آداب رازداری

چکیده

پذیرش حقایق از سوی مردم و دست اندازی شیاطین در حقایق  و تحریف آنها از جمله عواملی است که آدمی را وادار به حفظ اسرا می کند. اهمیّت و پیامدهای این کار در آداب رازداری  آمده است. موفقیت در امور به حفظ جان انسان‌ها از جمله آثار رازداری بشمار  می‌رود.

 

۱- معنی و مفهوم رازداری

عمل رازدار. که رازی با خود دارد. حفظ سرّ، نگهداری که خود رازی دارد. امانت داری. پنهانی. پوشیدگی. (ناظم الاطباء). (لغت نامه دهخدا)

امانت داری و سرّنگاهداری و امانت و ديانت.و پنهانی و پوشيدگی.(فرهنگ نفیسی  ج ۳ ص ۱۶۰۸)

واژۀ «سرّ» به معنای در میان گذاشتن امری پنهانی به دیگری و سفارش به پنهان داشتن آن است.

 

۲- اهمیّت رازداری

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اُمِرَ النّاسُ بخَصلَتَینِ فَضَیَّعُوهُما فَصارُوا مِنهُما علی غیرِ شیءٍ : الصَّبرُ و الکِتمانُ . (کافی ج ۲ ص ۲۲۲)

مردم به دو خصلت مأمور شدند، امّا آنها را تباه کردند و از این رو همه چیز را از دست دادند: پایداری و راز داری.

 

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اِظْهارُ الشَّیء قَبْلَ اَنْ یَسْتَحْکُمَ مَفْسَدَةٌ لَهُ. (بحار الانوار ج ۷۲ ص ۷۱)

اظهار کردن چیزی، قبل از آنکه استحکام یابد، سبب فساد آن می‌شود.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَن کَتَمَ سِرَّهُ کانَتِ الخِیَرَةُ بیَدِهِ. (نهج البلاغه حکمت ۱۶۲)
هر که راز خود را بپوشاند ، قدرت انتخاب در دست اوست .

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لا تُودِعْ سِرَّکَ إلاّ عِندَ کُلِّ ثِقَةٍ. (بحار الانوار ج ۷۷ ص ۲۳۵)
راز خود را جز به کسی که مورد اعتماد است مسپار.

 

۳- آثار رازداری

3-1- نیک بختی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اَلظَّفَرُ بِالحَزْمِ وَالْحَزْمُ بِاِجالَةِ الرَّایِ وَالرَّاْیُ بِتَحصینِ الاَسْرارِ. (نهج البلاغه حکمت ۴۸)

پیروزی و نیک‌بختی به محکم‌کاری وابسته است و آن هم به ‌اندیشه بستگی دارد و ‌اندیشه نیز به نگهداری رازهاست.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الصَّمتُ حُکمٌ و السُّکوتُ سَلامَةٌ و الکِتمانُ طرَفٌ مِن السَّعادَةِ. (تحف العقول ص۲۲۳)

خاموشی حکمت است و سکوت (باعث) سلامت و رازداری گوشه‌ای از خوشبختی.

 

3-2- موجب تقویت ایمان

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ لا یَکمُلُ المُؤمِنُ اِیمَانُهُ حَتَی یَحتَوِیَ عَلَی مِائَةٍ وَ ثَلَاثِ خِصَالٍ… اَصْلَدَ مِنَ الصَّلدِ لَا یَکشِفُ سِراً وَ لَا یَهتِکُ سِتراً. (بحار الانوار ج ۶۷ ص ۲۱۰)

ایمان مؤمن کامل نمی‌شود، تا اینکه دارای ۱۰۳ خصلت باشد…  که از جمله [سخت‌تر از سنگ باشد] و هیچ رازی را فاش نسازد [و هیچ پرده‌ای را ندارد.]

 

۳-۳- عامل نزدیکی به اهل بیت علیهم السلام

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ اللّهِ إنَّ أحَبَّ أصحابِي إلَيَّ أورَعُهُم و أفقَهُهُم و أكتَمُهُم لِحَديثِنا. (كافی ج ۲ ص ۲۲۳)

به خدا قسم! محبوب‌ترين يارانم نزد من، پرهيزگارترين و فقيه‌ترين آنها و كسی است كه نسبت به سخنان ما راز دارتر باشد.

 

3-4- آرامش و امنیت

اَللهُ تَعالی:‏ قالَ یا بُنَیَّ لا تَقْصُصْ رُؤْیاکَ عَلی‌ اِخْوَتِکَ فَیَکیدُوا لَکَ کَیْداً اِنَّ الشَّیْطانَ لِلْاِنْسانِ عَدُوٌّ مُبینٌ. (یوسف/۵)

گفت: فرزندم! خواب خود را برای برادرانت بازگو مکن، که برای تو نقشه‌ی (خطرناکی) می‌کشند؛ چرا که شیطان، دشمن آشکار انسان است.

۴- اقسام رازداری

4-1- حفظ اسرار شخصی

قَالَ الصَّادِقُ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) لِبَعْضِ أَصْحَابِهِ‏ لَا تُطْلِعْ‏ صَدِيقَكَ‏ مِنْ‏ سِرِّكَ‏ إِلَّا عَلَی مَا لَوِ اطَّلَعَ عَلَيْهِ عَدُوُّكَ لَمْ يَضُرَّكَ فَإِنَّ الصَّدِيقَ قَدْ يَكُونُ عَدُوَّكَ يَوْماً مَا. (بحار الأنوار ج ‏71 ص 177)

امام صادق (علیه السلام) به بعضی از یارانش فرمود: اسرارت را حتی به دوستت مگو، مگر در آنجا که اگر دشمن تو بر آن سرّ آگاه شود، ضرری به تو نمی‌رساند؛ زیرا دوست ممکن است روزی به صورت دشمن درآید.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: صَدرُ العاقِلِ صُندوقُ سِرِّهِ. (نهج البلاغه حکمت ۶)

سينه‌ی خردمند، صندوق راز اوست.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: احفظَ امرکَ و لا تُنکِح خاطِباً سِرَّکَ. (میزان الحکمه ج ۲ ص ۱۲۸۳)

امور و اسرار مربوط به خودت را نگهدار و دختر رازت را عروس هر خواستگاری نکن.

 

اَلْكَاظِمُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنْ‏ كَانَ‏ فِي‏ يَدِكَ‏ هَذِهِ‏ شَيْ‏ءٌ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ لَا تَعْلَمَ هَذِهِ فَافْعَلْ‏. (بحار الأنوار ج ‏72 ص 82)

هرگاه در یک دست تو چیزی باشد و بتوانی کاری کنی که دست دیگر باخبر نشود، (آن کار را) انجام بده.

 

اَلْكَاظِمُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لا تُفشِ ما استَکتَمتُکَ. (وسائل الشیعه ج ۲۰ ص ۲۶۴)

آنچه را که از تو خواسته‌ام مکتوم بداری، فاش مگردان.

 

4-2- حفظ اسرار همسر

اَللهُ تَعالی:‏ فَالصَّالِحاتُ قانِتاتٌ حافِظاتٌ لِلْغَیْبِ بِما حَفِظَ اللَّهُ. (نسا/۳۴)

و زنان صالح، زنانی هستند که متواضعند و در غیاب {همسر خود،} اسرار و حقوق او را، در مقابل حقوقی که خدا برای آنان قرار داده، حفظ می‌کنند.

 

۵- راه های حفظ اسرار

5-1- سکوت و کم حرفی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اَلْمُؤْمِنُ یَصمُتُ لِیَسْلَمَ و یَنْطِقُ لِیَغْنَمَ. ( اصول کافی ج ۲  ص۲۳۱)

مؤمن سکوت می‌کند تا سالم ماند و سخن می‌گوید تا سود برد.

 

5-2- امر به معروف و نهی از منکر

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ ثَلاَثَةٌ لَیْسَ لَهُمْ حُرْمَةٌ: صَاحِبُ هَویً مُبْتَدِعٍ. وَ الْاِمَامُ الْجَائِرُ وَ الْفَاسِقُ الْمُعْلِنُ بِفِسْقِهِ. (وسائل الشیعه ج ۸ ص ۶۰۵)

برای سه شخص حرمتی در نگه داشتن رازشان نیست: شخص بدعت‌گذار و هواپرست، پیشوای ظالم و فاسقی که فسقش را آشکار می‌کند.

 

۶- آثار فاش کردن راز

6-1- سبب سقوط

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إفشاءُ السِّرِّ سُقوطٌ. (تحف العقول ص ۳۱۵)

فاش كردن راز، سبب سقوط است.

 

۷- عدم رازداری

اَلسّجادُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَدِدتُ و اللّه ِانّی افتَدَیتُ خَصلَتَینِ فی الشِّیعَةِ لنا بِبَعْضِ لَحمِ ساعِدی: النَّزَقُ و قِلَّةُ الکِتمانِ. (اصول کافی ج ۱ ص ۲۲۱)

به خدا سوگند! که حاضرم به جبران دو خصلتِ شیعیانمان مقداری از گوشت ساعد خود را فدیه (مالی كه به عنوان دفع بلا به فقرا دهند.) بدهم: (یکی برای) شتابزدگی و (دیگری برای) کم بودن رازداری.

 

۸- شرایط عدم رازداری

8-1- فسق و فجور

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ اَتَرْغَبُونَ عَنْ ذِکْرِ الْفَاجِرِ حَتَّی لاَ یَعْرِفَهُ النَّاسُ، اُذْکُرْهُ بِمَا فِیهِ‌ یَحْذَرْهُ النَّاسُ. (میزان الحکمه ج ۳ ص ۲۳۳۴)

آیا از گفتن آنچه درباره‌ی فاجر می‌دانید، خودداری می‌کنید تا مردم او را نشناسند؟ عیوب وی را برای مردم بازگو کنید تا از او کناره‌گیری کنند و برحذر باشند.

 

8-2- دادخواهی و شهادت

اَللهُ تَعالی:‏ لا یُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ اِلاَّ مَنْ ظُلِمَ وَ کانَ اللَّهُ سَمیعاً عَلیماً. (نسا/۱۴۸)

خداوند دوست ندارد کسی با سخنان خود، بدی‌ها (ی دیگران) را اظهار کند، مگر آن کسی که مورد ستم واقع شده باشد. خداوند، شنوا و داناست.

 

8-3- خوف و خطر

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ اِذَا رَاَیْتُمْ اَهْلَ الرَّیْبِ وَالبِدَعِ مِنْ بَعْدِی… ( اصول کافی ج ۲ ص ۳۷۵)

هرگاه پس از من شبهه‌افکنان و بدعت‌گذاران را دیدید، آشکارا از آنان، دوری جویید…