آداب جوانی
چکیده
انسان دورههای مختلف در زندگی دارد که مهمترین آن دورهی جوانی است. آداب جوانی فرصتهای این دوره را گوشزد میکند. دورهی جوانی به انسان فرصت پیشرفت و آیندهی خوب به انسان میدهد. استفادهی خوب از این فرصتها زندگی خوبی را رقم میزند و در دورههای پس از آن میتواند از برکات آن برخوردار شود.
واژه های مرتبط
جوان، برنا، شاب، نشاط، دوستی، رشد، آموزش، شباب، جوانمردی، ازدواج، شغل
1- معنی و مفهوم جوان
آنکه یا آنچه به حد میانۀ عمر طبیعی خود رسیده باشد؛ بُرنا. فرهنگ فارسی عمید
جوان از نظر لغوی هر چیز که از عمر آن چندان نگذشته باشد. روانشناسان در تقسیمبندی مراحل زندگی دورهی پیش از زمان چهل سالگی را زمان جوانی دانستهاند. (لغتنامه دهخدا)
2- اهمیّت جوانی
اللهُ تَعالی: اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَ شَيْبَةً يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ وَ هُوَ الْعَلِيمُ الْقَدِيرُ. (روم/۵۴)
خداست آن كس كه شما را ابتدا ناتوان آفريد، آنگاه پس از ناتوانی قوّت بخشيد، سپس بعد از قوّت، ناتوانی و پيری داد. هر چه بخواهد میآفريند و هموست دانای توانا.
الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: أَهْلُ الْجَنَّةِ شَبَابٌ كُلُّهُمْ. (بحار الأنوار ج ۴۳ ص ۲۹۲)
همهی اهل بهشت جوان هستند.
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: عَلَيْكَ بِالشَّبَابِ وَ دَعْ عَنْكَ الشُّيُوخَ. (بحار الأنوار ج 4 ص 284)
جوانان را دریاب و پیران را رها کن!
أَمِيرِالْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: شَيْئَانِ لَا يَعْرِفُ مَحَلَّهُمَا إِلَّا مَنْ فَقَدَهُمَا: الشَّبَابُ وَ الْعَافِيَةُ. (عیون الحکم ج۱ص ۲۹۸)
برترى (ارزشِ) دو چيز را جز آنان كه آنها را از دست دهند، نمىشناسند: جوانى و آرامش.
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى يُكْرِمُ الشَّبَابَ مِنْكُمْ وَ يَسْتَحْيِي مِنَ الْكُهُولِ. (بحار الأنوار ج ۴۷ ص ۳۹۰)
خداوند تبارک و تعالی جوانان شما را گرامی میدارد و از پیرمردان حیا میکند.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: جَهْلُ اَلشَّابِّ مَعْذُورٌ وَ عِلْمُهُ مَحْقُور. (غرر الحكم ص ۳۳۹)
ناآگاهیِ جوان، قابل گذشت و دانش او اندک است.
الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: اغْتَنِمْ خَمْساً قَبْلَ خَمْسٍ شَبَابَكَ قَبْلَ هَرَمِكَ وَ صِحَّتَكَ قَبْلَ سُقْمِكَ وَ غِنَاكَ قَبْلَ فَقْرِكَ وَ فَرَاغَكَ قَبْلَ شُغْلِكَ وَ حَيَاتَكَ قَبْلَ مَوْتِكَ. (بحار الأنوار ج ۷۸ ص ۱۷۳)
وجود پنج خصلت را قبل از روی دادن پنج خصلت دیگر غنمیت بشمار: جوانی قبل از پیری، تندرستی قبل از بیماری، توانگری قبل از نیازمندی، فراغت قبل از مشغولیّت، و زندگی قبل از مرگ.
الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: خُذْ مِنْ صِحَّتِكَ لِسُقْمِكَ وَ مِنْ شَبَابِكَ لِهَرَمِكَ وَ مِنْ حَيَاتِكَ لِوَفَاتِكَ فَإِنَّكَ لَا تَدْرِي مَا اسْمُكَ غَداً. (بحار الأنوار ج ۷۴ ص ۱۸۱)
از دوران سلامتی برای ایام بیماریات توشه برگیر؛ از جوانیات برای پیری؛ و از زندگی برای مرگ، زیرا تو نمیدانی که فردا چه کارهای.
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذَا وَقَفْتَ بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَنْ أَرْبَعٍ شَبَابِكَ فِيمَا أَبْلَيْتَهُ وَ عُمُرِكَ فِيمَا أَفْنَيْتَهُ وَ مَالِكَ مِمَّا اكْتَسَبْتَهُ وَ فِيمَا أَنْفَقْتَهُ فَتَأَهَّبْ لِذَلِكَ وَ أَعِدَّ لَهُ جَوَاباً. (بحار الأنوار ج ۱۳ ص ۴۲۵)
بدان! فردا که جلوی خداوند عزیز و بلندمرتبه قرار میگیری از چهار چیز از تو سؤال میپرسند: جوانیت را بر چه کاری گذراندی؟ عمرت را در چه کاری صرف کردی؟ مالت را از کجا به دست آوردهای؟ و آن را چگونه خرج کردهای؟ پس خودت را بر آن آماده کن و جوابی را حاضر کن.
اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَنَّهُ أَتَی الْبَزَّازِينَ فَقَالَ لِرَجُلٍ بِعْنِي ثَوْبَيْنِ فَقَالَ الرَّجُلُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عِنْدِي حَاجَتُكَ فَلَمَّا عَرَفَهُ مَضَی عَنْهُ فَوَقَفَ عَلَی غُلَامٍ فَأَخَذَ ثَوْبَيْنِ أَحَدُهُمَا بِثَلَاثَةِ دَرَاهِمَ وَ الْآخَرُ بِدِرْهَمَيْنِ فَقَالَ يَا قَنْبَرُ خُذِ الَّذِي بِثَلَاثَةٍ فَقَالَ أَنْتَ أَوْلَی بِهِ تَصْعَدُ الْمِنْبَرَ وَ تَخْطُبُ النَّاسَ فَقَالَ وَ أَنْتَ شَابٌّ وَ لَكَ شِرَّةُ الشَّبَابِ وَ أَنَا أَسْتَحْيِي مِنْ رَبِّي أَنْ أَتَفَضَّلَ عَلَيْكَ… (بحار الأنوار ج ۴۰ ص ۳۲۴)
حضرت علی (علیه السّلام) به بازار بزازها رفت و به یکی از آنها گفت: دو پیراهن به من بده. مرد گفت: ای امیرمؤمنان! آنچه را که میخواهی دارم. حضرت وقتی فهمید که فروشنده او را شناخت از او چیزی نخرید. آنگاه نزد جوانی رفت و دو پیراهن را یکی با سه درهم و دیگری را با دو درهم خرید و به قنبر غلامش فرمود: ای قنبر! تو این پیراهن سه درهمی را بپوش. قنبر گفت: ای امیرمؤمنان! شما شایستهتر به آن هستی؛ چرا که بر منبر میروی و برای مردم خطبه میخوانی. حضرت فرمود: تو هم جوان هستی و غرور جوانی داری! وانگهی از پروردگارم شرم میکنم که خود را بر تو برتر دارم.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: اُوصيكُم بِالشُّبّانِ خَيرا فَإِنَّهُم أرَقُّ أفئِدَةً إنَّ اللّه َ بَعَثَنی بَشيرا و نَذيرا فَحالَفَنِی الشُّبّانُ وَ خالَفَنِی الشُّيوخُ. (سفینة البحار ج ۲ ص ۱۷۶)
شما را نسبت به جوانان به نيكی سفارش میكنم؛ چرا كه آنان، دلهای رقيقتری دارند. به راستی كه خداوند، مرا نويدبخش و بيمدهنده برانگيخت. آن هنگام که جوانان با من همپيمان شدند، در حالی كه پيران به مخالفت با من برخاستند.
3- عوامل رشد معنوی جوان
3-1- عبادت و ارتباط با خداوند
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ أَحَبَّ الْخَلَائِقِ إِلَی اللَّهِ تَعَالَی شَابُّ حَدَثُ السِّنِّ فِي صُورَةٍ حَسَنَةٍ جَعَلَ شَبَابَهُ وَ جَمَالَهُ فِي طَاعَةِ اللَّهِ تَعَالَی ذَاكَ الَّذِي يُبَاهِي اللَّهُ تَعَالَی بِهِ مَلَائِكَتَهُ فَيَقُولُ: هَذَا عَبْدِي حَقّاً. (أعلام الدين ص ۱۲۰)
به راستی كه دوست داشتنیترينِ آفريدگان نزد خداوند، جوانِ كمسال و خوشسيمايی است كه جوانی و زيبايیاش را در راه فرمانبری از خداوند بزرگ، قرار داده است؛ آنكه خداوند بزرگ به وی نزد فرشتگان افتخار میكند و میفرمايد: اين، بندهی حقيقی من است.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَا مِنْ شَابٍّ يَنْشَأُ فِي عِبَادَةِ اللَّهِ حَتَّی يَمُوتَ عَلَی ذَلِكَ إِلَّا أَعْطَاهُ اللَّهُ أَجْرَ تِسْعَةٍ وَ تِسْعِينَ صِدِّيقاً. (مشكاة الأنوار ص ۱۷۱)
هر جوانی كه مشغول عبادت خدا شود و از دنيا برود، خداوند ثواب نود و نُه فرد بسیار راستگو را به او عطا كند.
وَ رُوِيَ أَنَ فَتًى مِنَ الْأَنْصَارِ كَانَ يُصَلِّي الصَّلَاةَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ يَرْتَكِبُ الْفَوَاحِشَ فَوُصِفَ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ ص فَقَالَ إِنَّ صَلَاتَهُ تَنْهَاهُ يَوْماً مَا فَلَمْ يَلْبَثْ أَنْ تَابَ. (بحار الأنوار ج ۷۹ ص ۱۹۸)
و روایت شده است که جوانی از انصار با رسول خدا صلی الله علیه و آله نماز می خواند، ولی مرتکب کارهای زشت می شد. اين مطلب را به رسول خدا (صلی الله علیه و آله) گفتند. حضرت فرمود: روزی نمازش او را از گناه باز می دارد، پس طولی نکشید که توبه کرد.
3-2-قرآن آموزی
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ وَ هُوَ شَابُّ مُؤْمِنٌ اخْتَلَطَ الْقُرْآنُ بِلَحْمِهِ وَ دَمِهِ جَعَلَهُ اللَّهُ مَعَ السَّفَرَةِ الْكِرَامِ الْبَرَرَةِ وَ كَانَ الْقُرْآنُ حَجِيجاً عَنْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ. (بحار الأنوار ج ۸۹ ص ۱۸۷)
هر كه قرآن بخواند، و جوان و مؤمن باشد، قرآن با گوشت و خون او آميخته مىشود، و خدا او را با فرشتگانى بزرگوار كه نويسندگان و حاملان قرآنند قرين مىسازد، و قرآن در روز بازپسين نگاهبان او مىشود.
3-3-ارتباط با اهل بیت (علیهم السلام)
الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: يَا مَعْشَرَ الْأَحْدَاثِ اتَّقُوا اللَّهَ وَ لَا تَأْتُوا الرُّؤَسَاءَ دَعُوهُمْ حَتَّى يَصِيرُوا أَذْنَاباً لَا تَتَّخِذُوا الرِّجَالَ وَلَائِجَ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنَّا وَ اللَّهِ إِنَّا وَ اللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ مِنْهُمْ ثُمَّ ضَرَبَ بِيَدِهِ إِلَى صَدْرِهِ. (بحار الأنوارج۲۴ص ۲۴۶)
ای جوانان! از خدا بترسید. اطراف رؤسا جمع نشوید، آنها را رها کنید تا بیموقعیت شوند. دیگران را در مقابل خدا پشت و پناه نگیرید. به خدا قسم! به خدا قسم! ما برای شما بهتر از آنها هستیم. در این موقع با دست به سینه خود اشاره کرد.
قَالَ الصَّادِقُ ع وَ أَعْظَمُ مِنْ هَذَا حَسْرَةً رَجُلٌ جَمَعَ مَالًا عَظِيماً بِكَدٍّ شَدِيدٍ وَ مُبَاشَرَةِ الْأَهْوَالِ وَ تَعَرُّضِ الْأَخْطَارِ ثُمَّ أَفْنَى مَالَهُ صَدَقَاتٍ وَ مَبَرَّاتٍ وَ أَفْنَى شَبَابَهُ وَ قُوَّتَهُ فِي عِبَادَاتٍ وَ صَلَوَاتٍ وَ هُوَ مَعَ ذَلِكَ لَا يَرَى لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ع حَقَّهُ وَ لَا يَعْرِفُ لَهُ فِي الْإِسْلَامِ مَحَلَّه… )بحار الأنوار ج 89 ص 252(
امام صادق علیه السّلام فرمود: بزرگتر از این حسرت را مردی دارد که مال زیادی را با زحمت بسیار و رویارویی با حوادث و سفر به سرزمینهای مختلف جمع کند، سپس مال خود را در راه صدقات و اعمال خیر فنا کند و جوانی و قوّت خود را در عبادت و نماز از بین ببرد، ولی برای حضرت علی بن ابی طالب حقی (ولایت) قایل نباشد و مقام او را در اسلام به رسمیت نشناسد…
3-4- توبه
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَا مِنْ شَيْءٍ أَحَبَّ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ شَابٍّ تَائِبٍ. (مشكاة الأنوار ص۱۷۰)
هيچ چيز نزد خداوند عزیز و بلند مرتبه محبوبتر از جوان توبهكننده نيست.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: شَابٌّ تَائِبٌ أَجْرُهُ كَأَجْرِ يَحْيَی بْنِ زَكَرِيَّا (عَلَيْهِ السَّلَامُ). (مجموعه ورام ج ۲ ص ۱۱۸)
پاداش جوان توبهکننده، مانند پاداش یحیی پسر زکریا (علیه السّلام) است.
3-5- دانش اندوزی
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَنْ تَعَلَّمَ فِي شَبَابِهِ كَانَ بِمَنْزِلَةِ الرَّسْمِ فِي الْحَجَرِ وَ مَنْ تَعَلَّمَ وَ هُوَ كَبِيرٌ كَانَ بِمَنْزِلَةِ الْكِتَابِ عَلَی وَجْهِ الْمَاءِ. (بحار الأنوار ج ۱ ص ۲۲۲)
کسی که در جوانی علم آموزد، به منزلهی نقاشی در سنگ است و کسی که در پیری بیاموزد، به منزلهی نوشتن روی آب است.
الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: بَادِرُوا أَحْدَاثَكُمْ بِالْحَدِيثِ قَبْلَ أَنْ تَسْبِقَكُمْ إِلَيْهِمُ الْمُرْجِئَةُ. (وسائل الشیعه ج ۲۷ ص ۸۸)
به آموختن حديث (معارف دينى) به جوانانتان ، پيش از آنكه منحرفين آنان را گمراه سازند، اقدام کنید.
اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: كانَ أبي زَينُ العابِدينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) إذا نَظَرَ إلَی الشَّبابِ الَّذينَ يَطلُبونَ العِلمَ أدناهُم إلَيهِ و قالَ: مَرحَبا بِكُم أنتُم وَدائِعُ العِلمِ و يوشِكُ إذ أنتُم صِغارُ قَومٍ أن تَكونوا كِبارَ آخَرينَ. (الدر النظيم ص ۵۸۷)
پدرم زين العابدين (عليه السلام) هر گاه به جوانانی كه دانش میاندوختند، می نگريست، آنان را به خود نزديك میكرد و میفرمود: آفرين بر شما كه امانتهای [مردم برای آموختن] دانش هستید! و به زودی شما كمسالان جامعه، بزرگان جامعهای ديگر میشويد.
الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: لَسْتُ أُحِبُّ أَنْ أَرَى الشَّابَّ مِنْكُمْ إِلَّا غَادِياً فِي حَالَيْنِ إِمَّا عَالِماً أَوْ مُتَعَلِّماً. (بحار الأنوار ج ۱ ص ۱۷۰)
دوست ندارم جوان از شما شیعیان را جز در دو حال ببینم؛ یا دانشمند یا در جستجوی علم!
الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: لَوْ أُتِيتُ بِشَابٍّ مِنْ شَبَابِّ الشِّيعَةِ لَا يَتَفَقَّهُ لَأَدَّبْتُهُ. (بحار الأنوار ج ۱ ص ۲۱۴)
اگر جوانی از جوانان شيعه را نزد من آورند كه در دين تفقّه و تحقیق نكرده باشد، او را ادب خواهم كرد!
الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: أَيُّمَا نَاشٍ نَشَأَ فِي الْعِلْمِ وَ الْعِبَادَةِ حَتَّى يَكْبَرَ أَعْطَاهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثَوَابَ اثْنَيْنِ وَ سَبْعِينَ صِدِّيقاً. (بحار الأنوار ج ۱ ص ۱۸۵)
هر جوانى كه در دانش و عبادت رشد كند تا بزرگ شود، خداوند متعال، در قيامت ،پاداش هفتاد دو فرد بسیار راستگو را به وى مىبخشد.
أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ عَلَيْهِ السَّلَامُ کَتَبَ بِهَذِهِ الرِّسَالَهِ إِلَی الْحَسَنِ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّمَا قَلْبُ الْحَدَثِ کَالْأَرْضِ الْخَالِیَهِ مَا أُلْقِیَ فِیهَا مِنْ شَیْ ءٍ إِلَّا قَبِلَتْهُ. (بحار الأنوار ج ۷۴ ص۲۰۰)
امیرالمومنین (علیه السّلام) در نامهای به امام حسن فرمود: جز اين نيست كه قلب نوجوان، همچون زمين خالى است كه هر چه در آن بكارند مىپذيرد.
4- بخشندگی
الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: شَابٌّ سَخِيٌّ مُرَهَّقٌ فِي الذُّنُوبِ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ شَيْخٍ عَابِدٍ بَخِيلٍ. (بحار الأنوار ج۷۰ ص ۳۰۷)
جوان بخشندهی فرورفته در گناهان، در نزد خداوند عزیز و بلندمرتبه از پیر عابد بخیل محبوبتر است.
5- علاقه درکار خیر
الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: عَلَيْكَ بِالْأَحْدَاثِ فَإِنَّهُمْ أَسْرَعُ إِلَى كُلِّ خَيْرٍ. (بحار الأنوار ج ۲۳ ص ۲۳۶)
جوانان را درياب! زيرا كه آنان سريعتر به كارهاى خير روى مىآورند.
6- خوش خلقی
الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: اعْلَمِي أَنَّ الشَّابَّ الْحَسَنَ الْخُلُقِ مِفْتَاحٌ لِلْخَيْرِ مِغْلَاقٌ لِلشَّرِّ وَ أَنَّ الشَّابَّ الشَّحِيحَ الْخُلُقِ مِغْلَاقٌ لِلْخَيْرِ مِفْتَاحٌ لِلشَّرِّ. (بحار الأنوار ج ۷۵ ص ۴۴۶)
بدان که جوان خوشاخلاق، کلید خیر و قفل شرّ است و جوان بداخلاق، قفل نیکی و کلید شرّ است.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَ اعْلَمُوا -رَحِمَكُمُ اللَّهُ- أَنَّكُمْ فِي زَمَانٍ الْقَائِلُ فِيهِ بِالْحَقِّ قَلِيلٌ وَ اللِّسَانُ عَنِ الصِّدْقِ كَلِيلٌ وَ اللَّازِمُ لِلْحَقِّ ذَلِيلٌ؛ أَهْلُهُ مُعْتَكِفُونَ عَلَى الْعِصْيَانِ، مُصْطَلِحُونَ عَلَى الْإِدْهَانِ؛ فَتَاهُمْ عَارِمٌ، وَ شَائِبُهُمْ آثِمٌ…
خدا شما را رحمت كند، بدانيد كه همانا شما در روزگارى هستيد كه گويندهی حق اندك، و زبان از راستگويى عاجز، و حق طلبان بیارزشند.
مردم گرفتار گناه، و به سازشكارى همداستانند، جوانانشان بد اخلاق، و پير مردانشان گنهكار… (نهج البلاغه خطبه ۲۳۳)
7- فرصت سازی
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ:…مِنْهَا أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَكْتُبُ لِلْمَرِيضِ الْكَبِيرَ مِنَ الْحَسَنَاتِ عَلَی حَسَبِ مَا كَانَ يَعْمَلُ فِي شَبَابِهِ وَ صِحَّتِهِ مِنْ أَعْمَالِ الْخَيْرِ. (بحار الأنوار ج ۱۶ ص ۳۵۱)
…دیگر اینکه خداوند عزیز و بلند مرتبه، برای کارهای نیکِ بیمارِ کهنسال، بر اساس کردار آنان در روزگارِ تندرستی و جوانیشان پاداش مینویسد.
الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: مَا أَكْرَمَ شَابٌّ شَيْخاً إِلَّا قَضَى اللَّهُ لَهُ عِنْدَ سِنِّهِ مَنْ يُكْرِمُهُ. (بحار الأنوار ج ۷۲ ص ۱۳۷)
هیچ جوانی، فرد پیری را گرامی نمی دارد، مگر آنکه خدا مقدّر میکند برایش وقتی به سنّ او رسید، کسی که او را گرامی بدارد.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: لِيَتَزَوَّدِ العَبدُ مِن دُنياهُ لآخِرَتِهِ، و مِن حَياتِهِ لِمَوتِهِ، و مِن شَبابِهِ لِهَرَمِهِ؛ فَإِنَّ الدُّنيا خُلِقَت لَكُم، و أنتُم خُلِقتُم لِلآخِرَةِ. (تنبيه الخواطر ج ۱ ص ۱۳۱)
بنده بايد برای سرای آخرتش از دنيا، و برای مرگش از زندگی، و برای پيریاش از جوانی، توشه برگيرد، زيرا كه دنيا برای شما آفريده شده است و شما برای آخرت آفريده شدهايد.
8- تلاشگری
الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: كانَ رَسولُ اللّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) جالِساً مَعَ اَصْحابِهِ ذاتَ يَوْمٍ فَنَظَر اِلی شابٍّ ذی جَلَدٍ وَ قُوَّةٍ قَدْ بَكَّرَ يَسْعی فَقالوا: وَيْحَ هذا لَوْ كانَ شَبابُهُ وَ جَلَدُهُ في سَبيلِ اللّه ِ تَعالی فَقالَ (صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) لا تَقولوا هذا، فَاِنَّهُ اِنْ كانَ يَسْعی عَلی نَفْسِهِ لِيَكُفَّها عَنِ الْمَسْاَلَة وَ يُغْنيَها عَنِ النّاسِ فَهُوَ سَبيلِ اللّه ِ، وَ اِنْ كانَ يَسْعی عَلی اَبَوَيْنِ ضَعيفَيْنِ اَوْ ذُرّيَّةٍ ضِعافٍ لِيُغْنيَهُمْ وَ يَـكْفيَهُمْ فَهُوَ فی سَبيلِ اللّه ِ و اِنْ كانَ يَسْعی تَفاخُرا وَ تَـكاثُرا فَهُوَ فی سَبيلِ الشَّيطانِ. (محجّة البيضاء ج ۳ ص۱۴۰)
روزی پيامبر (صلی الله عليه و آله) در ميان ياران خود نشسته بودند. چشمشان به جوانی چالاك و نيرومند افتاد كه از صبحگاهان، تلاش میكرد. ياران گفتند: وای بر او! چه میشد اگر جوانی و چالاكیاش در راه خدا بود؟ پيامبر (صلی الله عليه و آله) فرمود: چنين نگوييد. اگر او برای خود تلاش میكند تا از مردم بی نياز شود و نزد آنان دست دراز نكند، در راه خدا كار میكند. اگر برای پدر و مادر ناتوان و يا فرزندان ناتوان خويش تلاش میكند، تا آنان را بینياز و زندگیشان را اداره كند، كار او در راه خداست، ولی اگر برای ثروت اندوزی و فخر فروشی تلاش میكند، كار او در راه شيطان است.
9- ازدواج
الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: يَا مَعْشَرَ الشَّبَابِ مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمُ الْبَاهَ فَلْيَتَزَوَّجْ وَ مَنْ لَمْ يَسْتَطِعْهَا فَلْيُدْمِنِ الصَّوْمَ فَإِنَّهُ لَهُ وِجَاءٌ. (بحار الأنوار ج ۱۰۰ ص ۲۲۰)
اى جماعت جوان! بر شما باد ازدواج! اگر نمىتوانيد، بر شما باد روزه گرفتن! چرا كه روزه، مهارِ شهوت است.
الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: مَا مِنْ شَابٍّ تَزَوَّجَ فِي حَدَاثَةِ سِنِّهِ إِلَّا عَجَّ شَيْطَانُهُ يَا وَيْلَهُ يَا وَيْلَهُ عَصَمَ مِنِّي ثُلُثَيْ دِينِهِ فَلْيَتَّقِ اللَّهَ الْعَبْدُ فِي الثُّلُثِ الْبَاقِي. (بحار الأنوار ج۱۰۰ ص ۲۲۱)
هر کس در جوانی ازدواج کند، فریاد واویلای شیطان برآید که یک سوم دینش را از من مصون داشت، و خداوند هم دو سوم دین بندهاش را محفوظ میدارد.
10- رفتار سالمندی
الصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَام: خَيْرُ شَبَابِكُمْ مَنْ تَشَبَّهَ بِكُهُولِكُمْ وَ شَرُّ كُهُولِكُمْ مَنْ تَشَبَّهَ بِشَبَابِكُمْ. (وسائل الشیعه ج ۵ ص ۲۵)
بهترين جوانان شما آنانند كه رفتارشان مثل رفتار پيرمردان، پخته و سنجيده باشد.
11- مستی جوانی
الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: الشَّبَابُ شُعْبَةٌ مِنَ الْجُنُونِ. (بحار الأنوار ج ۷۴ ص ۱۶۵)
جوانى، شاخهاى از ديوانگى است.
مَرَّ بِرَسُولِ اَللَّهِ رَجُلٌ وَ هُوَ فِي أَصْحَابِهِ فَقَالَ بَعْضُ اَلْقَوْمِ مَجْنُونٌ – فَقَالَ اَلنَّبِيُّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) بَلْ هَذَا رَجُلٌ مُصَابٌ إِنَّمَا الْمَجْنُونُ عَبْدٌ أَوْ أَمَةٌ أَبْلَيَا شَبَابَهُمَا فِي غَيْرِ طَاعَةِ اللَّهِ. (مشکاة الأنوار ج ۱ ص ۱۶۹)
مردى از كنار رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) مىگذشت، در حالى كه ايشان ميان يارانشان بودند. يكى از جمعيت گفت: اين ديوانه است! پيامبر (صلّى اللّه عليه و آله) فرمود: بلكه او مردى سالم است! ديوانه، مرد و زنى است كه جوانى خود را در غير اطاعت خدا صرف كردهاند.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: يَنْبَغِي لِلْعَاقِلِ أَنْ يَحْتَرِسَ مِنْ سُكْرِ الْمَالِ وَ سُكْرِ الْقُدْرَةِ وَ سُكْرِ الْعِلْمِ وَ سُكْرِ الْمَدْحِ وَ سُكْرِ الشَّبَابِ فَإِنَّ لِكُلِّ ذَلِكَ رِيحاً خَبِيثَةً تَسْلُبُ الْعَقْلَ وَ تَسْتَخِفُّ الْوَقَارَ. (عیون الحکم ج ۱ ص ۵۵۲)
سزاوار است كه عاقل، از مستى ثروت، قدرت، دانش، ستايش و مستى جوانى بپرهيزد، چرا كه هر يك را بادهاى پليدى است كه عقل را نابود مىكند و وقار و هيبت را كم میکند.
12- آسیبهای دوران جوانی
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: احْذَرُوا عَلَی شَبَابِكُمُ الْغُلَاةَ لَا يُفْسِدُوهُمْ فَإِنَّ الْغُلَاةَ شَرُّ خَلْقِ اللَّهِ يُصَغِّرُونَ عَظَمَةَ اللَّهِ وَ يَدَّعُونَ الرُّبُوبِيَّةَ لِعِبَادِ اللَّهِ وَ اللَّهِ إِنَّ الْغُلَاةَ أَشَرُّ مِنَ الْيَهُودِ وَ النَّصَارَی وَ الْمَجُوسِ وَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا. (بحار الأنوار ج ۷۶ ص ۲۲۵)
بر جوانان خود بر حذر باشید که غالیان آنها را فاسد نکنند! که غالیان بدترین خلق خدایند. عظمت خدا را کوچک میکنند و برای بندگان ربوبیت ادّعا میکنند، سوگند به خدا! غلات، از یهود و نصاری و مجوس و مشرکان بدترند.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: كَيْفَ بِكُمْ إِذَا فَسَدَتْ نِسَاؤُكُمْ وَ فَسَقَ شَبَابُكُمْ وَ لَمْ تَأْمُرُوا بِمَعْرُوفٍ وَ لَمْ تَنْهَوْا عَنْ مُنْكَرٍ قِيلَ وَ يَكُونُ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ وَ شَرٌّ مِنْ ذَلِكَ. (بحار الأنوار ج ۹۷ ص ۹۱)
شما چه خواهید کرد هنگامی که زنان شما فاسد گردند و جوانان شما بد عمل شوند، و امر به معروف و نهی از منکر را ترک کنند؟! گفته شد: ای رسول خدا! آیا این امور پیش خواهد آمد؟ فرمود: آری بدتر از اینها خواهد شد!
13- پایان پذیری جوانی
اللهُ تَعالی: ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ ثُمَّ لِتَكُونُوا شُيُوخًا. (غافر/۶۷)
سپس شما را به صورت نوزادی [از شكم مادر] بيرون میفرستد، تا به كمال نيرومندی خود برسيد، سپس تا پير شويد.
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِذا زادَ الرَّجُلُ عَلَی الثَّلاثينَ فَهُوَ كَهلٌ و إذا زادَ عَلَی الأَربَعينَ فَهُوَ شَيخٌ. (بحار الأنوار ج ۷۵ ص ۲۵۳)
آنگاه كه مرد از سی سالگی گذشت، ميانسال باشد و آنگاه كه از چهل سالگی گذشت، پير باشد.
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: هَلْ يَنْتَظِرُ أَهْلُ الشَّبَابِ إِلَّا حَوَانِيَ الْهِرَمِ؟ (نهج البلاغه خطبه 83)
آيا آنان كه در اوج رونق جوانى هستند، جز پيرى و خميدگى چه انتظارى دارند؟
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَا أَقْرَبَ الدُّنْيَا مِنَ الذَّهَابِ وَ الشَّيْبَ مِنَ الشَّبَابِ. (عیون الحکم ج ۱ ص 478)
چه نزديك است دنيا به نابودی، و جوانی به پيری!
14- آثار جوانی
14-1- منفعت درآخرت
أَمِيرِالْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ :{ وَ لا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيا. } (قصص / ۷۷) قَالَ: لَا تَنْسَ صِحَّتَكَ وَ قُوَّتَكَ وَ فَرَاغَكَ وَ شَبَابَكَ وَ نَشَاطَكَ أَنْ تَطْلُبَ بِهَا الْآخِرَةَ. (بحار الأنوار ج ۶۸ ص۱۷۷)
امیر مؤمنان (علیه السّلام) درباره سخن خدای عزیز و بلندمرتبه: {بهره و نصیب خود را از دنیا فراموش نکن. } فرمود: یعنی صحت و سلامتی، قوت و قدرت، آسایش و فراغت، جوانی و خوشحالی خود را (که اینها بهره و نعمتهای دنیوی است. ) فراموش نکن که به وسیلهی اینها آخرت خود را تأمین میکنی.
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: سَبْعَةٌ فِي ظِلِّ عَرْشِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ يَوْمَ لَا ظِلَّ إِلَّا ظِلُّهُ إِمَامٌ عَادِلٌ وَ شَابٌّ نَشَأَ فِي عِبَادَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ… (بحار الأنوار ج ۷۱ ص ۳۵۳)
هفت نفرند كه در آن روز كه سايه اى جز سايهی خدا نيست، آنان در سايهی خدای عزیز و بلندمرتبه جاى دارند: پيشواى دادگر و جوانى كه با عبادت خداوند عزیز و بلندمرتبه رشد كند…
14-2- کسب حکمت
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَنْ أَحْسَنَ عِبَادَةَ اللَّهِ فِي شَيْبَتِهِ لَقَّاهُ اللَّهُ الْحِكْمَةَ عِنْدَ شَيْبَتِهِ. (أعلام الدين ص ۲۹۶)
آنكه در جوانی نيكْ بندگی خدا كند، خداوند، در پيری به وی حكمت آموزد.
14-3- پاداش صدّیقان
الرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه: يَا أَبَاذَرٍّ! مَا مِنْ شَابٍّ يَدَعُ لِلَّهِ الدُّنْيَا وَ لَهْوَهَا وَ أَهْرَمَ شَبَابَهُ فِي طَاعَةِ اللَّهِ إِلَّا أَعْطَاهُ اللَّهُ أَجْرَ اثْنَيْنِ وَ سَبْعِينَ صِدِّيقاً. (بحار الأنوار ج ۷4 ص 7۳)
اى ابوذر! هيچ جوانى نيست كه دنيا و خوشىاش را به خاطر خداوند ، كنار نَهَد و جوانى خود را در راه بندگى خدا سپرى كند، مگر آنكه خداوند، پاداش هفتاد و دو فرد بسیار راستگو را به وى ببخشد.
15- ياران حضرت مهدی علیه السّلام
أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: أَصْحَابُ الْمَهْدِيِّ(عَلَيْهِ السَّلَامُ) شَبَابٌ لَا كُهُولَ فِيهِمْ إِلَّا مِثْلَ كُحْلِ الْعَيْنِ وَ الْمِلْحِ فِي الزَّادِ وَ أَقَلُّ الزَّادِ الْمِلْحُ. (بحار الأنوار ج ۵۲ ص ۳۳۳)
اصحاب مهدی (علیه السلام) جوانند و پیر در آنان نیست، مگر اندکی؛ مثل کمیِ سُرمه در چشم و نمک در زاد و توشه؛ و کمترین میزان زاد و توشه، نمک است.
اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: بَيْنَا شَبَابُ الشِّيعَةِ عَلَی ظُهُورِ سُطُوحِهِمْ نِيَامٌ إِذَا تَوَافَوْا إِلَی صَاحِبِهِمْ فِي لَيْلَةٍ وَاحِدَةٍ عَلَی غَيْرِ مِيعَادٍ فَيُصْبِحُونَ بِمَكَّةَ. (بحار الأنوار ج ۵۲ ص ۳۷۰)
در حالی که جوانان شیعه بر پشت بام منازل خود خوابند، در یک شب، در غیر موسم حج، به سمت صاحب خود میروند و در مکه صبح میکنند.
16- الگوی جوان
اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) أَفْضَلُ خَلْقِ اللَّهِ غَيْرِي وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ (عَلَيْهمَا السَّلَامُ) سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَ أَبُوهُمَا خَيْرٌ مِنْهُمَا وَ إِنَّ فَاطِمَةَ (سَلامُ الله عَلیها) سَيِّدَةُ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ وَ إِنَّ عَلِيّاً (عَلَيْهِ السَّلَامُ) خَتَنِي وَ لَوْ وَجَدْتُ لِفَاطِمَةَ (سَلامُ الله عَلیها) خَيْراً مِنْ عَلِيٍّ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) لَمْ أُزَوِّجْهَا مِنْهُ. (بحار الأنوار ج ۲۵ ص ۳۶۰)
بهترین خلق خدا غیر از من، علی ابن ابیطالب (علیه السّلام) است و حسن و حسین (علیهم السلام) دو سرور جوانان اهل بهشتند و پدرشان بهتر از آنها است و فاطمه (سلام الله علیها) بهترین زنان جهان است، و علی (علیه السّلام) داماد من است و اگر بهتر از علی (علیه السّلام) برای فاطمه (سلام الله علیها) مییافتم، فاطمه (سلام الله علیها) را به ازدواج او درنمیآوردم.












ثبت دیدگاه