آداب راستی و راستگویی

آداب راستی و راستگویی

 

چکیده

راستگویی فضیلتی اخلاقی است که در قرآن و روایات به آن توصیه شده است. آداب راستی و راستگویی مجموعه‌ی دستورات آن دو گوهر نفیسی است که عدم رعایت آنها پیامدهای زیان‌بار به دنبال دارد. بالاترین اثر راستی و راستگویی، رهایی و رستگاری انسان در دنیا و آخرت است.

 

1- مفهوم راستی

دهخدا در لغت نامه خود صدق را به معنی راستی آورده است و در تعریف صدق نوشته است که صدقِ خبر، مطابقت حکم است با واقع.

راست گویی از اعمال نیک و پسندیده انسانی بوده و نزد دین و خرد از جایگاه ویژه ای برخوردار است.
واژه «صداقت» از «صدق» در اصل به این معنا است که گفتار و یا خبری که داده می‌شود، مطابق خارج باشد، و کسی را که خبرش مطابق با واقع و خارج باشد، «صادق» و «راست گو» می‌گویند. اما از آنجا که به طور استعاره و مجاز، اعتقاد، عزم و اراده را هم قول نامیده‌اند، در نتیجه صدق را در آنها نیز استعمال کرده، انسانی را هم که عملش مطابق با اعتقادش باشد و یا کاری که می‌کند با اراده و تصمیمش مطابق باشد، صادق و راستگو نامیده‌اند.
صداقت و راستگویی از بزرگ ترین فضایل اخلاقی است که در تعالیم و آموزه‌های دینی جایگاه ویژه دارد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الصِّدْقُ مُطَابَقَةُ الْمَنْطِقِ لِلْوَضْعِ الْإِلَهِيِّ. (تصنيف غرر الحكم ص 217)

راستى، مطابقت گفتار است با نهاده (قانون) الهى.

 

2- اهمیت راستگویی

اَللهُ تَعالی: أُولئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ‏. (حشر/ 8)

اينان راستگويانند.

 

اللهُ تَعالى:‏ يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقينَ. (توبه/119)

اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! از خدا بترسيد و با راستگويان باشيد.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا تَغْتَرُّوا بِصَلَاتِهِمْ وَ لَا بِصِيَامِهِمْ فَإِنَّ الرَّجُلَ رُبَّمَا لَهِجَ بِالصَّلَاةِ وَ الصَّوْمِ حَتَّى لَوْ تَرَكَهُ اسْتَوْحَشَ وَ لَكِنِ اخْتَبِرُوهُمْ عِنْدَ صِدْقِ الْحَدِيثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ. (بحار الأنوار  ج ‏68 ص 2)

فریب نماز و روزه‌ی مردم را نخورید، زیرا آدمى گاه چنان به نماز و روزه خو مى‌کند که اگر آنها را ترک گوید، احساس ترس مى‌کند، بلکه آنها را به راستگویى و امانتدارى بیازمایید.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:‏ يَا فُضَيْلُ إِنَّ الصَّادِقَ أَوَّلُ مَنْ يُصَدِّقُهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ يَعْلَمُ أَنَّهُ صَادِقٌ وَ تُصَدِّقُهُ نَفْسُهُ تَعْلَمُ أَنَّهُ صَادِقٌ‏. (بحار الأنوار ج ‏68 ص 5)

ای فضیل! اولین کسی که راستگو را تصدیق می‌کند، خداوند عزیز و بلندمرتبه است که می‌داند شخص صادق است و خود شخص هم می‌‌داند که خود راستگو است و خود تصدیق دارد. (یعنی وقتی انسان بین خود و خدایش راست و صادق باشد، همین برای فضیلت و آرامش کافی است، گرچه مردم باور نکنند.)

 

سُئِلَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) أَيُّ النَّاسِ أَكْرَمُ قَالَ مَنْ صَدَقَ فِي الْمَوَاطِنِ‏. (بحار الأنوار ج ‏68 ص9)

از امیر مؤمنان (علیه السّلام) سؤال شد: بزرگوارترینِ مردم چه کسانی هستند؟ فرمود: کسی که در همه جا راستگو باشد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: خَيْرُ إِخْوَانِكَ‏ مَنْ‏ دَعَاكَ‏ إِلَى صِدْقِ الْمَقَالِ بِصِدْقِ مَقَالِهِ وَ نَدَبَكَ إِلَى أَفْضَلِ الْأَعْمَالِ بِحُسْنِ أَعْمَالِهِ. (تصنيف غرر الحكم  ص 417)

بهترینِ برادرانت (دوستانت)، کسى است که با راستگویى‌اش تو را به راستگویى دعوت کند و با اعمال نیک خود، تو را به بهترین اعمال برانگیزد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذَا أَحَبَ‏ اللَّهُ‏ عَبْداً أَلْهَمَهُ‏ الصِّدْقَ. ‏(تصنيف غرر الحكم و درر الكلم ص 217)

هرگاه خداوند بنده‌اى را دوست بدارد، راستى در گفتار را به او الهام مى‌كند.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: خَيْرُ الْخِلَالِ‏ صِدْقُ‏ الْمَقَالِ‏ وَ مَكَارِمُ الْأَفْعَالِ. (عيون الحكم و المواعظ ص 239)

بهـترين خـصلت‌ها، راستگويى و انجام كارهاى پسنديده است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الصِّدْقُ‏ جَمَالُ‏ الْإِنْسَانِ‏ وَ حِلْيَةُ الْإِيمَانِ. (عيون الحكم و المواعظ ص 65)

راستی، مایه‌ی زیبایی انسان و زینت ایمان است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ:  أَشْرَفُ الْأَقْوَالِ الصِّدْقُ. (تصنيف غرر الحكم ص 217)

شريف‏‌ترين گفتارها، راستگويى است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: تَحَرِّي الصِّدْقِ وَ تَجَنُّبُ الْكَذِبِ أَجْمَلُ شِيمَةٍ وَ أَفْضَلُ أَدَبٍ. (تصنيف غرر الحكم  ص 217)

برگزيدن راستى و دورى از دروغ، زيباترين خوى و برترين ادب است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لِيَكُنْ مَرْجِعُكَ إِلَى الصِّدْقِ فَإِنَّ الصِّدْقَ خَيْرُ قَرِينٍ. (تصنيف غرر الحكم  ص 217)

بايد بازگشت تو به سوى راستى باشد، كه راستى بهترين همراه است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الصِّدْقُ أَمَانَةُ اللِّسَانِ وَ حِلْيَةُ الْإِيمَانِ. (تصنيف غرر الحكم  ص 218)

راستگويى، امانت زبان و زيور ايمان است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الصِّدْقُ أَمَانَةٌ الْكَذِبُ خِيَانَةٌ. (تصنيف غرر الحكم  ص 218)

راستگويى، امانتدارى است و دروغگويى، خیانت است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اغْتَنِمِ الصِّدْقَ فِي كُلِّ مَوْطِنٍ تَغْنَمْ وَ اجْتَنِبِ الشَّرَّ وَ الْكَذِبَ تَسْلَمْ. (تصنيف غرر الحكم  ص 217)

راستى را در هر جایى غنيمت بشمار، تا اين كه نفع ببرى؛ و از بدی و دروغ كناره گیری كن تا اين كه سلامت باشى.

 

عَلَيْكَ بِالصِّدْقِ فَإِنَّهُ خَيْرُ مَبْنِيٍّ. (تصنيف غرر الحكم ص 217)

بر تو باد صداقت! چرا كه آن بهترين زيربناست.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الصِّدْقُ رُوحُ الْكَلَامِ. (تصنيف غرر الحكم  ص 218)

راستگویی، جان سخن است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مِلَاكُ الْإِسْلَامِ صِدْقُ اللِّسَانِ. (تصنيف غرر الحكم ص 218)

پايه و ملاك اسلام، راستگويى زبان است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَوْ تَمَيَّزَتِ الْأَشْيَاءُ لَكَانَ الصِّدْقُ مَعَ الشَّجَاعَةِ وَ كَانَ الْجُبْنُ مَعَ الْكَذِبِ. (تصنيف غرر الحكم  ص 219)

اگر خصلت‌ها از يكديگر متمايز مى‌شدند، بی‌گمان راستى با شجاعت بود و بزدلى با دروغ.

 

3- راستگویی، ویژگی معصومان علیهم السلام  

اللهُ تَعالى:‏ وَمَنْ یُطِعْ اللّه َ وَالرَّسُولَ فَأُوْلَئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللّه ُ عَلَیْهِمْ مِنْ النَّبِیِّینَ وَالصِّدِّیقِینَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِینَ وَحَسُنَ أُوْلَئِکَ رَفِیقا. (نساء/ 69)

و آن کس که از دستورهای خدا و پیامبر اطاعت کند، با کسانی خواهد بود که خداوند نعمت خود را بر آنها ارزانی داشته است، از: پیامبران و صدّیقان و شهدا و صالحان. و آنان رفیق‌های خوبی هستند.

 

رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ)‏ فِي هَذِهِ الْآيَةِ {فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ}‏ قَالَ: {مِنَ النَّبِيِّينَ‏} مُحَمَّدٌ، وَ مِنَ‏ {الصِّدِّيقِينَ‏} عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ، وَ مِنَ‏ {الشُّهَداءِ} حَمْزَةُ، وَ مِنَ‏ {الصَّالِحِينَ‏} الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ‏ {وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً }(نساء/69)  قَالَ: الْقَائِمُ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ). (شواهد التنزيل  ج‏1 ص 197)

پيامبر خدا (صلی الله و علیه و آله) درباره اين آيه گفت: {همراه با كسانى خواهد بود كه خدا نعمتشان داده است.}، { از پيامبران } محمد (صلی الله و علیه و آله) و از {صديقين} علىّ بن ابى طالب (علیه السلام) و از { شهدا } حمزه { و از صالحان } حسن و حسين (علیهما السلام)  هستند، { و نیکو رفیقانی هستند. } قائم آل محمد (صلی الله و علیه و آله) است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ هُوَ خَاتَمُ النَّبِیِّینَ أَجْوَدُ النَّاسِ کَفّاً وَ أَرْحَبُ النَّاسِ صَدْراً وَ أَصْدَقُ النَّاسِ لَهْجَهً وَ أَوْفَى النَّاسِ ذِمَّهً…) بحار الأنوار ج ۱۶ ص ۱۹۰)

او که خاتم پیامبران بود، بخشنده‌‏ترین، پرحوصله‌‏ترین، راستگوترین و پایبندترین مردم به عهد و پیمان بود…

 

أَبِي كَهْمَشٍ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي يَعْفُورٍ يُقْرِئُكَ السَّلَامَ قَالَ عَلَيْكَ‏ وَ عَلَيْهِ السَّلَامُ إِذَا أَتَيْتَ عَبْدَ اللَّهِ فَأَقْرِئْهُ السَّلَامَ وَ قُلْ لَهُ إِنَّ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ يَقُولُ لَكَ انْظُرْ مَا بَلَغَ بِهِ عَلِيٌّ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فَالْزَمْهُ فَإِنَّ عَلِيّاً(عَلَيْهِ السَّلَامُ) إِنَّمَا بَلَغَ مَا بَلَغَ بِهِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) بِصِدْقِ الْحَدِيثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ. (بحار الأنوار ج ‏68 ص4)

ابی کهمش: به حضرت صادق (علیه السّلام) عرض کردم: عبدالله ابی یعفور خدمت شما سلام می‌رساند. حضرت فرمود: بر تو و بر او سلام باد! هنگامی که عبدالله را دیدی، از طرف من به او سلام برسان و بگو که جعفر بن محمد گفت: ای عبداللَّه! بنگر به آنچه که علی (علیه السّلام) در نزد پیغمبر (صلی الله و علیه وآله) رسیده است. تو هم مراقب آن باش که علی (علیه السّلام) آن مقام و منزلت را به سبب راستی گفتار و ادای امانت نزد پیامبر(صلی الله و علیه وآله)  به دست آورد.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ یَبْعَثْ نَبِیّاً إِلَّا بِصِدْقِ الْحَدِیثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَهِ إِلَى الْبَرِّ وَ الْفَاجِر. (کافى  ج ۲ ص ۱۰۴)

خداى عزیز و بلند مرتبه هیچ پیامبرى را نفرستاد، مگر با راستگویى، و برگرداندن امانت به نیکوکار و یا بدکار.

 

4- ویژگی های راستگویان

اللهُ تَعالى:‏ وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللّه ُ الَّذينَ صَدَقُوا وَلَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبينَ. (عنکبوت/3)

خداوند كسانى را كه قبل از شما بودند، مـورد امتـحـان و آزمـايش قـرار داد، تا معلوم شود [كدام در گفتار وكردارشان] راستگو ، و [كدام] دروغگو هستـند.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ أَقْرَبُکُمْ مِنِّی غَداً فِی الْمَوْقِفِ أَصْدَقُکُمْ لِلْحَدِیثِ وَ آدَاکُمْ لِلْأَمَانَهِ وَ أَوْفَاکُمْ بِالْعَهْدِ وَ أَحْسَنُکُمْ خُلُقاً وَ أَقْرَبُکُمْ مِنَ النَّاس‏. (بحار الأنوار ج ۷۲ ص ۹۴)

نزدیک‌ترین شما به من در قیامت، راستگوترین، امانتدارترین، وفادارترین به عهد، خوش اخلاق‌ترین و نزدیک‌ترین شما به مردم است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الصّادِقُ عَلى شَفا مَنْجاة وَ كَرامَة. (نهج البلاغه خطبه 83)

راستگو بر کرانه‌ی نجات و بزرگواری قرار دارد.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَحْسَنُ مِنَ الصِّدْقِ قَائِلُهُ وَ خَيْرٌ مِنَ الْخَيْرِ فَاعِلُهُ‏. (بحار الأنوار ج ‏68 ص 9)

نیکوتر از راستگویی، شخصِ راستگو است و بهتر از عمل نیک، شخص نیکوکار است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: خَيْرُ إِخْوَانِكَ‏ مَنْ‏ دَعَاكَ‏ إِلَى صِدْقِ الْمَقَالِ بِصِدْقِ مَقَالِهِ وَ نَدَبَكَ إِلَى أَفْضَلِ الْأَعْمَالِ بِحُسْنِ أَعْمَالِهِ. (تصنيف غرر الحكم ص 417)

بهترین برادرانت (دوستانت)، کسى است که با راستگویى‌اش تو را به راستگویى دعوت کند و با اعمال نیک خود، تو را به بهترین اعمال برانگیزد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مُرُوَّةُ الرَّجُلِ صِدْقُ لِسَانِهِ. (تصنيف غرر الحكم  ص 218)

جوانمردی مرد، راستگویی زبان او است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ صَدَقَ مَقَالُهُ زَادَ جَلَالُهُ. (تصنيف غرر الحكم ص 219)

كسی كه گفتارش راست باشد، جلالت و مقامش افزون گردد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ صَدَقَ لَهْجَتُهُ صَحَّتْ حُجَّتُهُ. (تصنيف غرر الحكم  ص 219)

كسى كه گفتارش راست است، حجّتش قوى است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: يَبْلُغُ الصَّادِقُ بِصِدْقِهِ مَا لَا يَبْلُغُهُ الْكَاذِبُ بِاحْتِيَالِهِ. (تصنيف غرر الحكم  ص 219)

راستگو با صداقت خودش، به همان چیزی می رسد که دروغگو با حیله‌اش بدان دست نمی یابد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الصَّادِقُ مُكْرَمٌ جَلِيلٌ. (تصنيف غرر الحكم  ص 218)

راستگو، محترم و ارجمند است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: قَوِّمْ لِسَانَكَ تَسْلَمْ. (تصنيف غرر الحكم ص 219)

زبان (بیان) خود را استوار بدار تا سالم بمانی.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: كُنْ صَادِقاً تَكُنْ وَفِيّاً. (تصنيف غرر الحكم  ص 219)

راستگو باش تا وفادار بمانی.

 

5- همراهی با راستگویان

اَللهُ تَعالی: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ‏. (توبه/ 119)

اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، از خدا بترسيد و با راستگويان باشيد.

 

6- آثار راستگویی

6-1- تصدیق الهی

عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَجْلَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) يَقُولُ‏ إِنَ‏ الْعَبْدَ إِذَا صَدَقَ‏ كَانَ‏ أَوَّلَ‏ مَنْ‏ يُصَدِّقُهُ‏ اللَّهُ‏ وَ نَفْسُهُ تَعْلَمُ أَنَّهُ صَادِقٌ وَ إِذَا كَذَبَ كَانَ أَوَّلَ مَنْ يُكَذِّبُهُ اللَّهُ وَ نَفْسُهُ تَعْلَمُ أَنَّهُ كَاذِبٌ‏. (بحار الأنوار ج ‏68 ص 10)

عبدالله بن عجلان: از حضرت صادق (علیه السّلام) شنیدم که می‌فرمود: چون بنده‌‏اى راست گويد، نخستين كسى كه او را تصديق مى‌‏كند خدا است، و خودش نيز مى‌‏داند كه‏ راستگو‌ است، و چون دروغ گويد، اولين كسى كه او را تكذيب مى‌‏كند خدا است، و خودش نيز مى‌‏داند كه دروغگو است.

 

6-2- پاکی عمل

اللهُ تَعالى:‏ هذا يَوْمُ يَنْفَعُ الصَّادِقِينَ صِدْقُهُمْ. (مائده/ ۱۱۹)

امروز، روزى است كه راستیِ راست‌گويان، به آنها سود مى‏‌بخشد.

 

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ‏ صَدَقَ‏ لِسَانُهُ‏ زَكَى‏ عَمَلُهُ‏. (بحار الأنوار ج ‏75 ص 175)

هر کس راستگو باشد، عملش پاکیزه مى‌شود و رشد مى‌کند.

 

6-3- بهترین سخن

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَلصِّدْقُ خَيْرُ الْقَوْلِ. (تصنيف غرر الحكم  ص 217)

راستى، بهترين سخن است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَلصِّدْقُ أَشْرَفُ رِوَايَةٍ. (تصنيف غرر الحكم ص 217)

راستگویی، شریف‌ترین سخن است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَلصِّدْقُ أَفْضَلُ رِوَايَةٍ. (تصنيف غرر الحكم  ص 217)

راستگویی، برترین سخن است.

 

6-4- حقانیت 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَلصِّدْقُ لِسَانُ الْحَقّ. (تصنيف غرر الحكم ص 217)

راستى، زبان حق است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَلصِّدْقُ حَقٌّ صَادِعٌ. (تصنيف غرر الحكم  ص 217)

راستگویی حقی آشکار است.

 

6-5- عدالت

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَلصِّدْقُ أَخُو الْعَدْلِ. (تصنيف غرر الحكم  ص 217)

راستى، برادر عدالت است.

 

 6-6- جذب دیگران

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: كُونُوا دُعَاةً لِلنَّاسِ بِالْخَيْرِ بِغَيْرِ أَلْسِنَتِكُمْ لِيَرَوْا مِنْكُمُ الِاجْتِهَادَ وَ الصِّدْقَ وَ الْوَرَعَ‏. (بحار الأنوار ج ‏68 ص 7)

شما باید مردم را به غیر زبان به طرف خیر و خوبی دعوت کنید و مردم باید از شما شیعیان جدیت و کوشش و راستی و پرهیزکاری ببینند.

 

6-7- افزایش روزی

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ صَدَقَ لِسَانُهُ زَكَا عَمَلُهُ وَ مَنْ حَسُنَتْ نِيَّتُهُ زِيدَ فِي رِزْقِهِ وَ مَنْ حَسُنَ بِرُّهُ بِأَهْلِ بَيْتِهِ مُدَّ لَهُ فِي عُمُرِهِ‏. (بحار الأنوار ج ‏68 ص 8)

آن کس که زبانش راست باشد، عملش پاکیزه خواهد شد و آن کس که نیتش خوب باشد، روزی‌اش فراوان می‌شود و آن کس که در حق خانواده‌اش نیکی بیشتر و بهتر داشته باشد، عمرش طولانی می‌گردد.

 

6-8- مقام بسیار راستگو

اللهُ تَعالى:‏ وَمَنْ یُطِعْ اللّه َ وَالرَّسُولَ فَأُوْلَئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللّه ُ عَلَیْهِمْ مِنْ النَّبِیِّینَ وَالصِّدِّیقِینَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِینَ وَحَسُنَ أُوْلَئِکَ رَفِیقا. (نساء/ 69)

و آن کس که از دستورهای خدا و پیامبر اطاعت کند، با کسانی خواهد بود که خداوند نعمت خود را بر آنها ارزانی داشته است از: پیامبران و صدّیقان و شهدا و صالحان. و آنان رفیق‌های خوبی هستند.

 

اللهُ تَعالى:‏ وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّهُ كَانَ صِدِّيقًا نَبِيًّا. (مریم/41)

و در اين كتاب، ابراهيم را ياد كن كه او پيامبرى بسیار راستگو بود.

 

اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: اِنَّ الرَجُلَ لَیُصَدِّقَ حَتّی یَکْتُبُهُ اللّهُ صِدِّیقاً.  (کافی ج 2 ص 86)

آدمی بر اثر صدق و راستی، به مرتبه‌ای می‌رسد که خداوند او را بسیار راستگو می‌نامد.

 

6-9- جایگاه عالی در قیامت

اَللهُ تَعالی: قالَ اللَّهُ هذا يَوْمُ يَنْفَعُ الصَّادِقِينَ صِدْقُهُمْ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها أَبَداً رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ ذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ. (مائده/  119)

خدا فرمود: اين، روزى است كه راستگويان را راستى‌شان سود بخشد. براى آنان باغ‌هايى است كه از زير [درختان‌] آن نهرها روان است. هميشه در آن جاودانند. خدا از آنان خشنود است و آنان [نيز] از او خشنودند. اين است رستگارى بزرگ.

 

اَللهُ تَعالی: مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى‏ نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَ ما بَدَّلُوا تَبْدِيلًا لِيَجْزِيَ اللَّهُ الصَّادِقِينَ بِصِدْقِهِمْ‏. (أحزاب/ 24- 23)

از ميان مؤمنان مردانى‌اند كه به آنچه با خدا عهد بستند صادقانه وفا کردند. برخى از آنان به شهادت رسيدند و برخى از آنها در [همين‌] انتظارند و [هرگز عقيده خود را] تبديل نكردند. تا خدا راستگويان را به [پاداش‌] راستى‌شان پاداش دهد.

 

6-10- دیانت و ایمان

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَلصِّدْقُ أَمَانَةُ اللِّسَانِ وَ حِلْيَةُ الْإِيمَانِ. (تصنيف غرر الحكم  ص 218)

راستگویی، ایمنی بخش زبان و زیور ایمان است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ:أَلصِّدْقُ لِبَاسُ الدِّينِ. (تصنيف غرر الحكم  ص 218)

راستى، لباس و پوشش دين است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَلصِّدْقُ رَأْسُ الدِّينِ. (تصنيف غرر الحكم ص 218)

راستى، سرآمد دين است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَلصِّدْقُ أَقْوَى دَعَائِمِ الْإِيمَانِ. (تصنيف غرر الحكم ص 218)

راستى، محکم‌ترین ستون ايمان است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَلصِّدْقُ عِمَادُ الْإِسْلَامِ وَ دَعَامَةُ الْإِيمَانِ. (تصنيف غرر الحكم  ص 218)

 راستى ، ستون اسلام و پشتوانه ايمان است .

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: عَلَى الصِّدْقِ وَ الْأَمَانَةِ مَبْنَى الْإِيمَانِ. (تصنيف غرر الحكم  ص 218)

پايه‌ی ايمان بر راستگويى و امانتدارى است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مِلَاكُ الْإِسْلَامِ صِدْقُ اللِّسَانِ. (تصنيف غرر الحكم  ص 218)

پايه و ملاك اسلام، راستگويى زبان است.

 

6-11- نجات و موفقیت

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ:‏ إِلْزَمُوا الصِّدْقَ فَإِنَّهُ مَنْجَاةٌ. (بحار الأنوار ج ‏68 ص 9)

هرگز راستگویى را رها نکنید، چرا که سبب نجات انسان است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ مَنْ‏ تَحَرَّى‏ الصِّدْقَ‏ خَفَّتْ عَلَيْهِ الْمُؤَنُ. (بحار الأنوار ج ‏74 ص 239)

هر کس صداقت و راستگویى پیشه کند، بار زندگى براى او سبک مى‌شود.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الصِّدْقُ نَجَاحٌ الْكَذِبُ فَضَّاحٌ. (تصنيف غرر الحكم ص 218)

راستگویى، رستگارى است و دروغگویى، رسوایى.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الصِّدْقُ يُنْجِي الْكَذِبُ يُرْدِي الْبُخْلُ يُزْرِي. (تصنيف غرر الحكم ص 218)

راستگویى، رستگارى دهد و دروغ به هلاكت اندازد، و بخيلى خوار و بیمقدار گرداند.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الصِّدْقُ يُنْجِيكَ وَ إِنْ خِفْتَهُ. (تصنيف غرر الحكم  ص 218)

راستى، تو را نجات مى‌دهد، هرچند از آن بيمناك باشى.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْزَمِ الصِّدْقَ وَ إِنْ خِفْتَ ضَرَّهُ فَإِنَّهُ خَيْرٌ لَكَ مِنَ الْكَذِبِ الْمَرْجُوِّ نَفْعُهُ. (تصنيف غرر الحكم  ص 218)

ملازم راستگويى باش، اگر چه از زيان آن بترسى؛ زيرا راستگويى براى تو بهتر است از دروغى كه اميد سود در آن داشته باشى.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: عَاقِبَةُ الصِّدْقِ نَجَاةٌ وَ سَلَامَةٌ. (تصنيف غرر الحكم ص 218)

سرانجام و عاقبت راستگويى، رهـايى و سـلامت است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الصَّادِقُ عَلَى شَرَفِ مَنْجَاةٍ وَ كَرَامَةٍ. (تصنيف غرر الحكم ص 218)

راستگو در مسير نجات و بزرگوارى قرار گرفته است.

 

6-12- سربلندی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَلصِّدْقُ‏ مَرْفَعَةٌ. (عيون الحكم ص 60)

راستگویی، موجب سربلندی است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَلصِّدْقُ‏ وَسِيلَةٌ الْعَفْوُ فَضِيلَةٌ. (تصنيف غرر الحكم  ص 218)

راستى، وسيله (رسیدن به سعادت) و عفو، عين برتری است.

 

6-13- بزرگواری

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الصَّادِقُ مُكْرَمٌ جَلِيلٌ. (تصنيف غرر الحكم  ص 218)

انسان راستگو مورد اكرام مردم و بزرگوار است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: عَلَيْكَ بِالصِّدْقِ فَمَنْ صَدَقَ فِي أَقْوَالِهِ جَلَّ قَدْرُهُ. (تصنيف غرر الحكم  ص 219)

بر تو باد به راستگويى! كه هر كس در گفتارش راستگو باشد، ارزشش بزرگ گردد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ‏ كَانَ‏ صَدُوقاً لَمْ‏ يَعْدَمِ‏ الْكَرَامَةَ. (عيون الحكم ص 431)

كسى كه راستگوست، بزرگوارى را از بين نخواهد برد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ صَدَقَ مَقَالُهُ زَادَ جَلَالُهُ. (تصنيف غرر الحكم  ص 219)

كسى كه گفتارش راست باشد، جلالت قدر و مقامش افزون گردد.

 

6-14- تقوی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَلصّدقُ‏ حياةُ التّقوى‏. (غرر الحكم  ص 30)

راستگويى، حيات و زندگى پرهيزکارى است.

 

6-15- درستی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَلصِّدْقُ صَلَاحُ كُلِّ شَيْ‏ءٍ. (تصنيف غرر الحكم ص 219)

راستگویی، مايه‌ی درستى هر چيزى است.

 

6-16- مردانگی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ الصَّادِقَ لَمُكْرَمٌ جَلِيلٌ وَ إِنَّ الْكَاذِبَ لَمُهَانٌ ذَلِيلٌ. (تصنيف غرر الحكم ص 219)

به درستى كه راستگو بزرگ گردانيده شده و جليل است، و همانا كه دروغگو خوار و ذليل است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: بِالصِّدْقِ تَكْمُلُ الْمُرُوءَةُ. (تصنيف غرر الحكم  ص 219)

با صدق و راستى است كه مردانگى كامل می‌شود.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: بِالصِّدْقِ وَ الْوَفَاءِ تَكْمُلُ الْمُرُوءَةُ لِأَهْلِهَا. (تصنيف غرر الحكم ص 219)

با راستی و وفاداری، مردانگیِ  جوانمردان کامل می‌شود.

 

6-17- وفاداری

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: كُنْ صَادِقاً تَكُنْ وَفِيّاً. (تصنيف غرر الحكم  ص 219)

راستگو باش تا باوفا باشى.

 

6-18- راحتی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لِلصِّدْقِ نُجْعَةٌ. (تصنيف غرر الحكم  ص 219)

براى راستى، راحتى است.

 

6-19- اعتبار

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لِيَكُنْ أَوْثَقُ النَّاسِ لَدَيْكَ أَنْطَقَهُمْ بِالصِّدْقِ. (تصنيف غرر الحكم  ص 219)

بايد معتمدترين و معتبرترين مردم نزد تو، راستگوترين آنها باشد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: يَكْتَسِبُ الصَّادِقُ بِصِدْقِهِ ثَلَاثاً حُسْنَ الثِّقَةِ بِهِ وَ الْمَحَبَّةَ لَهُ وَ الْمَهَابَةَ عَنْهُ. (تصنيف غرر الحكم  ص 219)

راستگو، با راستگويى خود، سه چيز را به دست مى‌آورد: اعتماد مردم را، محبّت، دوستی مردم را برای خودش و ترس و ابهت از خود را (نزد دیگران.)

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ تَجَنَّبَ الْكَذِبَ صَدَقَتْ أَقْوَالُهُ. (تصنيف غرر الحكم  ص 218)

کسى که از دروغ پرهیز کند، سخنانش پذیرفته مى‌شود.

 

6-20- استحکام دلیل

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ صَدَقَتْ لَهْجَتُهُ قَوِيَتْ حُجَّتُهُ. (تصنيف غرر الحكم ص 219)

كسى كه گفتارش راست است، برهانش قوى است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ عُرِفَ بِالصِّدْقِ جَازَ كَذِبُهُ. (تصنيف غرر الحكم  ص 219)

كسى كه به راستى و راستگويى شناخته شود، دروغِ او نيز پذيرفته شود.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا مُخْبِرَ أَفْضَلُ مِنَ الصِّدْقِ. (تصنيف غرر الحكم ص 219)

خبر دهنده‌ای بالاتر از راستی نیست.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا يُغْلَبُ مَنْ يَحْتَجُّ بِالصِّدْقِ. (تصنيف غرر الحكم ص 219)

كسى كه با صدق و راستى احتجاج كند، شكست نمی‌خورد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: يَبْلُغُ الصَّادِقُ بِصِدْقِهِ مَا لَا يَبْلُغُهُ الْكَاذِبُ بِاحْتِيَالِهِ. (تصنيف غرر الحكم ص 219)

راستگو، با راستگويى خود به چیزی مى‌رسد كه دروغگو با حيله‌گرى خود به آن نمی‌رسد.

 

6-21- درستکاری

اللهُ تَعالى:‏ یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لاَ تَفْعَلُونَ کَبُرَ مَقْتا عِنْدَ اللّه ِ أَنْ تَقُولُوا مَا لاَ تَفْعَلُونَ. (صف/ 2 و 3)

اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! چرا چيزى مى‌گوييد كه انجام نمى‌دهيد؟ نزد خدا سخت ناپسند است كه چيزى را بگوييد و انجام ندهيد.

 

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: كُونُوا دُعَاةً لِلنَّاسِ‏ بِالْخَيْرِ بِغَيْرِ أَلْسِنَتِكُمْ‏ لِيَرَوْا مِنْكُمُ الِاجْتِهَادَ وَ الصِّدْقَ وَ الْوَرَعَ‏. (بحار الأنوار  ج ‏68 ص 7)

مردم را با غیر زبانتان به کار نیک فرا بخوانید، تا کوشش، راستی و پرهیزکاری را از شما مشاهده کنند.

 

6-22- زینت گفتار

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ ‏زِينَةُ الْحَدِيثِ الصِّدْقُ‏. (بحار الأنوار ج ‏68 ص9)

زینت سخن راستگویی است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: بِالصِّدْقِ‏ تَتَزَيَّنُ‏ الْأَقْوَالُ. (تصنيف غرر الحكم  ص 217)

سخنان، با راستگويى زينت و آرايش مى‌يابند.

 

 6-23- سپید رویی

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ يَا عَلِيُّ …إِنَّ الصِّدْقَ‏ يُبَيِّضُ‏ الْوَجْهَ‏ وَ يُكْتَبُ عِنْدَ اللَّهِ صَادِقاً. (بحار الأنوار ج ‏74 ص 67)

اى على! … همانا راستگويى، [سبب] روسفيدى است و [نام چنين فردى با اين صفت در رديف] راستگويان نوشته مى‌شود.

 

7- راستگویی ناپسند

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَيُّمَا مُسْلِمٍ سُئِلَ عَنْ مُسْلِمٍ فَصَدَقَ وَ أَدْخَلَ عَلَى ذَلِكَ الْمُسْلِمِ مَضَرَّةً كُتِبَ مِنَ الْكَاذِبِينَ وَ مَنْ سُئِلَ عَنْ مُسْلِمٍ فَكَذَبَ فَأَدْخَلَ عَلَى ذَلِكَ الْمُسْلِمِ مَنْفَعَةً كُتِبَ عِنْدَ اللَّهِ مِنَ الصَّادِقِينَ‏. (بحار الأنوار ج ‏68 ص11)

هر مسلمانی که درباره مسلمانی از او سؤالی شود و حرف راستی بگوید که موجب زیانی برای آن مسلمان شود، او از زمره دروغگویان محسوب می‌شود. و کسی که درباره مسلمانی از او سؤالی شود و در چنین موردی دروغ بگوید و این دروغ باعث نفع آن مسلمان شود، در نظر خدا چنین شخصی از راستگویان است.

 

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: ‏‏يَا عَلِيُّ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَحَبََّ الْكَذِبَ‏ فِي‏ الصَّلَاحِ‏ وَ أَبْغَضَ الصِّدْقَ فِي الْفَسَادِ. (بحار الأنوار ج ‏74 ص 47)

ای علی! خدای عزیز و بلندمرتبه، دروغى را كه موجب صلاح و آشتى باشد، دوست دارد و سخن راستى را كه باعث [فتنه و] فساد گردد، دشمن دارد.

 

8- زشتی دروغ گویی

اَلرَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ:‏‏ يَا عَلِيُّ … وَ اعْلَمْ أَنَّ الصِّدْقَ مُبَارَكٌ وَ الْكَذِبَ مَشْئُومٌ (بحار الأنوار ج ‏74 ص 67)

اى على! … بدان كه راستگويى [پسنديده] و مبارك است و دروغگويى شوم و [ناپسند ]است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الصِّدْقُ فَضِيلَةٌ الْكَذِبُ رَذِيلَةٌ. (تصنيف غرر الحكم  ص 217)

راستى، فضيلت و دروغگویى، پستى است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَيْسَ الْكَذِبُ مِنْ خَلَائِقِ الْإِسْلَامِ. (تصنيف غرر الحكم  ص 220)

دروغ گویی از اخلاق اسلام نیست.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَا أَقْبَحَ الْكَذِبَ بِذَوِي الْفَضْلِ. (تصنيف غرر الحكم  ص 220)

چه زشت است دروغ گفتن به مردم ِدارای فضیلت.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا شِيمَةَ أَقْبَحُ مِنَ الْكَذِبِ. (تصنيف غرر الحكم ص 220)

هيچ عادتی زشت‌تر از دروغ نيست.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَبْعَدُ النَّاسِ مِنَ الصَّلَاحِ الْكَذُوبُ وَ ذُو الْوَجْهِ الْوَقَاحُ. (تصنيف غرر الحكم  ص 220)

دورترين مردم از اصلاح، آدم دروغگو و پررو است.

 

9- آثار دروغگویی

9-1- تباهی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْكَذِبُ‏ فَسَادُ كُلِّ شَيْ‏ءٍ (تصنيف غرر الحكم  ص 220)

دروغگویی موجب تباهی هر چیز است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَا خَيْرَ فِي الْكَذَّابِينَ وَ لَا فِي الْعُلَمَاءِ الْأَفَّاكِينَ. (تصنيف غرر الحكم  ص 220)

در افراد بسيار دروغگو و دانشمندانی که مردم از راه حق بر می‌گردانند، خيرى نيست.

 

9-2- بی اعتمادی

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْكَذَّابُ مُتَّهَمٌ فِي قَوْلِهِ وَ إِنْ قَوِيَتْ حُجَّتُهُ وَ صَدَقَتْ لَهْجَتُهُ. (تصنيف غرر الحكم ص 220)

آدم دروغگو در گفتار خود متّهم است، اگر چه دلیلش محکم و سخنش راست باشد.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: لَيْسَ لِكَذُوبٍ أَمَانَةٌ وَ لَا لِفَجُورٍ صِيَانَةٌ. (تصنيف غرر الحكم  ص 220)

کسی که زیاد دروغ می‌گوید، امین نیست، و کسی که بسیار گناه می‌کند، پیمان نگهدار نیست.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ كَثُرَ كَذِبُهُ لَمْ يُصَدَّقْ. (تصنيف غرر الحكم ص 220)

هر كه دروغ او بسيار باشد، تصديق نمی‌شود.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ عُرِفَ بِالْكَذِبِ قَلَّتِ الثِّقَةُ بِهِ. (تصنيف غرر الحكم  ص 220)

کسی که به دروغ گویی شناخته شود، اعتماد به او کم می‌شود.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ عُرِفَ بِالْكَذِبِ لَمْ يُقْبَلْ صِدْقُهُ. (تصنيف غرر الحكم ص 220)

کسی که به دروغگویی معروف شود، راستگویی او هم مورد قبول دیگران واقع نخواهد شد.

 

9-3- خواری و ذلت

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْكَذِبُ‏ فِي‏ الدُّنْيَا عَارٌ وَ فِي‏ الْآخِرَةِ عَذَابُ‏ النَّارِ. (عيون الحكم  ص 26)

دروغ گفتن، در دنيا ننگ است و در آخرت، عذاب آتش.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ الْكَاذِبُ عَلَى شَرَفِ مَهْوَاةٍ وَ مَهَانَةٍ. (نهج البلاغه خطبه 86)

و دروغگو بر پرتگاه سرنگونى و خوارى است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْكَذِبُ يُزْرِي بِالْإِنْسَانِ. (تصنيف غرر الحكم ص 220)

دروغ، انسان را بی‌آبرو می‌کند.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْكَذِبُ يُرْدِي مُصَاحِبَهُ وَ يُنْجِي مُجَانِبُهُ. (تصنيف غرر الحكم  ص 220)

دروغ مصاحب خود را  هلاك می‌كند و رستگار مى‏‌گرداند كسى را كه از آن دورى كند.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: ثَمَرَةُ الْكَذِبِ الْمَهَانَةُ فِي الدُّنْيَا وَ الْعَذَابُ فِي الْآخِرَةِ. (تصنيف غرر الحكم ص 220)

نتيجه‌ی دروغ، خوارى در دنيا و عذاب در آخرت است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْكَذِبُ عَيْبٌ فَاضِحٌ. (تصنيف غرر الحكم  ص 220)

دروغ، عيبى رسوا كننده است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْكَذِبُ‏ فَسَادُ كُلِ‏ شَيْ‏ءٍ. (تصنيف غرر الحكم ص 220)

دروغ، مايه‌ی تباهى هر چيزى است.

 

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: احْذَرْ فُحْشَ الْقَوْلِ وَ الْكَذِبَ فَإِنَّهُمَا يُزْرِيَانِ بِالْقَائِلِ. (تصنيف غرر الحكم  ص 220)

از زشت‌گویى و دروغ برحذر باش! چرا که این دو، گوینده‏‌اش را بی آبرو می‌کند.