آداب نعمت های الهی

چکیده

پروردگار عالمیان نعمت های بی شمار به انسان ارزانی کرده است، که باید شکر آنها بجا آورد، در آداب نعمت های الهی پیشوایان دین، چگونگی آن را بیان فرموده اند و اضافه بر آن وظائفی دیگر را مطرح نموده اند و البته باید دانست که شکر نعمت های الهی وظیفه عقلی و فطری همه ما است.

واژه های مرتبط

نعمات، روزی، سلامتی، مال،

 

۱- معنی و مفهوم

نعمت: مال، ثروت (دهخدا)

نعمت، حالت نیک و پسندیده است. ساخت نعمت برای بیان هیئت و حالت انسان است. (مفردات راغب)

 

۲- اهمیّت نعمت

اَللهُ تَعالی: أَلَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً. (لقمان/۲۰)

آیا ندانسته‌اید که خدا آنچه را در آسمان‌ها و آنچه را در زمین است، مسخّر و رام شما کرده، و نعمت‌های آشکار و نهانش را بر شما فراوان و کامل ارزانی داشته، و برخی از مردم‌اند که همواره بدون هیچ دانشی [بلکه از روی جهل و نادانی] و بدون هیچ هدایتی و هیچ کتاب روشنی درباره‌ی خدا مجادله و ستیز می‌کنند.

اَللهُ تَعالی: ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ. (تکاثر/۸)

آن گاه شما در آن روز، از نعمت ها بازپرسی خواهید شد.

فَضْلٍ الْبَقْبَاقِ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ {وَ أَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ‏.}(ضحی/۱۱) قَالَ: الَّذِي أَنْعَمَ عَلَيْكَ بِمَا فَضَّلَكَ وَ أَعْطَاكَ وَ أَحْسَنَ إِلَيْكَ ثُمَّ قَالَ: فَحَدَّثَ بِدِينِهِ وَ مَا أَعْطَاهُ اللَّهُ وَ مَا أَنْعَمَ بِهِ عَلَيْهِ. (کافی ج۲ ص ۹۴)

فضل البقباق: از امام صادق (عليه السّلام) قول خدای عزیز و بلندمرتبه: {و امّا نعمت پروردگارت را بازگو!} را پرسيدم. فرمود: يعنی آن كس كه بدانچه بر تو بخشيده و به تو عطا فرموده و احسان كرده، به تو نعمت داده است. سپس فرمود: دين او را و آنچه به تو عطا فرموده و نعمت داده است، بازگو کن.

اَلْعَسْكَرِيُّ عَلَيْهِ السَّلَامُ: قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ‏ [أَيْ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ‏] (بقره/۱۷۲) فَاشْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ بِطَاعَةِ مَنْ أَمَرَكُمْ بِطَاعَتِهِ مِنْ مُحَمَّدٍ وَ عَلِيٍّ وَ خُلَفَائِهِمُ الطَّيِّبِينَ. (تفسير امام عسكری عليه السلام ص ۵۸۵)

خداوند خدای عزیز و بلندمرتبه فرمود: اگر فقط او را می‌پرستید [یعنی اگر فقط او را می‌پرستید]، پس نعمت خدا را شکر کنید، با اطاعت از کسانی که خداوند شما را به اطاعت از آنها امر کرده است، از محمد و علی و جانشینان صالح آنها.

اَلسّجادُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: …قِيلَ فَلِمَ تَعْبُدُهُ قَالَ لِمَا هُوَ أَهْلُهُ‏ بِأَيَادِيهِ‏ عَلَيَّ وَ إِنْعَامِهِ. (بحار الأنوار ج‏67 ص 210)

…سؤال شد از حضرت، پس شما به چه انگيزه‏ای خدا را عبادت می‌کنید؟ فرمود چون او مستحق عبادت و سزاوار پرستش است، از جهت اين نعمت‌ها و الطاف فراوان كه در حق من روا داشته است.

 

۳- بی شمارشی نعمت های الهی

اَللهُ تَعالی: وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا … (نحل/۱۸)

و اگر نعمت‌های خدا را شماره کنید، هرگز نمی‌توانید آنها را به شمار آورید.

وَ كَانَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ (عَلَيْهِمَا السَّلَامُ) إِذَا قَرَأَ هَذِهِ الْآيَةَ {وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها.}(نحل/۱۸) يَقُولُ: سُبْحَانَ مَنْ لَمْ يَجْعَلْ فِي أَحَدٍ مِنْ مَعْرِفَةِ نِعَمِهِ إِلَّا الْمَعْرِفَةَ بِالتَّقْصِيرِ عَنْ مَعْرِفَتِهَا … أَنَّهُ لَا يُدْرِكُهُ‏ فَشَكَرَ جَلَّ وَ عَزَّ مَعْرِفَةَ الْعَارِفِينَ بِالتَّقْصِيرِ عَنْ مَعْرِفَةِ شُكْرِهِ فَجَعَلَ مَعْرِفَتَهُمْ بِالتَّقْصِيرِ شُكْراً … (کافی ج ۸ ص ۳۹۴)

‏شيوه آن حضرت (علیه السلام) چنان بود كه چون اين آيه را می‌خواند: {اگر بخواهيد نعمت‌های خدا را شماره كنيد، هرگز نمی توانید آنها را به شمار آورید.} می‌فرمود: منزه است خدایی كه معرفت نعمت‌های خود را به كسی نداد، جز آنكه اين معرفت را هم به او داد كه در معرفت نعمت‌های او درمانده و مقصر است، … و همانا خدای عزیز و بلندمرتبه همان معرفت عارفان را به درماندگی و تقصير از معرفت سپاسگزاريش را قدردانی كرده‏ و همان معرفت به درماندگانی را برای‏ او، شكرگزاری نعمتش به حساب آورده‏ است.

 

۴- شکر نعمت های الهی

اَللهُ تَعالی: فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُوا لِي وَلَا تَكْفُرُونِ. (بقره/۱۵۲)

پس مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم و مرا سپاس گزارید و کفران نعمت نکنید.

اَلسّجادُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: إِنَّ اللَّهَ … يُحِبُّ كُلَّ عَبْدٍ شَكُور يَقُولُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَی لِعَبْدٍ مِنْ عَبِيدِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَ شَكَرْتَ فُلَاناً فَيَقُولُ بَلْ شَكَرْتُكَ يَا رَبِّ، فَيَقُولُ: لَمْ تَشْكُرْنِي إِذْ لَمْ تَشْكُرْهُ‏ ثُمَّ قَالَ: أَشْكَرُكُمْ لِلَّهِ أَشْكَرُكُمْ لِلنَّاسِ. (کافی ج ۲ ص ۹۹)

همانا خداوند هر بنده سپاسگزاری را دوست دارد. روز قيامت خدای بزرگ و برتر به يكی از بندگانش می‌فرمايد از فلانی سپاسگزاری كردی؟ عرض می‌كند: پروردگارا! من ترا سپاس گفتم، خدای تعالی فرمايد، چون از او سپاسگزاری نکردی، مرا هم سپاس نگفته‏ای. سپس امام (علیه السلام) فرمود: شكرگزارترين شما از خدا، كسی است كه از مردم بيشتر شكرگزاری كند.

اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ: الشَّاكِرُ أَسْعَدُ بِالشُّكْرِ مِنْهُ بِالنِّعْمَةِ الَّتِي أَوْجَبَتِ الشُّكْرَ لِأَنَّ النِّعَمَ مَتَاعٌ وَ الشُّكْرَ نِعَمٌ وَ عُقْبَی. (تحف العقول ص۴۸۳)

شكرگزار، سعادت شكرش از سعادت نعمتی كه موجب شكر شده، بيشتر است.همانا که نعمت، حاجت زندگی است و شكر، هم نعمت است و هم پاداش.

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ بِنِعْمَةٍ فَعَرَفَهَا بِقَلْبِهِ‏ فَقَدْ أَدَّی شُكْرَهَا. (کافی ج ۲ص ۹۶)

هر كه خدا به او نعمتی دهد، و او آن را از دل بفهمد، شكرش را ادا كرده است.

اَلْكَاظِمُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ حَمِدَ اللَّهَ عَلَی النِّعْمَةِ فَقَدْ شَكَرَهُ وَ كَانَ الْحَمْدُ أَفْضَلَ مِنْ تِلْكَ النِّعْمَةِ. (کافی ج ۲ ص ۹۶)

هر كه خدا را بر نعمتی ستایش كند، او را شكر کرده است و حمد، از آن نعمت برتر است.

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَكْتُوبٌ فِي التَّوْرَاةِ اشْكُرْ مَنْ أَنْعَمَ عَلَيْكَ وَ أَنْعِمْ عَلَی مَنْ شَكَرَكَ … (کافی ج ۲ ص ۹۴)

در تورات نوشته است: كسی كه به تو نعمت داد سپاسش گزار و به كسی كه از تو سپاسگزاری كرد، نعمتش بده.

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: … إِنَّ قَوْماً عَبَدُوا اللَّهَ رَغْبَةً فَتِلْكَ عِبَادَةُ التُّجَّارِ وَ إِنَّ قَوْماً عَبَدُوا اللَّهَ رَهْبَةً فَتِلْكَ عِبَادَةُ الْعَبِيدِ وَ إِنَّ قَوْماً عَبَدُوا اللَّهَ شُكْراً فَتِلْكَ عِبَادَةُ الْأَحْرَارِ … (نهج البلاغه حکمت۲۳۸)

گروهی خدا را از روی ميل به ثواب عبادت كردند و اين عبادت تاجران است. و گروهی از ترس كيفر عبادت كردند و اين عبادت بردگان است. و گروهی به خاطر سپاسگزاری، عبادت كردند و اين عبادت آزادگان است.

 

۵- بهره‌مندی از نعمت های الهی

اَللهُ تَعالی: قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَذَٰلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ. (اعراف/۳۲)

[ای پيامبر] بگو: زيورهايی را كه خدا برای بندگانش پديد آورده، و [نيز ] روزی‌های پاكيزه را چه كسی حرام گردانيده است؟ بگو: «اين [نعمت‌ها] در زندگی دنيا برای كسانی است كه ايمان آورده‌اند و روز قيامت [نيز ]خاصّ آنان است.» اينگونه آيات [خود] را برای گروهی كه می‌دانند به روشنی بيان می‌كنيم.

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ إِذَا أَنْعَمَ عَلَی عَبْدٍ أَنْ يَرَی أَثَرَ نِعْمَتِهِ عَلَيْهِ وَ يُبْغِضُ الْبُؤْسَ وَ التَّبَؤُّسَ. (تحف العقول ص۵۶)

همانا خدا كه به بنده‌ای که نعمت داده، دوست دارد اثر نعمتش را در او بيند و بدبختی و فقر نمایی را دشمن دارد.

 

۶- یاد کرد نعمت های الهی

اَللهُ تَعالی: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ هَمَّ قَوْمٌ أَنْ يَبْسُطُوا إِلَيْكُمْ أَيْدِيَهُمْ فَكَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ … (مائده/۱۱)

ای کسانی که ایمان آورده‌اید! نعمت خداوند را بر خودتان یاد کنید، آنگاه که جمعی (از دشمنان) قصد داشتند به سوی شما دست دشمنی دراز کنند (و شما را نابود سازند) امّا خداوند دست آنان را از شما کوتاه کرد.

اَللهُ تَعالی: سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الْآفَاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّیٰ يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ … (فصلت/۵۳)

به زودی نشانه‌های خود را در کرانه‌ها و اطراف جهان و در نفوس خودشان به آنان نشان خواهیم داد تا برای آنان روشن شود که بی‌تردید او حق است.

 

اَللهُ تَعالی: وَ أَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ. (ضحی/۱۱)

و نعمت‌های پروردگارت را بازگو کن.

اَللهُ تَعالی: وَ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ مِيثَاقَهُ الَّذِي وَاثَقَكُمْ بِهِ إِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنَا وَ أَطَعْنَا وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ. (مائده/۷)

و نعمت خدا را بر خود و پیمانش را که [در لزوم اطاعت از او و پیامبرش] با شما محکم و استوار کرد، یاد کنید، هنگامی که گفتید: شنیدیم و اطاعت کردیم. و از خدا پروا کنید؛ زیرا خدا به آنچه در سینه‌هاست، داناست.

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: … فَبَعَثَ فِيهِمْ رُسُلَهُ وَ وَاتَرَ إِلَيْهِمْ أَنْبِيَاءَهُ‏ لِيَسْتَأْدُوهُمْ مِيثَاقَ فِطْرَتِهِ وَ يُذَكِّرُوهُمْ مَنْسِيَّ نِعْمَتِهِ وَ يَحْتَجُّوا عَلَيْهِمْ بِالتَّبْلِيغِ‏ وَ يُثِيرُوا لَهُمْ دَفَائِنَ الْعُقُولِ‏ وَ يُرُوهُمْ آيَاتِ الْمَقْدِرَة … (نهج البلاغه خطبه ۱)‏

پس خداوند رسولانش را برانگيخت، و پيامبرانش را به دنبال هم به سوی آنان گسيل داشت، تا ادای عهد فطرت الهی را از مردم بخواهند، و نعمت‌های فراموش شده او را به يادشان آرند، و با ارایه دلايل بر آنان اتمام حجّت كنند، و نيروهای پنهان عقول آنان را برانگيزانند، و نشانه‏ های الهی را به آنان بنمايانند.

 

۷- انواع نعمت های الهی

7-1- معرفت خدا

قَالَ سُلَيْم‏ :قُلْتُ الْمَعْرِفَةُ مِنَ اللَّهِ وَ الْإِقْرَارُ مِنَ الْعَبْدِ قَالَ )أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ) الْمَعْرِفَةُ مِنَ اللَّهِ دُعَاءٌ وَ حُجَّةٌ وَ مِنَّةٌ وَ نِعْمَةٌ وَ الْإِقْرَارُ مِنَ اللَّهِ‏ قَبُولُ الْعَبْدِ يَمُنُّ عَلی‏ مَنْ يَشاءُ وَ الْمَعْرِفَةُ صُنْعُ اللَّهِ تَعَالَی فِي الْقَلْبِ … (كتاب سليم بن قيس ج‏۲ ص۶۱۰)

سُلیم: عرض كردم: معرفت از جانب خداوند و اقرار از سوی بنده است؟ (امیر المؤمنین علیه السلام) فرمود: معرفت از جانب خداوند، دعوت و اتمام حجّت و منّت و نعمت است، و اقرار از سوی خداوند، قبول بنده است كه بر هر كس بخواهد منّت می‏گذارد. معرفت كار خداوند تعالی در قلب است.

 

۷-۲- پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله

اَللهُ تَعالی: وَ إِذْ قَالَ مُوسَیٰ لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنْبِيَاءَ … (مائده/۲۰)

و [یاد کنید] هنگامی که موسی به قومش گفت: ای قوم من! نعمت خدا را بر خود یاد کنید، آن گاه که در میان شما پیامبرانی قرار داد.

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: …فَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي نَفَعَكُمْ بِمَوْعِظَتِهِ وَ وَعَظَكُمْ بِرِسَالَتِهِ وَ امْتَنَّ عَلَيْكُمْ بِنِعْمَتِهِ … (نهج البلاغه خطبه ۱)

پس از خدايی بترسيد كه با پند دادن شما را سود فراوان بخشيده، و با رسالت پيامبرش شما را نيكو اندرز داده، و با نعمت‌هايش بر شما منّت گذاشته است.

 

7-3- قرآن

اَللهُ تَعالی: الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَیٰ عَبْدِهِ الْكِتَابَ وَلَمْ يَجْعَلْ لَهُ عِوَجًا. (کهف/۱)

همه‌ی ستایش‌ها ویژه‌ی خداست که این کتاب را بر بنده‌اش نازل کرد و برای آن هیچگونه انحرافی قرار نداد.

 

7-4- ائمه طاهرین علیهم السلام

اَللهُ تَعالی: ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ. (تکاثر/۸)

آنگاه شما در آن روز از نعمت‌ها بازپرسی خواهید شد.

اَللهُ تَعالی:…  الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا … (مائده/۳)

امروز [با نصبِ علی بن ابی طالب به ولایت، امامت، حکومت و فرمانروایی بر امت] دینتان را برای شما کامل، و نعمتم را بر شما تمام کردم، و اسلام را برایتان به عنوان دین پسندیدم.

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: … إِنَّ كَمَالَ الدِّينِ وَ تَمَامَ النِّعْمَةِ وَ رِضَی الرَّبِّ بِإِرْسَالِي إِلَيْكُمْ بِالْوَلَايَةِ بَعْدِي لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَ عَلَيْهِ السَّلَامُ. (امالی صدوق ص ۳۵۶)

به راستی كمال دين و تمام نعمت و رضایت پروردگار، به فرستادن من نزد شما، به ولايت بعد از من، برای علی بن ابی طالب -صلوات و سلام بر او باد- است.

اَلرَسُولُ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: … الْآيَةُ }يَعْرِفُونَ‏ نِعْمَتَ‏ اللَّهِ‏ ثُمَ‏ يُنْكِرُونَها{. (نحل/۸۳) يَعْرِفُونَ يَعْنِي وَلَايَةَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ‏ وَ أَكْثَرُهُمُ الْكافِرُونَ‏ بِالْوَلَايَةِ. (کافی ج ۱ص ۴۲۷)

آیه: {نعمت خدا را می‌شناسند و باز انكار می‌كنند.} يعنی ولايت علی بن ابی طالب(علیه السلام) را می‌شناسند، ولی بيشترشان‏ نسبت به ولايت كافرند.

اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: نَحْنُ وَ اللَّهِ نِعْمَةُ اللَّهِ الَّتِي أَنْعَمَ بِهَا عَلَی عِبَادِهِ وَ بِنَا فَازَ مَنْ فَازَ. (بحار الانوار ج ۲۴ ص ۵۱)

به خدا قسم! ما نعمت خدا هستيم كه بر بندگان لطف و ارزانی داشته است و سعادتمندان به وسیله‌ی ما سعادتمند می‌شوند.

 

7-5- سلامتی

اَلسّجادُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: الْعَافِيَةُ مُلْكٌ خَفِيٌّ. (صحيفة الإمام الرضا عليه السلام ص۸۶)

تندرستی، سلطنت پنهان است.

 

۸- از دست دادن نعمت ها

اَللهُ تَعالی: ذَٰلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّرًا نِعْمَةً أَنْعَمَهَا عَلَیٰ قَوْمٍ حَتَّیٰ يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ ۙ وَأَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ. (انفال/۵۳)

این [کیفر سخت] به سبب این است که خدا بر آن نیست که نعمتی را که به قومی عطا کرده [به عذاب و نقمت] تغییر دهد تا زمانی که آنان آنچه را در خود [از عقاید حقّه، حالات پاک و اخلاق حسنه ای که] دارند [به کفر، شرک، عصیان و گناه] تغییر دهند؛ و یقیناً خدا شنوا و داناست.

اَللهُ تَعالی:… إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّیٰ يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ … (رعد/۱۱)

به یقین خدا سرنوشت هیچ ملتی را [به سوی بلا، نکبت، شکست و شقاوت] تغییر نمی‌دهد تا آنکه آنان آنچه را [از صفات خوب و رفتار شایسته و پسندیده] در وجودشان قرار دارد به زشتی‌ها و گناه تغییر دهند.

‏ اَلصَّادِقُ عَلَيْهِ السَّلَامُ:  … لَا زَوَالَ لِلنَّعْمَاءِ إِذَا شُكِرَتْ وَ لَا بَقَاءَ لَهَا إِذَا كُفِرَتْ الشُّكْرُ زِيَادَةٌ فِي النِّعَمِ وَ أَمَانٌ مِنَ الْغِيَر. (کافی ج ۲ ص ۹۴)

با سپاسگزاری، نعمت‌ها نابود نگردد، و با ناسپاسی پايدار نماند. سپاسگزاری مايه‌ی افزايش نعمت است و ايمنی از دگرگونی.

 

۹- کفران نعمت

اَللهُ تَعالی: فَأَعْرَضُوا فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ وَ بَدَّلْنَاهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَوَاتَيْ أُكُلٍ خَمْطٍ وَ أَثْلٍ وَشَيْءٍ مِنْ سِدْرٍ قَلِيلٍ – ذَٰلِكَ جَزَيْنَاهُمْ بِمَا كَفَرُوا وَ هَلْ نُجَازِي إِلَّا الْكَفُورَ. (سبأ/۱۶-۱۷)

ولی [آنان از سپاسگزاری در برابر نعمت، و از فرمان‌های او و دعوت پیامبرشان] روی گرداندند، در نتیجه‌ی سیل [ویرانگر] را بر ضد آنان جاری کردیم [که دو باغِ آبادِ راست و چپ منطقه را نابود کرد.]، و ما آن دو باغ پرحاصلشان را به دو باغستانی تبدیل کردیم که دارای میوه‌هایی تلخ و درخت شوره گز و چیزی اندک از درخت سدر بودند!! این [سیل ویرانگر] را در برابر کفرشان به آنان کیفر دادیم. و آيا جز ناسپاس را به مجازات می‌رسانيم؟