آداب شیر دادن

 

چکیده

شیردادن به کودک لازمه‌ی حیات کودک است. رعایت آداب شیردادن موجب رشد و کمال او شده و در اسلام عبادت محسوب می‌شود و دارای پاداش فراوان است.

 

۱- معنی و مفهوم

رِضاع به معنای مکیدن شیر توسط کودک از پستان مادر یا دایه است و رضاع در اصطلاح فقهی به شیردادن به کودک گفته می‌شود. رضاع، همچنین از اسباب مَحْرم شدن است. مَحْرمیتِ حاصل از رضاع را محرمیت رضاعی می‌گویند. (العین)

 

۲- اهمیّت شیر مادر

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ: لَیْسَ‏ لِلصَّبِیِ‏ لَبَنٌ‏ خَیْرٌ مِنْ لَبَنِ أُمِّه‏. (بحار الأنوار  ج ‏100 ص 323)

برای کودک، شیری بهتر از شیر مادرش نیست.

 

أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ: مَا مِنْ لَبَنٍ یُرْضَعُ بِهِ الصَّبِیُّ أَعْظَمَ بَرَكَةً عَلَیْهِ مِنْ لَبَنِ أُمِّهِ. (كافی ج ‏6 ص40)

هیچ شیری كه نوزاد از آن استفاده كند، با بركت‏‌تر از شیر مادرش نیست.

 

أُمِّ إِسْحَاقَ‏: نَظَرَ إِلَیَّ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (عَلَیْهِ السَّلَام) وَ أَنَا أُرْضِعُ أَحَدَ بَنِیَّ- مُحَمَّداً أَوْ إِسْحَاقَ فَقَالَ یَا أُمَّ إِسْحَاقَ لَا تُرْضِعِیهِ مِنْ ثَدْیٍ وَاحِدٍ وَ أَرْضِعِیهِ مِنْ كِلَیْهِمَا یَكُونُ أَحَدُهُمَا طَعَاماً وَ الْآخَرُ شَرَاباً. (كافی ج ‏6 ص 40)

ام اسحاق: امام صادق (علیه السّلام) بر من نظر افكند، در حالی كه یكی از دو فرزند خود محمّد یا اسحاق را زیر سینه داشتم و فرمود: او را از یك سینه تنها شیر مده، بلكه از هر دو سینه او را سیر كن؛ یكی به منزله‌ی طعام و دیگری به منزله‌ی نوشیدنی باشد.

 

۳- احترام به دایه

بَرَّةَ‌: أَوَّلُ مَنْ أَرْضَعَ رَسُولَ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه) ثُوَیْبَهُ… وَ کَانَتْ تَدْخُلُ عَلَی رَسُولِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه) فَیُکْرِمُهَا وَ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ) یَبْعَثُ إِلَیْهَا بَعْدَ الْهِجْرَهِ بِکِسْوَةٍ وَ صِلَةٍ حَتَّی مَاتَتْ بَعْدَ فَتْحِ خَیْبَرَ. (بحار الأنوار ج ‏15 ص 384)

بَرَّه: نخستین کسی که رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) را شیر داد، ثُوَیبه بود… او نزد رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) می­‌آمد و ایشان او را گرامی می­‌داشت. رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) پس از هجرت برایش جامه و صله می‌فرستاد، تا اینکه پس از فتح خیبر درگذشت.

 

۴- تقّدم مادر بر دایه

الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: الْحُبْلَی الْمُطَلَّقَةُ یُنْفَقُ عَلَیْهَا حَتَّی تَضَعَ حَمْلَهَا وَ هِیَ أَحَقُ‏ بِوَلَدِهَا إِنْ‏ تُرْضِعْهُ‏ بِمَا تَقْبَلُهُ‏ امْرَأَةٌ أُخْرَی‏. (كافی ج ‏6 ص 103)

نفقه‌ی زنِ طلاق داده شده‌ی باردار را بدهند تا فرزندش به دنیا بیاید، و خود نیز سزاوارتر است به آنکه فرزندش را، به همان مبلغی که دیگری برای رضاع می‌گیرد، شیر دهد.

 

۵- انتخاب دایه

اللهُ تَعالی:…وَ إِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَسْتَرْضِعُوا أَوْلَادَكُمْ فَلَا جُنَاحَ عَلَیْكُمْ إِذَا سَلَّمْتُمْ مَا آتَیْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ… (بقره/۲۳۳)

و اگر (با عدم توانایی، یا عدم موافقت مادر) خواستید دایه‏‌ای برای فرزندان خود بگیرید، گناهی بر شما نیست، به شرط اینكه حقّ گذشته مادر را به طور شایسته بپردازید.

 

أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ: انْظُرُوا مَنْ تُرْضِعُ أَوْلَادَكُمْ فَإِنَّ الْوَلَدَ یَشِبُّ عَلَیْهِ. (كافی ج ‏6 ص 44)

دقّت كنید كه چه كسی فرزندان شما را شیر می دهد! زیرا كودك با شیر رشد می‌كند.

 

أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ: تَخَیَّرُوا لِلرَّضَاعِ‏ كَمَا تَتَخَیَّرُونَ‏ لِلنِّكَاحِ فَإِنَّ الرَّضَاعَ یُغَیِّرُ الطِّبَاع‏. (بحار الأنوار ج ‏100 ص 323)

برای شیر دادن به کودک، زنان را گزینش کنید، همانطور که برای ازدواج گزینش می‌کنید؛ زیرا شیر دادن سرشت‌ها را تغییر می‌دهد.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ: لَا تَسْتَرْضِعُوا الْحَمْقَاءَ فَإِنَّ اللَّبَنَ یُعْدِی وَ إِنَّ الْغُلَامَ یَنْزِعُ إِلَی اللَّبَنِ یَعْنِی إِلَی الظِّئْرِ فِی الرُّعُونَةِ وَ الْحُمْق. (كافی ج ‏6 ص 43)

از زن احمق، درخواست شیر دادن [به فرزند] نكنید؛ چرا كه شیر [ویژگی‌های دایه را] سرایت می‌دهد و فرزند، شباهت به [صاحب] شیر می‌برد؛ یعنی در حماقت و نادانی، همانند دایه می‌شود.

 

البَاقر عَلَیْهِ السَّلَام: عَلَیْكُمْ بِالْوُضَّاءِ مِنَ الظُّؤْرَةِ فَإِنَّ اللَّبَنَ یُعْدِی. (كافی ج ‏6 ص 44)

بر شما باد! كه دایه‌ی زیبا و پاكیزه و سالم برای نوزادتان اختیار كنید، زیرا كه شیر اثر دارد.

 

عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (عَلَیْهِ السَّلَام) هَلْ یَصْلُحُ لِلرَّجُلِ أَنْ تُرْضِعَ لَهُ- الْیَهُودِیَّةُ وَ النَّصْرَانِیَّةُ وَ الْمُشْرِكَةُ؟ قَالَ: لَا بَأْسَ وَ قَالَ: امْنَعُوهُنَّ مِنْ شُرْبِ الْخَمْرِ. (كافی ج ‏6  ص 43)

از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: روا هست كه انسان از یهود و نصاری و مشركین دایه بگیرد؟ حضرت فرمود: مانعی ندارد. و فرمود: آنان را از خوردن شراب منع كنید.

 

عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلالٍ‌ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (عَلَیْهِ السَّلَامُ)‌ قَالَ‌: سَأَلْتُهُ عَنْ مُظَائَرَةِ الْمَجُوسِیِّ؟ فَقَالَ: لَا وَ لَكِنْ أَهْلُ الْكِتَابِ. (كافی ج ‏6 ص 42)

از حضرت صادق (علیه السلام) پرسیده شد: روا هست كه دایه‌ی مجوسی استخدام شود؟ حضرت فرمود: نه. ولی اگر لازم باشد، از یهود و نصاری كه اهل كتابند، مانعی ندارد.

 

أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ: تَوَقَّوْا عَلَی أَوْلَادِكُمْ لَبَنَ الْبَغِیِّ مِنَ النِّسَاءِ وَ الْمَجْنُونَةِ فَإِنَّ اللَّبَنَ یُعْدِی‏. (بحار الأنوار ج ‏100 ص 323)

فرزندانتان را از شیر زنان بدکاره و دیوانه باز دارید، زیرا (اثر) شیر سرایت می‌کند.

 

عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ (عَلَیْهِمَا السَّلَامُ‌) قَالَ‌: وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرْأَةِ وَلَدَتْ مِنْ‏ زِنًا هَلْ‏ یَصْلُحُ‏ أَنْ‏ یُسْتَرْضَعَ‏ بِلَبَنِهَا قَالَ لَا وَ لَا الَّتِی ابْنَتُهَا وُلِدَتْ مِنَ الزِّنَا. (بحار الأنوار ج ‏100 ص 323)

علی از برادرش امام موسی (علیه السّلام) نقل می‌کند: درباره زنی که از طریق زنا به دنیا آمده، سؤال کردم که آیا صحیح است از شیرش برای کودکی استفاده شود؟ حضرت فرمود: خیر، و نیز از کسی که دخترش از زنا به دنیا آمده است هم درست نیست.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ: لَا تَسْتَرْضِعُوا الْحَمْقَاءَ وَ لَا الْعَمْشَاءَ فَإِنَّ اللَّبَنَ یُعْدِی. (بحار الأنوار ج ‏100 ص 323)

زنان احمق و زنی که چشمش مریض است و از آن اشک و چرک می‌ریزد را برای شیر دهی به فرزند انتخاب نکنید، زیرا شیر سرایت می‌کند.

 

الباقرُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: لَبَنُ الْیَهُودِیَّةِ وَ النَّصْرَانِیَّةِ وَ الْمَجُوسِیَّةِ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ لَبَنِ وَلَدِ الزِّنَا‏. (من لا یحضره ج ‏3 ص 479)

شیر زن یهودیّه و یا زن نصرانیّه و یا زن مجوسیّه (در حالت اضطرار) نزد من بهتر است از شیرِ زن زناكار یا شیرِ زنی كه خود از زنا متولّد گشته است.

 

۶- نفقه مادر و اجرت دایه

اللهُ تَعالی :…وَ عَلَی الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَ كِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ… (بقره/۲۳۳)

… تأمین خوراک و پوشاک مادران شیردهنده به طور شایسته و متعارف برعهده‌ی پدر فرزند است…

 

اللهُ تَعالی :…وَ إِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَیْهِنَّ حَتَّی یَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ… (طلاق/6)

…و به زنان مطلّقه اگر حامله باشند، تا وقت وضع حمل نفقه دهید، آنگاه اگر فرزند شما را شیر دهند، اجرتشان را بپردازید…

 

الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: إِذَا طَلَّقَ‏ الرَّجُلُ‏ الْمَرْأَةَ وَ هِیَ‏ حُبْلَی‏ أَنْفَقَ‏ عَلَیْهَا حَتَّی تَضَعَ حَمْلَهَا فَإِذَا وَضَعَتْهُ أَعْطَاهَا أَجْرَهَا وَ لَا یُضَارَّهَا إِلَّا أَنْ یَجِدَ مَنْ هُوَ أَرْخَصُ أَجْراً مِنْهَا فَإِنْ هِیَ رَضِیَتْ بِذَلِكَ الْأَجْرِ فَهِیَ أَحَقُّ بِابْنِهَا حَتَّی تَفْطِمَه‏. (كافی ج ‏6  ص 103)

اگر مرد، زن را در حالی‌که باردار باشد، طلاق دهد، تا زمانی‌که وضع حمل کند، باید نفقه‌ی او را بدهد و هرگاه وضع حمل کرد، حقّش را بدهد و به او ضرر نرساند (اجرت او را کم نکند)، مگر آنکه زنی را بیابد که حقّ شیردهی‌اش از او کمتر باشد. در این ‌صورت، اگر به آن مزد، راضی شود، نسبت به شیردادن نوزاد خویش شایسته‌تر است.

 

الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: قَضَی أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (عَلَیْهِ السَّلَام) فِی رَجُلٍ تُوُفِّیَ وَ تَرَكَ صَبِیّاً فَاسْتُرْضِعَ لَهُ فَقَالَ: أَجْرُ رَضَاعِ الصَّبِیِّ مِمَّا یَرِثُ مِنْ أَبِیهِ وَ أُمِّهِ. (كافی ج ‏6  ص41)

امیر مؤمنان (علیه السّلام) در مورد مردی كه از دنیا رفته بود و فرزند شیرخواری داشت كه برای او دایه گرفته بودند، حكم فرمود: اجرت دایه از مالی كه نوزاد از پدر و مادر ارث برده است، داده می‏‌شود.

 

۷- مدت زمان شیردهی

اللهُ تَعالی : وَ الْوَالِدَاتُ یُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَیْنِ كَامِلَیْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ یُتِمَّ الرَّضَاعَةَ… (بقره/۲۳۳)

مادران، فرزندان را دو سال تمام، شیر می‌دهند. (این) برای كسی است كه بخواهد دوران شیرخوارگی را تكمیل كند…

 

اللهُ تَعالی:…حَمْلُهُ وَ فِصالُهُ ثَلاثُونَ شَهْراً حَتَّی إِذا بَلَغَ أَشُدَّهُ… (احقاف/۱۵)

…و دوران حمل و از شیر بازگرفتنش سی ماه است؛ تا زمانی‌كه به نیرومندی و كمال خود بالغ گردد…

 

اللهُ تَعالی:… فَإِنْ أَرَادَا فِصَالًا عَنْ تَرَاضٍ مِنْهُمَا وَ تَشَاوُرٍ فَلَا جُنَاحَ عَلَیْهِمَا… (بقره/۲۳۳)

…و اگر آن دو، با رضایت یكدیگر و مشورت، بخواهند كودك را (زودتر) از شیر باز گیرند، گناهی بر آنها نیست..

 

أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ:‏ إِذَا أُوجِر الصَّبِیُ‏ أَوْ أُسْعِطَ بِاللَّبَنِ‏ یَعْنِی فِی الْحَوْلَیْنِ فَهُوَ رَضَاعٌ. (مستدرك الوسائل ج ‏14 ص 370)

اگر به کودک شیر داده شود یا شیر بنوشد، یعنی ظرف دو سال، شیردهی محسوب می‌شود.

 

سَعْدٍ اَلْأَشْعَرِیِّ عَنْ أَبِی اَلْحَسَنِ اَلرِّضَا (عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّبِیِّ هَلْ یُرْضَعُ أَكْثَرَ مِنْ سَنَتَیْنِ؟ فَقَالَ: عَامَیْنِ، قُلْتُ: فَإِنْ زَادَ عَلَی سَنَتَیْنِ هَلْ عَلَی أَبَوَیْهِ مِنْ ذَلِكَ شَیْ‏ءٌ؟ قَالَ: لَا. (كافی ج ‏6 ص41)

سعد اشعری: از ابو الحسن الرضا (علیه السلام) پرسیدم: روا هست به كودك شیرخواره، بیش از دو سال شیر بخورانند؟ حضرت فرمود: به كودك دو سال كامل شیر بدهند. من گفتم: اگر از دو سال تجاوز كند، پدر و مادر مسئولند؟ حضرت فرمود: نه.

 

حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ) یَقُولُ‏ لَا رَضَاعَ‏ بَعْدَ فِطَامٍ‏ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مَا الْفِطَامُ قَالَ الْحَوْلَانِ اللَّذَانِ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ‏.  (كافی ج ‏5 ص ۴۴۳)

حماد ابن عثمان: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که می‌فرمود: بعد از فطام (گرفتن کودک از شیر)، شیردهی نامیده نمی‌شود. به حضرت عرض کردم: جانم به فدای شما باد! منظور از فطام چیست؟ حضرت پاسخ داد: منظور، همان دو سالی است که خداوند عزیز و بلندمرتبه فرموده است.

 

‏‏الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: فَإِنَّهُ‏ نَهَی‏ أَنْ‏ یُضَارَّ بِالصَّبِیِ‏ أَوْ یُضَارَّ أُمُّهُ‏ فِی رَضَاعِهِ وَ لَیْسَ لَهَا أَنْ تَأْخُذَ فِی رَضَاعِهِ فَوْقَ حَوْلَیْنِ كَامِلَیْنِ‏. (كافی  ج ‏6 ص 41)

خداوند نهی فرمود از اینکه وارث، به کودک یا مادرش در شیردادن، ضرر برساند و زن نیز نباید بیش از دو سال به فرزندش شیر دهد.

 

‏الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: فَإِنْ أَرادا فِصالًا عَنْ تَراضٍ مِنْهُما وَ تَشاوُرٍ قَبْلَ‏ ذَلِكَ‏ كَانَ‏ حَسَناً. (كافی ج ‏6 ص 41)

و اگر پدر و مادر با رضایت یکدیگر بخواهند که کودک را زودتر از دو سال، از شیر بازگیرند، عمل نیکویی می‌باشد.

 

۸- مَحْرمیت رضاعی

البَاقر عَلَیْهِ السَّلَامُ: یَحْرُمُ‏ مِنَ‏ الرَّضَاعِ‏ مَا یَحْرُمُ‏ مِنَ‏ النَّسَب‏. (بحار الأنوار ج‏40 ص 128)

مَحْرمیتی که از طریق نَسَب ایجاد می‌شود، از راه رضاع و شیردهی نیز حاصل می‌شود!

 

‏الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَام: الرَّضَاعُ بَعْدَ حَوْلَیْنِ قَبْلَ أَنْ یُفْطَمَ یُحَرِّمُ‏. (من لا یحضره ج ‏3 ص 476)

شیر پس از حَوْلَین (بیست و یك ماه) و پیش از تمام شدن دو سال مَحْرمیت می‌‏آورد.

 

‏الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: وَ جُورُ الصَّبِیِ‏ اللَّبَنُ‏ بِمَنْزِلَةِ الرَّضَاعِ. (مجمع البحرین ج ‏3 ص 509)

ریختن شیر در گلوی نوزاد خود، مانند مكیدن او از پستان مَحْرمیت می‏‌آورد.

 

أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ: یُحَرِّمُ‏ مِنَ الرَّضَاعِ قَلِیلُهُ وَ كَثِیرُهُ وَ الْمَصَّةُ الْوَاحِدَةُ تُحَرِّمُ‏. (مستدرك الوسائل ج ‏14 ص 366)

کم یا زیاد شیر دادن مَحرمیت نمی‌آورد، و یک بار شیر خوردن هم مَحرمیت ندارد.

 

ابْنُ رِئَابٍ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ (عَلَیْهِ السَّلَام) مَا یُحَرِّمُ‏ مِنَ‏ الرَّضَاعِ؟‏ قَالَ:‏ مَا أَنْبَتَ‏ اللَّحْمَ‏ وَ شَدَّ الْعَظْمَ قُلْتُ: أَ تُحَرِّمُ عَشْرُ رَضَعَاتٍ؟ قَالَ: إِنَّهَا لَا تُنْبِتُ اللَّحْمَ وَ لَا تَشُدُّ الْعَظْمَ عَشْرُ رَضَعَات‏. (بحار الأنوار  ج ‏100 ص ۳۳۲)

ابن رئاب: به امام جعفر صادق (علیه السّلام) عرض کردم: چه مقدار از شیر باعث محرمیت می‌شود؟ فرمود: آنچه که باعث رویش گوشت شده و استخوان را محکم کند. گفتم: آیا ده بار شیر دادن باعث محرمیت می‌شود؟ فرمود: ده بار گوشت نمی‌آورد و استخوان را محکم نمی‌کند.

 

‏فُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ (عَلَیْهِ السَّلاَمُ) قَالَ: لَا یَحْرُمُ مِنَ الرَّضَاعِ إِلَّا مَا كَانَ مَجْبُوراً قَالَ قُلْتُ وَ مَا الْمَجْبُورُ قَالَ أُمٌّ مُرَبِّیَةٌ أَوْ ظِئْرٌ مُسْتَأْجَرَةٌ أَوْ خَادِمٌ مُشْتَرَاةٌ وَ مَا كَانَ مِثْلَ ذَلِكَ مَوْقُوفٌ عَلَیْه‏. (بحار الأنوار  ج ‏100 ص 322)

فضیل بن یسار از امام صادق (علیه السلام) نقل کند: از شیر دادن، مَحرمیت حاصل نمی‌شود، مگر آنکه مجبور باشد. عرض کردم: مجبور کیست؟ فرمود: مادر مُربّیه، دایه یا کسی را که برای شیر دادن اجاره شود یا خدمتکار خریداری شده و مانند آنها که معّین شده بر آن کار باشد.

 

‏الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: یَحْرُمُ مِنَ الرَّضَاعِ مَا یَحْرُمُ‏ مِنَ‏ النَّسَبِ‏ وَ لَا یَحْرُمُ‏ مِنَ‏ الرَّضَاعِ‏ إِلَّا رَضَاعُ خَمْسَةَ عَشَرَ یَوْماً وَ لَیَالِیهِنَّ وَ لَیْسَ بَیْنَهُنَّ رَضَاع‏. (بحار الأنوار ج ‏100 ص 325)

از طریق شیر خوردن، مَحرمیتی چون خویشاوندی حاصل می‌شود. و زمانی مَحرمیت رضاعی حاصل می‌شود که کودکی پانزده شبانه روز پی در پی و متّصل، شیر یک زن را بخورد.

 

الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: لَا یَحْرُمُ مِنَ الرَّضَاعِ إِلَّا مَا ارْتَضَعَ مِنْ ثَدْیٍ وَاحِدٍ سَنَةً. (من لا یحضره ج ‏3 ص477)

شیر محرمیت ‏نیاورد، مگر اینكه تا یك سال از پستان بنوشد.

 

زِیَادِ بْنِ سُوقَةَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ (عَلَیْهِ السَّلَام): هَلْ لِلرَّضَاعِ حَدٌّ یُؤْخَذُ بِهِ؟ فَقَالَ: لَا یُحَرِّمُ الرَّضَاعُ أَقَلَّ مِنْ یَوْمٍ وَ لَیْلَةٍ أَوْ خَمْسَ‏ عَشْرَةَ رَضْعَةً مُتَوَالِیَاتٍ‏ مِنِ‏ امْرَأَةٍ وَاحِدَةٍ مِنْ‏ لَبَنِ‏ فَحْلٍ وَاحِدٍ لَمْ یَفْصِلْ بَیْنَهَا رَضْعَةُ امْرَأَةٍ غَیْرِهَا. (وسائل الشیعه ج‏20 ص374)

زیاد بن سوقه: به امام باقر (علیه السلام) عرض کردم: آیا برای رضاع و شیردهی حدی هست که به آن گرفته شود؟ فرمود: شیردهی کمتر از یک شبانه روز یا 15 بار شیر دادن پی در پی از یک زن واحد، از شیر حاصله از شوهر واحد که شیر دادن زنی غیر از او بین آن جدایی نیندازد، موجب محرمیت نمی‌شود.

 

ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (عَلَیْهِ السَّلَامُ)‌ قَالَ‌: سَأَلْتُهُ عَمَّا یُحَرِّمُ مِنَ الرَّضَاعِ قَالَ: إِذَا رَضَعَ‏ حَتَّی‏ یَمْتَلِئَ‏ بَطْنُهُ‏ فَإِنَ‏ ذَلِكَ‏ یُنْبِتُ اللَّحْمَ وَ الدَّمَ وَ ذَلِكَ الَّذِی یُحَرِّمُ. (وسائل الشیعه ج ‏20 ص 383)

ابن ابی یعفور: از (امام صادق علیه السلام) در مورد آنچه از شیر دادن‌ها موجب مَحرمیت می‌شود، سؤال کردم. حضرت فرمود: در صورتی که شیر بخورد تا شکم او پر شود، این مقدار است که گوشت و خون را می‌رویاند و این است که موجب مَحرمیت می‌شود!

 

الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: الرَّضَاعُ الَّذِی یُنْبِتُ اللَّحْمَ وَ الدَّمَ‏ هُوَ الَّذِی‏ یَرْضِعُ‏ حَتَّی‏ یَتَضَلَّعَ‏ وَ یَتَمَلَّی وَ یَنْتَهِیَ نَفْسُهُ. (وسائل الشیعه ج ‏20 ص 383)

رضاع و شیر دادنی که گوشت و خون را برویاند، آن است که طفل چنان شیر بخورد که سیر شود و پر شود و از نزد خود از شیر خوردن دست بکشد!

 

الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ: یَحْرُمُ مِنَ الرَّضَاعِ مَا یَحْرُمُ‏ مِنَ‏ الْقَرَابَةِ. (كافی ج ‏5 ص 437)

تمام آن كسانی كه در اثر خویشی و قرابت مَحْرم شده‌اند، در اثر همشیر شدن، مَحْرم خواهند شد.

 

أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ:‌ ‌كَتَبَ عَلِیُّ بْنُ شُعَیْبٍ‌ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ (عَلَیْهِ السَّلَامُ): امْرَأَةٌ أَرْضَعَتْ بَعْضَ وُلْدِی هَلْ یَجُوزُ لِی أَنْ أَتَزَوَّجَ بَعْضَ وُلْدِهَا فَكَتَبَ (عَلَیْهِ السَّلَامُ) لَا یَجُوزُ ذَلِكَ لَكَ لِأَنَّ وُلْدَهَا صَارَتْ بِمَنْزِلَةِ وُلْدِكَ‌. (وسائل الشیعه ج ۲۰ ص ۴۰۴)

ایّوب بن نوح: علی بن شعیب به امام هفتم (علیه السّلام) طیّ نامه‌‏ای نوشت: بانویی یكی از فرزندان مرا شیر كامل داده است. آیا من می‌توانم با فرزندی از او ازدواج كنم؟ امام (علیه السّلام) در پاسخ مرقوم فرمود: جایز نیست. زیرا فرزندان آن زنِ شیرده، همانند فرزندان تو هستند.

 

الباقر علیه السلامُ: لَوْ أَنَّ امْرَأَةً أَرْضَعَتْ غُلَاماً أَوْ جَارِیَةً عَشْرَ رَضَعَاتٍ مِنْ لَبَنِ فَحْلٍ وَاحِدٍ وَ أَرْضَعَتْهُمَا امْرَأَةٌ أُخْرَی مِنْ فَحْلٍ آخَرَ عَشْرَ رَضَعَاتٍ لَمْ یَحْرُمْ نِكَاحُهُمَا. (وسائل الشیعه ج ‏20 ص 374)

اگر زنی، پسربچه‌ یا دختر بچه‌ای را، حاصل از ازدواج با یک شوهر واحد ده بار شیر دهد و زن دیگری پسربچه‌ یا دختربچه‌ای را، حاصل از ازدواج با شوهر دیگری هم ده بار آن دو را شیر دهد، ازدواج آن دو با هم حرام نمی‌شود.

 

۹- عدم مَحرمیت

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ: لَا تُحَرِّمُ الْمَصَّةُ وَ الْمَصَّتَانِ‏ وَ لَا الرَّضْعَةُ وَ الرَّضْعَتَان‏. (عوالی اللئالی ج ‏1 ص 234)

یك یا دو بار مكیدن و یك یا دو بار شیر دادن، سبب مَحرمیت نمی‏‌گردد.

 

یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ‌ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (عَلَیْهِ السَّلَامُ‌) قَالَ‌: سَأَلْتُهُ‏ عَنِ‏ امْرَأَةٍ دَرَّ لَبَنُهَا مِنْ‏ غَیْرِ وِلَادَةٍ، فَأَرْضَعَتْ جَارِیَةً وَ غُلَاماً مِنْ ذَلِكَ اللَّبَنِ هَلْ یَحْرُمُ بِذَلِكَ اللَّبَنِ مَا یَحْرُمُ مِنَ الرَّضَاعِ؟ قَالَ: لَا. (وسائل الشیعه ج ‏20 ص 398)

یونس بن یعقوب: از امام صادق (علیه السّلام) پرسیدم: زنی پستانش را بدون اینكه بر فرزندی نهاده باشد، پر از شیر گشت، و با آن شیر دختر و پسری را شیر كامل داد. آیا این‌گونه شیر دادن َمحرمیت می‏‌آورد؟ فرمود: نه.

 

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ: لَا رَضَاعَ‏ بَعْدَ فِطَامٍ‏. (بحار الأنوار ج ‏93 ص 262)

پس از شیر بریدن، پیوند رضاعی در کار نیست.

 

۱۰- عدم اجبار شیردهی

الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامِ: لَا تُجْبَرُ الْحُرَّةُ عَلَی رَضَاعِ الْوَلَدِ. (كافی ج ‏6 ص41)

همسرِ آزاد را به دادن شیر به نوزادش ‏مجبور نكنند.

 

۱۱- آثار شیردهی

۱۱-۱- پاداش

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ: فَإِذَا أَرْضَعَتْ كَانَ لَهَا بِكُلِّ مَصَّةٍ كَعِدْلِ عِتْقِ مُحَرَّرٍ مِنْ وُلْدِ إِسْمَاعِیل، فَإِذَا فَرَغَتْ‏ مِنْ‏ رَضَاعِهِ‏ ضَرَبَ مَلَكٌ عَلَی جَنْبِهَا وَ قَالَ: اسْتَأْنِفِی الْعَمَلَ فَقَدْ غُفِرَ لَكِ‏. (بحار الأنوار ج ‏101 ص 107)

هر گاه فرزند خود را شیر دهد، به هر مکیدن نوزاد، پاداشی به او دهند، برابر است با آزاد کردن بنده‌ای از فرزندان اسماعیل. و هنگامی که از شیردادن فرزند خود فارغ شود فرشته بزرگواری بر پهلویش زند و گوید: اعمال خود را از سر بگیر که خداوند تو را آمرزیده است.

 

۱۱-۲- آمرزش

الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ: فَإِذَا فَطَمَتْ‏ وَلَدَهَا قَالَ‏ الْحَقُ‏ جَلَّ ذِكْرُهُ یَا أَیَّتُهَا المَرْأَةُ قَدْ غَفَرْتُ لَكِ مَا تَقَدَّمَ مِنَ الذُّنُوبِ فَاسْتَأْنِفِی الْعَمَلَ. (مستدرك الوسائل ج ‏14 ص 245)

و آنگاه که فرزندش را از شیر گرفت، خدای متعال به او می‌فرماید: ‌ای زن! بدان که تمام گناهانت را آمرزیدم، پس عمل خود را از سر بگیر.

 

۱۲- شیر دادن در ماه مبارک رمضان

البَاقر عَلَیْهِ السَّلَامُ: الْحَامِلُ‏ الْمُقْرِبُ‏ وَ الْمُرْضِعُ‏ الْقَلِیلَةُ اللَّبَنِ لَا حَرَجَ عَلَیْهِمَا أَنْ یُفْطِرَا فِی شَهْرِ رَمَضَانَ لِأَنَّهُمَا لَا تُطِیقَانِ الصَّوْمَ. (كافی ج ‏4 ص 117)

زن بارداری که تولّد فرزندش نزدیک است و زن شیرده‌ای که شیر او اندک است، حَرَجی بر آنها نیست که در ماه رمضان روزه خود را افطار کنند، زیرا این دو دسته طاقت روزه گرفتن ندارند.