رَمْیِهِ عَنْ قَوْسِهِ وَ مُلَاعَبَتِهِ امْرَأَتَهُ فَإِنَّهُنَّ حَقٌّ الْخَبَر. (بحار الأنوار ج ‏61 ص 216)

هر گونه لهو (بازى) از مؤمن نابجا است، مگر در سه چیز: در تربیت كردن اسب، و مسابقات تیراندازى، و شوخى كردن با همسر، كه اینها درست و بجا است.

 

4- مدارا با همسر

أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ: فَدَارِهَا عَلَى‏ كُلِّ حَالٍ‏ وَ أَحْسِنِ الصُّحْبَةَ لَهَا لِیَصْفُوَ عَیْشُكَ. (وسائل الشیعه ج ‏20 ص 169)

همیشه با همسرت مدارا كن، و با او به نیكی همنشینی كن تا زندگیت باصفا شود.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ لَا یَحِلُّ لِلْمَرْأَةِ أَنْ تُكَلِّفَ زَوْجَهَا فَوْقَ‏ طَاقَتِه. (مستدرك الوسائل ج ‏14 ص 242)

برای زن جایز نیست كه شوهرش را به بیش از توانایی‌اش مجبور كند.

 

أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ: لَا تُمَلِّكِ الْمَرْأَةَ مِنْ أَمْرِهَا مَا جَاوَزَ نَفْسَهَا فَإِنَّ ذَلِكَ أَنْعَمُ لِحَالِهَا وَ أَرْخَى لِبَالِهَا وَ أَدْوَمُ لِجَمَالِهَا فَإِنَّ الْمَرْأَةَ رَیْحَانَةٌ وَ لَیْسَتْ بِقَهْرَمَانَةٍ … (بحار الأنوار ج ‏74 ص 233)

بیش از توان زن كار بر دوش او قرار نده كه این، حال او را خوش‏‌تر و دل او را آسوده‌‏تر و زیبایى او را با دوام‌‏تر می‏‌كند، چه اینكه زن گل‏ است و پهلوان نیست …

 

5- رضایتمندی

أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ: وَیْلٌ‏ لِامْرَأَةٍ أَغْضَبَتْ‏ زَوْجَهَا وَ طُوبَى‏ لِامْرَأَةٍ رَضِیَ‏ عَنْهَا زَوْجُهَا. (بحار الأنوار ج ‏8 ص 310)

واى بر زنى كه شوهرش را ناراحت كند و خوشا به حال زنى كه شوهرش از او راضى باشد!

 

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: أَیُّمَا امْرَأَةٍ بَاتَتْ وَ زَوْجُهَا عَلَیْهَا سَاخِطٌ فِی حَقٍّ لَمْ تُقْبَلْ مِنْهَا صَلَاةٌ حَتَّى یَرْضَى عَنْهَا. (کافی ج ‏5 ص 507)

هر زنى كه بخوابد درحالى كه شوهرش از وى در موردى به حقّ ناراضى است، نماز و عبادتش مقبول درگاه الهى نیست؛ مگر اینكه رضاى شوهرش حاصل شود.

 

اَلْبَاقِرُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: لَا شَفِیعَ‏ لِلْمَرْأَةِ أَنْجَحُ‏ عِنْدَ رَبِّهَا مِنْ‏ رِضَا زَوْجِهَا. (بحار الأنوار ج ‏78 ص 345)

برای زن، هیچ شفیعی نزد پروردگارش به اندازه‌ی رضایت شوهرش سودمندتر نیست.

 

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: أَیُّمَا امْرَأَةٍ قَالَتْ‏ لِزَوْجِهَا مَا رَأَیْتُ‏ قَطُّ مِنْ‏ وَجْهِكَ‏ خَیْراً؛ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهَا. (من لا یحضره الفقیه ج ‏3 ص 440)

هر زنی به شوهرش بگوید: من از تو هرگز خیری ندیدم، (ثواب) كارش از بین می‌رود.

 

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: خَیْرُ نِسَائِكُمُ الَّتِی‏ إِنْ‏ أُعْطِیَتْ‏ شَكَرَتْ‏ وَ إِنْ‏ مُنِعَتْ‏ رَضِیَت. (بحار الأنوار ج ‏100 ص 239)

بهترین زنان شما، آن زنی است که چون به او چیزی داده شود، سپاسگزاری کند و اگر به او چیزی داده نشود، راضی باشد.

 

6- کمک به همسر

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ أَیُّمَا امْرَأَةٍ أَعَانَتْ‏ زَوْجَهَا عَلَى الْحَجِّ وَ الْجِهَادِ، أَوْ طَلَبِ الْعِلْمِ ،أَعْطَاهَا اللَّهُ مِنَ الثَّوَابِ مَا یُعْطِی امْرَأَةَ أَیُّوبَ (عَلَیْهِ السَّلَامُ). (مكارم الأخلاق ص201)

هر زنى كه شوهرش را در كار حجّ و جهاد یا علم آموزى،كمك كند،خداوند به او همان پاداشى را می‌دهد كه به همسر ایّوب (علیه السلام) داده است.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَا مِنْ رَجُلٍ یُعِینُ امْرَأَتَهُ فِی بَیْتِهَا إِلَّا كَانَ لَهُ بِكُلِّ شَعْرَةٍ عَلَى بَدَنِهِ عِبَادَةُ سَنَةٍ صِیَامٍ نَهَارُهَا وَ قِیَامٍ لَیْلُهَا وَ أَعْطَاهُ اللَّهُ مِنَ الثَّوَابِ مِثْلَ مَا أَعْطَاهُ الصَّابِرِینَ دَاوُدَ النَّبِیِّ وَ یَعْقُوبَ وَ عِیسَى (عَلَیْهِمُ السَّلَامُ). (بحار الأنوار ج ‏101 ص 132)

هیچ مردى در خانه به همسرش كمك نمی‏‌كند؛ مگر آن‏كه در برابر هریك از موهاى بدنش یك سال عبادت روزه‌‏دارى روزهایش و شب‌زنده‏‌دارى شب‌‏هایش براى اوست و خداوند پاداشى همانند پاداش صابران، (چون) داود پیامبر و یعقوب و عیسى (علیهم السلام)، به وى عنایت می‏‌كند.

 

7- آرایش و زیور

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ یَا عَلِیُّ مُرْ نِسَاءَكَ لَا یُصَلِّینَ عُطُلًا وَ لَوْ یُعَلِّقْنَ فِی أَعْنَاقِهِنَّ سَیْرا. (کافی ج ‏5 ص 569)

اى على! به زنان خود دستور ده كه بدون زیورآلات حتى نماز هم نخوانند؛ اگرچه در گردن خود نخ پوستى (به عنوان زینت) بیاویزند.

 

اَلْكَاظِمُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: تَهْیِئَةُ الرَّجُلِ لِلْمَرْأَةِ مِمَّا یَزِیدُ فِی‏ عِفَّتِهَا. (بحار الأنوار ج ‏76 ص 307)

آرایش مرد برای همسر، از عوامل عفّت زن است.

 

اَلْبَاقِرُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: النِّسَاءُ یُحْبِبْنَ‏ أَنْ یَرَیْنَ الرِّجَالَ فِی مِثْلِ مَا یُحِبُّ الرِّجَالُ أَنْ یرى [یَرَوْا] فِیهِ النِّسَاءَ مِنَ الزِّینَةِ. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 101)

همان‌گونه كه مردان دوست دارند زینت و آرایش را در زنانشان ببینند، زنان نیز دوست دارند زینت و آرایش را در مردانشان ببینند.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ عَلَیْهَا أَنْ‏ تَطَیَّبَ‏ بِأَطْیَبِ‏ طِیبِهَا وَ تَلْبَسَ أَحْسَنَ ثِیَابِهَا وَ تَزَیَّنَ بِأَحْسَنِ زِینَتِهَا. (کافی ج ‏5 ص 508)

بر زن است كه (برای شوهرش) خوش‌بوترین عطرهایش را بزند و قشنگ‌ترین لباس‌هایش را بپوشد، و از زیباترین زینت‌هایش استفاده كند.

 

أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ: لِتَطَیَّبِ‏ الْمَرْأَةُ الْمُسْلِمَةُ لِزَوْجِهَا. (بحار الأنوار ج ‏10 ص 100)

زن مسلمان باید خود را براى شوهرش خوش‌بو سازد.

 

8- سازگاری

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: لَا غِنَى‏ بِالزَّوْجِ‏ عَنْ ثَلَاثَةِ أَشْیَاءَ فِیمَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ زَوْجَتِهِ وَ هِیَ الْمُوَافِقَةُ لِیَجْتَلِبَ بِهَا مُوَافَقَتَهَا وَ مَحَبَّتَهَا وَ هَوَاهَا وَ حُسْنُ خُلُقِهِ مَعَهَا وَ اسْتِعْمَالُهُ اسْتِمَالَةَ قَلْبِهَا بِالْهَیْئَةِ الْحَسَنَةِ فِی عَیْنِهَا وَ تَوْسِعَتُهُ عَلَیْهَا. (بحار الأنوار ج ‏75 ص237)

شوهر در روابط خود با همسرش ناچار از رعایت سه چیز است: 1- سازگاری، تا در پرتو آن موافقت، سازش و محبّت و علاقه زن را به دست آورد. 2- خوش‌رفتاری با او. 3- و با آراستن ظاهر و توسعه در زندگی دل او را به دست آورد.

 

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: وَ لَا غِنَى بِالزَّوْجَةِ فِیمَا بَیْنَهَا وَ بَیْنَ زَوْجِهَا الْمُوَافِقِ لَهَا عَنْ ثَلَاثِ خِصَالٍ وَ هُنَّ صِیَانَةُ نَفْسِهَا عَنْ كُلِّ دَنَسٍ حَتَّى یَطْمَئِنَّ قَلْبُهُ إِلَى الثِّقَةِ بِهَا فِی حَالِ الْمَحْبُوبِ وَ الْمَكْرُوهِ وَ حِیَاطَتُهُ‏ لِیَكُونَ ذَلِكَ عَاطِفاً عَلَیْهَا عِنْدَ زَلَّةٍ تَكُونُ مِنْهَا وَ إِظْهَارُ الْعِشْقِ لَهُ بِالْخِلَابَةِ وَ الْهَیْئَةِ الْحَسَنَةِ لَهَا فِی عَیْنِه‏. (بحار الأنوار ج ‏75 ص 237)

و زن نیز در روابط خود با شوهر سازگارش ناگزیر به رعایت سه چیز است: 1- حفظ کردن خود از هر پلیدی و آلودگی تا دل شوهرش در شرایطی _خوشایند یا ناخوشایند_ نسبت با او مطمئن باشد، تا همیشه و در همه حال، خوشی یا ناخوشی، خاطرش را از خود آسوده سازد. 2- تعهّد به او، تا اگر گاهی خطایی از او سر زد در باره‌اش دلسوزی کند و با او مهربان باشد. 3- و اظهار عشق به او، با ناز و زیبایی ظاهر در دیده شوهر.

 

9- اطاعت

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ إِنَّ مِنْ خَیْرِ نِسَائِكُمُ‏ … الذَّلِیلَةَ مَعَ بَعْلِهَا الْمُتَبَرِّجَةَ مِنْ زَوْجِهَا الْحَصَانَ عَنْ غَیْرِهِ الَّتِی تَسْمَعُ قَوْلَه‏ وَ تُطِیعُ أَمْرَهُ وَ إِذَا خَلَا بِهَا بَذَلَتْ لَهُ مَا أَرَادَ مِنْهَا. (بحار الأنوار ج ‏100 ص 235)

بهترین زنان شما، زنى است که … در برابر شوهرش متواضع باشد، خودش را براى شوهرش بیاراید و از دیگران حفظ كند. از شوهرش حرف شنوى داشته باشد و امر او را اطاعت کند و در خلوت خواسته شوهرش را برآورده کند.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ خَیْرُ نِسَائِكُمُ‏ الَّتِی‏ إِذَا دَخَلَتْ‏ مَعَ‏ زَوْجِهَا خَلَعَتْ‏ دِرْعَ‏ الْحَیَاءِ…‏ الَّتِی إِنْ غَضِبَتْ أَوْ غَضِبَ تَقُولُ لِزَوْجِهَا: یَدِی فِی یَدِكَ لَا أَكْتَحِلُ عَیْنِی بِغُمْضٍ حَتَّى تَرْضَى عَنِّی‏. (بحار الأنوار ج ‏100 ص 239)

بهترین زنان شما، زنى است كه آن زمان كه با شوهرش باشد، پوشش حیاء را از تن بكند … آن زنى كه اگر خشم كرد و یا شوهرش خشم كند به شوهرش می‏‌گوید: دستم در دست توست (من در اختیار تو هستم) چشمم را فرو نمی‏‌بندم (نمی‌‏خوابم) تا تو از من خشنود شوى.

 

10- قناعت

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: خَیْرُ نِسَائِكُمُ الطَّیِّبَةُ الرِّیحِ‏ الطَّیِّبَةُ الطَّبِیخِ‏ الَّتِی إِذَا أَنْفَقَتْ أَنْفَقَتْ بِمَعْرُوفٍ وَ إِذَا أَمْسَكَتْ أَمْسَكَتْ بِمَعْرُوفٍ فَتِلْكَ عَامِلٌ مِنْ عُمَّالِ اللَّهِ وَ عَامِلُ اللَّهِ لَا یَخِیبُ وَ لَا یَنْدَمُ. (کافی ج ‏5 ص 325)

بهترین زنان شما، زنی است كه دارای بویی خوش و دست پختی خوب باشد. هنگامی كه خرج می‌كند، بجا خرج كند، و هنگامی كه خرج نمی‌كند، بجا از خرج كردن خودداری ورزد. چنین زنی، كارگزاری از كارگزاران خداست و كارگزار خدا نه ناامید می‌شود و نه پشیمان.

 

11- رازداری

اَللهُ تَعالى: ‏… فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَیْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ… (نساء/34)

پس، زنان درستكار، فرمانبردارند (و) به پاس آنچه خدا (براى آنان‌) حفظ كرده، اسرار (شوهران خود) را حفظ می‌كنند.

 

12- خدمت به همسر

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ یَا عَلِیُّ لَا یَخْدُمُ‏ الْعِیَالَ‏ إِلَّا صِدِّیقٌ‏ أَوْ شَهِیدٌ أَوْ رَجُلٌ‏ یُرِیدُ اللَّهُ‏ بِهِ‏ خَیْرَ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ. (بحار الأنوار ج ‏101 ص 132)

ای علی! شخصی به زن خود خدمت نكند، مگر صدّیق (بسیار راستگو)، یا شهید و یا مردى كه خداوند خیر دنیا و آخرتِ او را بخواهد .

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ أَیُّمَا امْرَأَةٍ خَدَمَتْ زَوْجَهَا سَبْعَةَ أَیَّامٍ‏ أَغْلَقَ‏ اللَّهُ‏ عَلَیْهَا سَبْعَةَ أَبْوَابِ‏ النِّیرَانِ‏ وَ فَتَحَ لَهَا أَبْوَابَ الْجِنَانِ الثَّمَانِیَةَ تَدْخُلُ مِنْ أَیِّهَا شَاءَتْ. (مستدرك الوسائل ج ‏14 ص 254)

هر زنى هفت روز به همسرش خدمت كند، خدا هفت درِ جهنم را به روى او می‌بندد و هشت در بهشت را به رویش باز می‌كندکه از هر درى كه بخواهد وارد بهشت شود.

 

13- تکریم همسر

اَللهُ تَعالى:‏ …وَ عَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ… (نساء/19)

… و با آنان، به طور شایسته رفتار کنید!…

 

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: إِنَّ قَوْماً أَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه) فَقَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا رَأَیْنَا أُنَاساً یَسْجُدُ بَعْضُهُمْ لِبَعْضِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه) لَوْ كُنْتُ آمِراً أَحَداً أَنْ‏ یَسْجُدَ لِأَحَدٍ لَأَمَرْتُ‏ الْمَرْأَةَ أَنْ تَسْجُدَ لِزَوْجِهَا. (من لا یحضره الفقیه ج ‏3 ص 439)

جماعتى نزد رسول خدا (صلّى اللَّه علیه و آله) آمده و عرض كردند: اى پیامبر خدا! ما مردمی را دیده‌‏ایم كه پاره‏‌اى بر پاره‌ی دیگرى سجده می‏‌كنند. رسول خدا (صلّى اللَّه علیه و آله) فرمود: اگر من امركننده بودم كه كسى به دیگرى سجده كند، همانا امر می‏‌كردم كه زن به شوهر خود سجده كند.

 

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: سَعِیدَةٌ سَعِیدَةٌ امْرَأَةٌ تُكْرِمُ‏ زَوْجَهَا وَ لَا تُؤْذِیهِ وَ تُطِیعُهُ فِی جَمِیعِ أَحْوَالِه‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 354)

خوشا به سعادت و خوشا به سعادتِ آن زنی كه شوهرش را بزرگ می‌دارد و به او آزار نمی‌رساند و همیشه از شوهرش اطاعت می‌كند!

 

14- حقوق همسران

اَللهُ تَعالى:‏ …وَ لَهُنَّ مِثْلُ الَّذِی عَلَیْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ…(بقره / 228)

…و برای زنان، حقوق شایسته‌ای بر عهده‌ی مردان است، مانند حقوقی که برای مردان بر عهده آنان است…

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ یَا حَوْلَاءُ لِلْمَرْأَةِ عَلَى‏ زَوْجِهَا أَنْ‏ یُشْبِعَ‏ بَطْنَهَا وَ یَكْسُوَ ظَهْرَهَا وَ یُعَلِّمَهَا الصَّلَاةَ وَ الزَّكَاةَ إِنْ كَانَ فِی مَالِهَا حَقٌّ وَ لَا تُخَالِفَهُ فِی ذَلِكَ الْخَبَرَ. (مستدرك الوسائل ج ‏15 ص 218)

حقّ زن بر شوهرش این است كه او را سیر كند، لباس بپوشاند. به او یاد دهد نماز و روزه و زكات را اگر در مال زن حق زكاتی است. و زن نیز در این كارها با او مخالفت نورزد.

 

وَ قَالَتْ خَوْلَةُ لِرَسُولِ اَللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ )…فَمَا حَقِّی عَلَیْهِ؟ قَالَ: حَقُّكِ عَلَیْهِ أَنْ یُطْعِمَكِ مِمَّا یَأْكُلُ وَ یَكْسُوَكِ مِمَّا یَلْبَسُ وَ لاَ یَلْطِمَ وَ لاَ یَصِیحَ فِی وَجْهِكِ. قَالَتْ: فَمَا حَقُّهُ عَلَیَّ؟ قَالَ: حَقَّهُ عَلَیْكِ أَنْ لاَ تَخْرُجِی مِنْ بَیْتِهِ إِلاَّ بِإِذْنِهِ وَ لاَ تَصُومِی تَطَوُّعاً إِلاَّ بِإِذْنِهِ وَ لاَ تَتَصَدَّقِی مِنْ بَیْتِهِ إِلاَّ بِإِذْنِهِ وَ إِنْ دَعَاكِ عَلَى ظَهْرِ قَتَبٍ تُجِیبِیهِ. (مكارم الأخلاق ص 218)

(زنى به نام) خوله به رسول خدا (صلّى اللّه علیه و آله) عرض کرد: …پس حقّ من بر او (شوهرم) چیست‌؟ حضرت فرمود: حقّ تو این است كه از هرچه می‌خورد به تو بدهد و از آنچه می‌پوشد به تو بپوشاند و سیلى به صورت تو نزند و بر سر تو فریاد نكشد. زن پرسید: پس حقّ او بر من چیست‌؟ فرمود: حقّ او بر تو این است كه بدون اجازه‌ی او از خانه‌اش خارج نشوى و بدون اجازه‌ی او روزه‌ی مستحبى نگیرى و از منزل او بدون اجازه‌اش چیزى صدقه ندهى و اگر سوار مركب باشى و تو را بخواند اجابت كنى.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ إِنَ‏ لِلرَّجُلِ‏ حَقّاً عَلَى‏ امْرَأَتِهِ‏ ؛إِذَا دَعَاهَا تُرْضِیهِ‏ وَ إِذَا أَمَرَهَا لَا تَعْصِیهِ وَ لَا تُجَاوِبُهُ بِالْخِلَافِ وَ لَا تُخَالِفُهُ … (مستدرك الوسائل ج ‏14 ص 243)

مرد حقّی بر زنش دارد (و آن حقّ این است كه)، چنانچه او را صدا زند پاسخ دهد، و هنگامی كه او را دستوری دهد سرپیچی نكند و پاسخ مخالف ندهد و با او مخالفت نورزد.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ حَقُّ الرَّجُلِ عَلَى الْمَرْأَةِ إِنَارَةُ السِّرَاجِ‏ وَ إِصْلَاحُ الطَّعَامِ وَ أَنْ تَسْتَقْبِلَهُ عِنْدَ بَابِ بَیْتِهَا فَتُرَحِّبَ وَ أَنْ تُقَدِّمَ إِلَیْهِ الطَّسْتَ وَ الْمِنْدِیلَ وَ أَنْ تُوَضِّئَهُ وَ أَنْ لَا تَمْنَعَهُ نَفْسَهَا إِلَّا مِنْ عِلَّةٍ. (مستدرك الوسائل ج ‏14 ص 254)

حقّ مرد بر زن این است كه چراغ خانه را روشن سازد؛ غذای مطبوع فراهم كند؛ و تا در خانه اش به پیشواز او برود و به او خوشامد بگوید، و تشت آب و حوله را برای او آماده كند و دست‌های او را بشوید؛ و بدون دلیل (عذر شرعی) مانع شوهر نسبت به نفس خودش نشود.

 

15- آسیب‌های همسرداری

15-1 – بدرفتاری

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ فَأَیُّ‏ رَجُلٍ‏ لَطَمَ‏ امْرَأَتَهُ لَطْمَةً، أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مَالِكاً خَازِنَ النِّیرَانِ فَیَلْطِمُهُ عَلَى حُرِّ وَجْهِهِ سَبْعِینَ لَطْمَةً فِی نَارِ جَهَنَّم‏. (مستدرك الوسائل ج ‏14 ص 250)

هر كس به صورت زنش سیلی بزند، خداوند عزیز و بلندمرتبه به آتشبان جهنم دستور می‌دهد تا در آتش جهنم هفتاد سیلی بر صورت او بزند.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ ‏مَنْ‏ ضَرَبَ‏ امْرَأَةً بِغَیْرِ حَقٍّ فَأَنَا خَصْمُهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ لَا تَضْرِبُوا نِسَاءَكُمْ فَمَنْ ضَرَبَهُمْ بِغَیْرِ حَقٍّ فَقَدْ عَصَى اللَّهَ وَ رَسُولَهُ. (إرشاد القلوب ج ‏1 ص 175)

هر مردی كه همسرش را بی‌گناه و تقصیر بزند، من روز قیامت دشمن اویم. زن‌هایتان را نزنید؛ هر كس بى‌تقصیر آنان را بزند از خدا و رسولش نافرمانی كرده است.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ لَا یَحِلُّ‏ لَهَا أَنْ‏ تَنْظُرَ إِلَى وَجْهِهِ نَظْرَةً مُغْضِبَةً . (مستدرك الوسائل ج ‏14 ص 243)

برای زن روا نیست که غضبناک به شوهرش بنگرد.

 

15-2– تهمت و سوء ظن

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: لَا تَقْذِفُوا نِسَاءَكُمْ فَإِنَّ فِی‏ قَذْفِهِنَّ‏ نَدَامَةً طَوِیلَةً وَ عُقُوبَةً شَدِیدَة. (بحار الأنوار ج ‏100 ص 249)

به زنان خود تهمت نزنید (و نسبت ناروا ندهید)، زیرا در این كار، (برای شما) پشیمانی طولانی و كیفر سختی خواهد بود.

 

عُمَرَ بْنِ حَنْظَلَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ (عَلَیْهِ السَّلَام): إِنِّی تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً، فَسَأَلْتُ عَنْهَا فَقِیلَ فِیهَا، فَقَالَ: وَ أَنْتَ لِمَ سَأَلْتَ؟ أَیْضاً لَیْسَ عَلَیْكُمُ التَّفْتِیشُ. (کافی ج ‏5 ص 569)

عمربن حنظله: به امام صادق (علیه السلام) عرض كردم: با زنى ازدواج كردم. سپس تحقیق كردم، چیزهایى درباره‌اش گفته شد. امام فرمود: چرا پرس و جو كردى؟ بررسى بر شما لازم نیست.

 

15-3 -آزار و اذیت

اَللهُ تَعالى:‏ …وَ لَا تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَارًا لِتَعْتَدُوا وَ مَنْ یَفْعَلْ ذَلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ … (بقره/231)

… و آنان را برای آزار رساندن و زیان زدن نگه ندارید تا بر آنان تعدّی و ستم کنید. و هر که چنین کند، قطعاً به خود ستم کرده است…

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ وَ مَنْ كَانَتْ لَهُ‏ امْرَأَةٌ تُؤْذِیهِ‏ لَمْ یَقْبَلِ اللَّهُ صَلَاتَهَا وَ لَا حَسَنَةً مِنْ عَمَلِهَا حَتَّى تُعِینَهُ وَ تُرْضِیَهُ وَ إِنْ صَامَتِ الدَّهْرَ وَ قَامَتْ وَ أَعْتَقَتِ الرِّقَابَ وَ أَنْفَقَتِ الْأَمْوَالَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ. وَ كَانَتْ أَوَّلَ مَنْ یَرِدُ النَّارَ. ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه): وَ عَلَى الرَّجُلِ مِثْلُ ذَلِكَ الْوِزْرِ وَ الْعَذَابِ إِذَا كَانَ لَهَا مُؤْذِیاً ظَالِما. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 363)

كسی كه زنی دارد كه (آن زن) به او آزار می‌رساند، خداوند نماز و كارهای نیك زن را نمی‌پذیرد، تا اینكه به مرد كمك و او را راضی كند. اگر چه این زن تمام عمر را روزه بگیرد و نماز بخواند و بندگان را آزاد و دارایی‌اش را در راه خدا انفاق كند. و این زن نخستین كسی است كه وارد آتش جهنّم می‌شود. سپس حضرت فرمود: مرد نیز چنین گناه و عذابی دارد؛ اگر به زنش آزار برساند و (به او) ستم كند.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ أَیُّمَا امْرَأَةٍ آذَتْ زَوْجَهَا بِلِسَانِهَا، لَمْ یَقْبَلِ اللَّهُ مِنْهَا صَرْفا. (بحار الأنوار ج ‏100 ص 244)

هر زنی همسرش را با گفتار خود بیازارد، خدا هیچ عملی را از او نمی‌پذیرد.

 

16- آثار همسرداری

16-1 – رحمت خداوند

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: رَحِمَ اللَّهُ عَبْداً أَحْسَنَ فِیمَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ زَوْجَتِهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ مَلَّكَهُ نَاصِیَتَهَا وَ جَعَلَهُ الْقَیِّمَ عَلَیْهَا. (من لا یحضره الفقیه ج ‏3 ص 443)

خدا رحمت کند مردی را که میان خود و همسرش را اصلاح کند، زیرا خداوند اختیارش را در دست او گذاشته و او را قیم و سرپرست زن کرده است.

 

16-2 – پاداش

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: مَا مِنِ‏ امْرَأَةٍ تَسْقِی‏ زَوْجَهَا شَرْبَةً مِنْ مَاءٍ، إِلَّا كَانَ خَیْراً لَهَا مِنْ عِبَادَةِ سَنَةٍ صِیَامٍ نَهَارُهَا وَ قِیَامٍ لَیْلُهَا وَ یَبْنِی اللَّهُ لَهَا بِكُلِّ شَرْبَةٍ تَسْقِی زَوْجَهَا مَدِینَةً فِی الْجَنَّةِ وَ غَفَرَ لَهَا سِتِّینَ خَطِیئَة. (وسائل الشیعه ج ‏20 ص 172)

هر زنی كه به شوهرش مقداری آب دهد، برای او بهتر از عبادت یك سال است كه روزهایش روزه باشد و شب‌هایش عبادت كند. و خداوند به جای هر مقدار آبی كه به شوهرش بنوشاند، شهری در بهشت برایش می‌سازد و شصت گناهش را می‌آمرزد.

 

16-3 – صبر

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَنْ صَبَرَ عَلَى سُوءِ خُلُقِ امْرَأَتِهِ، أَعْطَاهُ اللَّهُ مِنَ الْأَجْرِ مَا أَعْطَاهُ دَاوُدَ (عَلَیْهِ السَّلَام) عَلَى بَلَائِهِ. (بحار الأنوار ج ‏100 ص247)

هركس اخلاق بد زنِ خود را تحمّل كند، خداوند پاداشى همانند پاداش مصیبت‌های داود (علیه السلام) را به او خواهد بخشید.

 

‏اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَنْ‏ صَبَرَتْ‏ عَلَى‏ سُوءِ خُلُقِ‏ زَوْجِهَا، أَعْطَاهَا مِثْلَ ثَوَابِ آسِیَةَ بِنْتِ مُزَاحِم‏. (بحار الأنوار ج ‏100 ص247)

هرزنى كه اخلاق بد شوهرش را تحمّل كند، خداوند پاداشى همانند پاداش آسیه دختر مزاحم به او عطا خواهد كرد.

 

16-4 – رفع عذاب قبر

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ ثَلَاثٌ‏ مِنَ‏ النِّسَاءِ یَرْفَعُ‏ اللَّهُ‏ عَنْهُنَّ‏ عَذَابَ‏ الْقَبْرِ وَ یَكُونُ مَحْشَرُهُنَّ مَعَ فَاطِمَةَ بِنْتِ مُحَمَّدٍ (صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه): امْرَأَةٌ صَبَرَتْ عَلَى غَیْرَةِ زَوْجِهَا وَ امْرَأَةٌ صَبَرَتْ عَلَى سُوءِ خُلُقِ زَوْجِهَا وَ امْرَأَةٌ وَهَبَتْ صَدَاقَهَا لِزَوْجِهَا. یُعْطِی اللَّهُ كُلَّ وَاحِدَةٍ مِنْهُنَّ ثَوَابَ أَلْفِ شَهِیدٍ وَ یَكْتُبُ لِكُلِّ وَاحِدَةٍ مِنْهُنَّ عِبَادَةَ سَنَةٍ. (وسائل الشیعه ج‏21 ص 285)

سه گروه از زنان هستند كه خداوند، عذاب قبر را از آنان بر می‌دارد و با فاطمه دختر محمّد (صلى الله علیه و آله) محشور می‌شوند: زنى كه بر غیرت شوهرش شكیبایى می‌كند، زنى كه در برابر  بداخلاقى شوهرش شكیباست و زنى كه مهریه‌اش را به شوهرش می‌بخشد. خداوند، به هر یك از این گونه زنان، ثواب هزار شهید می‌دهد و براى هر یك از آنها، عبادت یك‌سال می‌نویسد.

 

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: أَیُّمَا امْرَأَةٍ رَفَعَتْ مِنْ بَیْتِ زَوْجِهَا شَیْئاً مِنْ‏ مَوْضِعٍ‏ إِلَى مَوْضِعٍ، تُرِیدُ بِهِ صَلَاحاً إِلَّا نَظَرَ اللَّهُ إِلَیْهَا وَ مَنْ نَظَرَ اللَّهُ إِلَیْهِ لَمْ یُعَذِّبْه. (بحار الأنوار ج ‏100 ص251)

هر زنی كه در خانه شوهرش، چیزی را برای سامان دادن وضع خانه جابجا كند، خداوند نظر (رحمت) به او می‌كند. و هر كس مورد نظر (رحمت) خدا قرار می‌گیرد، خدا عذابش نمی‌كند.

 

17- مهریه

اَللهُ تَعالى:‏ یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا یَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّسَاءَ كَرْهًا وَ لَا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ مَا آتَیْتُمُوهُنَّ إِلَّا أَنْ یَأْتِینَ بِفَاحِشَةٍ مُبَیِّنَةٍ… (نساء/19)

ای اهل ایمان! برای شما ارث بردن از زنان در حالی که خوشایند شما نیستند [و فقط به طمع به دست آوردن اموالشان پس از مرگشان با آنان زندگی می‌کنید] حلال نیست. و آنان را در تنگنا و فشار مگذارید تا بخشی از آنچه را [به عنوان مهریه] به آنان داده‌اید پس بگیرید، مگر آنکه کار زشت آشکاری مرتکب شوند…

 

اَللهُ تَعالى:‏ …وَ آتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ… (نساء/25)

و مهریه‌ی آنان را به طور پسندیده به خودشان بپردازید…

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ وَ مَنْ‏ ظَلَمَ‏ امْرَأَةً مَهْرَهَا … یَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یَوْمَ الْقِیَامَةِ عَبْدِی زَوَّجْتُكَ أَمَتِی عَلَى عَهْدِی، فَلَمْ تَفِ لِی بِالْعَهْدِ. فَیَتَوَلَّى اللَّهُ طَلَبَ حَقِّهَا فَیَسْتَوْعِبُ حَسَنَاتِهِ كُلَّهَا فَلَا یَفِی بِحَقِّهَا فَیُؤْمَرُ بِهِ إِلَى النَّار. (بحار الأنوار ج‏7 ص 214)

و هر کس مهریه‌ی زنی را ظالمانه ندهد … روز قیامت خداوند عزیز و بلندمرتبه به او گوید: ای مرد! کنیز خود را به همسری به تو دادم و از تو پیمان گرفتم، و تو به عهد خود با من وفا نکردی. پس پروردگار خود متصدّی گرفتن حق آن زن از او گردد. ولی حسنات او همه به حقّ آن زن نرسد و کسر آید، از این رو امر شود او را به دوزخ برند.

 

اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: مَنْ‏ أَمْهَرَ مَهْراً ثُمَّ لَا یَنْوِی قَضَاءَهُ، كَانَ بِمَنْزِلَةِ السَّارِق. (كافی ج ‏5  ص 383)

کسی که مهریه‌‏ای برای زن قرار دهد و قصدش این باشد که به او ندهد، او همانند دزد است.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ أَفْضَلُ نِسَاءِ أُمَّتِی أَصْبَحُهُنَّ وَجْهاً وَ أَقَلُّهُنَّ مَهْراً. (مكارم الأخلاق ص201)

برترینِ زنانِ امّت من، خوب‌روترین و كم مَهریه‌ترینِ آنان است.

 

18- طلاق

اَللهُ تَعالى:‏ … فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَیْئًا وَ یَجْعَلَ اللَّهُ فِیهِ خَیْرًا كَثِیرًا.(نساء/19)

…و اگر از آنها، (به جهتی) کراهت داشتید، (فوراً تصمیم به جدایی نگیرید.) چه بسا چیزی خوشایندِ شما نباشد، و خداوند خیر فراوانی در آن قرار می‌دهد.

 

اَللهُ تَعالى:‏ وَ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ … (بقره/231)

و هرگاه زنان را طلاق دادید، بایستی تا نزدیک پایان زمان عِدّه، یا آنها را به سازگاری (در خانه) نگاه دارید و یا به نیکی رها کنید…

 

اَللهُ تَعالى:‏ وَ لِلْمُطَلَّقَاتِ مَتَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِینَ. (بقره/241)

مردان، زنانی را که طلاق دهند به چیزی بهره‌مند کنند، که این کار سزاوار مردم پرهیزکار است.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ مَا أَحَلَّ اللَّهُ شَیْئاً أَبْغَضَ‏ إِلَیْهِ‏ مِنَ الطَّلَاقِ. (مستدرك الوسائل ج ‏15  ص 280)

خداوند چیزى را كه نزد او منفورتر از طلاق باشد، حلال نكرده است.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ:‏‏ أَیُّمَا امْرَأَةٍ سَأَلَتْ‏ زَوْجَهَا الطَّلَاقَ مِنْ غَیْرِ بَأْسٍ، فَحَرَامٌ عَلَیْهَا رَائِحَةُ الْجَنَّةِ. (مستدرك الوسائل ج ‏15 ص 280)

هر زنى كه بى‌جهت، از شوهر خود طلاق بخواهد، بوى بهشت بر او حرام است.