آداب غیرت و مردانگی

آداب غیرت و مردانگی

 

چکیده

یکی از نام‌های نیکوی  خداوند غیور است. کسانی که خواهان رنگ الهی  و  تحصیل آداب زندگی هستند، صفت غیرت در آنها باید باشد. آداب غیرت و مردانگی به انسان می‌آموزد که چگونه از این صفت پسندیده استفاده کند.غیرت وسیله‌ای برای حفاظت جامعه و خانواده است.

 

1- معنی و مفهوم غیرت

غیرت به معنی: حمیّت، ناموس پرستی، رشک، حفظ ناموس کردن آمده است. (فرهنگ عمید)

غیرت همچنین به معنی : رشک بردن، حمیت، جرات، ناموس پرستی نیز آمده است. (فرهنگ معین)

غیرت به معنای رَشک و حسد مردانه و سرشار از صفات آن است و در میان فارسی زبانان به معنای حمیّت و محافظت عصمت و آبرو و ناموس و نیز نگهداری عزت و شرف آمده است. (از لغت نامه دهخدا)

غیرت و حمیت عبارت است از سعی در نگهداری چیزی که نگاهبانی و حفظ آن لازم است و آن نتیجه شجاعت و بزرگی و قوت نفس است و از فضایل اخلاقی است و ضد آن بی غیرتی است. (ویکی اهل البیت)

در روایات شیعه، عفت و پاکدامنی، ثبات خانواده و جلوگیری از فساد از آثار و فواید غیرت و اختلاط محرم و نامحرم، موسیقی حرام، نگاه به نامحرم و شرابخواری از علت های ایجاد بی غیرتی، معرفی شده اند. (ویکی شیعه)

در مجموع غیرت، صفتی است که انسان را به دفاع از دین و آیین، آبرو و ناموس، مال و وطن خود برمی انگیزد. این صفت از شجاعت، بزرگ منشی و قوت نفس انسان سرچشمه می‌گیرد. در روایات از خداوند به عنوان غیرتمند یاد شده است. از روایات بر می‌آید که غیرت ریشه در فطرت آدمی دارد و انسان، غیور آفریده شده است.

 

2- مبنای غیرت

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَی غَيُورٌ  يُحِبُّ كُلَّ غَيُورٍ وَ لِغَيْرَتِهِ حَرَّمَ‏ الْفَوَاحِشَ ظَاهِرَهَا وَ بَاطِنَهَا. (كافی ج ‏5 ص 535)

همانا خدای بزرگ و برتر، باغيرت است و هر باغيرتی را دوست دارد و به سبب غيرتش بود كه همه كارهای زشت _ چه آشكار و چه نهان _ را حرام كرده است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: غَيْرَةُ الْمُؤْمِنِ لِلَّهِ. (عيون الحكم  ص 348)

غيرت مؤمن، برای خداوند است.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ الْغَيْرَةُ مِنَ الْإِيمَانِ وَ الْبَذَاءُ مِنَ النِّفَاقِ. (بحار الأنوار ج ‏68 ص 342)

غیرت (یعنی حفظ ناموس و حفظ حیثیت و آبرو) از ایمان، و بدزبانی و هرزه گرایی از نفاق است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: دَلِيلُ غَيْرَةِ الرَّجُلِ عِفَّتُهُ. (عيون الحكم ص 249)

دليل غيرتِ مرد، عفت اوست.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ إِنَ‏ الْغَيْرَةَ مِنَ‏ الْإِيمَانِ‏. (من لا يحضره الفقيه ج ‏3 ص 444)

همانا غیرت جزو ایمان است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: غَيْرَةُ الرَّجُلِ إِيمَانٌ. (عيون الحكم  ص 347)

غيرت مرد، ايمان است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: ثَمَرَةُ الشَّجَاعَةِ الْغَيْرَةُ. (تصنيف غرر الحكم ص 259)

ميوه‌ی شجاعت، غيرت است.

 

3- اهمیت غیرت

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ كُن غَيوراً، فَإِنَّ اللّهَ يُحِبُّ الغَيورَ.

غیورباش! همانا که خداوند غیور را دوست دارد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: قَدْرُ الرَّجُلِ عَلَی قَدْرِ هِمَّتِهِ وَ صِدْقُهُ عَلَی قَدْرِ مُرُوَّتِهِ وَ شَجَاعَتُهُ عَلَی قَدْرِ أَنَفَتِهِ وَ عِفَّتُهُ عَلَی قَدْرِ غَيْرَتِهِ‏. (نهج البلاغه حکمت 47)

ارزش انسان به همت او بستگی دارد و راستگویی او بسته به مردانگی او، شجاعت او بسته به عظمت شخصیت او، و پاکدامنی او بسته به غیرت و ناموس خواهی اوست.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ:‏ إِنَ‏ اللَّهَ‏ يَغَارُ لِلْمُؤْمِنِ‏ فَلْيَغَرْ مَنْ لَا يَغَارُ فَإِنَّهُ مَنْكُوسُ الْقَلْبِ‏. (بحار الأنوار ج ‏76 ص 115)

خداوند برای مؤمن غیرت دارد. پس غیرت به خرج بده! و کسی که غیرت نداشته باشد دلش واژگونه است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: يَا أَهْلَ الْعِرَاقِ نُبِّئْتُ أَنَّ نِسَاءَكُمْ يُوَافِقْنَ الرِّجَالَ فِي الطَّرِيقِ أَ مَا تَسْتَحْيُونَ وَ قَالَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) لَعَنَ اللَّهُ مَنْ لَا يَغَارُ.  (محاسن ج‏1 ص 115)

ای مردم عراق! به من خبر رسيده است كه بانوان شما در خيابان‌ها به مردان تنه می‌زنند! آيا شما حيا و شرم نمی‌كنيد؟ و حضرت فرمود: خدا لعنت کند کسی را که غیرت ندارد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: عَلَی قَدْرِ الْحَمِيَّةِ تَكُونُ الْغَيْرَةُ. (تصنيف غرر الحكم ص 259)

غیرت به اندازه‌ی تعصّب و ننگ داشتن از زشتی‌ها بستگی دارد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: شَجَاعَةُ الرَّجُلِ عَلَی قَدْرِ هِمَّتِهِ وَ غَيْرَتُهُ‏ عَلَی قَدْرِ حَمِيَّتِهِ. (عيون الحكم  ص 298)

شجاعت مرد به قدر همّت او، و غيرتش به اندازه‌ی تن ندادن او به ذلّت است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: عَلَی قَدْرِ الْهِمَّةِ تَكُونُ الْحَمِيَّةُ. (عيون الحكم ص 327)

حميّت (عار داشتن از زشتی‌ها)به اندازه‌ی همّت است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: غَيْرَةُ الرَّجُلِ عَلَی قَدْرِ أَنَفَتِهِ. (عيون الحكم ص 327)

غيرت مرد به اندازه‌ی عزّت نفس اوست.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ الْغَيْرَةُ مِنَ‏ الْإِيمَانِ‏ وَ الْبَذَاءُ مِنَ‏ الْجَفَاءِ. (بحار الأنوار  ج ‏100 ص 250)

غيرت از ايمان است، اما فحش دادن و بدزبانی، نشانه‌ی ستمگری است.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَ‏ الْمَرْءَ يَحْتَاجُ‏ فِي‏ مَنْزِلِهِ‏ وَ عِيَالِهِ إِلَی ثَلَاثِ خِلَالٍ يَتَكَلَّفُهَا وَ إِنْ لَمْ يَكُنْ فِي طَبْعِهِ ذَلِكَ مُعَاشَرَةٌ جَمِيلَةٌ وَ سَعَةٌ بِتَقْدِيرٍ وَ غَيْرَةٌ بِتَحَصُّنٍ‏. (بحار الأنوار ج ‏75 ص 236)

مرد در خانه و نسبت به خانواده‌اش نیازمند رعایت سه صفت است، هر چند در طبیعت او نباشد: خوش رفتاری، گشاده دستیِ به‌اندازه و غیرتی همراه با خویشتن‌داری.

 

4- غیرت الهی

اَللهُ تَعالی: لَئِنْ لَمْ ینْتَهِ الْمُنافِقُونَ وَ الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْمُرْجِفُونَ فِی الْمَدِینَةِ لَنُغْرِینَّک بِهِمْ. (احزاب/60)

اگر منافقان و بیماردلان و آنان که اخبار دروغ و شایعات بی اساس در مدینه پخش می‌کنند، دست از کار خود برندارند، تو را بر ضد آنان می‌شورانیم.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ وَ أَرْغَمَ‏ اللَّهُ‏ أَنْفَ‏ مَنْ‏ لَا يَغَارُ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ‏. (بحار الأنوار ج ‏100 ص 248)

و خداوند نابود سازد کسی را که نسبت به مؤمنین غیور نباشد.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ …أَلَا وَ إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ الْحَرَامَ وَ حَدَّ الْحُدُودَ وَ مَا أَحَدٌ أَغْيَرَ مِنَ اللَّهِ وَ مِنْ غَيْرَتِهِ‏ حَرَّمَ الْفَوَاحِشَ وَ نَهَی أَنْ يَطَّلِعَ الرَّجُلُ فِي بَيْتِ جَارِه‏. (بحار الأنوار ج ‏73 ص 332)

آگاه باش! و البته خدا هر حرامی را حرام کرده و حدود را مرزبندی کرده و کسی غیرتمندتر از خدا نباشد، و از غیرت خود همه هرزگی‌ها را حرام کرده، و از اینکه کسی در خانه‌ی همسایه خود سر بکشد، نهی کرده است.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَی غَيُورٌ يُحِبُّ كُلَّ غَيُورٍ وَ لِغَيْرَتِهِ‏ حَرَّمَ‏ الْفَوَاحِشَ‏ ظَاهِرَهَا وَ بَاطِنَهَا. ( مرآة العقول ج ‏20 ص 375 )

خداوندِ بزرگ و بلند مرتبه، با غیرت است و مردان غیور را دوست دارد و از همین رو، زشتی‌ها را چه آشکار و چه نهان حرام کرده است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ:‏ إِنَ‏ اللَّهَ‏ يَغَارُ لِلْمُؤْمِنِ‏ فَلْيَغَرْ مَنْ لَا يَغَارُ فَإِنَّهُ مَنْكُوسُ الْقَلْبِ‏. (بحار الأنوار ج ‏76 ص 115)

خداوند برای مؤمن غیرت دارد. پس غیرت به خرج بده! و کسی که غیرت نداشته باشد دلش واژگونه است.

 

5- غیرت در اولیای الهی

قَالَ الرَّاوِي وَ لَمْ يَزَلْ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) يُقَاتِلُهُمْ حَتَّی حَالُوا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ رَحْلِهِ فَصَاحَ‏ وَيْلَكُمْ‏ يَا شِيعَةَ آلِ‏ أَبِي‏ سُفْيَانَ‏ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكُمْ دِينٌ وَ كُنْتُمْ لَا تَخَافُونَ الْمَعَادَ فَكُونُوا أَحْرَاراً فِي دُنْيَاكُمْ هَذِهِ وَ ارْجِعُوا إِلَی أَحْسَابِكُمْ إِنْ كُنْتُمْ عَرَباً كَمَا تَزْعُمُونَ قَالَ: فَنَادَاهُ شِمْرٌ لَعَنَهُ اللَّهُ مَا تَقُولُ يَا ابْنَ فَاطِمَةَ فَقَالَ إِنِّي أَقُولُ أُقَاتِلُكُمْ وَ تُقَاتِلُونَنِي وَ النِّسَاءُ لَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُنَاحٌ فَامْنَعُوا عُتَاتَكُمْ وَ جُهَّالَكُمْ وَ طُغَاتَكُمْ مِنَ التَّعَرُّضِ لِحَرَمِي مَا دُمْتُ حَيّاً. (لهوف  ترجمه فهری ص 119)

راوی گوید: (امام حسين عليه السّلام) همچنان با دشمن می‌‏جنگيد تا اينكه دشمنان بين امام (عليه السّلام) و خيمه‌‏هايش را جدا کردند، به طوری كه به خيمه‏‌ها نزديك شدند، (امام حسين عليه السّلام) فریاد زد:…  وای بر شما ای پيروان آل ابو سفيان! اگر شما دين نداريد و از حساب روز قيامت نمی‌‏ترسيد، پس دستِ كم در دنيای خود آزاد مرد باشيد! اگر به گمان خود عرب هستيد به حسب و نسب خود بازگرديد.

 

شمر فرياد زد: ای پسر فاطمه! چه می‏‌گويی؟ امام حسين (عليه السّلام) فرمود: می‏‌گويم من با شما می‏‌جنگم و شما با من می‏‌جنگيد. زن‌ها تقصيری ندارند. متجاوزان و نادانان و گمراهان خود را از رفتن به سوی خيمه‌‏ها جلوگيری كنيد، و تا زنده‌‏ام، متعرّض حرم من نشويد.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ ‏ كَانَ إِبْرَاهِيمُ أَبِي غَيُوراً وَ أَنَا أَغْيَرُ مِنْهُ‏ وَ أَرْغَمَ اللَّهُ أَنْفَ مَنْ لَا يَغَارُ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ‏. (بحار الأنوار ج ‏100 ص 248)

پدرم حضرت ابراهیم غیور بود و من از او غیورترم و خداوند نابود سازد کسی را که نسبت به مؤمنین غیور نباشد.

 

عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَيْرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) قَالَ: إِنَّا لَنُحِبُ‏ مَنْ‏ كَانَ‏ عَاقِلًا فَهِماً فَقِيهاً حَلِيماً مُدَارِياً صَبُوراً صَدُوقاً وَفِيّاً إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَصَّ الْأَنْبِيَاءَ بِمَكَارِمِ الْأَخْلَاقِ فَمَنْ كَانَتْ فِيهِ فَلْيَحْمَدِ اللَّهَ عَلَی ذَلِكَ وَ مَنْ لَمْ تَكُنْ فِيهِ فَلْيَتَضَرَّعْ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لْيَسْأَلْهُ إِيَّاهَا قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مَا هُنَّ قَالَ هُنَّ الْوَرَعُ وَ الْقَنَاعَةُ وَ الصَّبْرُ وَ الشُّكْرُ وَ الْحِلْمُ وَ الْحَيَاءُ وَ السَّخَاءُ وَ الشَّجَاعَةُ وَ الْغَيْرَةُ وَ الْبِرُّ وَ صِدْقُ الْحَدِيثِ وَ أَدَاءُ الْأَمَانَةِ. (بحار الأنوار ج ‏67 ص 374)

راوی می گوید: حضرت صادق (علیه السّلام) فرمود: ما دوست داریم آن کس را که خردمند و صاحب فهم و دین شناس و بردبار و مدارا کننده با مردم و راستگو و وفادار به عهد باشد. خداوند عزیز و بلندمرتبه، انبیا را به داشتن اخلاق با ارزش امتیاز داده است. هر کس که این صفات را دارا باشد، البته باید سپاس الهی را بجا آورد و کسی که فاقد اینها باشد، باید از خدا با تضرع درخواست کند.عرض کردم: آن اخلاق کدام است قربانت شوم؟ فرمود: آنها عبارتند از: پرهیزکاری، قناعت، صبر، شکر، حلم و بردباری، حیا و شرم، سخاوت، شجاعت، غیرت و حمیت، نیکوکاری، راستگویی و ادای امانت.

 

6- غیرت مؤمن

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: غَیْرَةُ المُوْمِنِ بِاللّه ِ سُبحانَهُ.

غیرت مؤمن، برای خدای سبحان است.

 

7- آثار غیرت

7-1- ایجاد عفت

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: قَدْرُ الرَّجُلِ عَلَی قَدْرِ هِمَّتِهِ وَ صِدْقُهُ عَلَی قَدْرِ مُرُوءَتِهِ وَ شَجَاعَتُهُ عَلَی قَدْرِ أَنَفَتِهِ وَ عِفَّتُهُ عَلَی قَدْرِ غَيْرَتِهِ. (نهج البلاغه حکمت 44)

ارزش هر كسی به اندازه‌ی همت او، و راستی او به اندازه‌ی جوانمردی او و دلاوری‌اش به مقدار عار و ننگ او از كار زشت، و عفت و پاكدامنی‌اش به اندازه‌ی غيرت اوست.

 

7-2- دوری از زنا

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَا زَنَی غَيُورٌ قَطُّ. (تصنيف غرر الحكم  ص 259)

غيرتمند، هرگز زنا نمی‌كند.

 

7-3- غیرت نسبت به گناهکاران

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ:‏ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) أَنْ‏ نَلْقَی‏ أَهْلَ‏ الْمَعَاصِي‏ بِوُجُوهٍ مُكْفَهِرَّةٍ. (كافی ج ‏5 ص 59)

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ما را مأمور کرد که با روی گرفته و خشمگین با اهل معصیت برخورد کنیم.

 

8- آثار بی غیرتی

8-1- تغییر احساس قلبی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ اللَّهَ يَغَارُ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ فَلْيَغَرِ الْمُؤْمِنُ إِنَّهُ مَنْ لَا يَغَارُ فَإِنَّهُ مَنْكُوسُ الْقَلْبِ. (مشكاة الأنوار ص 236)

خداوند برای مردان مؤمن و زنان مؤمن غيرت می‌ورزد و بايد مؤمن هم غيرت داشته باشد. و هر كس غيرت نداشته باشد، قلبش وارونه می‌‏باشد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَ مَا تَسْتَحْيُونَ وَ لَا تَغَارُونَ نِسَاءَكُمْ يَخْرُجْنَ إِلَی الْأَسْوَاقِ وَ يُزَاحِمْنَ الْعُلُوجَ. (كافی ج ‏5 ص 536)

آيا شما (مردان)، حيا نمی‌کنيد و غيرت نمی‏‌ورزيد؟ زنان شما به بازارها می‌روند و با مردان تنومند برخورد می‏‌كنند!

 

8-2- مورد غضب خدا قرار گرفتن‏

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ إِنَ‏ اللَّهَ‏ لَيُبْغِضُ‏ مَنْ‏ يُدْخَلُ‏ عَلَيْهِ فِي بَيْتِهِ فَلَا يُقَاتِلُ‏. (صحيفة الإمام الرضا عليه السلام ص 88)

همانا خداوند مبغوض می‏‌دارد آن کسی را که بیگانه‏‌ای (با زور) وارد خانه‏‌اش شود و با آن بیگانه نجنگد.

 

9- مذمت بی‌غیرتی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: يَا أَهْلَ الْعِرَاقِ نُبِّئْتُ أَنَّ نِسَاءَكُمْ يُدَافِعْنَ الرِّجَالَ فِي الطَّرِيقِ أَ مَا تَسْتَحْيُونَ. (كافی ج ‏5 ص 537)

ای مردم عراق! به من خبر رسيده است كه بانوان شما در مسیر و راه  به مردان تنه می‌زنند؛ آيا شما حيا و شرم نمی‌كنيد؟

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏‏ إِنَ‏ اللَّهَ‏ تَعَالَی‏ لَا يَقْبَلُ‏ مِنَ‏ الصَّغُورِ يَوْمَ‏ الْقِيَامَةِ صَرْفاً وَ لَا عَدْلًا قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) وَ مَا الصَّغُورُ قَالَ الَّذِي يُدْخِلُ عَلَی أَهْلِهِ الرِّجَالَ. (جعفريات ص 97)

خداوند متعال در روز قيامت از شخص صَغور هيچ عمل نيكی، كم يا زياد نمی‏‌پذيرد. پرسيديم: ای رسول خدا! صغور كيست؟ حضرت فرمود: همان كه مردان را به نزد همسر خويش می‌‏آورد.

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏كَانَ إِبْرَاهِيمُ أَبِي غَيُوراً وَ أَنَا أَغْيَرُ مِنْهُ‏ وَ أَرْغَمَ اللَّهُ أَنْفَ مَنْ لَا يَغَارُ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ‏. (بحار الأنوار ج ‏100 ص 248)

پدرم حضرت ابراهیم غیور بود و من از او غیورترم و خداوند نابود سازد کسی را که نسبت به مؤمنین غیور نباشد.

 

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ قَدْ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) سَبْعَةً إِلَی أَنْ قَالَ وَ الْمُتَغَافِل ُعَنْ‏ زَوْجَتِهِ‏… (مستدرك الوسائل  ج ‏14 ص 291)

همانا پيامبر (صلی الله عليه و آله) هفت نفر را لعنت كرده است… (از جمله) و كسی كه نسبت به همسرش، خود را به غفلت می‏‌زند…

 

10- غیرت پسندیده

10-1- غیرت نسبت به اهل بیت علیهم السلام

اَلسّجادُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَمْ‏ تُدْخِلِ‏ الْجَنَّةَ حَمِيَّةٌ غَيْرُ حَمِيَّةِ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَ ذَلِكَ حِينَ أَسْلَمَ غَضَباً لِلنَّبِيِّ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فِي حَدِيثِ السَّلَی الَّذِي أُلْقِيَ عَلَی النَّبِيِّ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ)‏. (بحار الأنوار ج‏70 ص 285)

هیچ حمیتی (غیرتی) صاحبش را داخل در بهشت نکرده است، مگر غیرت حمزه بن عبد المطلب در ماجرایی که (کسی) شکمبه­‌ای بر سر پیامبر انداختند و از روی غضب به خاطر رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) مسلمان شد.

 

10-2- غیرت برای حفظ عفت عمومی جامعه

اَللهُ تَعالی: إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشِيعَ الْفَاحِشَةُ فِي الَّذِينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ. (نور/19)

كسانی كه دوست دارند كه زشتكاری در ميان آنان كه ايمان آورده‌اند، شيوع پيدا كند، برای آنان در دنيا و آخرت عذابی پر درد خواهد بود؛ و خدا[ست كه‌] می‌داند و شما نمی‌دانيد.

 

اَللهُ تَعالی: وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ. (نور/31)

و پاهای خود را [به گونه‌ای به زمين‌] نكوبند تا آنچه از زينتشان نهفته می‌دارند، معلوم گردد. (صدای خلخال که بر پا دارند به گوش نرسد.)

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ عِفُّوا عَنْ‏ نِسَاءِ النَّاسِ‏ تَعِفَّ نِسَاؤُكُمْ‏. (بحار الأنوار ج ‏76 ص 18)

و از زنان مردم چشم پوشی کنید، تا مردم از زنان شما چشم بپوشند.

 

10-3- غیرت نسبت به خانواده

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ إِنَّ اَللَّهَ لَيُبْغِضُ مَنْ يُدْخَلُ عَلَيْهِ فِي بَيْتِهِ فَلاَ يُقَاتِلُ. (صحيفة الإمام الرضا عليه السلام ص 88)

همانا خداوند مبغوض می‌دارد آن کسی را که بیگانه ای[با زور] وارد خانه اش شود و او با بیگانه نجنگد.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَ‏ الْمَرْءَ يَحْتَاجُ‏ فِي‏ مَنْزِلِهِ‏ وَ عِيَالِهِ إِلَی ثَلَاثِ خِلَالٍ يَتَكَلَّفُهَا وَ إِنْ لَمْ يَكُنْ فِي طَبْعِهِ ذَلِكَ مُعَاشَرَةٌ جَمِيلَةٌ وَ سَعَةٌ بِتَقْدِيرٍ وَ غَيْرَةٌ بِتَحَصُّنٍ‏. (بحار الأنوار ج ‏75 ص 236)

مرد برای اداره‌ی منزل و خانواده خود احتیاج به سه صفت دارد، گر چه به صورت طبیعی دارای آن صفات نباشد: معاشرت زیبا، توسعه در زندگی همراه با اندازه گیری و غیرتی که مصونیت‌آور باشد.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أُتِيَ النَّبِيُّ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) بِأُسَارَی‏ فَأَمَرَ بِقَتْلِهِمْ‏ خَلَا رَجُلٍ مِنْ بَيْنِهِمْ فَقَالَ الرَّجُلُ بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي يَا مُحَمَّدُ كَيْفَ أَطْلَقْتَ عَنِّي مِنْ بَيْنِهِمْ فَقَالَ أَخْبَرَنِي جَبْرَئِيلُ عَنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَنَّ فِيكَ خَمْسَ خِصَالٍ يُحِبُّهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ رَسُولُهُ الْغَيْرَةَ الشَّدِيدَةَ عَلَی حَرَمِكَ وَ السَّخَاءَ وَ حُسْنَ الْخُلُقِ وَ صِدْقَ اللِّسَانِ وَ الشَّجَاعَةَ فَلَمَّا سَمِعَهَا الرَّجُلُ أَسْلَمَ وَ حَسُنَ إِسْلَامُهُ وَ قَاتَلَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) قِتَالًا شَدِيداً حَتَّی اسْتُشْهِدَ. (بحار الأنوار ج ‏66 ص 383)

اسیرانی را به نزد پیامبر (صلی الله علیه وآله) آوردند و پیامبر دستور قتل همه آنان (با دلایلی)، به جز یک نفر را صادر کرد. آن مرد به پیامبر گفت: پدر و مادرم به فدایت ای محمد! چرا از بین همه مرا آزاد کردی؟ پیامبر فرمود: جبرئیل از سوی خدای عزیز و بلندمرتبه، به من خبر داد که پنج صفت در تو هست که خدای عزیز و بلندمرتبه، و پیامبرش آن را دوست دارند: غیرت شدید بر ناموس، بخشندگی، اخلاق نیکو، راستگویی و شجاعت. وقتی مرد این­ها را شنید، مسلمان شد و همه‌ی مناسک اسلام را به خوبی به جای آورد و همراه با رسول خدا (صلی الله علیه و آله) جنگید تا به شهادت رسید.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: يَا أَهْلَ الْعِرَاقِ نُبِّئْتُ أَنَ‏ نِسَاءَكُمْ‏ يُدَافِعْنَ‏ الرِّجَالَ فِي الطَّرِيقِ أَ مَا تَسْتَحْيُونَ. (كافی ج ‏5 ص 537)

ای اهل عراق! خبردار شده‏‌ام كه زنان شما در بين راه (كوچه و بازار) با مردان برخورد می‏‌كنند! آيا حيا نمی‏‌كنيد؟

 

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ وَ جَدَعَ‏ اللَّهُ‏ أَنْفَ‏ مَنْ‏ لَا يَغَارُ. (بحار الأنوار ج ‏76 ص 115)

خداوند، بینی کسی را که (به حریم خویش) غیرت نورزد، قطع می‌کند.

 

10-4- غیرت دینی و یاری حق

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اِنْ کُنْتُمْ لا مَحالَةَ مُتَعَصِّبینَ، فَتَعَصَّبُوا لِنُصْرَةِ الْحَقِّ وَ اِغاثَةِ الْمَلْهُوف. (غررالحکم  ص 69)

اگر از تعصّب ورزیدن ناگزیرید، پس در یاری کردن حق و دادخواهی از ستمدیده، تعصّب ورزید.

 

10-5- غیرت برابر دشمنان دین

اَللهُ تَعالی: لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلًا مَلْعُونِينَ أَيْنَمَا ثُقِفُوا أُخِذُوا وَقُتِّلُوا تَقْتِيلًا. (احزاب/60 و61)

اگر منافقان و بیماردلان و آنها که اخبار دروغ و شایعات بی‌اساس در مدینه پخش می‌کنند، دست از کار خود برندارند، تو را بر ضد آنان می‌شورانیم، سپس جز مدّت کوتاهی نمی‌توانند در کنار تو در این شهر بمانند و از همه جا طرد می‌شوند، و هر جا یافته شوند، گرفته خواهند شد و به سختی به قتل خواهند رسید.

 

اَللهُ تَعالی:قُلْ إِنْ كَانَ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَإِخْوَانُكُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَجِهَادٍ فِي سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتَّی يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ. (توبه/24)

بگو: اگر پدرانتان و فرزندانتان و برادرانتان و زنانتان و خويشاوندانتان و اموالی كه اندوخته‌ايد و تجارتی كه از كسادی آن بيم داريد، و خانه‌هايی كه بدان دلخوش هستيد، برای شما از خدا و پيامبرش و جهادكردن در راه او دوست داشتنی‌تر است؛ منتظر باشيد تا خدا فرمان خويش را  بياورد. و خدا نافرمانان را هدايت نخواهد كرد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ:. .. فَاِذا حَضَرَتْ بَلِیَّةٌ فَاجْعَلُوا اَمْوالَکُم دُونَ اَنْفُسکُمْ، وَ اِذا نَزَلَتْ نازِلَةٌ فَاجْعَلُوا اَنْفُسَکُمْ دُونَ دینِکُمْ وَاعْلَمُوا اَنَّ الْهالِکَ مَنْ هَلَکَ دِینُهُ وَالحَریبَ مَنْ حُرِبَ دینُهُ. (کافی  ج 2 ص 216)

آن‏گاه که حادثه‌‏ای پیش آمد، اموالتان را سپر جانتان قرار دهید و در حفظ آن بکوشید؛ اما اگر حادثه‌‏ای پیش آمد که دین شما در معرض خطر قرار گرفت، جانتان را فدای دینتان سازید؛ زیرا کسی که دینش از بین برود، نابود است. و غارت زده کسی است که دینش به غارت برود.

11- غیرت نابجا در آداب غیرت و مردانگی

وَ قَالَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ فِي قَوْلِهِ‏ {وَ إِذَا الْمَوْؤُدَةُ سُئِلَتْ بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ}‏ (تکویر/9)  قَالَ كَانَتِ الْعَرَبُ يَقْتُلُونَ الْبَنَاتِ لِلْغِيرَةِ، فَإِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ سُئِلَتِ الْمَوْءُودَةُ بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ… (تفسير قمی ج ‏2 ص 407)

علی بن ابراهیم ( درکتاب تفسیر) درباره این آیه:{ و چون از دختر زنده به گور شده پرسيده شود كه‌ به چه گناهی كشته شده است.} گفته است: اعراب، دختران را به سبب غیرت می‌کشتند! و در روز قیامت از دختر زنده به گور شده پرسیده می‌شود: به کدامین گناه کشته شده است؟

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ:. .. وَ إِيَّاكَ وَ التَّغَايُرَ فِي غَيْرِ مَوْضِعِ الْغَيْرَةِ فَإِنَّ ذَلِكَ يَدْعُو الصَّحِيحَةَ مِنْهُنَّ إِلَی السُّقْمِ وَ لَكِنْ أَحْكِمْ أَمْرَهُنَّ فَإِنْ رَأَيْتَ عَيْباً فَعَجِّلِ النَّكِيرَ عَلَی الْكَبِيرِ وَ الصَّغِير. (بحار الأنوار ج ‏74  ص 214)

امیر المؤمنین (عليه السلام) ـ در سفارش به فرزند خود حسن (عليه السلام) ـ فرمود: از غيرت نابجا [نسبت به زنان ]بپرهيز كه آن، زن سالم را به بيماری می‌كشاند و پاكدامن را به بدگمانی (انديشه گنهكاری) می‌رساند؛ بلكه درباره آنان محكم كاری كن. آنگاه اگر عيبی ديدی، در مجازات كوچك و بزرگ درنگ مكن!

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا غَيْرَةَ فِي‏ الْحَلَالِ‏. (بحار الأنوار ج ‏43 ص 144)

در حلال، غیرت معنی ندارد.

 

عَبْدِ اللَّهِ الْكَاهِلِيِّ: قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) إِنَّ امْرَأَتِي وَ امْرَأَةَ ابْنِ مَارِدٍ تَخْرُجَانِ‏ فِي‏ الْمَأْتَمِ‏ فَأَنْهَاهُمَا فَتَقُولُ لِيَ امْرَأَتِي إِنْ كَانَ حَرَاماً فَانْهَنَا عَنْهُ حَتَّی نَتْرُكَهُ وَ إِنْ لَمْ يَكُنْ حَرَاماً فَلِأَيِّ شَيْ‏ءٍ تَمْنَعُنَاهُ فَإِذَا مَاتَ لَنَا مَيِّتٌ لَمْ يَجِئْنَا أَحَدٌ قَالَ فَقَالَ أَبُو الْحَسَنِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) عَنِ الْحُقُوقِ تَسْأَلُنِي كَانَ أَبِي (عَلَيْهِ السَّلَامُ) يَبْعَثُ أُمِّي وَ أُمَّ فَرْوَةَ تَقْضِيَانِ حُقُوقَ أَهْلِ الْمَدِينَةِ. (كافی ج‏3 ص 217)

عبدالله کاهلی: به امام موسی کاظم (علیه‌السلام) عرض کردم: همسرم و همسر ابن مارد برای شرکت در مجلس ختم از خانه خارج شدند و من آنها را از این کار نهی کردم. همسرم به من گفت: اگر این کار حرام است، ما را نهی کن تا ترکش کنیم و اگر حرام نیست، پس چرا ما را نهی می‌کنی؟… امام گفتند: از چیزی که حق آنها است از من سؤال می‌کنی؟ همانا پدرم امام صادق (علیه‌السلام)، مادرم و ام فروه  (همسر دیگر امام صادق) را می فرستاد تا حقوق اهل مدینه را ادا کنند (به مراسم بروند، به عیادت مریض بروند و. ..).

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: غَيْرَةُ الرَّجُلِ‏ إِيمَانٌ‏ غَيْرَةُ الْمَرْأَةِ عُدْوَانٌ. ‏(مستدرك الوسائل  ج ‏14 ص 292)

غیرت مرد ایمان است و غيرت زن ستم و تجاوز محسوب می‏‌شود.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ:‏ …وَ جِهَادُ الْمَرْأَةِ أَنْ تَصْبِرَ عَلَی مَا تَرَی مِنْ أَذَی زَوْجِهَا وَ غَيْرَتِهِ. (وسائل الشيعه ج‏15 ص 23)

…و جهاد زن اين است كه بر آنچه از آزار شوهرش می‏‌بيند و نيز بر غيرت شوهرش صبر كند.